มหาภารตะ · อัธยายะ 12.310
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.310.1
एवमप्रतिबुद्धत्वादबुद्धजनसेवनात् ।
सर्गकोटिसहस्राणि मरणान्तानि गच्छति ॥ १२.३१०.१ ॥
ดังนี้ เพราะไม่ตื่นรู้และเพราะคบหาคนเขลา ผู้นั้นย่อมผ่านการสร้างนับพันโกฏิ ซึ่งลงท้ายด้วยความตาย
12.310.2
धाम्ना धामसहस्राणि पतनान्तानि गच्छति ।
तिर्यग्योनौ मनुष्यत्वे देवलोके तथैव च ॥ १२.३१०.२ ॥
ด้วยที่อยู่ ผู้นั้นย่อมผ่านที่อยู่นับพันซึ่งลงท้ายด้วยการตกลง คือในครรภ์สัตว์เดรัจฉาน ในความเป็นมนุษย์ และในโลกแห่งเทวดาเช่นกัน
12.310.3
चन्द्रमा इव भूतानां पुनस्तत्र सहस्रशः ।
लीयतेऽप्रतिबुद्धत्वादेवमेष ह्यबुद्धिमान् ॥ १२.३१०.३ ॥
เหมือนดวงจันทร์สำหรับสัตว์ทั้งหลาย ผู้นั้นย่อมละลายที่นั่นอีกนับพันครั้ง เพราะไม่ตื่นรู้ ผู้ไร้ปัญญานี้ย่อมละลายเช่นนี้
12.310.4
कला पञ्चदशी योनिस्तद्धाम इति मन्यते ।
नित्यमेतं विजानीहि सोमं वै षौडशीं कलाम् ॥ १२.३१०.४ ॥
ส่วนที่สิบห้าคือครรภ์ ท่านถือว่านั่นคือที่อยู่ จงรู้ไว้เสมอว่านี้คือส่วนที่สิบหกของโสม
12.310.5
कलया जायते जन्तुः पुनः पुनरबुद्धिमान् ।
धाम तस्योपयुञ्जन्ति भूय एवोपजायते ॥ १२.३१०.५ ॥
ด้วยส่วนนั้น สัตว์ผู้ไร้ปัญญาย่อมเกิดซ้ำแล้วซ้ำอีก เขาทั้งหลายเสวยที่อยู่ของเขา และเขาย่อมเกิดอีก
12.310.6
षोडशी तु कला सूक्ष्मा स सोम उपधार्यताम् ।
न तूपयुज्यते देवैर्देवानुपयुनक्ति सा ॥ १२.३१०.६ ॥
แต่ส่วนที่สิบหกนั้นละเอียดยิ่ง จงเข้าใจว่าคือโสม เทวดาไม่เสวยมัน แต่มันทำให้เทวดาเสวย
12.310.7
एतामक्षपयित्वा हि जायते नृपसत्तम ।
सा ह्यस्य प्रकृतिर्दृष्टा तत्क्षयान्मोक्ष उच्यते ॥ १२.३१०.७ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ เพราะทำลายส่วนนี้จึงเกิดได้ นั่นเห็นกันว่าคือธรรมชาติของมัน และจากการทำลายมัน จึงกล่าวกันว่าเกิดโมกษะ
12.310.8
तदेवं षोडशकलं देहमव्यक्तसंज्ञिकम् ।
ममायमिति मन्वानस्तत्रैव परिवर्तते ॥ १२.३१०.८ ॥
ดังนั้น ร่างกายที่มีสิบหกส่วน เรียกว่าอัพยักตะ ผู้ที่คิดว่า ‘นี่เป็นของเรา’ ย่อมหมุนวนอยู่ตรงนั้นเอง
12.310.9
पञ्चविंशस्तथैवात्मा तस्यैवाप्रतिबोधनात् ।
विमलश्च विशुद्धश्च शुद्धामलनिषेवणात् ॥ १२.३१०.९ ॥
ส่วนที่ยี่สิบห้าคืออาตมัน เพราะไม่ตื่นรู้ต่อมันจึงดูเหมือนถูกผูกมัด เพราะคบหาสิ่งบริสุทธิ์และปราศจากมลทิน จึงกลายเป็นปราศจากมลทินและบริสุทธิ์โดยสมบูรณ์
12.310.10
अशुद्ध एव शुद्धात्मा तादृग्भवति पार्थिव ।
अबुद्धसेवनाच्चापि बुद्धोऽप्यबुद्धतां व्रजेत् ॥ १२.३१०.१० ॥
ข้าแต่พระราชา อาตมันที่บริสุทธิ์ก็ย่อมกลายเป็นไม่บริสุทธิ์เช่นนั้นเอง เพราะคบหาผู้ยังไม่ตื่นรู้ แม้ผู้ตื่นรู้แล้วก็อาจตกไปสู่ความไม่รู้ได้
12.310.11
तथैवाप्रतिबुद्धोऽपि विज्ञेयो नृपसत्तम ।
प्रकृतेस्त्रिगुणायास्तु सेवनात्प्राकृतो भवेत् ॥ १२.३१०.११ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ พึงเข้าใจว่าผู้ที่ยังไม่ตื่นรู้ก็เป็นเช่นเดียวกัน เพราะคบหาธรรมชาติที่ประกอบด้วยสามคุณ ผู้นั้นย่อมกลายเป็นผู้ผูกพันอยู่กับประกฤติ
12.310.12
अक्षरक्षरयोरेषु द्वयोः संबन्ध उच्यते ।
स्त्रीपुंसोश्चापि भगवन्संबन्धस्तद्वदुच्यते ॥ १२.३१०.१२ ॥
ในบรรดาสิ่งเหล่านี้ กล่าวกันถึงความสัมพันธ์ระหว่างสองสิ่ง คืออักษระและที่ไม่ใช่อักษระ ข้าแต่ท่านผู้ทรงเกียรติ ความสัมพันธ์ระหว่างหญิงกับชายก็กล่าวกันว่าเป็นเช่นนั้น
12.310.13
ऋते तु पुरुषं नेह स्त्री गर्भं धारयत्युत ।
ऋते स्त्रियं न पुरुषो रूपं निर्वर्तयेत्तथा ॥ १२.३१०.१३ ॥
ที่นี่ หญิงย่อมไม่ตั้งครรภ์โดยปราศจากชาย และชายก็ไม่อาจก่อรูปร่างได้โดยปราศจากหญิงเช่นกัน
12.310.14
अन्योन्यस्याभिसंबन्धादन्योन्यगुणसंश्रयात् ।
रूपं निर्वर्तयत्येतदेवं सर्वासु योनिषु ॥ १२.३१०.१४ ॥
ด้วยการผสมพันธุ์ซึ่งกันและกัน และด้วยการพึ่งพาคุณสมบัติของกันและกัน รูปร่างนี้จึงถูกสร้างขึ้น เป็นเช่นนี้ในครรภ์ทั้งปวง
12.310.15
स्त्रीपुंसोरभिसंबन्धादन्योन्यगुणसंश्रयात् ।
ऋतौ निर्वर्त्यते रूपं तद्वक्ष्यामि निदर्शनम् ॥ १२.३१०.१५ ॥
จากการร่วมกันของหญิงและชาย พึ่งพาคุณสมบัติของกันและกัน รูปร่างย่อมถูกสร้างขึ้นในฤดูที่เหมาะสม ข้าจะกล่าวตัวอย่างเรื่องนี้ให้ฟัง
12.310.16
ये गुणाः पुरुषस्येह ये च मातृगुणास्तथा ।
अस्थि स्नायु च मज्जानं जानीमः पैतृकान्द्विज ॥ १२.३१०.१६ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ผู้เกิดสองครั้ง คุณสมบัติของบุรุษในโลกนี้ และคุณสมบัติของมารดาเช่นกัน กระดูก เอ็น และไขกระดูก เรารู้ว่าเป็นของบิดา
12.310.17
त्वङ्भांसं शोणितं चेति मातृजान्यपि शुश्रुम ।
एवमेताद्द्विजश्रेष्ठ वेदे शास्त्रे च पठ्यते ॥ १२.३१०.१७ ॥
หนัง เนื้อ และเลือด เราได้ยินมาว่าเป็นของมารดาเช่นกัน ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่พราหมณ์ผู้เกิดสองครั้ง ในพระเวทและในคัมภีร์ก็กล่าวไว้เช่นนี้
12.310.18
प्रमाणं यच्च वेदोक्तं शास्त्रोक्तं यच्च पठ्यते ।
वेदशास्त्रप्रमाणानां प्रमाणं तत्सनातनम् ॥ १२.३१०.१८ ॥
ความถูกต้องที่พระเวทกล่าวไว้ และที่คัมภีร์กล่าวไว้และสาธยายกันอยู่นั้น ความถูกต้องนี้เป็นนิรันดร์ เป็นความถูกต้องสูงสุดในบรรดาความถูกต้องของพระเวทและคัมภีร์
12.310.19
अन्योन्यगुणसंरोधादन्योन्यगुणसंश्रयात् ।
एवमेवाभिसंबद्धौ नित्यं प्रकृतिपूरुषौ ॥ १२.३१०.१९ ॥
ด้วยการขัดขวางคุณสมบัติซึ่งกันและกัน และด้วยการพึ่งพาคุณสมบัติซึ่งกันและกัน ประกฤติและปุรุษะจึงผูกพันกันอยู่เป็นนิรันดร์ในลักษณะเช่นนี้เอง
12.310.20
पश्यामि भगवंस्तस्मान्मोक्षधर्मो न विद्यते ।
अथवाऽनन्तरकृतं किंचिदेव निदर्शनम्।
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन प्रत्यक्षो ह्यसि सर्वथा ॥ १२.३१०.२० ॥
ข้าแต่ท่านผู้ทรงเกียรติ ข้าเห็นว่าเพราะเหตุนั้นจึงไม่มีธรรมแห่งโมกษะ หรือไม่ก็ขอให้ท่านกล่าวความจริงแก่ข้าสักตัวอย่างหนึ่งซึ่งเกิดขึ้นทันทีหลังจากนี้ เพราะท่านปรากฏชัดในทุกประการ
12.310.21
मोक्षकामा वयं चापि काङ्क्षामो यदनामयम् ।
अदेहमजरं नित्यमतीन्द्रियमनीश्वरम् ॥ १२.३१०.२१ ॥
พวกเราก็ปรารถนาโมกษะ และใฝ่หาสิ่งที่ปราศจากโรค ไม่มีกาย ไม่คร่ำคร่า เที่ยงแท้ เหนืออินทรีย์ และไม่มีผู้เป็นใหญ่
12.310.22
यदेतदुक्तं भवता देवशास्त्रनिदर्शनम् ।
एवमेतद्यथा चैतन्न गृह्णाति तथा भवान् ॥ १२.३१०.२२ ॥
ตัวอย่างจากคัมภีร์ของเทพที่ท่านกล่าวมานั้นเป็นเช่นนั้นจริง แต่ท่านมิได้เข้าใจมันตามที่มันเป็นจริง
12.310.23
धार्यते हि त्वया ग्रन्थ उभयोर्वेदशास्त्रयोः ।
न च ग्रन्थस्य तत्त्वज्ञो यथावत्त्वं नरेश्वरः ॥ १२.३१०.२३ ॥
ท่านทรงจำตัวบทของทั้งพระเวทและศาสตร์ได้จริง แต่ข้าแต่จอมนรา ท่านไม่ใช่ผู้รู้แก่นแท้ของตัวบทตามที่มันเป็นอย่างแท้จริง
12.310.24
यो हि वेदे च शास्त्रे च ग्रन्थधारणतत्परः ।
न च ग्रन्थार्थतत्त्वज्ञस्तस्य तद्वारणं वृथा ॥ १२.३१०.२४ ॥
ผู้ที่มุ่งแต่จะจำตัวบทในพระเวทและศาสตร์ โดยไม่รู้แก่นแท้แห่งความหมายของตัวบท การจำของเขาย่อมเปล่าประโยชน์
12.310.25
मारं स वहते तस्य ग्रन्थस्यार्थं न वेत्ति यः ।
यस्तु ग्रन्थार्थतत्त्वज्ञो नास्य ग्रन्थगुणो वृथा ॥ १२.३१०.२५ ॥
ผู้ที่ไม่รู้ความหมายของตัวบท ย่อมแบกรับเพียงภาระของมัน แต่ผู้ที่รู้แก่นแท้แห่งความหมายของตัวบท คุณความดีของตัวบทย่อมไม่เปล่าประโยชน์
12.310.26
ग्रन्थस्यार्थस्य पृष्टः संस्तादृशो वक्तुमर्हति ।
यथातत्त्वाभिगमनादर्थं तस्य स विन्दति ॥ १२.३१०.२६ ॥
เมื่อถูกถามถึงตัวบทและความหมายของมัน ผู้ที่เป็นเช่นนั้นเท่านั้นจึงควรกล่าวได้ เพราะด้วยการเข้าถึงความจริงตามที่เป็น เขาย่อมได้ความหมายนั้น
12.310.27
वस्तु संसत्सु कथयेद्ग्रन्थार्थस्थूलबुद्धिमान् ।
स कथं मन्दविज्ञानो ग्रन्थं वक्ष्यति निर्णयात् ॥ १२.३१०.२७ ॥
ผู้มีปัญญาหยาบกล่าวเรื่องความหมายของตัวบทต่อหน้าที่ประชุม ผู้มีวิจารณญาณทึบเช่นนั้นจะอธิบายตัวบทด้วยความแน่นอนได้อย่างไร
12.310.28
निर्णयं चापि छिद्रात्मा न तं वक्ष्यति तत्त्वतः ।
सोपहास्यात्मतामेति यस्माच्चावाप्तवानपि ॥ १२.३१०.२८ ॥
ผู้มีจิตใจบกพร่องย่อมไม่อาจประกาศข้อสรุปที่แน่นอนได้อย่างแท้จริง และแม้เขาจะบรรลุแล้ว เขาก็ยังตกเป็นที่ถูกเยาะเย้ย
12.310.29
तस्मात्त्वं शृणु राजेन्द्र यथैतदनुदृश्यते ।
याथातथ्येन साङ्ख्येषु योगेषउ च महात्मसु ॥ १२.३१०.२९ ॥
ฉะนั้น ข้าแต่จอมกษัตริย์ จงฟังเถิด ดังที่สิ่งนี้ปรากฏอยู่อย่างแท้จริงในหมู่สางขยะ โยคี และมหาตมะทั้งหลาย
12.310.30
यदेव योगाः पश्यन्ति साङ्ख्यैस्तदवगम्यते ।
एकं साङ्ख्यं च योगं च यः पश्यति स बुद्धिमान् ॥ १२.३१०.३० ॥
สิ่งใดที่โยคีเห็น สิ่งนั้นก็ย่อมเข้าใจได้ด้วยสางขยะ ผู้ที่เห็นสางขยะและโยคะเป็นหนึ่งเดียวกัน ผู้นั้นเป็นผู้มีปัญญา
12.310.31
त्वङ्भांसं रुघिरं मेदः पित्तं मज्जा च स्नायु च ।
एतदैन्द्रियकं तात तद्भवानिदमाह माम् ॥ १२.३१०.३१ ॥
หนัง เนื้อ โลหิต มันข้น น้ำดี ไขกระดูก และเอ็น สิ่งเหล่านี้เป็นของอินทรีย์ ลูกรัก ฉะนั้นท่านจึงกล่าวเรื่องนี้แก่ข้า
12.310.32
द्रव्याद्द्रव्यस्य निर्वृत्तिरिन्द्रियादिन्द्रियं तथा ।
देहाद्देहमवाप्नोति बीजाद्वीजं तथैव च ॥ १२.३१०.३२ ॥
จากสสารย่อมเกิดสสาร จากอินทรีย์ย่อมเกิดอินทรีย์ ฉันใดก็ฉันนั้น จากกายย่อมได้กายหนึ่ง และจากเมล็ดย่อมได้เมล็ดหนึ่ง
12.310.33
निरिन्द्रियस्याबीजस्य निर्द्रव्यस्याप्यदेहिनः ।
कथं गुणा भविष्यन्ति निर्गुणत्वान्महात्मनः ॥ १२.३१०.३३ ॥
ผู้ยิ่งใหญ่ผู้ปราศจากอินทรีย์ ปราศจากเมล็ด ปราศจากสสาร และปราศจากกาย เพราะไม่มีคุณสมบัติ คุณสมบัติจะเกิดขึ้นในท่านได้อย่างไร
12.310.34
गुणा गुणेषु जायन्ते तत्रैव निविशन्ति च ।
एवं गुणाः प्रकृतितो जायन्ते निविशन्ति च ॥ १२.३१०.३४ ॥
คุณทั้งหลายเกิดขึ้นในคุณทั้งหลาย และเข้าไปรวมอยู่ในคุณเหล่านั้นอีก ฉันใดก็ฉันนั้น คุณทั้งหลายย่อมเกิดขึ้นจากประกฤติ และเข้าไปรวมอยู่ในประกฤตินั้นอีก
12.310.35
त्वङ्भांसं रुधिरं मेदः पित्तं मज्जाऽस्थि स्नायु च ।
अष्टौ तान्यथ शुक्रेण जानीहि प्राकृतानि वै ॥ १२.३१०.३५ ॥
จงรู้ไว้ว่า สิ่งทั้งแปดนี้ คือ ผิวหนัง เนื้อ โลหิต มันข้น น้ำดี ไขกระดูก กระดูก และเอ็น พร้อมทั้งน้ำอสุจิ เป็นของที่เกิดจากประกฤติ
12.310.36
पुमांश्चैवापुमांश्चैव त्रैलिङ्ग्यं प्राकृतं स्मृतम् ।
न वा पुमान्पुमांश्चैव स लिङ्गीत्यभिधीयते ॥ १२.३१०.३६ ॥
เพศชายและเพศที่ไม่ใช่ชาย ความเป็นสามเพศนี้ กล่าวกันว่าเป็นของที่เกิดจากประกฤติ ผู้ที่มิใช่ทั้งชายและมิใช่เพศชายโดยแท้ จึงเรียกว่า ลิงคี ผู้มีเพศ
12.310.37
अलिङ्गात्प्रकृतिर्लिङ्गैरुपालभ्यति सात्मजैः ।
यथा पुष्पफलैर्नित्यमृतवो मूर्तयस्तथा ॥ १२.३१०.३७ ॥
ประกฤติพร้อมด้วยบุตรของตน ย่อมปรากฏให้รู้ได้ด้วยเครื่องหมายต่าง ๆ จากสิ่งที่ไม่มีเครื่องหมาย เปรียบเหมือนฤดูกาลทั้งหลาย ย่อมปรากฏรูปร่างให้เห็นเสมอ ด้วยดอกไม้และผลไม้ ฉันใดก็ฉันนั้น
12.310.38
एवमप्यनुमानेन ह्यलिङ्गमुपलभ्यते ।
पञ्चविंशतिमस्तात लिङ्गेषु नियतात्मकः ॥ १२.३१०.३८ ॥
แม้ด้วยการอนุมานเช่นนี้ สิ่งที่ไม่มีเครื่องหมายก็ย่อมถูกรับรู้ได้ ลูกรัก ผู้ที่ยี่สิบห้า มีธรรมชาติแน่นอน อยู่ในบรรดาเครื่องหมายทั้งหลาย
12.310.39
अनादिनिधनोऽनन्तः सर्वदर्शी निरामयः ।
केवलं त्वभिमानित्वादगुणेष्वगुणा उच्यते ॥ १२.३१०.३९ ॥
ไม่มีต้นและไม่มีที่สิ้นสุด ไม่มีที่สุด เห็นทุกสิ่ง ปราศจากโรค แต่เพราะความถือตัวเท่านั้น คุณสมบัติจึงถูกกล่าวว่ามีอยู่ในผู้ไร้คุณสมบัติ
12.310.40
गुणा गुणवतः सन्ति निर्गुणस्य कुतो गुणाः ।
तस्मादेवं विजानन्ति ये जना गुणदर्शिनः ॥ १२.३१०.४० ॥
คุณสมบัติย่อมมีอยู่ในผู้ที่มีคุณสมบัติ คุณสมบัติจะมีในผู้ไร้คุณสมบัติได้อย่างไร ฉะนั้น ผู้คนที่เห็นแต่คุณสมบัติย่อมเข้าใจเรื่องนี้เช่นนี้
12.310.41
यदा त्वेष गुणनिव प्रकृतावनुमन्यते ।
तदा स गुणवानेव परमं नानुपश्यति ॥ १२.३१०.४१ ॥
เมื่อผู้นี้ถูกเห็นว่ามีคุณสมบัติตามธรรมชาติ ผู้มีคุณสมบัติก็ย่อมไม่เห็นสิ่งสูงสุด
12.310.42
यत्तं बुद्धेः परं प्राहुः साङ्ख्ययोगाश्च सर्वशः ।
बुध्यमानं महाप्राज्ञमबुद्धपरिवर्जनात् ॥ १२.३१०.४२ ॥
สิ่งที่สางขยะและโยคะเรียกว่าอยู่เหนือปัญญา จะรู้ได้โดยสมบูรณ์ เมื่อปราชญ์ผู้ยิ่งใหญ่ละความไม่รู้แล้วตื่นรู้ด้วยตนเอง
12.310.43
अप्रबुद्धमथाव्यक्तं गुणं प्राहुरनीश्वरम् ।
निर्गुणं चेश्वरं नित्यमधिष्ठातारमेव च ॥ १२.३१०.४३ ॥
สิ่งที่ยังไม่ตื่นรู้และไม่ปรากฏ เขาเรียกว่าคุณที่ไม่มีเจ้าเหนือ แต่สิ่งที่ปราศจากคุณ คือพระผู้เป็นเจ้า นิรันดร์ และผู้กำกับ ก็คือองค์เดียวกันนั่นเอง
12.310.44
प्रकृतेश्च गुणानां च पञ्चविंशतिकं बुधाः ।
साङ्ख्ययोगे च कुशला बुध्यन्ते परमैषिणः ॥ १२.३१०.४४ ॥
ปราชญ์ทั้งหลายรู้จักยี่สิบห้าประการของธรรมชาติและคุณทั้งหลาย ผู้ชำนาญในสางขยะและโยคะ ซึ่งแสวงหาสิ่งสูงสุด ย่อมเข้าใจสิ่งเหล่านี้
12.310.45
यदा प्रबुद्धास्त्वव्यक्तमवस्थाजन्मभीरवः ।
बुध्यमानं प्रबुद्धेन गमयन्ति समन्ततः ॥ १२.३१०.४५ ॥
เมื่อผู้ตื่นรู้แล้ว ซึ่งกลัวสภาวะและการเกิด ตื่นรู้สู่สิ่งไม่ปรากฏ สิ่งที่ผู้ตื่นรู้เข้าใจแล้วก็จะนำไปสู่จุดหมายได้ทุกด้าน
12.310.46
एतन्निदर्शनं सम्यगसम्यक्चार्थदर्शनम् ।
बुध्यमानाप्रबुद्धाना पृथग्पृथगरिंदम् ॥ १२.३१०.४६ ॥
นี่คือตัวอย่าง คือการเห็นความหมายอย่างถูกต้องและไม่ถูกต้อง ของผู้เข้าใจและผู้ยังไม่ตื่นรู้ ต่างกันไป ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู
12.310.47
परस्परेणैतदुक्तं क्षराक्षरनिदर्शनम् ।
एकत्वमक्षरं प्राहुर्नानात्वं क्षरमुच्यते ॥ १२.३१०.४७ ॥
สิ่งนี้ได้ถูกกล่าวแก่กันและกัน คือตัวอย่างของสิ่งที่เสื่อมสลายและไม่เสื่อมสลาย ความเป็นหนึ่งเรียกว่าสิ่งไม่เสื่อมสลาย ส่วนความเป็นหลายกล่าวว่าคือสิ่งที่เสื่อมสลาย
12.310.48
पञ्चविंशतिनिष्ठोऽयं यदा सम्यक्प्रचक्षते ।
एकत्वं दर्शनं चास्य नानात्वं चाप्यदर्शनम् ॥ १२.३१०.४८ ॥
เมื่อสิ่งนี้ตั้งอยู่ในยี่สิบห้าประการ ถูกประกาศอย่างถูกต้อง การเห็นความเป็นหนึ่งของมัน และการไม่เห็นความเป็นหลายของมัน คือผลที่ได้
12.310.49
तत्त्वनिस्तत्त्वयोरेतत्पृथग्नेव निदर्शनम् ।
पञ्चविंशतितत्वं तु तत्त्वमाहुर्मनीषिणः ॥ १२.३१०.४९ ॥
นี่คือตัวอย่างแยกต่างหากของหลักการและมิใช่หลักการ ปราชญ์ทั้งหลายเรียกยี่สิบห้าหลักการว่าคือหลักการ
12.310.50
निस्तत्त्वं पञ्चविंशस्य परमाहुर्निदर्शनम् ।
वर्गस्य वर्गमाचारं तत्त्वं तत्त्वात्सनातनम् ॥ १२.३१०.५० ॥
ปราชญ์ทั้งหลายเรียกสิ่งที่มิใช่หลักการของยี่สิบห้าว่าเป็นตัวอย่างสูงสุด การประพฤติของหมวดหนึ่งคือหมวดนั้น และจากหลักการนั้นเกิดหลักการอันเป็นนิรันดร์