മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.310
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.310.1
एवमप्रतिबुद्धत्वादबुद्धजनसेवनात् ।
सर्गकोटिसहस्राणि मरणान्तानि गच्छति ॥ १२.३१०.१ ॥
ഇങ്ങനെ ഉണർവില്ലായ്മ കൊണ്ടും അജ്ഞരായവരെ സേവിക്കുന്നതു കൊണ്ടും ജീവി മരണത്തിൽ അവസാനിക്കുന്ന കോടി സഹസ്ര സൃഷ്ടികളിൽ പോകുന്നു.
12.310.2
धाम्ना धामसहस्राणि पतनान्तानि गच्छति ।
तिर्यग्योनौ मनुष्यत्वे देवलोके तथैव च ॥ १२.३१०.२ ॥
ധാമത്താൽ അവൻ പതനത്തിൽ അവസാനിക്കുന്ന ആയിരം ധാമങ്ങളിൽ പോകുന്നു—തിര്യക് യോനിയിലും മനുഷ്യത്വത്തിലും അതുപോലെ ദേവലോകത്തിലും.
12.310.3
चन्द्रमा इव भूतानां पुनस्तत्र सहस्रशः ।
लीयतेऽप्रतिबुद्धत्वादेवमेष ह्यबुद्धिमान् ॥ १२.३१०.३ ॥
ജീവികൾക്ക് ചന്ദ്രനെപ്പോലെ, അവിടെ അവൻ വീണ്ടും ആയിരം തവണ ലയിക്കുന്നു; ഉണർവില്ലായ്മ കൊണ്ട് ഈ ബുദ്ധിഹീനൻ ഇപ്രകാരം ലയിക്കുന്നു.
12.310.4
कला पञ्चदशी योनिस्तद्धाम इति मन्यते ।
नित्यमेतं विजानीहि सोमं वै षौडशीं कलाम् ॥ १२.३१०.४ ॥
പതിനഞ്ചാം കല യോനിയാണ്; അതാണ് ധാമം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഇത് എപ്പോഴും അറിയുക—സോമന്റെ പതിനാറാം കലയെ.
12.310.5
कलया जायते जन्तुः पुनः पुनरबुद्धिमान् ।
धाम तस्योपयुञ्जन्ति भूय एवोपजायते ॥ १२.३१०.५ ॥
കല വഴി ജീവി വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു—ബുദ്ധിഹീനൻ. അവർ അവന്റെ ധാമം ഉപയോഗിക്കുന്നു; അവൻ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.
12.310.6
षोडशी तु कला सूक्ष्मा स सोम उपधार्यताम् ।
न तूपयुज्यते देवैर्देवानुपयुनक्ति सा ॥ १२.३१०.६ ॥
എന്നാൽ പതിനാറാം കല സൂക്ഷ്മമാണ്; അതിനെ സോമനെന്ന് അറിയുക. അത് ദേവന്മാരാൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നില്ല; അത് ദേവന്മാരെ ഉപയോഗിപ്പിക്കുന്നു.
12.310.7
एतामक्षपयित्वा हि जायते नृपसत्तम ।
सा ह्यस्य प्रकृतिर्दृष्टा तत्क्षयान्मोक्ष उच्यते ॥ १२.३१०.७ ॥
ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ഇതിനെ നശിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെയാണ് (ജീവൻ) ജനിക്കുന്നത്. അതാണ് ഇതിന്റെ പ്രകൃതിയായി കാണപ്പെട്ടത്; അതിന്റെ ക്ഷയത്താൽ മോക്ഷം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
12.310.8
तदेवं षोडशकलं देहमव्यक्तसंज्ञिकम् ।
ममायमिति मन्वानस्तत्रैव परिवर्तते ॥ १२.३१०.८ ॥
ഇങ്ങനെ പതിനാറു കലകളുള്ള, അവ്യക്തം എന്ന പേരുള്ള ഈ ദേഹം. 'ഇത് എന്റേതാണ്' എന്ന് കരുതി (ജീവൻ) അവിടെത്തന്നെ വട്ടം തിരിയുന്നു.
12.310.9
पञ्चविंशस्तथैवात्मा तस्यैवाप्रतिबोधनात् ।
विमलश्च विशुद्धश्च शुद्धामलनिषेवणात् ॥ १२.३१०.९ ॥
ഇരുപത്തഞ്ചാമത്തേത് ആത്മാവ്; അതിനെ അറിയാത്തതിനാൽ (അത് ബന്ധിതമെന്നു തോന്നും). ശുദ്ധവും നിർമ്മലവുമായതിനെ സേവിക്കുന്നതിനാൽ അത് നിർമ്മലവും വിശുദ്ധവുമാകുന്നു.
12.310.10
अशुद्ध एव शुद्धात्मा तादृग्भवति पार्थिव ।
अबुद्धसेवनाच्चापि बुद्धोऽप्यबुद्धतां व्रजेत् ॥ १२.३१०.१० ॥
രാജാവേ, ശുദ്ധാത്മാവും അശുദ്ധനായിത്തീരുന്നു; അങ്ങനെതന്നെ ആകുന്നു. അജ്ഞരെ സേവിക്കുന്നതിനാൽ ബുദ്ധനും അജ്ഞതയിൽ എത്തിയേക്കാം.
12.310.11
तथैवाप्रतिबुद्धोऽपि विज्ञेयो नृपसत्तम ।
प्रकृतेस्त्रिगुणायास्तु सेवनात्प्राकृतो भवेत् ॥ १२.३१०.११ ॥
അതുപോലെതന്നെ, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ഉണരാത്തവനും അറിയപ്പെടേണ്ടതാണ്; ത്രിഗുണാത്മകമായ പ്രകൃതിയെ സേവിക്കുന്നതിനാൽ (മനുഷ്യൻ) പ്രാകൃതനായിത്തീരുന്നു.
12.310.12
अक्षरक्षरयोरेषु द्वयोः संबन्ध उच्यते ।
स्त्रीपुंसोश्चापि भगवन्संबन्धस्तद्वदुच्यते ॥ १२.३१०.१२ ॥
ഇവയിൽ അക്ഷരത്തിനും ക്ഷരത്തിനും ഇടയിലുള്ള ബന്ധം പറയപ്പെടുന്നു. ഹേ ഭഗവാനേ, സ്ത്രീയുടെയും പുരുഷന്റെയും ബന്ധവും അതുപോലെ പറയപ്പെടുന്നു.
12.310.13
ऋते तु पुरुषं नेह स्त्री गर्भं धारयत्युत ।
ऋते स्त्रियं न पुरुषो रूपं निर्वर्तयेत्तथा ॥ १२.३१०.१३ ॥
ഇവിടെ പുരുഷനില്ലാതെ സ്ത്രീ ഗർഭം ധരിക്കുന്നില്ല; സ്ത്രീയില്ലാതെ പുരുഷനും രൂപം സൃഷ്ടിക്കാനാവില്ല.
12.310.14
अन्योन्यस्याभिसंबन्धादन्योन्यगुणसंश्रयात् ।
रूपं निर्वर्तयत्येतदेवं सर्वासु योनिषु ॥ १२.३१०.१४ ॥
പരസ്പര ബന്ധത്താലും പരസ്പര ഗുണങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നതിനാലും രൂപം ഉണ്ടാകുന്നു; എല്ലാ യോനികളിലും ഇപ്രകാരമാണ്.
12.310.15
स्त्रीपुंसोरभिसंबन्धादन्योन्यगुणसंश्रयात् ।
ऋतौ निर्वर्त्यते रूपं तद्वक्ष्यामि निदर्शनम् ॥ १२.३१०.१५ ॥
സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗത്താലും പരസ്പര ഗുണങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നതിനാലും ഋതുകാലത്ത് രൂപം ഉണ്ടാകുന്നു; അതിന് ഒരു ഉദാഹരണം ഞാൻ പറയാം.
12.310.16
ये गुणाः पुरुषस्येह ये च मातृगुणास्तथा ।
अस्थि स्नायु च मज्जानं जानीमः पैतृकान्द्विज ॥ १२.३१०.१६ ॥
ദ്വിജാ, ഇവിടെ പുരുഷന്റെ ഗുണങ്ങളും മാതാവിന്റെ ഗുണങ്ങളും എല്ലും സ്നായുവും മജ്ജയും പിതൃജമാണെന്ന് ഞങ്ങൾ അറിയുന്നു.
12.310.17
त्वङ्भांसं शोणितं चेति मातृजान्यपि शुश्रुम ।
एवमेताद्द्विजश्रेष्ठ वेदे शास्त्रे च पठ्यते ॥ १२.३१०.१७ ॥
ത്വക്ക്, മാംസം, രക്തം ഇവ മാതൃജമാണെന്നും ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഇപ്രകാരം വേദത്തിലും ശാസ്ത്രത്തിലും പഠിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
12.310.18
प्रमाणं यच्च वेदोक्तं शास्त्रोक्तं यच्च पठ्यते ।
वेदशास्त्रप्रमाणानां प्रमाणं तत्सनातनम् ॥ १२.३१०.१८ ॥
വേദത്തിൽ പറഞ്ഞിട്ടുള്ള പ്രമാണവും ശാസ്ത്രത്തിൽ പറഞ്ഞ് പഠിക്കപ്പെടുന്നതും, വേദശാസ്ത്ര പ്രമാണങ്ങളുടെ പ്രമാണം ആ സനാതനമായതാണ്.
12.310.19
अन्योन्यगुणसंरोधादन्योन्यगुणसंश्रयात् ।
एवमेवाभिसंबद्धौ नित्यं प्रकृतिपूरुषौ ॥ १२.३१०.१९ ॥
ഗുണങ്ങളുടെ പരസ്പര നിരോധത്താലും പരസ്പരാശ്രയത്താലും, അപ്രകാരം തന്നെ പ്രകൃതിയും പുരുഷനും എന്നും ബന്ധിതരാണ്.
12.310.20
पश्यामि भगवंस्तस्मान्मोक्षधर्मो न विद्यते ।
अथवाऽनन्तरकृतं किंचिदेव निदर्शनम्।
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन प्रत्यक्षो ह्यसि सर्वथा ॥ १२.३१०.२० ॥
ഭഗവാനേ, അതിനാൽ മോക്ഷധർമ്മം ഇല്ലെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ ഉടനെ ചെയ്യപ്പെട്ട ഏതെങ്കിലും ഒരു ഉദാഹരണം എനിക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ വിവരിച്ചുതരിക; അങ്ങ് എല്ലാവിധത്തിലും പ്രത്യക്ഷനാണല്ലോ.
12.310.21
मोक्षकामा वयं चापि काङ्क्षामो यदनामयम् ।
अदेहमजरं नित्यमतीन्द्रियमनीश्वरम् ॥ १२.३१०.२१ ॥
ഞങ്ങളും മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; രോഗമില്ലാത്ത, ശരീരമില്ലാത്ത, ജരയില്ലാത്ത, നിത്യമായ, ഇന്ദ്രിയാതീതമായ, ഈശ്വരനില്ലാത്തതിനെ തന്നെ ഞങ്ങൾ കാംക്ഷിക്കുന്നു.
12.310.22
यदेतदुक्तं भवता देवशास्त्रनिदर्शनम् ।
एवमेतद्यथा चैतन्न गृह्णाति तथा भवान् ॥ १२.३१०.२२ ॥
അങ്ങ് പറഞ്ഞ ദേവശാസ്ത്രോദാഹരണം ഇപ്രകാരം തന്നെയാണ്; എന്നാൽ ഇത് എങ്ങനെയാണോ അങ്ങനെ അങ്ങ് ഇത് ഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
12.310.23
धार्यते हि त्वया ग्रन्थ उभयोर्वेदशास्त्रयोः ।
न च ग्रन्थस्य तत्त्वज्ञो यथावत्त्वं नरेश्वरः ॥ १२.३१०.२३ ॥
വേദത്തിന്റെയും ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും രണ്ടിന്റെയും ഗ്രന്ഥങ്ങൾ അങ്ങ് ധരിക്കുന്നുണ്ട്; എന്നാൽ നരേശ്വരാ, ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ തത്ത്വം യഥാവത്തായി അറിയുന്നവൻ അങ്ങല്ല.
12.310.24
यो हि वेदे च शास्त्रे च ग्रन्थधारणतत्परः ।
न च ग्रन्थार्थतत्त्वज्ञस्तस्य तद्वारणं वृथा ॥ १२.३१०.२४ ॥
വേദത്തിലും ശാസ്ത്രത്തിലും ഗ്രന്ഥം ധരിക്കുന്നതിൽ മാത്രം തത്പരനായി, ഗ്രന്ഥാർത്ഥത്തിന്റെ തത്ത്വം അറിയാത്തവന് അത് ധരിക്കുന്നത് വ്യർത്ഥമാണ്.
12.310.25
मारं स वहते तस्य ग्रन्थस्यार्थं न वेत्ति यः ।
यस्तु ग्रन्थार्थतत्त्वज्ञो नास्य ग्रन्थगुणो वृथा ॥ १२.३१०.२५ ॥
ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ അർത്ഥം അറിയാത്തവൻ ആ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ഭാരം മാത്രമേ വഹിക്കുന്നുള്ളൂ. ഗ്രന്ഥാർത്ഥത്തിന്റെ തത്ത്വം അറിയുന്നവന് ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ഗുണം വ്യർത്ഥമാകുന്നില്ല.
12.310.26
ग्रन्थस्यार्थस्य पृष्टः संस्तादृशो वक्तुमर्हति ।
यथातत्त्वाभिगमनादर्थं तस्य स विन्दति ॥ १२.३१०.२६ ॥
ഗ്രന്ഥത്തെയും അതിന്റെ അർത്ഥത്തെയും കുറിച്ച് ചോദിക്കപ്പെട്ടാൽ അങ്ങനെയുള്ളവനേ സംസാരിക്കാൻ യോഗ്യതയുള്ളൂ. യഥാർത്ഥ തത്ത്വത്തിലെത്തുന്നതിലൂടെയാണ് അവൻ അതിന്റെ അർത്ഥം നേടുന്നത്.
12.310.27
वस्तु संसत्सु कथयेद्ग्रन्थार्थस्थूलबुद्धिमान् ।
स कथं मन्दविज्ञानो ग्रन्थं वक्ष्यति निर्णयात् ॥ १२.३१०.२७ ॥
ഗ്രന്ഥാർത്ഥത്തിൽ സ്ഥൂലബുദ്ധിയുള്ളവൻ സഭകളിൽ വിഷയം പറഞ്ഞാൽ, മന്ദവിജ്ഞാനിയായ അവൻ നിർണ്ണയത്തോടെ ഗ്രന്ഥം എങ്ങനെ വിശദീകരിക്കും?
12.310.28
निर्णयं चापि छिद्रात्मा न तं वक्ष्यति तत्त्वतः ।
सोपहास्यात्मतामेति यस्माच्चावाप्तवानपि ॥ १२.३१०.२८ ॥
ദോഷമുള്ള സ്വഭാവമുള്ളവൻ നിർണ്ണയവും യഥാർത്ഥത്തിൽ പറയില്ല. അവൻ നേടിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അവൻ പരിഹാസത്തിന് വിധേയനാകുന്നു.
12.310.29
तस्मात्त्वं शृणु राजेन्द्र यथैतदनुदृश्यते ।
याथातथ्येन साङ्ख्येषु योगेषउ च महात्मसु ॥ १२.३१०.२९ ॥
അതുകൊണ്ട്, രാജേന്ദ്രാ, ഇത് എങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്നുവെന്ന് കേൾക്കൂ. സാംഖ്യരിലും യോഗികളിലും മഹാത്മാക്കളിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇത് കാണപ്പെടുന്നു.
12.310.30
यदेव योगाः पश्यन्ति साङ्ख्यैस्तदवगम्यते ।
एकं साङ्ख्यं च योगं च यः पश्यति स बुद्धिमान् ॥ १२.३१०.३० ॥
യോഗികൾ കാണുന്നതുതന്നെ സാംഖ്യരാൽ മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നു. സാംഖ്യവും യോഗവും ഒന്നാണെന്ന് കാണുന്നവനാണ് ബുദ്ധിമാൻ.
12.310.31
त्वङ्भांसं रुघिरं मेदः पित्तं मज्जा च स्नायु च ।
एतदैन्द्रियकं तात तद्भवानिदमाह माम् ॥ १२.३१०.३१ ॥
തൊലി, മാംസം, രക്തം, മേദസ്സ്, പിത്തം, മജ്ജ, സ്നായു — ഇവ ഇന്ദ്രിയസംബന്ധമാണ്, പ്രിയനേ; അതുകൊണ്ടാണ് നീ എന്നോടിത് പറയുന്നത്.
12.310.32
द्रव्याद्द्रव्यस्य निर्वृत्तिरिन्द्रियादिन्द्रियं तथा ।
देहाद्देहमवाप्नोति बीजाद्वीजं तथैव च ॥ १२.३१०.३२ ॥
ദ്രവ്യത്തിൽ നിന്ന് ദ്രവ്യവും ഇന്ദ്രിയത്തിൽ നിന്ന് ഇന്ദ്രിയവും ഉണ്ടാകുന്നു; അതുപോലെ ദേഹത്തിൽ നിന്ന് ദേഹവും ബീജത്തിൽ നിന്ന് ബീജവും ലഭിക്കുന്നു.
12.310.33
निरिन्द्रियस्याबीजस्य निर्द्रव्यस्याप्यदेहिनः ।
कथं गुणा भविष्यन्ति निर्गुणत्वान्महात्मनः ॥ १२.३१०.३३ ॥
ഇന്ദ്രിയമില്ലാത്ത, ബീജമില്ലാത്ത, ദ്രവ്യമില്ലാത്ത, ദേഹമില്ലാത്ത നിർഗുണനായ മഹാത്മാവിൽ ഗുണങ്ങൾ എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും?
12.310.34
गुणा गुणेषु जायन्ते तत्रैव निविशन्ति च ।
एवं गुणाः प्रकृतितो जायन्ते निविशन्ति च ॥ १२.३१०.३४ ॥
ഗുണങ്ങൾ ഗുണങ്ങളിൽ തന്നെ ഉണ്ടാകുകയും അവിടെത്തന്നെ പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അതുപോലെ ഗുണങ്ങൾ പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായി അതിൽത്തന്നെ ലയിക്കുന്നു.
12.310.35
त्वङ्भांसं रुधिरं मेदः पित्तं मज्जाऽस्थि स्नायु च ।
अष्टौ तान्यथ शुक्रेण जानीहि प्राकृतानि वै ॥ १२.३१०.३५ ॥
തൊലി, മാംസം, രക്തം, മേദസ്സ്, പിത്തം, മജ്ജ, അസ്ഥി, സ്നായു — ഈ എട്ടും ശുക്ലത്തോടൊപ്പം പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായവയെന്ന് അറിയുക.
12.310.36
पुमांश्चैवापुमांश्चैव त्रैलिङ्ग्यं प्राकृतं स्मृतम् ।
न वा पुमान्पुमांश्चैव स लिङ्गीत्यभिधीयते ॥ १२.३१०.३६ ॥
പുരുഷനും അപുരുഷനും — ഈ ത്രൈലിംഗ്യം പ്രകൃതിജമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; പുരുഷനല്ലാത്തവനും പുരുഷനല്ലാത്തവനും 'ലിംഗി' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
12.310.37
अलिङ्गात्प्रकृतिर्लिङ्गैरुपालभ्यति सात्मजैः ।
यथा पुष्पफलैर्नित्यमृतवो मूर्तयस्तथा ॥ १२.३१०.३७ ॥
അലിംഗത്തിൽ നിന്ന് പ്രകൃതി തന്റെ സന്തതികളോടുകൂടി ലിംഗങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടുന്നു; പൂക്കളും ഫലങ്ങളും കൊണ്ട് ഋതുക്കൾ എപ്പോഴും അവയുടെ രൂപങ്ങളിൽ അറിയപ്പെടുന്നതുപോലെ.
12.310.38
एवमप्यनुमानेन ह्यलिङ्गमुपलभ्यते ।
पञ्चविंशतिमस्तात लिङ्गेषु नियतात्मकः ॥ १२.३१०.३८ ॥
ഇങ്ങനെ അനുമാനത്താലും അലിംഗം അറിയപ്പെടുന്നു; പ്രിയ പുത്രാ, ഇരുപത്തഞ്ചാമത്തേത് ലിംഗങ്ങളിൽ നിശ്ചിത സ്വഭാവമുള്ളതാണ്.
12.310.39
अनादिनिधनोऽनन्तः सर्वदर्शी निरामयः ।
केवलं त्वभिमानित्वादगुणेष्वगुणा उच्यते ॥ १२.३१०.३९ ॥
ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്തവൻ, അനന്തൻ, സർവ്വദർശി, നിരാമയൻ; കേവലം അഭിമാനം കൊണ്ടാണ് നിർഗുണനിൽ ഗുണങ്ങൾ പറയപ്പെടുന്നത്.
12.310.40
गुणा गुणवतः सन्ति निर्गुणस्य कुतो गुणाः ।
तस्मादेवं विजानन्ति ये जना गुणदर्शिनः ॥ १२.३१०.४० ॥
ഗുണങ്ങൾ ഗുണവാനിലുണ്ട്; നിർഗുണന് ഗുണങ്ങളെവിടെ? അതിനാൽ ഗുണങ്ങളെ മാത്രം കാണുന്നവർ ഇങ്ങനെ അറിയുന്നു.
12.310.41
यदा त्वेष गुणनिव प्रकृतावनुमन्यते ।
तदा स गुणवानेव परमं नानुपश्यति ॥ १२.३१०.४१ ॥
ഇവൻ പ്രകൃതിയിൽ ഗുണവാനായി കരുതപ്പെടുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അവൻ ഗുണവാൻ തന്നെയായി പരമത്തെ കാണുന്നില്ല.
12.310.42
यत्तं बुद्धेः परं प्राहुः साङ्ख्ययोगाश्च सर्वशः ।
बुध्यमानं महाप्राज्ञमबुद्धपरिवर्जनात् ॥ १२.३१०.४२ ॥
സാംഖ്യരും യോഗികളും ഏതിനെ ബുദ്ധിക്കപ്പുറമുള്ളതെന്നു പറയുന്നുവോ, അത് അറിയപ്പെടുന്നു; മഹാപ്രാജ്ഞൻ അബോധത്തെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിനാൽ.
12.310.43
अप्रबुद्धमथाव्यक्तं गुणं प्राहुरनीश्वरम् ।
निर्गुणं चेश्वरं नित्यमधिष्ठातारमेव च ॥ १२.३१०.४३ ॥
അപ്രബുദ്ധവും അവ്യക്തവും ഗുണമെന്നു പറയുന്നു; അത് അനീശ്വരം. നിർഗുണവും ഈശ്വരവും നിത്യവും അധിഷ്ഠാതാവും അതുതന്നെ.
12.310.44
प्रकृतेश्च गुणानां च पञ्चविंशतिकं बुधाः ।
साङ्ख्ययोगे च कुशला बुध्यन्ते परमैषिणः ॥ १२.३१०.४४ ॥
പ്രകൃതിയുടെയും ഗുണങ്ങളുടെയും ഇരുപത്തഞ്ച് തത്ത്വങ്ങളെ ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു; സാംഖ്യയോഗത്തിൽ നിപുണരും പരമം തേടുന്നവരും അവയെ ഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.310.45
यदा प्रबुद्धास्त्वव्यक्तमवस्थाजन्मभीरवः ।
बुध्यमानं प्रबुद्धेन गमयन्ति समन्ततः ॥ १२.३१०.४५ ॥
ജനനാവസ്ഥകളെ ഭയന്ന പ്രബുദ്ധർ അവ്യക്തത്തെ അറിയുമ്പോൾ, പ്രബുദ്ധനാൽ അറിയപ്പെടുന്നത് എല്ലാ വശത്തുനിന്നും നയിക്കപ്പെടുന്നു.
12.310.46
एतन्निदर्शनं सम्यगसम्यक्चार्थदर्शनम् ।
बुध्यमानाप्रबुद्धाना पृथग्पृथगरिंदम् ॥ १२.३१०.४६ ॥
ഇത് ഉദാഹരണം: ശരിയായും തെറ്റായും അർത്ഥദർശനം; അറിയപ്പെടുന്നവരും അപ്രബുദ്ധരും വേറിട്ടു. അരിന്ദമാ!
12.310.47
परस्परेणैतदुक्तं क्षराक्षरनिदर्शनम् ।
एकत्वमक्षरं प्राहुर्नानात्वं क्षरमुच्यते ॥ १२.३१०.४७ ॥
പരസ്പരം ഇത് പറയപ്പെട്ടു—ക്ഷരാക്ഷര ഉദാഹരണം. ഏകത്വത്തെ അക്ഷരമെന്നും നാനാത്വത്തെ ക്ഷരമെന്നും പറയുന്നു.
12.310.48
पञ्चविंशतिनिष्ठोऽयं यदा सम्यक्प्रचक्षते ।
एकत्वं दर्शनं चास्य नानात्वं चाप्यदर्शनम् ॥ १२.३१०.४८ ॥
ഇരുപത്തഞ്ച് തത്ത്വങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഇതിനെ ശരിയായി പറയുമ്പോൾ, ഇതിന്റെ ഏകത്വം കാണലാണ് ദർശനം; നാനാത്വം കാണാതിരിക്കലാണ് അദർശനം.
12.310.49
तत्त्वनिस्तत्त्वयोरेतत्पृथग्नेव निदर्शनम् ।
पञ्चविंशतितत्वं तु तत्त्वमाहुर्मनीषिणः ॥ १२.३१०.४९ ॥
തത്ത്വത്തിന്റെയും നിസ്തത്ത്വത്തിന്റെയും ഇത് പ്രത്യേക ദൃഷ്ടാന്തമാണ്; ഇരുപത്തഞ്ച് തത്ത്വങ്ങളെയാണ് ജ്ഞാനികൾ തത്ത്വമെന്ന് പറയുന്നത്.
12.310.50
निस्तत्त्वं पञ्चविंशस्य परमाहुर्निदर्शनम् ।
वर्गस्य वर्गमाचारं तत्त्वं तत्त्वात्सनातनम् ॥ १२.३१०.५० ॥
ഇരുപത്തഞ്ചിന്റെ നിസ്തത്ത്വമാണ് പരമമായ ദൃഷ്ടാന്തമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; വർഗത്തിന്റെ ആചാരമാണ് വർഗം; തത്ത്വത്തിൽ നിന്നുള്ള തത്ത്വം സനാതനമാണ്.