マハーバーラタ · 章 12.310
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.310.1
एवमप्रतिबुद्धत्वादबुद्धजनसेवनात् ।
सर्गकोटिसहस्राणि मरणान्तानि गच्छति ॥ १२.३१०.१ ॥
このように、目覚めていないこと、無知な人々に仕えることによって、生き物は死に至る何千万もの創造を経巡る。
12.310.2
धाम्ना धामसहस्राणि पतनान्तानि गच्छति ।
तिर्यग्योनौ मनुष्यत्वे देवलोके तथैव च ॥ १२.३१०.२ ॥
住処によって、彼は堕落に終わる幾千もの住処を経巡る——畜生の胎において、人間の状態において、そして同様に神々の世界においても。
12.310.3
चन्द्रमा इव भूतानां पुनस्तत्र सहस्रशः ।
लीयतेऽप्रतिबुद्धत्वादेवमेष ह्यबुद्धिमान् ॥ १२.३१०.३ ॥
月が生き物にとってそうであるように、彼はそこで再び幾千度も溶け去る。目覚めていないため、この無知なる者はこのように溶け去るのである。
12.310.4
कला पञ्चदशी योनिस्तद्धाम इति मन्यते ।
नित्यमेतं विजानीहि सोमं वै षौडशीं कलाम् ॥ १२.३१०.४ ॥
十五番目の分は胎であり、それが住処とみなされる。常にこれを知れ——ソーマの第十六の分を。
12.310.5
कलया जायते जन्तुः पुनः पुनरबुद्धिमान् ।
धाम तस्योपयुञ्जन्ति भूय एवोपजायते ॥ १२.३१०.५ ॥
分によって、生き物は繰り返し生まれる——この無知なる者は。彼らは彼の住処を享受し、彼は再び生まれる。
12.310.6
षोडशी तु कला सूक्ष्मा स सोम उपधार्यताम् ।
न तूपयुज्यते देवैर्देवानुपयुनक्ति सा ॥ १२.३१०.६ ॥
しかし第十六の分は微細である。それをソーマと理解せよ。それは神々によって享受されるのではなく、むしろ神々を享受させる。
12.310.7
एतामक्षपयित्वा हि जायते नृपसत्तम ।
सा ह्यस्य प्रकृतिर्दृष्टा तत्क्षयान्मोक्ष उच्यते ॥ १२.३१०.७ ॥
王の中の最良の者よ、これを滅することによって（存在は）生まれる。それがその本性と見なされ、その滅から解脱が語られる。
12.310.8
तदेवं षोडशकलं देहमव्यक्तसंज्ञिकम् ।
ममायमिति मन्वानस्तत्रैव परिवर्तते ॥ १२.३१०.८ ॥
このように十六の要素からなり、未顕現と呼ばれる身体。「これは私のものだ」と思い、（生命は）まさにそこを巡る。
12.310.9
पञ्चविंशस्तथैवात्मा तस्यैवाप्रतिबोधनात् ।
विमलश्च विशुद्धश्च शुद्धामलनिषेवणात् ॥ १२.३१०.९ ॥
二十五番目は自己である。それに目覚めないゆえに縛られて見える。清浄で無垢なものに仕えることで、それは無垢となり完全に清浄となる。
12.310.10
अशुद्ध एव शुद्धात्मा तादृग्भवति पार्थिव ।
अबुद्धसेवनाच्चापि बुद्धोऽप्यबुद्धतां व्रजेत् ॥ १२.३१०.१० ॥
王よ、清浄な自己さえもこのようにして不浄となる。未覚者に仕えることで、覚者でさえも未覚の状態に陥りうる。
12.310.11
तथैवाप्रतिबुद्धोऽपि विज्ञेयो नृपसत्तम ।
प्रकृतेस्त्रिगुणायास्तु सेवनात्प्राकृतो भवेत् ॥ १२.३१०.११ ॥
同様に、王の中の最良の者よ、未覚の者も知られるべきである。三つの性質からなる自然（プラクリティ）に仕えることで、人は自然に属する者となる。
12.310.12
अक्षरक्षरयोरेषु द्वयोः संबन्ध उच्यते ।
स्त्रीपुंसोश्चापि भगवन्संबन्धस्तद्वदुच्यते ॥ १२.३१०.१२ ॥
これら二つ、不滅と可滅の間には結びつきがあると説かれる。尊き方よ、男と女の結びつきもまたそのように説かれる。
12.310.13
ऋते तु पुरुषं नेह स्त्री गर्भं धारयत्युत ।
ऋते स्त्रियं न पुरुषो रूपं निर्वर्तयेत्तथा ॥ १२.३१०.१३ ॥
ここでは男なしに女は胎を宿さず、女なしに男も形を生み出すことはできない。
12.310.14
अन्योन्यस्याभिसंबन्धादन्योन्यगुणसंश्रयात् ।
रूपं निर्वर्तयत्येतदेवं सर्वासु योनिषु ॥ १२.३१०.१४ ॥
互いの結合と、互いの性質に依ることによって、この形が生じる。すべての胎においても同様である。
12.310.15
स्त्रीपुंसोरभिसंबन्धादन्योन्यगुणसंश्रयात् ।
ऋतौ निर्वर्त्यते रूपं तद्वक्ष्यामि निदर्शनम् ॥ १२.३१०.१५ ॥
男女の結合により、互いの性質に依って、月経の時期に形が生じる。その例を私は述べよう。
12.310.16
ये गुणाः पुरुषस्येह ये च मातृगुणास्तथा ।
अस्थि स्नायु च मज्जानं जानीमः पैतृकान्द्विज ॥ १२.३१०.१६ ॥
再生者よ、ここで男の性質も、母の性質も、骨・腱・髄は父系のものであると、我々は知っている。
12.310.17
त्वङ्भांसं शोणितं चेति मातृजान्यपि शुश्रुम ।
एवमेताद्द्विजश्रेष्ठ वेदे शास्त्रे च पठ्यते ॥ १२.३१०.१७ ॥
皮膚・肉・血は母系のものであるとも、我々は聞いている。再生者の中の最良者よ、ヴェーダと論書にもこのように述べられている。
12.310.18
प्रमाणं यच्च वेदोक्तं शास्त्रोक्तं यच्च पठ्यते ।
वेदशास्त्रप्रमाणानां प्रमाणं तत्सनातनम् ॥ १२.३१०.१८ ॥
ヴェーダに述べられた権威と、論書に述べられ読誦されるもの、そのヴェーダと論書の権威の中の権威こそ永遠である。
12.310.19
अन्योन्यगुणसंरोधादन्योन्यगुणसंश्रयात् ।
एवमेवाभिसंबद्धौ नित्यं प्रकृतिपूरुषौ ॥ १२.३१०.१९ ॥
諸徳が互いに抑え合い、互いに依り合うことによって、まさにこのように、プラクリティとプルシャは常に結びついている。
12.310.20
पश्यामि भगवंस्तस्मान्मोक्षधर्मो न विद्यते ।
अथवाऽनन्तरकृतं किंचिदेव निदर्शनम्।
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन प्रत्यक्षो ह्यसि सर्वथा ॥ १२.३१०.२० ॥
尊者よ、そういうわけで解脱の法はないと私は見ます。あるいは、直ちになされた何らかの例を、真実のままに私に説き示してください。あなたはあらゆる点で明らかな方なのですから。
12.310.21
मोक्षकामा वयं चापि काङ्क्षामो यदनामयम् ।
अदेहमजरं नित्यमतीन्द्रियमनीश्वरम् ॥ १२.३१०.२१ ॥
私たちもまた解脱を望み、病なく、身体なく、老いなく、常住で、感覚を超え、主宰者なきものを切望しています。
12.310.22
यदेतदुक्तं भवता देवशास्त्रनिदर्शनम् ।
एवमेतद्यथा चैतन्न गृह्णाति तथा भवान् ॥ १२.३१०.२२ ॥
あなたの言われた神聖な聖典の例えはまさにそのとおりです。しかし、それがあるがままであるように、あなたはそれを捉えていません。
12.310.23
धार्यते हि त्वया ग्रन्थ उभयोर्वेदशास्त्रयोः ।
न च ग्रन्थस्य तत्त्वज्ञो यथावत्त्वं नरेश्वरः ॥ १२.३१०.२३ ॥
あなたはヴェーダと論書の両方の書物を保持しています。しかし、人の王よ、書物の真髄をありのままに知る者はあなたではありません。
12.310.24
यो हि वेदे च शास्त्रे च ग्रन्थधारणतत्परः ।
न च ग्रन्थार्थतत्त्वज्ञस्तस्य तद्वारणं वृथा ॥ १२.३१०.२४ ॥
ヴェーダと論書において、ただ書物を保持することにのみ専念し、書物の意味の真髄を知らない者にとって、その保持は無駄である。
12.310.25
मारं स वहते तस्य ग्रन्थस्यार्थं न वेत्ति यः ।
यस्तु ग्रन्थार्थतत्त्वज्ञो नास्य ग्रन्थगुणो वृथा ॥ १२.३१०.२५ ॥
経典の意味を知らぬ者は、その経典の重荷を負うonly。しかし経典の意味の真理を知る者には、経典の功徳は無駄にならない。
12.310.26
ग्रन्थस्यार्थस्य पृष्टः संस्तादृशो वक्तुमर्हति ।
यथातत्त्वाभिगमनादर्थं तस्य स विन्दति ॥ १२.३१०.२६ ॥
経典とその意味について問われたとき、そのような人だけが語るにふさわしい。真実の道理に到達することによって、彼はその意味を得るのである。
12.310.27
वस्तु संसत्सु कथयेद्ग्रन्थार्थस्थूलबुद्धिमान् ।
स कथं मन्दविज्ञानो ग्रन्थं वक्ष्यति निर्णयात् ॥ १२.३१०.२७ ॥
経典の意味について粗雑な理解しか持たない者が集会で論じるなら、理解の鈍い者がどうして確かに経典を説明できようか。
12.310.28
निर्णयं चापि छिद्रात्मा न तं वक्ष्यति तत्त्वतः ।
सोपहास्यात्मतामेति यस्माच्चावाप्तवानपि ॥ १२.३१०.२८ ॥
欠陥のある性質の者は、確かな結論すら真実に述べることはない。たとえ会得していても、彼は嘲笑される身となる。
12.310.29
तस्मात्त्वं शृणु राजेन्द्र यथैतदनुदृश्यते ।
याथातथ्येन साङ्ख्येषु योगेषउ च महात्मसु ॥ १२.३१०.२९ ॥
それゆえ、王の中の王よ、これがサーンキヤ、ヨーガ、そして偉大な人々において真実にどう見られるかを聞け。
12.310.30
यदेव योगाः पश्यन्ति साङ्ख्यैस्तदवगम्यते ।
एकं साङ्ख्यं च योगं च यः पश्यति स बुद्धिमान् ॥ १२.३१०.३० ॥
ヨーガ行者が見るものは、サーンキヤによっても理解される。サーンキヤとヨーガを一つと見る者こそ賢者である。
12.310.31
त्वङ्भांसं रुघिरं मेदः पित्तं मज्जा च स्नायु च ।
एतदैन्द्रियकं तात तद्भवानिदमाह माम् ॥ १२.३१०.३१ ॥
皮、肉、血、脂、胆汁、骨髄、腱――これらは感官に属する。愛しき者よ、だからあなたは私にこれを語るのだ。
12.310.32
द्रव्याद्द्रव्यस्य निर्वृत्तिरिन्द्रियादिन्द्रियं तथा ।
देहाद्देहमवाप्नोति बीजाद्वीजं तथैव च ॥ १२.३१०.३२ ॥
物から物が生じ、感官から感官が生じる。同様に、身体から身体が得られ、種子から種子が得られる。
12.310.33
निरिन्द्रियस्याबीजस्य निर्द्रव्यस्याप्यदेहिनः ।
कथं गुणा भविष्यन्ति निर्गुणत्वान्महात्मनः ॥ १२.३१०.३३ ॥
感官も種子も実体も身体もなく、無徳である大いなる魂に、どうして徳が生じうるだろうか。
12.310.34
गुणा गुणेषु जायन्ते तत्रैव निविशन्ति च ।
एवं गुणाः प्रकृतितो जायन्ते निविशन्ति च ॥ १२.३१०.३४ ॥
諸徳は諸徳のうちに生じ、またそのうちに入る。このように諸徳は根本原質から生じ、またそこに入る。
12.310.35
त्वङ्भांसं रुधिरं मेदः पित्तं मज्जाऽस्थि स्नायु च ।
अष्टौ तान्यथ शुक्रेण जानीहि प्राकृतानि वै ॥ १२.३१०.३५ ॥
皮、肉、血、脂、胆汁、骨髄、骨、腱――この八つは精液とともに根本原質から生じたものだと知れ。
12.310.36
पुमांश्चैवापुमांश्चैव त्रैलिङ्ग्यं प्राकृतं स्मृतम् ।
न वा पुमान्पुमांश्चैव स लिङ्गीत्यभिधीयते ॥ १२.३१०.३६ ॥
男、非男――この三性は根本原質に由来すると説かれる。男でもなく男でもない者は「有性者（liṅgī）」と呼ばれる。
12.310.37
अलिङ्गात्प्रकृतिर्लिङ्गैरुपालभ्यति सात्मजैः ।
यथा पुष्पफलैर्नित्यमृतवो मूर्तयस्तथा ॥ १२.३१०.३७ ॥
無相なるものから、本性はその子らとともに標識によって知られる。ちょうど季節が花と実によって常にその姿で知られるように。
12.310.38
एवमप्यनुमानेन ह्यलिङ्गमुपलभ्यते ।
पञ्चविंशतिमस्तात लिङ्गेषु नियतात्मकः ॥ १२.३१०.३८ ॥
このように推論によっても無相は知られる。わが子よ、第二十五のものは標識の中にあって定まった本性を持つ。
12.310.39
अनादिनिधनोऽनन्तः सर्वदर्शी निरामयः ।
केवलं त्वभिमानित्वादगुणेष्वगुणा उच्यते ॥ १२.३१०.३९ ॥
始めも終わりもなく、無限で、全てを見、清浄である。ただ我慢のゆえに、無徳なるものに徳が述べられる。
12.310.40
गुणा गुणवतः सन्ति निर्गुणस्य कुतो गुणाः ।
तस्मादेवं विजानन्ति ये जना गुणदर्शिनः ॥ १२.३१०.४० ॥
徳は徳あるものに存在する。無徳なるものに徳がどうしてあろうか。ゆえに、ただ徳のみを見る人々はこのように知る。
12.310.41
यदा त्वेष गुणनिव प्रकृतावनुमन्यते ।
तदा स गुणवानेव परमं नानुपश्यति ॥ १२.३१०.४१ ॥
この者が自然において徳あるものと見なされるとき、まさに徳あるものとなって、最高のものを見ないのである。
12.310.42
यत्तं बुद्धेः परं प्राहुः साङ्ख्ययोगाश्च सर्वशः ।
बुध्यमानं महाप्राज्ञमबुद्धपरिवर्जनात् ॥ १२.३१०.४२ ॥
サーンキヤとヨーガが知性を超えたものと呼ぶもの、それは偉大な賢者が無知を捨てて目覚めるとき、完全に知られる。
12.310.43
अप्रबुद्धमथाव्यक्तं गुणं प्राहुरनीश्वरम् ।
निर्गुणं चेश्वरं नित्यमधिष्ठातारमेव च ॥ १२.३१०.४३ ॥
未覚醒にして未顕現なるものを属性と呼ぶ。それは支配者を持たない。しかし無属性、主宰者、永遠、そして統御者こそ、まさにそれである。
12.310.44
प्रकृतेश्च गुणानां च पञ्चविंशतिकं बुधाः ।
साङ्ख्ययोगे च कुशला बुध्यन्ते परमैषिणः ॥ १२.३१०.४४ ॥
賢者は根本原質と属性の二十五の原理を知る。サーンキヤとヨーガに通じ、至高を求める者がそれを理解する。
12.310.45
यदा प्रबुद्धास्त्वव्यक्तमवस्थाजन्मभीरवः ।
बुध्यमानं प्रबुद्धेन गमयन्ति समन्ततः ॥ १२.३१०.४५ ॥
生と状態を恐れる覚醒者が未顕現を覚るとき、覚醒者によって知られたものは四方から目的へと導かれる。
12.310.46
एतन्निदर्शनं सम्यगसम्यक्चार्थदर्शनम् ।
बुध्यमानाप्रबुद्धाना पृथग्पृथगरिंदम् ॥ १२.३१०.४६ ॥
これは譬えである。正しくも誤ってもいる意味の見方、理解する者と覚醒しない者とをそれぞれ別に示す。敵を制する者よ。
12.310.47
परस्परेणैतदुक्तं क्षराक्षरनिदर्शनम् ।
एकत्वमक्षरं प्राहुर्नानात्वं क्षरमुच्यते ॥ १२.३१०.४७ ॥
互いにこのように述べられた、滅するものと滅しないものの譬えである。統一を不滅と呼び、多様性は滅するものと言われる。
12.310.48
पञ्चविंशतिनिष्ठोऽयं यदा सम्यक्प्रचक्षते ।
एकत्वं दर्शनं चास्य नानात्वं चाप्यदर्शनम् ॥ १२.३१०.४८ ॥
二十五の原理に基づくこれが正しく説かれるとき、その統一を見て、その多様性を見ないことになる。
12.310.49
तत्त्वनिस्तत्त्वयोरेतत्पृथग्नेव निदर्शनम् ।
पञ्चविंशतितत्वं तु तत्त्वमाहुर्मनीषिणः ॥ १२.३१०.४९ ॥
これは原理と非原理の別々の例示である。賢者たちは二十五の原理こそを原理と呼ぶ。
12.310.50
निस्तत्त्वं पञ्चविंशस्य परमाहुर्निदर्शनम् ।
वर्गस्य वर्गमाचारं तत्त्वं तत्त्वात्सनातनम् ॥ १२.३१०.५० ॥
二十五の非原理こそ最高の例示と言われる。類の振る舞いがそのまま類である。原理から生じる原理は永遠である。