ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.310
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.310.1
एवमप्रतिबुद्धत्वादबुद्धजनसेवनात् ।
सर्गकोटिसहस्राणि मरणान्तानि गच्छति ॥ १२.३१०.१ ॥
ಹೀಗೆ ಎಚ್ಚರವಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನಿ ಜನರನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ, ಜೀವಿ ಮರಣದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಕೋಟಿ ಸಾವಿರ ಸೃಷ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.310.2
धाम्ना धामसहस्राणि पतनान्तानि गच्छति ।
तिर्यग्योनौ मनुष्यत्वे देवलोके तथैव च ॥ १२.३१०.२ ॥
ಧಾಮದ ಮೂಲಕ ಅವನು ಪತನದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಸಾವಿರಾರು ಧಾಮಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ—ತಿರ್ಯಕ್ ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ, ಮನುಷ್ಯತ್ವದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ.
12.310.3
चन्द्रमा इव भूतानां पुनस्तत्र सहस्रशः ।
लीयतेऽप्रतिबुद्धत्वादेवमेष ह्यबुद्धिमान् ॥ १२.३१०.३ ॥
ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಚಂದ್ರನಂತೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಸಾವಿರಾರು ಬಾರಿ ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಎಚ್ಚರವಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಬುದ್ಧಿಹೀನನು ಹೀಗೆಯೇ ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.310.4
कला पञ्चदशी योनिस्तद्धाम इति मन्यते ।
नित्यमेतं विजानीहि सोमं वै षौडशीं कलाम् ॥ १२.३१०.४ ॥
ಹದಿನೈದನೆಯ ಕಲೆ ಯೋನಿ; ಅದೇ ಧಾಮ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ತಿಳಿ—ಸೋಮನ ಹದಿನಾರನೆಯ ಕಲೆಯನ್ನು.
12.310.5
कलया जायते जन्तुः पुनः पुनरबुद्धिमान् ।
धाम तस्योपयुञ्जन्ति भूय एवोपजायते ॥ १२.३१०.५ ॥
ಕಲೆಯ ಮೂಲಕ ಜೀವಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ—ಬುದ್ಧಿಹೀನನು. ಅವರು ಅವನ ಧಾಮವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವನು ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.
12.310.6
षोडशी तु कला सूक्ष्मा स सोम उपधार्यताम् ।
न तूपयुज्यते देवैर्देवानुपयुनक्ति सा ॥ १२.३१०.६ ॥
ಆದರೆ ಹದಿನಾರನೆಯ ಕಲೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದು; ಅದನ್ನು ಸೋಮ ಎಂದು ತಿಳಿ. ಅದು ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ದೇವತೆಗಳನ್ನೇ ಅನುಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
12.310.7
एतामक्षपयित्वा हि जायते नृपसत्तम ।
सा ह्यस्य प्रकृतिर्दृष्टा तत्क्षयान्मोक्ष उच्यते ॥ १२.३१०.७ ॥
ಓ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಇದನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದಲೇ (ಜೀವ) ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ಇದರ ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದು ಕಾಣಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಅದರ ಕ್ಷಯದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.310.8
तदेवं षोडशकलं देहमव्यक्तसंज्ञिकम् ।
ममायमिति मन्वानस्तत्रैव परिवर्तते ॥ १२.३१०.८ ॥
ಹೀಗೆ ಹದಿನಾರು ಅಂಗಗಳುಳ್ಳ, ಅವ್ಯಕ್ತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಈ ದೇಹ. 'ಇದು ನನ್ನದು' ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ (ಜೀವ) ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.
12.310.9
पञ्चविंशस्तथैवात्मा तस्यैवाप्रतिबोधनात् ।
विमलश्च विशुद्धश्च शुद्धामलनिषेवणात् ॥ १२.३१०.९ ॥
ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯದು ಆತ್ಮ; ಅದನ್ನು ಅರಿಯದಿರುವುದರಿಂದ (ಅದು ಬಂಧಿತವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ). ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಲವಾದದ್ದನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಅದು ನಿರ್ಮಲ ಮತ್ತು ವಿಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
12.310.10
अशुद्ध एव शुद्धात्मा तादृग्भवति पार्थिव ।
अबुद्धसेवनाच्चापि बुद्धोऽप्यबुद्धतां व्रजेत् ॥ १२.३१०.१० ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಶುದ್ಧ ಆತ್ಮವೂ ಅಶುದ್ಧವಾಗಿಯೇ ಆಗುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಅಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸೇವೆಯಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಯೂ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.
12.310.11
तथैवाप्रतिबुद्धोऽपि विज्ञेयो नृपसत्तम ।
प्रकृतेस्त्रिगुणायास्तु सेवनात्प्राकृतो भवेत् ॥ १२.३१०.११ ॥
ಹಾಗೆಯೇ, ಓ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳದವನೂ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡಬೇಕು; ತ್ರಿಗುಣಮಯ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ (ಮನುಷ್ಯ) ಪ್ರಾಕೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.310.12
अक्षरक्षरयोरेषु द्वयोः संबन्ध उच्यते ।
स्त्रीपुंसोश्चापि भगवन्संबन्धस्तद्वदुच्यते ॥ १२.३१०.१२ ॥
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಕ್ಷರ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಓ ಭಗವನ್, ಸ್ತ್ರೀ ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ಸಂಬಂಧವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.310.13
ऋते तु पुरुषं नेह स्त्री गर्भं धारयत्युत ।
ऋते स्त्रियं न पुरुषो रूपं निर्वर्तयेत्तथा ॥ १२.३१०.१३ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಪುರುಷನಿಲ್ಲದೆ ಸ್ತ್ರೀ ಗರ್ಭವನ್ನು ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಸ್ತ್ರೀಯಿಲ್ಲದೆ ಪುರುಷನೂ ರೂಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾರನು.
12.310.14
अन्योन्यस्याभिसंबन्धादन्योन्यगुणसंश्रयात् ।
रूपं निर्वर्तयत्येतदेवं सर्वासु योनिषु ॥ १२.३१०.१४ ॥
ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಆಶ್ರಯಿಸುವುದರಿಂದ ರೂಪ ನಿರ್ಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲಾ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲೂ ಹೀಗೆಯೇ.
12.310.15
स्त्रीपुंसोरभिसंबन्धादन्योन्यगुणसंश्रयात् ।
ऋतौ निर्वर्त्यते रूपं तद्वक्ष्यामि निदर्शनम् ॥ १२.३१०.१५ ॥
ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರ ಸಂಬಂಧದಿಂದ, ಒಬ್ಬರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಆಶ್ರಯಿಸುವುದರಿಂದ ಋತುಕಾಲದಲ್ಲಿ ರೂಪ ನಿರ್ಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
12.310.16
ये गुणाः पुरुषस्येह ये च मातृगुणास्तथा ।
अस्थि स्नायु च मज्जानं जानीमः पैतृकान्द्विज ॥ १२.३१०.१६ ॥
ಓ ದ್ವಿಜನೇ, ಇಲ್ಲಿ ಪುರುಷನ ಗುಣಗಳು, ತಾಯಿಯ ಗುಣಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಎಲುಬು, ನರ, ಮಜ್ಜೆ ಇವು ತಂದೆಯಿಂದ ಬಂದವು ಎಂದು ನಾವು ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ.
12.310.17
त्वङ्भांसं शोणितं चेति मातृजान्यपि शुश्रुम ।
एवमेताद्द्विजश्रेष्ठ वेदे शास्त्रे च पठ्यते ॥ १२.३१०.१७ ॥
ಚರ್ಮ, ಮಾಂಸ, ರಕ್ತ ತಾಯಿಯಿಂದ ಬಂದವು ಎಂದು ಕೂಡ ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ; ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಹೀಗೆಯೇ ವೇದ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಠಿಸಲಾಗಿದೆ.
12.310.18
प्रमाणं यच्च वेदोक्तं शास्त्रोक्तं यच्च पठ्यते ।
वेदशास्त्रप्रमाणानां प्रमाणं तत्सनातनम् ॥ १२.३१०.१८ ॥
ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದ ಪ್ರಮಾಣವೂ, ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿ ಪಠಿಸಲ್ಪಡುವುದೂ, ವೇದ-ಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಸನಾತನವಾದುದು.
12.310.19
अन्योन्यगुणसंरोधादन्योन्यगुणसंश्रयात् ।
एवमेवाभिसंबद्धौ नित्यं प्रकृतिपूरुषौ ॥ १२.३१०.१९ ॥
ಗುಣಗಳ ಪರಸ್ಪರ ತಡೆತದಿಂದ, ಪರಸ್ಪರ ಆಶ್ರಯದಿಂದ, ಹೀಗೆಯೇ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ಸದಾ ಸಂಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
12.310.20
पश्यामि भगवंस्तस्मान्मोक्षधर्मो न विद्यते ।
अथवाऽनन्तरकृतं किंचिदेव निदर्शनम्।
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन प्रत्यक्षो ह्यसि सर्वथा ॥ १२.३१०.२० ॥
ಭಗವಂತನೇ, ಆದುದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ. ಅಥವಾ ತತ್ಕ್ಷಣ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನನಗೆ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ; ನೀವು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರು.
12.310.21
मोक्षकामा वयं चापि काङ्क्षामो यदनामयम् ।
अदेहमजरं नित्यमतीन्द्रियमनीश्वरम् ॥ १२.३१०.२१ ॥
ನಾವೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ; ರೋಗರಹಿತ, ದೇಹರಹಿತ, ಜರಾರಹಿತ, ನಿತ್ಯ, ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತ, ಈಶ್ವರರಹಿತವಾದುದನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತೇವೆ.
12.310.22
यदेतदुक्तं भवता देवशास्त्रनिदर्शनम् ।
एवमेतद्यथा चैतन्न गृह्णाति तथा भवान् ॥ १२.३१०.२२ ॥
ನೀವು ಹೇಳಿದ ದೇವಶಾಸ್ತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆ ಹೀಗೆಯೇ ಇದೆ; ಆದರೆ ಇದು ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆ ನೀವು ಇದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ.
12.310.23
धार्यते हि त्वया ग्रन्थ उभयोर्वेदशास्त्रयोः ।
न च ग्रन्थस्य तत्त्वज्ञो यथावत्त्वं नरेश्वरः ॥ १२.३१०.२३ ॥
ನೀವು ವೇದ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರ ಎರಡರ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದೀರಿ; ಆದರೆ ಓ ನರೇಶ್ವರನೇ, ಗ್ರಂಥದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ತಿಳಿದವರು ನೀವಲ್ಲ.
12.310.24
यो हि वेदे च शास्त्रे च ग्रन्थधारणतत्परः ।
न च ग्रन्थार्थतत्त्वज्ञस्तस्य तद्वारणं वृथा ॥ १२.३१०.२४ ॥
ವೇದ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಧರಿಸುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ತತ್ಪರನಾಗಿ, ಗ್ರಂಥಾರ್ಥದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯದವನಿಗೆ ಅದನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ವ್ಯರ್ಥ.
12.310.25
मारं स वहते तस्य ग्रन्थस्यार्थं न वेत्ति यः ।
यस्तु ग्रन्थार्थतत्त्वज्ञो नास्य ग्रन्थगुणो वृथा ॥ १२.३१०.२५ ॥
ಗ್ರಂಥದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅರಿಯದವನು ಆ ಗ್ರಂಥದ ಭಾರವನ್ನೇ ಹೊರುತ್ತಾನೆ. ಗ್ರಂಥದ ಅರ್ಥತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತವನಿಗೆ ಗ್ರಂಥದ ಗುಣ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.310.26
ग्रन्थस्यार्थस्य पृष्टः संस्तादृशो वक्तुमर्हति ।
यथातत्त्वाभिगमनादर्थं तस्य स विन्दति ॥ १२.३१०.२६ ॥
ಗ್ರಂಥ ಮತ್ತು ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಅಂಥವನೇ ಮಾತನಾಡಲು ಅರ್ಹನು. ಯಥಾರ್ಥ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸೇರುವುದರಿಂದಲೇ ಅವನು ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.310.27
वस्तु संसत्सु कथयेद्ग्रन्थार्थस्थूलबुद्धिमान् ।
स कथं मन्दविज्ञानो ग्रन्थं वक्ष्यति निर्णयात् ॥ १२.३१०.२७ ॥
ಗ್ರಂಥಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ, ಮಂದವಿಜ್ಞಾನಿಯು ಖಚಿತವಾಗಿ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿವರಿಸಬಲ್ಲನು?
12.310.28
निर्णयं चापि छिद्रात्मा न तं वक्ष्यति तत्त्वतः ।
सोपहास्यात्मतामेति यस्माच्चावाप्तवानपि ॥ १२.३१०.२८ ॥
ದೋಷಪೂರ್ಣ ಸ್ವಭಾವದವನು ನಿರ್ಣಯವನ್ನೂ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ಅವನು ಅಪಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.310.29
तस्मात्त्वं शृणु राजेन्द्र यथैतदनुदृश्यते ।
याथातथ्येन साङ्ख्येषु योगेषउ च महात्मसु ॥ १२.३१०.२९ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ರಾಜೇಂದ್ರನೇ, ಇದು ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳು. ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಾಂಖ್ಯರಲ್ಲಿ, ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹಾತ್ಮರಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
12.310.30
यदेव योगाः पश्यन्ति साङ्ख्यैस्तदवगम्यते ।
एकं साङ्ख्यं च योगं च यः पश्यति स बुद्धिमान् ॥ १२.३१०.३० ॥
ಯೋಗಿಗಳು ಏನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೋ ಅದೇ ಸಾಂಖ್ಯರಿಂದಲೂ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗ ಒಂದೇ ಎಂದು ಕಾಣುವವನೇ ಬುದ್ಧಿವಂತ.
12.310.31
त्वङ्भांसं रुघिरं मेदः पित्तं मज्जा च स्नायु च ।
एतदैन्द्रियकं तात तद्भवानिदमाह माम् ॥ १२.३१०.३१ ॥
ಚರ್ಮ, ಮಾಂಸ, ರಕ್ತ, ಮೇದಸ್ಸು, ಪಿತ್ತ, ಮಜ್ಜೆ, ಸ್ನಾಯು — ಇವು ಇಂದ್ರಿಯ ಸಂಬಂಧಿತವು, ಪ್ರಿಯನೇ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ನನಗೆ ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೀರಿ.
12.310.32
द्रव्याद्द्रव्यस्य निर्वृत्तिरिन्द्रियादिन्द्रियं तथा ।
देहाद्देहमवाप्नोति बीजाद्वीजं तथैव च ॥ १२.३१०.३२ ॥
ದ್ರವ್ಯದಿಂದ ದ್ರವ್ಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯ; ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹದಿಂದ ದೇಹ, ಬೀಜದಿಂದ ಬೀಜ ಪಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.310.33
निरिन्द्रियस्याबीजस्य निर्द्रव्यस्याप्यदेहिनः ।
कथं गुणा भविष्यन्ति निर्गुणत्वान्महात्मनः ॥ १२.३१०.३३ ॥
ಇಂದ್ರಿಯರಹಿತ, ಬೀಜರಹಿತ, ದ್ರವ್ಯರಹಿತ, ದೇಹರಹಿತನಾದ ನಿರ್ಗುಣ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ಗುಣಗಳು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ?
12.310.34
गुणा गुणेषु जायन्ते तत्रैव निविशन्ति च ।
एवं गुणाः प्रकृतितो जायन्ते निविशन्ति च ॥ १२.३१०.३४ ॥
ಗುಣಗಳು ಗುಣಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಗುಣಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ಸೇರುತ್ತವೆ.
12.310.35
त्वङ्भांसं रुधिरं मेदः पित्तं मज्जाऽस्थि स्नायु च ।
अष्टौ तान्यथ शुक्रेण जानीहि प्राकृतानि वै ॥ १२.३१०.३५ ॥
ಚರ್ಮ, ಮಾಂಸ, ರಕ್ತ, ಮೇದಸ್ಸು, ಪಿತ್ತ, ಮಜ್ಜೆ, ಅಸ್ಥಿ, ಸ್ನಾಯು — ಈ ಎಂಟನ್ನೂ, ಶುಕ್ರದೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು ಎಂದು ತಿಳಿ.
12.310.36
पुमांश्चैवापुमांश्चैव त्रैलिङ्ग्यं प्राकृतं स्मृतम् ।
न वा पुमान्पुमांश्चैव स लिङ्गीत्यभिधीयते ॥ १२.३१०.३६ ॥
ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಅಪುರುಷ — ಈ ತ್ರೈಲಿಂಗ್ಯವು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದುದೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಪುರುಷನೂ ಅಲ್ಲದವನು, ಪುರುಷನೂ ಅಲ್ಲದವನು ಎಂದು 'ಲಿಂಗಿ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.310.37
अलिङ्गात्प्रकृतिर्लिङ्गैरुपालभ्यति सात्मजैः ।
यथा पुष्पफलैर्नित्यमृतवो मूर्तयस्तथा ॥ १२.३१०.३७ ॥
ಅಲಿಂಗದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿ ತನ್ನ ಸಂತತಿಯೊಂದಿಗೆ ಲಿಂಗಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಹೂವು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಋತುಗಳು ಸದಾ ತಮ್ಮ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವಂತೆ.
12.310.38
एवमप्यनुमानेन ह्यलिङ्गमुपलभ्यते ।
पञ्चविंशतिमस्तात लिङ्गेषु नियतात्मकः ॥ १२.३१०.३८ ॥
ಹೀಗೆ ಅನುಮಾನದಿಂದಲೂ ಅಲಿಂಗವು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಎಲೈ ಮಗನೇ, ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯದು ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿತ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳದ್ದು.
12.310.39
अनादिनिधनोऽनन्तः सर्वदर्शी निरामयः ।
केवलं त्वभिमानित्वादगुणेष्वगुणा उच्यते ॥ १२.३१०.३९ ॥
ಆದಿ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದವನು, ಅನಂತನು, ಸರ್ವದರ್ಶಿ, ನಿರಾಮಯನು; ಕೇವಲ ಅಭಿಮಾನದಿಂದಲೇ ನಿರ್ಗುಣನಲ್ಲಿ ಗುಣಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
12.310.40
गुणा गुणवतः सन्ति निर्गुणस्य कुतो गुणाः ।
तस्मादेवं विजानन्ति ये जना गुणदर्शिनः ॥ १२.३१०.४० ॥
ಗುಣಗಳು ಗುಣವಂತನಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ; ನಿರ್ಗುಣನಲ್ಲಿ ಗುಣಗಳೆಲ್ಲಿಂದ? ಆದ್ದರಿಂದ ಗುಣಗಳನ್ನೇ ನೋಡುವ ಜನರು ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
12.310.41
यदा त्वेष गुणनिव प्रकृतावनुमन्यते ।
तदा स गुणवानेव परमं नानुपश्यति ॥ १२.३१०.४१ ॥
ಇವನು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಗುಣವಂತನೆಂದು ಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಆಗ ಅವನು ಗುಣವಂತನೇ ಆಗಿ ಪರಮವನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.
12.310.42
यत्तं बुद्धेः परं प्राहुः साङ्ख्ययोगाश्च सर्वशः ।
बुध्यमानं महाप्राज्ञमबुद्धपरिवर्जनात् ॥ १२.३१०.४२ ॥
ಸಾಂಖ್ಯ-ಯೋಗಿಗಳು ಯಾವುದನ್ನು ಬುದ್ಧಿಗೆ ಮೀರಿದ್ದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೋ, ಅದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದರಿಂದ.
12.310.43
अप्रबुद्धमथाव्यक्तं गुणं प्राहुरनीश्वरम् ।
निर्गुणं चेश्वरं नित्यमधिष्ठातारमेव च ॥ १२.३१०.४३ ॥
ಅಪ್ರಬುದ್ಧವೂ ಅವ್ಯಕ್ತವೂ ಗುಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಅನೀಶ್ವರ. ನಿರ್ಗುಣವೂ ಈಶ್ವರವೂ ನಿತ್ಯವೂ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃವೂ ಅದೇ.
12.310.44
प्रकृतेश्च गुणानां च पञ्चविंशतिकं बुधाः ।
साङ्ख्ययोगे च कुशला बुध्यन्ते परमैषिणः ॥ १२.३१०.४४ ॥
ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ; ಸಾಂಖ್ಯ-ಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರೂ ಪರಮಾನ್ವೇಷಕರೂ ಅವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.310.45
यदा प्रबुद्धास्त्वव्यक्तमवस्थाजन्मभीरवः ।
बुध्यमानं प्रबुद्धेन गमयन्ति समन्ततः ॥ १२.३१०.४५ ॥
ಜನ್ಮ-ಅವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹೆದರಿದ ಪ್ರಬುದ್ಧರು ಅವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ತಿಳಿದಾಗ, ಪ್ರಬುದ್ಧನಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.310.46
एतन्निदर्शनं सम्यगसम्यक्चार्थदर्शनम् ।
बुध्यमानाप्रबुद्धाना पृथग्पृथगरिंदम् ॥ १२.३१०.४६ ॥
ಇದು ನಿದರ್ಶನ: ಸಮ್ಯಕ್ ಮತ್ತು ಅಸಮ್ಯಕ್ ಅರ್ಥದರ್ಶನ; ಬುಧ್ಯಮಾನ ಮತ್ತು ಅಪ್ರಬುದ್ಧರ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ. ಅರಿಂದಮ!
12.310.47
परस्परेणैतदुक्तं क्षराक्षरनिदर्शनम् ।
एकत्वमक्षरं प्राहुर्नानात्वं क्षरमुच्यते ॥ १२.३१०.४७ ॥
ಪರಸ್ಪರ ಇದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ—ಕ್ಷರ ಅಕ್ಷರದ ನಿದರ್ಶನ. ಏಕತ್ವವನ್ನು ಅಕ್ಷರವೆಂದೂ, ನಾನಾತ್ವವನ್ನು ಕ್ಷರವೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.310.48
पञ्चविंशतिनिष्ठोऽयं यदा सम्यक्प्रचक्षते ।
एकत्वं दर्शनं चास्य नानात्वं चाप्यदर्शनम् ॥ १२.३१०.४८ ॥
ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಇದನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಆಗಿ ಹೇಳುವಾಗ, ಇದರ ಏಕತ್ವದ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ನಾನಾತ್ವದ ಅದರ್ಶನ.
12.310.49
तत्त्वनिस्तत्त्वयोरेतत्पृथग्नेव निदर्शनम् ।
पञ्चविंशतितत्वं तु तत्त्वमाहुर्मनीषिणः ॥ १२.३१०.४९ ॥
ತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ನಿಸ್ತತ್ತ್ವಗಳ ಇದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಿದರ್ಶನವೇ; ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನೇ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತತ್ತ್ವವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.310.50
निस्तत्त्वं पञ्चविंशस्य परमाहुर्निदर्शनम् ।
वर्गस्य वर्गमाचारं तत्त्वं तत्त्वात्सनातनम् ॥ १२.३१०.५० ॥
ಇಪ್ಪತ್ತೈದರ ನಿಸ್ತತ್ತ್ವವೇ ಪರಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ವರ್ಗದ ಆಚಾರವೇ ವರ್ಗ; ತತ್ತ್ವದಿಂದ ತತ್ತ್ವ ಸನಾತನ.