మహాభారతం · అధ్యాయం 12.310
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.310.1
एवमप्रतिबुद्धत्वादबुद्धजनसेवनात् ।
सर्गकोटिसहस्राणि मरणान्तानि गच्छति ॥ १२.३१०.१ ॥
ఈ విధంగా మేల్కొనకపోవడం వల్ల, అజ్ఞానులను సేవించడం వల్ల, జీవి మరణంతో ముగిసే కోట్ల వేల సృష్టులలో తిరుగుతాడు.
12.310.2
धाम्ना धामसहस्राणि पतनान्तानि गच्छति ।
तिर्यग्योनौ मनुष्यत्वे देवलोके तथैव च ॥ १२.३१०.२ ॥
ధామం ద్వారా అతడు పతనంతో ముగిసే వేలాది ధామాలకు వెళ్తాడు—తిర్యగ్యోనిలో, మానవత్వంలో, అలాగే దేవలోకంలో కూడా.
12.310.3
चन्द्रमा इव भूतानां पुनस्तत्र सहस्रशः ।
लीयतेऽप्रतिबुद्धत्वादेवमेष ह्यबुद्धिमान् ॥ १२.३१०.३ ॥
జీవులకు చంద్రునిలా, అక్కడ అతడు మళ్లీ వేలసార్లు లీనమవుతాడు; మేల్కొనకపోవడం వల్ల ఈ బుద్ధిహీనుడు ఈ విధంగానే లీనమవుతాడు.
12.310.4
कला पञ्चदशी योनिस्तद्धाम इति मन्यते ।
नित्यमेतं विजानीहि सोमं वै षौडशीं कलाम् ॥ १२.३१०.४ ॥
పదిహేనవ కళ యోని; అదే ధామమని భావించబడుతుంది. దీనిని నిత్యం తెలుసుకో—సోముని పదహారవ కళను.
12.310.5
कलया जायते जन्तुः पुनः पुनरबुद्धिमान् ।
धाम तस्योपयुञ्जन्ति भूय एवोपजायते ॥ १२.३१०.५ ॥
కళ ద్వారా జీవి మళ్లీ మళ్లీ జన్మిస్తాడు—బుద్ధిహీనుడు. వారు అతని ధామాన్ని అనుభవిస్తారు, అతడు మళ్లీ జన్మిస్తాడు.
12.310.6
षोडशी तु कला सूक्ष्मा स सोम उपधार्यताम् ।
न तूपयुज्यते देवैर्देवानुपयुनक्ति सा ॥ १२.३१०.६ ॥
కానీ పదహారవ కళ సూక్ష్మమైనది; దానిని సోముడిగా తెలుసుకో. అది దేవతలచే అనుభవించబడదు; అది దేవతలనే అనుభవింపజేస్తుంది.
12.310.7
एतामक्षपयित्वा हि जायते नृपसत्तम ।
सा ह्यस्य प्रकृतिर्दृष्टा तत्क्षयान्मोक्ष उच्यते ॥ १२.३१०.७ ॥
ఓ రాజశ్రేష్ఠా, దీనిని నశింపజేయడం వలననే (జీవుడు) జన్మిస్తాడు. అదే దీని ప్రకృతిగా చూడబడింది; దాని క్షయం వలన మోక్షం అని చెప్పబడుతుంది.
12.310.8
तदेवं षोडशकलं देहमव्यक्तसंज्ञिकम् ।
ममायमिति मन्वानस्तत्रैव परिवर्तते ॥ १२.३१०.८ ॥
ఈ విధంగా పదహారు అంశలు కలిగిన, అవ్యక్తమనే పేరుగల ఈ దేహం. 'ఇది నాది' అని భావించి (జీవుడు) అక్కడే తిరుగుతూ ఉంటాడు.
12.310.9
पञ्चविंशस्तथैवात्मा तस्यैवाप्रतिबोधनात् ।
विमलश्च विशुद्धश्च शुद्धामलनिषेवणात् ॥ १२.३१०.९ ॥
ఇరవై ఐదవది ఆత్మ; దానిని తెలుసుకోకపోవడం వలన (అది బంధితమైనట్లు కనిపిస్తుంది). శుద్ధమైనదీ నిర్మలమైనదీ సేవించడం వలన అది నిర్మలమూ విశుద్ధమూ అవుతుంది.
12.310.10
अशुद्ध एव शुद्धात्मा तादृग्भवति पार्थिव ।
अबुद्धसेवनाच्चापि बुद्धोऽप्यबुद्धतां व्रजेत् ॥ १२.३१०.१० ॥
ఓ రాజా, శుద్ధ ఆత్మ కూడా అశుద్ధమై అలాగే అవుతాడు. అజ్ఞానుల సేవ వలన జ్ఞాని కూడా అజ్ఞానతను పొందవచ్చు.
12.310.11
तथैवाप्रतिबुद्धोऽपि विज्ञेयो नृपसत्तम ।
प्रकृतेस्त्रिगुणायास्तु सेवनात्प्राकृतो भवेत् ॥ १२.३१०.११ ॥
అలాగే, ఓ రాజశ్రేష్ఠా, మేల్కొనని వాడిని కూడా తెలుసుకోవాలి; త్రిగుణాత్మక ప్రకృతిని సేవించడం వలన (మనిషి) ప్రాకృతుడు (ప్రకృతికి లోబడినవాడు) అవుతాడు.
12.310.12
अक्षरक्षरयोरेषु द्वयोः संबन्ध उच्यते ।
स्त्रीपुंसोश्चापि भगवन्संबन्धस्तद्वदुच्यते ॥ १२.३१०.१२ ॥
వీటిలో అక్షరం, క్షరం అనే ఈ రెండింటి మధ్య సంబంధం చెప్పబడుతుంది. ఓ భగవన్, స్త్రీ పురుషుల సంబంధం కూడా అలాగే చెప్పబడుతుంది.
12.310.13
ऋते तु पुरुषं नेह स्त्री गर्भं धारयत्युत ।
ऋते स्त्रियं न पुरुषो रूपं निर्वर्तयेत्तथा ॥ १२.३१०.१३ ॥
ఇక్కడ పురుషుడు లేకుండా స్త్రీ గర్భాన్ని ధరించదు; స్త్రీ లేకుండా పురుషుడు రూపాన్ని నిర్మించలేడు.
12.310.14
अन्योन्यस्याभिसंबन्धादन्योन्यगुणसंश्रयात् ।
रूपं निर्वर्तयत्येतदेवं सर्वासु योनिषु ॥ १२.३१०.१४ ॥
పరస్పర సంబంధం వల్ల, ఒకరి గుణాలను మరొకరు ఆశ్రయించడం వల్ల రూపం నిర్మితమవుతుంది; అన్ని యోనులలో ఇలాగే.
12.310.15
स्त्रीपुंसोरभिसंबन्धादन्योन्यगुणसंश्रयात् ।
ऋतौ निर्वर्त्यते रूपं तद्वक्ष्यामि निदर्शनम् ॥ १२.३१०.१५ ॥
స్త్రీ పురుషుల సంబంధం వల్ల, ఒకరి గుణాలను మరొకరు ఆశ్రయించడం వల్ల ఋతుకాలంలో రూపం నిర్మితమవుతుంది; దానికి ఉదాహరణ చెబుతాను.
12.310.16
ये गुणाः पुरुषस्येह ये च मातृगुणास्तथा ।
अस्थि स्नायु च मज्जानं जानीमः पैतृकान्द्विज ॥ १२.३१०.१६ ॥
ఓ ద్విజా, ఇక్కడ పురుషుని గుణాలు, తల్లి గుణాలు అంటే ఎముక, స్నాయువు, మజ్జ పితృజమని మనం తెలుసుకున్నాము.
12.310.17
त्वङ्भांसं शोणितं चेति मातृजान्यपि शुश्रुम ।
एवमेताद्द्विजश्रेष्ठ वेदे शास्त्रे च पठ्यते ॥ १२.३१०.१७ ॥
చర్మం, మాంసం, రక్తం మాతృజమని కూడా మనం విన్నాము; ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, ఇలాగే వేదంలోనూ శాస్త్రంలోనూ చెప్పబడింది.
12.310.18
प्रमाणं यच्च वेदोक्तं शास्त्रोक्तं यच्च पठ्यते ।
वेदशास्त्रप्रमाणानां प्रमाणं तत्सनातनम् ॥ १२.३१०.१८ ॥
వేదంలో చెప్పిన ప్రమాణమూ, శాస్త్రంలో చెప్పబడి పఠించబడేదీ, వేదశాస్త్ర ప్రమాణాలకు ఆ ప్రమాణమే సనాతనమైనది.
12.310.19
अन्योन्यगुणसंरोधादन्योन्यगुणसंश्रयात् ।
एवमेवाभिसंबद्धौ नित्यं प्रकृतिपूरुषौ ॥ १२.३१०.१९ ॥
గుణాల పరస్పర అవరోధం వల్ల, పరస్పర ఆశ్రయం వల్ల, ఈ విధంగానే ప్రకృతి, పురుషుడు నిత్యం అనుబంధంగా ఉన్నారు.
12.310.20
पश्यामि भगवंस्तस्मान्मोक्षधर्मो न विद्यते ।
अथवाऽनन्तरकृतं किंचिदेव निदर्शनम्।
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन प्रत्यक्षो ह्यसि सर्वथा ॥ १२.३१०.२० ॥
భగవంతుడా, అందువల్ల మోక్షధర్మం లేదని నేను చూస్తున్నాను. లేదా వెంటనే చేసిన ఏదైనా ఒక ఉదాహరణను నాకు యథార్థంగా వివరించండి; మీరు అన్ని విధాలుగా ప్రత్యక్షంగా ఉన్నారు.
12.310.21
मोक्षकामा वयं चापि काङ्क्षामो यदनामयम् ।
अदेहमजरं नित्यमतीन्द्रियमनीश्वरम् ॥ १२.३१०.२१ ॥
మేము కూడా మోక్షాన్ని కోరుతున్నాము; రోగరహితమైన, దేహరహితమైన, జరారహితమైన, నిత్యమైన, ఇంద్రియాతీతమైన, ఈశ్వరరహితమైన దానినే ఆశిస్తున్నాము.
12.310.22
यदेतदुक्तं भवता देवशास्त्रनिदर्शनम् ।
एवमेतद्यथा चैतन्न गृह्णाति तथा भवान् ॥ १२.३१०.२२ ॥
మీరు చెప్పిన దేవ-శాస్త్ర ఉదాహరణ ఇలాగే ఉంది; కానీ ఇది ఎలా ఉందో అలా మీరు దీన్ని గ్రహించడం లేదు.
12.310.23
धार्यते हि त्वया ग्रन्थ उभयोर्वेदशास्त्रयोः ।
न च ग्रन्थस्य तत्त्वज्ञो यथावत्त्वं नरेश्वरः ॥ १२.३१०.२३ ॥
మీరు వేదం, శాస్త్రం రెండింటి గ్రంథాలను ధరించి ఉన్నారు; కానీ ఓ నరేశ్వరా, గ్రంథ తత్త్వాన్ని యథావత్తుగా తెలిసినవారు మీరు కాదు.
12.310.24
यो हि वेदे च शास्त्रे च ग्रन्थधारणतत्परः ।
न च ग्रन्थार्थतत्त्वज्ञस्तस्य तद्वारणं वृथा ॥ १२.३१०.२४ ॥
వేదంలో, శాస్త్రంలో కేవలం గ్రంథాన్ని ధరించడంలోనే నిమగ్నమై, గ్రంథార్థ తత్త్వాన్ని తెలియనివాడికి, దాన్ని ధరించడం వ్యర్థం.
12.310.25
मारं स वहते तस्य ग्रन्थस्यार्थं न वेत्ति यः ।
यस्तु ग्रन्थार्थतत्त्वज्ञो नास्य ग्रन्थगुणो वृथा ॥ १२.३१०.२५ ॥
గ్రంథ అర్థం తెలియనివాడు ఆ గ్రంథ భారాన్నే మోస్తాడు. గ్రంథ అర్థతత్త్వం తెలిసినవానికి గ్రంథ గుణం వ్యర్థం కాదు.
12.310.26
ग्रन्थस्यार्थस्य पृष्टः संस्तादृशो वक्तुमर्हति ।
यथातत्त्वाभिगमनादर्थं तस्य स विन्दति ॥ १२.३१०.२६ ॥
గ్రంథాన్ని, దాని అర్థాన్ని అడిగినప్పుడు అటువంటివాడే మాట్లాడదగినవాడు. యథార్థ తత్త్వాన్ని చేరుకోవడం వల్లనే అతడు దాని అర్థాన్ని పొందుతాడు.
12.310.27
वस्तु संसत्सु कथयेद्ग्रन्थार्थस्थूलबुद्धिमान् ।
स कथं मन्दविज्ञानो ग्रन्थं वक्ष्यति निर्णयात् ॥ १२.३१०.२७ ॥
గ్రంథార్థంలో స్థూల బుద్ధి గలవాడు సభలలో విషయాన్ని చెబితే, మందమైన విజ్ఞానం గలవాడు నిర్ణయంతో గ్రంథాన్ని ఎలా వివరించగలడు?
12.310.28
निर्णयं चापि छिद्रात्मा न तं वक्ष्यति तत्त्वतः ।
सोपहास्यात्मतामेति यस्माच्चावाप्तवानपि ॥ १२.३१०.२८ ॥
దోషమయ స్వభావం గలవాడు నిర్ణయాన్ని కూడా యథార్థంగా చెప్పడు. అతడు పొందినదానిని కూడా చెప్పినప్పటికీ, అతడు ఎగతాళికి గురవుతాడు.
12.310.29
तस्मात्त्वं शृणु राजेन्द्र यथैतदनुदृश्यते ।
याथातथ्येन साङ्ख्येषु योगेषउ च महात्मसु ॥ १२.३१०.२९ ॥
కాబట్టి, రాజేంద్రా, ఇది ఎలా కనిపిస్తుందో విను. యథార్థంగా సాంఖ్యులలో, యోగులలో, మహాత్ములలో ఇది కనబడుతుంది.
12.310.30
यदेव योगाः पश्यन्ति साङ्ख्यैस्तदवगम्यते ।
एकं साङ्ख्यं च योगं च यः पश्यति स बुद्धिमान् ॥ १२.३१०.३० ॥
యోగులు ఏది చూస్తారో, అదే సాంఖ్యులచే కూడా తెలుసుకోబడుతుంది. సాంఖ్యము, యోగము ఒక్కటేనని చూసేవాడే బుద్ధిమంతుడు.
12.310.31
त्वङ्भांसं रुघिरं मेदः पित्तं मज्जा च स्नायु च ।
एतदैन्द्रियकं तात तद्भवानिदमाह माम् ॥ १२.३१०.३१ ॥
చర్మం, మాంసం, రక్తం, మేదస్సు, పిత్తం, మజ్జ, స్నాయువు — ఇవి ఇంద్రియ సంబంధమైనవి, ప్రియుడా; అందుకే మీరు నాకు ఇది చెబుతున్నారు.
12.310.32
द्रव्याद्द्रव्यस्य निर्वृत्तिरिन्द्रियादिन्द्रियं तथा ।
देहाद्देहमवाप्नोति बीजाद्वीजं तथैव च ॥ १२.३१०.३२ ॥
ద్రవ్యం నుండి ద్రవ్యం ఉత్పన్నమవుతుంది, ఇంద్రియం నుండి ఇంద్రియం; అలాగే శరీరం నుండి శరీరం, బీజం నుండి బీజం పొందబడతాయి.
12.310.33
निरिन्द्रियस्याबीजस्य निर्द्रव्यस्याप्यदेहिनः ।
कथं गुणा भविष्यन्ति निर्गुणत्वान्महात्मनः ॥ १२.३१०.३३ ॥
ఇంద్రియం లేనివాడు, బీజం లేనివాడు, ద్రవ్యం లేనివాడు, దేహం లేనివాడు — నిర్గుణుడైన మహాత్ముడికి గుణాలు ఎలా కలుగుతాయి?
12.310.34
गुणा गुणेषु जायन्ते तत्रैव निविशन्ति च ।
एवं गुणाः प्रकृतितो जायन्ते निविशन्ति च ॥ १२.३१०.३४ ॥
గుణాలు గుణాలలోనే పుడతాయి, అక్కడే లీనమవుతాయి; అలాగే గుణాలు ప్రకృతి నుండి పుట్టి అందులోనే ప్రవేశిస్తాయి.
12.310.35
त्वङ्भांसं रुधिरं मेदः पित्तं मज्जाऽस्थि स्नायु च ।
अष्टौ तान्यथ शुक्रेण जानीहि प्राकृतानि वै ॥ १२.३१०.३५ ॥
చర్మం, మాంసం, రక్తం, మేదస్సు, పిత్తం, మజ్జ, అస్థి, స్నాయువు — ఈ ఎనిమిదీ, శుక్రంతో కలిసి, ప్రకృతి నుండి పుట్టినవని తెలుసుకో.
12.310.36
पुमांश्चैवापुमांश्चैव त्रैलिङ्ग्यं प्राकृतं स्मृतम् ।
न वा पुमान्पुमांश्चैव स लिङ्गीत्यभिधीयते ॥ १२.३१०.३६ ॥
పురుషుడు, అపురుషుడు — ఈ త్రైలింగ్యం ప్రకృతి నుండి పుట్టినదని చెప్పబడింది; పురుషుడూ కాక పురుషుడూ కాక ఉన్నవాడిని 'లింగి' అని అంటారు.
12.310.37
अलिङ्गात्प्रकृतिर्लिङ्गैरुपालभ्यति सात्मजैः ।
यथा पुष्पफलैर्नित्यमृतवो मूर्तयस्तथा ॥ १२.३१०.३७ ॥
లింగము లేనిది ప్రకృతి తన సంతానముతో కూడి లింగముల ద్వారా తెలియబడుతుంది; పువ్వులు, పండ్ల ద్వారా ఋతువులు ఎప్పుడూ తమ రూపాలలో తెలియబడినట్లు.
12.310.38
एवमप्यनुमानेन ह्यलिङ्गमुपलभ्यते ।
पञ्चविंशतिमस्तात लिङ्गेषु नियतात्मकः ॥ १२.३१०.३८ ॥
ఈ విధంగా అనుమానం ద్వారా కూడా లింగము లేనిది తెలియబడుతుంది; ఓ కుమారా, ఇరవై ఐదవది లింగాలలో స్థిర స్వభావం కలది.
12.310.39
अनादिनिधनोऽनन्तः सर्वदर्शी निरामयः ।
केवलं त्वभिमानित्वादगुणेष्वगुणा उच्यते ॥ १२.३१०.३९ ॥
ఆది అంతము లేనిది, అనంతమైనది, సర్వదర్శి, నిర్మలమైనది; కేవలం అభిమానం వల్లనే గుణములేని దానిలో గుణాలు చెప్పబడతాయి.
12.310.40
गुणा गुणवतः सन्ति निर्गुणस्य कुतो गुणाः ।
तस्मादेवं विजानन्ति ये जना गुणदर्शिनः ॥ १२.३१०.४० ॥
గుణాలు గుణవంతునిలో ఉంటాయి; నిర్గుణునిలో గుణాలు ఎక్కడివి? అందువల్ల గుణాలనే చూసేవారు ఇలా తెలుసుకుంటారు.
12.310.41
यदा त्वेष गुणनिव प्रकृतावनुमन्यते ।
तदा स गुणवानेव परमं नानुपश्यति ॥ १२.३१०.४१ ॥
ఇతడు ప్రకృతిలో గుణవంతునిగా భావించబడినప్పుడు, అప్పుడు అతడు గుణవంతుడై పరమమైనదాన్ని చూడడు.
12.310.42
यत्तं बुद्धेः परं प्राहुः साङ्ख्ययोगाश्च सर्वशः ।
बुध्यमानं महाप्राज्ञमबुद्धपरिवर्जनात् ॥ १२.३१०.४२ ॥
సాంఖ్య యోగులు ఏది బుద్ధికి పరమైనదని అంటారో, అది తెలియబడుతుంది; మహాప్రాజ్ఞుడు అవిద్యను వదలడం వల్ల.
12.310.43
अप्रबुद्धमथाव्यक्तं गुणं प्राहुरनीश्वरम् ।
निर्गुणं चेश्वरं नित्यमधिष्ठातारमेव च ॥ १२.३१०.४३ ॥
అప్రబుద్ధమూ అవ్యక్తమూ గుణమని అంటారు; అది అనీశ్వరం. నిర్గుణమూ ఈశ్వరమూ నిత్యమూ అధిష్ఠాతయూ అదే.
12.310.44
प्रकृतेश्च गुणानां च पञ्चविंशतिकं बुधाः ।
साङ्ख्ययोगे च कुशला बुध्यन्ते परमैषिणः ॥ १२.३१०.४४ ॥
ప్రకృతి, గుణాల పంచవింశతిని జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు; సాంఖ్య యోగాల్లో నిపుణులు, పరమాన్వేషకులు వాటిని గ్రహిస్తారు.
12.310.45
यदा प्रबुद्धास्त्वव्यक्तमवस्थाजन्मभीरवः ।
बुध्यमानं प्रबुद्धेन गमयन्ति समन्ततः ॥ १२.३१०.४५ ॥
జన్మావస్థలకు భయపడే ప్రబుద్ధులు అవ్యక్తాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు, ప్రబుద్ధునిచే తెలియబడినది అన్ని వైపుల నుండి తీసుకువెళ్లబడుతుంది.
12.310.46
एतन्निदर्शनं सम्यगसम्यक्चार्थदर्शनम् ।
बुध्यमानाप्रबुद्धाना पृथग्पृथगरिंदम् ॥ १२.३१०.४६ ॥
ఇది ఉదాహరణం: సరిగా, తప్పుగా అర్థాన్ని చూడటం; తెలియబడినవి, అప్రబుద్ధులు వేర్వేరుగా. అరిందమా!
12.310.47
परस्परेणैतदुक्तं क्षराक्षरनिदर्शनम् ।
एकत्वमक्षरं प्राहुर्नानात्वं क्षरमुच्यते ॥ १२.३१०.४७ ॥
ఇది పరస్పరం చెప్పబడింది—క్షర అక్షరాల ఉదాహరణం. ఏకత్వాన్ని అక్షరమని, నానాత్వాన్ని క్షరమని అంటారు.
12.310.48
पञ्चविंशतिनिष्ठोऽयं यदा सम्यक्प्रचक्षते ।
एकत्वं दर्शनं चास्य नानात्वं चाप्यदर्शनम् ॥ १२.३१०.४८ ॥
ఇరవై ఐదు తత్త్వాలలో నిలిచిన దీనిని సరిగా చెప్పినప్పుడు, దీని ఏకత్వాన్ని చూడటమే దర్శనం; నానాత్వాన్ని చూడకపోవడం అదర్శనం.
12.310.49
तत्त्वनिस्तत्त्वयोरेतत्पृथग्नेव निदर्शनम् ।
पञ्चविंशतितत्वं तु तत्त्वमाहुर्मनीषिणः ॥ १२.३१०.४९ ॥
తత్త్వము, నిస్తత్త్వము అనే వాటికి ఇది వేరుగా చూపబడిన నిదర్శనమే; ఇరవై ఐదు తత్త్వాలనే జ్ఞానులు తత్త్వమని అంటారు.
12.310.50
निस्तत्त्वं पञ्चविंशस्य परमाहुर्निदर्शनम् ।
वर्गस्य वर्गमाचारं तत्त्वं तत्त्वात्सनातनम् ॥ १२.३१०.५० ॥
ఇరవై ఐదింటిలోని నిస్తత్త్వమే పరమ నిదర్శనమని చెప్పబడింది; వర్గం యొక్క ఆచారమే వర్గం; తత్త్వం నుండి తత్త్వం శాశ్వతమైనది.