Mahābhārata · Adhyāya 12.311
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.311.1
मानात्वैकत्वमित्युक्तं त्वयैतदृषिसत्तम ।
पश्यामि वाभिसंदिग्धमेतयोर्वै निदर्शनम् ॥ १२.३११.१ ॥
Mejor de los sabios, dijiste que esto es unidad por autoridad; pero el ejemplo de estos dos me parece dudoso.
12.311.2
तथाऽबुद्धप्रबुद्धाभ्यां बुध्यमानस्य चानघ ।
स्थूलबुद्ध्या न पश्यामि तत्त्वमेतन्न संशयः ॥ १२.३११.२ ॥
Oh sin mancha, asimismo respecto al no despierto, al despierto y al que está despertando: con entendimiento burdo no veo esta verdad; no hay duda.
12.311.3
अक्षरक्षरयोर्युक्तं त्वया यदपि कारणम् ।
तदप्यस्थिरबुद्धित्वात्प्रनष्टमिव मेऽनघ ॥ १२.३११.३ ॥
Oh sin mancha, la causa que diste que une lo imperecedero y lo perecedero se me ha perdido, como si hubiera desaparecido, por mi entendimiento inestable.
12.311.4
तदेत्तच्छ्रोतुमिच्छामि नानात्वैकत्वदर्शनम् ।
प्रबुद्धमप्रबुद्धं च बुध्यमानं च तत्त्वतः ॥ १२.३११.४ ॥
Por ello deseo escuchar esta doctrina de pluralidad y unidad, del despierto, del no despierto y del que está despertando, según la verdad.
12.311.5
विद्याविद्ये च भगवन्नक्षरं क्षरमेव च ।
साङ्ख्यं योगं च कार्त्स्न्येन पृथक्चैवापृथक्च ह ॥ १२.३११.५ ॥
Venerable, explícame por completo sobre el conocimiento y la ignorancia, lo imperecedero y lo perecedero, el Sāṃkhya y el Yoga, tanto separados como no separados.
12.311.6
हन्त ते संप्रवक्ष्यामि यदेतदनुपृच्छसि ।
योगकृत्यं महाराज पृथगेव शृणुष्व मे ॥ १२.३११.६ ॥
Muy bien, te explicaré plenamente lo que preguntas. Gran rey, escúchame sobre la práctica del yoga, tomada por separado.
12.311.7
योगकृत्यं तु योगानां ध्यानमेव परं बलम् ।
तच्चापि द्विविधं ध्यानमाहुर्वेदविदो जनाः ॥ १२.३११.७ ॥
La tarea del yoga es la meditación misma, la fuerza suprema. Los conocedores de los Vedas dicen que esta meditación es también de dos clases.
12.311.8
एकाग्रता च मनसः प्राणायामस्तथैव च ।
प्राणायामस्तु सगुणो निर्गुणो मनसस्तथा ॥ १२.३११.८ ॥
La concentración de la mente y el control de la respiración son igualmente así. El control de la respiración es con cualidades, y el de la mente sin cualidades.
12.311.9
मूत्रोत्सर्गपुरीषे च भोजने च नराधिप ।
द्विकालं नाभियुज्जीत शेषं युञ्जीत तत्परः ॥ १२.३११.९ ॥
Oh señor de los hombres, al orinar, defecar y comer, no se debe practicar dos veces al día; en los demás momentos se debe practicar, dedicado a ello.
12.311.10
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यो निवर्त्य मनसा मुनिः ।
दशद्वादशभिर्वापि चतुर्विशात्परं ततः ॥ १२.३११.१० ॥
El sabio, apartando los sentidos de sus objetos con la mente, debe practicar en decenas o doceños, o incluso más allá de veinticuatro.
12.311.11
तं चोदनाभिर्मतिमानात्मानं चोदयेदथ ।
तिष्ठन्तमजरं यं तु यत्तदुक्तं मनीषिभिः ॥ १२.३११.११ ॥
El sabio debe impulsarse con estímulos hacia aquel yo que permanece y es inmortal, como han declarado los sabios.
12.311.12
तैश्चात्मा सततं योज्य इत्येवमनुशुश्रुम् ।
द्रुतं ह्यहीनमनसो नान्यथेति विनिश्चयः ॥ १२.३११.१२ ॥
Con estos medios el yo debe ser constantemente unido; así lo hemos oído. Para quien tiene la mente firme, el resultado llega pronto, y no de otro modo: esta es la certeza.
12.311.13
विमुक्तः सर्वसङ्गेभ्यो लध्वाहारो जितेन्द्रियः ।
पूर्वरात्रेऽपररात्रे च धारयेत मनोऽऽत्मनि ॥ १२.३११.१३ ॥
Liberado de todo apego, comiendo poco, habiendo conquistado los sentidos, debe mantener la mente en el ātman en la primera y en la última parte de la noche.
12.311.14
स्थिरीकृत्येन्द्रियग्रामं मनसा मिथिलेश्वर ।
मनो बुद्ध्या स्थिरं कृत्वा पाषाण इव निश्चलः ॥ १२.३११.१४ ॥
Oh señor de Mithilā, habiendo estabilizado con la mente el conjunto de los sentidos, y habiendo hecho firme la mente con el intelecto, permanece inmóvil como una piedra.
12.311.15
स्थाणुवच्चाप्यकम्पः स्याद्दारुवच्चापि निश्चलः ।
बुधा विधिविधानज्ञास्तदा युक्तं प्रचक्षते ॥ १२.३११.१५ ॥
Debe ser inmóvil como un pilar y quieto como la madera. Entonces los sabios, conocedores de la regla y sus prescripciones, lo llaman unido (en yoga).
12.311.16
न शृणोति न चाघ्राति न रस्यति न पश्यति ।
न च स्पर्शं विजानाति न संकल्पयते मनः ॥ १२.३११.१६ ॥
La mente no oye, no huele, no gusta, no ve, no percibe el tacto ni imagina.
12.311.17
न चाभिमन्यते किंचिन्न च बुध्यति काष्ठवत् ।
तदा प्रकृतिमापन्नं युक्तमाहुर्मनीषिणः ॥ १२.३११.१७ ॥
No reclama nada como suyo y no comprende nada, como la madera. Entonces los sabios lo llaman unido, el que ha alcanzado su estado natural.
12.311.18
निर्वाते हि यथा दीप्यन्दीपस्तद्वत्प्रकाशते ।
निर्लिङ्गो विचलश्चोर्ध्वं न तिर्यग्गतिमाप्नुयात् ॥ १२.३११.१८ ॥
Como una lámpara que arde en un lugar sin viento brilla con firmeza, así él resplandece, sin señales e inmóvil. Asciende y no alcanza un curso torcido.
12.311.19
तदा तमनुपश्येत यस्मिन्दृष्टे तु कथ्यते ।
हृदयस्थोऽन्तरात्मेति ज्ञेयो ज्ञस्तात मद्विधैः ॥ १२.३११.१९ ॥
Entonces debe verse a Aquel, al ser visto el cual se declara: el que habita en el corazón es el ātman interior; hijo querido, debe ser conocido por sabios como yo.
12.311.20
विधूम इव सप्तार्चिरादित्य इव रश्मिमान् ।
वैद्युतोऽग्निरिवाकाशे दृश्यतेऽऽत्मा तथाऽऽत्मनि ॥ १२.३११.२० ॥
Como el fuego de siete llamas sin humo, como el sol con sus rayos, como el fuego del relámpago en el cielo, así el ātman se ve en sí mismo.
12.311.21
संपश्यन्ति महात्मानो धृतिमन्तो मनीषिणः ।
ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिस्था ह्ययोनिममृतात्मकम् ॥ १२.३११.२१ ॥
Los brahmanes de grandes almas, firmes y sabios, establecidos en el origen de Brahman, contemplan plenamente a aquel no nacido, cuya naturaleza es inmortal.
12.311.22
तदेवाहुरणुभ्योऽणु तन्महद्भ्यो महत्तरम् ।
तत्तत्र सर्वभूतेषु ध्रुवं तिष्ठन्न दृश्यते ॥ १२.३११.२२ ॥
A Ése lo llaman más sutil que lo más sutil y mayor que lo más grande. Aunque permanece firme en todos los seres, allí no se ve.
12.311.23
बुद्धिद्रव्येण दृश्येत मनोदीपेन लोककृत् ।
महतस्तमसस्तात पारे तिष्ठन्न तामसः ॥ १२.३११.२३ ॥
Con la sustancia del intelecto, con la lámpara de la mente, puede verse al creador del mundo. Hijo querido, quien permanece más allá de la gran oscuridad no es de naturaleza tamásica.
12.311.24
स च मानस इत्युक्तस्तत्वज्ञैर्वेदपारगैः ।
विमलो वितमस्कश्च निर्लिङ्गोऽलिङ्गसंज्ञकः ॥ १२.३११.२४ ॥
A Él, los conocedores de la realidad y los que han ido más allá de los Vedas lo llaman 'el mental'. Es inmaculado, libre de oscuridad, sin señal, y se le nombra el Sin-marca.
12.311.25
योगमेतत्तु योगानां मन्ये योगस्य लक्षणम् ।
एवं पश्यं प्रपश्यन्ति आत्मस्थमजरं परम् ॥ १२.३११.२५ ॥
Esto, considero, es el yoga de los yogas y la marca del yoga. Viendo así, perciben con claridad lo supremo, inmortal, que reside en el yo.
12.311.26
योगदर्शनमेतावदुक्तं ते तत्वतो मया ।
साङ्ख्याज्ञानं प्रवक्ष्यामि परिसंख्यानदर्शनम् ॥ १२.३११.२६ ॥
Hasta aquí te he explicado en verdad la doctrina del yoga. Ahora expondré el conocimiento del Sāṅkhya, la filosofía de la enumeración.
12.311.27
अव्यक्तमाहुः प्रकृतिं परां प्रकृतिवादिनः ।
तस्मान्महत्समुत्पन्नं द्वितीयं राजसत्तम ॥ १२.३११.२७ ॥
Los defensores de la Prakṛti llaman a la Prakṛti suprema lo no manifestado. De ella surgió lo grande, lo segundo, oh mejor de los reyes.
12.311.28
अहंकारस्तु महतस्तृतीय इति नः श्रुतम् ।
पञ्चभूतान्यहंकारादाहुः साङ्ख्यनिदर्शिनः ॥ १२.३११.२८ ॥
El sentido del yo, hemos oído, es el tercero tras lo grande. Los expositores del Sāṅkhya dicen que los cinco elementos surgen del sentido del yo.
12.311.29
एताः प्रकृतयश्चाष्टौ विकाराश्चापि षोडश ।
पञ्च चैव विशेषा वै तथा पञ्चेन्द्रियाणि च ॥ १२.३११.२९ ॥
Estas son las ocho naturalezas, y también hay dieciséis modificaciones. Están también los cinco específicos, y asimismo los cinco sentidos.
12.311.30
एतावदेव तत्त्वानां साङ्ख्या आहुर्मनीषिणः ।
साङ्ख्ये विधिविधानज्ञा नित्यं साङ्ख्यपथे रताः ॥ १२.३११.३० ॥
Los sabios maestros del Sāṅkhya dicen que los principios son exactamente tantos. Quienes conocen la regla y el procedimiento del Sāṅkhya siempre se deleitan en el camino del Sāṅkhya.
12.311.31
यस्माद्यदभिजायेत तत्तत्रैव प्रलीयते ।
लीयन्ते प्रतिलोमानि सृज्यन्ते चान्तरात्मना ॥ १२.३११.३१ ॥
Aquello de lo que algo nace, allí mismo se disuelve. Los principios se disuelven en orden inverso, y por el alma interior son creados de nuevo.
12.311.32
अनुलोमेन जायन्ते लीयन्ते प्रतिलोमतः ।
गुणा गुणेषु सततं सागरस्योर्मयो यथा ॥ १२.३११.३२ ॥
En orden directo surgen las cualidades, y en orden inverso se disuelven. Como las olas del océano, así las cualidades se disuelven constantemente en cualidades.
12.311.33
सर्वप्रलय एतावान्प्रकृतेर्नृपसत्तम ।
एकत्वं प्रलये चास्य बहुत्वं च यदाऽसृजत् ॥ १२.३११.३३ ॥
Oh mejor de los reyes, esta es toda la disolución de Prakṛti. En la disolución está en unidad, y cuando crea, produce la multiplicidad.
12.311.34
एवमेव च राजेन्द्र विज्ञेयं ज्ञेयचिन्तकैः ।
अधिष्ठाता य इत्युक्तस्तस्याप्येतन्निदर्शनम् ॥ १२.३११.३४ ॥
Oh señor de reyes, de esta misma manera deben comprenderlo quienes meditan sobre lo que ha de ser conocido. Este es también el ejemplo de aquel que fue llamado el presidente.
12.311.35
एकत्वं च बहुत्वं च प्रकृतेरनुतत्त्ववान् ।
एकत्वं प्रलये चास्य बहुत्वं च प्रवर्तनात् ॥ १२.३११.३५ ॥
De Prakṛti, que posee los principios en orden, hay tanto unidad como multiplicidad. En la disolución está su unidad, y por su despliegue, su multiplicidad.
12.311.36
बहुधाऽऽत्मानमकरोत्प्रकृतिः प्रसावत्मिका ।
तच्च क्षेत्रं महानात्मा पञ्चविंशोऽधितिष्ठति ॥ १२.३११.३६ ॥
Prakṛti, cuya naturaleza es engendrar, se hizo a sí misma múltiple de muchas maneras; y sobre ese campo preside el gran yo, el vigésimo quinto.
12.311.37
अधिष्ठातेति राजेन्द्र प्रोच्यते यतिसत्तमैः ।
अधिष्ठानादधिष्ठाता क्षेत्राणामिति नः श्रुतम् ॥ १२.३११.३७ ॥
Oh señor de reyes, los mejores de los ascetas lo llaman el adhiṣṭhātā, el que preside; por su fundamento es el presidente de los campos, así lo hemos oído.
12.311.38
क्षेत्रं जानाति चाव्यक्तं क्षेत्रज्ञ इति चोच्यते ।
अव्यक्तके पुरे शेते पुरुषश्चेति कथ्यते ॥ १२.३११.३८ ॥
Quien conoce el campo y lo no manifestado se llama kṣetrajña, el conocedor del campo; reposa en la ciudad no manifestada, y así también se le llama puruṣa, la persona.
12.311.39
अन्यदेव च क्षेत्रं स्यादन्यः क्षेत्रज्ञ उच्यते ।
क्षेत्रमव्यक्तमित्युक्तं ज्ञाता वै पञ्चविंशकः ॥ १२.३११.३९ ॥
El campo es ciertamente una cosa, y el conocedor del campo se dice que es otra; el campo ha sido llamado lo no manifestado, y el conocedor es ciertamente el vigésimo quinto.
12.311.40
अन्यदेव वचो ज्ञानं स्यादन्यज्ज्ञेयमुच्यते ।
ज्ञानमव्यक्तमित्युक्तं ज्ञेयो वै पञ्चविंशकः ॥ १२.३११.४० ॥
La palabra y el conocimiento son ciertamente cosas distintas, y lo cognoscible se llama otro; el conocimiento ha sido llamado lo no manifestado, y lo cognoscible es ciertamente el vigésimo quinto.
12.311.41
अव्यक्तं क्षेत्रमित्युक्तं यथासत्वं तथेश्वरम् ।
अनीश्वरमतत्त्वं च तत्त्वं तत्पञ्चविंशकम् ॥ १२.३११.४१ ॥
Lo no manifestado se llama campo, y el señor es igualmente según su naturaleza. Lo que no es señor no es principio; el principio es el vigésimo quinto.
12.311.42
साङ्ख्यदर्शनमेतावत्परिसङ्ख्यानदर्शनम् ।
साङ्ख्याः प्रकुर्वते चैव प्रकृतिं च प्रचक्षते ॥ १२.३११.४२ ॥
Esta es la doctrina sāṅkhya, la doctrina de la enumeración. Los sāṅkhyas producen la naturaleza y la proclaman.
12.311.43
तत्त्वानि च चतुर्विशत्परिसंख्याय तत्त्वतः ।
साङ्ख्याः सह प्रकृत्या तु निस्तत्त्वः पञ्चविंशकः ॥ १२.३११.४३ ॥
Habiendo enumerado verdaderamente los veinticuatro principios, los Sāṅkhyas, junto con Prakṛti, hablan del vigésimo quinto como carente de principio.
12.311.44
पञ्चविंशो प्रबुद्धात्मा बुध्यमान इति स्मृतः ।
यदा तु बुध्यतेऽऽत्मानं तदा भवति केवलः ॥ १२.३११.४४ ॥
El vigésimo quinto es el yo despierto, recordado como el que se está despertando. Cuando conoce el yo, entonces se vuelve aislado.
12.311.45
सम्यग्दर्शनमेतावद्भाषितं तव तत्त्वतः ।
एवमेतद्विजानन्तः साम्यतां प्रतियान्त्युत ॥ १२.३११.४५ ॥
Así ha sido expuesta por ti, con verdad, esta visión correcta. Quienes así lo conocen alcanzan la ecuanimidad.
12.311.46
सम्यङ्गिदर्शनं नाम प्रत्यक्षं प्रकृतेस्तथा ।
गुणतत्त्वाद्यथैतानि निर्गुणोऽन्यस्तथा भवेत् ॥ १२.३११.४६ ॥
La visión correcta, así llamada, es la percepción directa de Prakṛti; así como estos surgen de los principios de los guṇas, así el otro se vuelve sin cualidades.
12.311.47
न त्वेवं वर्तमानानामावृत्तिर्विद्यते पुनः ।
विद्यतेऽक्षरभावत्वे स परात्परमव्ययम् ॥ १२.३११.४७ ॥
Pero para quienes así permanecen no hay retorno; en el estado de lo imperecedero existe aquello que está más allá de lo supremo, lo inmutable.
12.311.48
पश्येरन्नेकमतयो न सम्यक् तेषु दर्शनम् ।
ते व्यक्तं प्रतिपद्यन्ते पुनः पुनररिंदम् ॥ १२.३११.४८ ॥
Quienes son de una sola opinión pueden mirar, pero en ellos no hay visión correcta; alcanzan lo manifiesto una y otra vez, oh domeñador de enemigos.
12.311.49
सर्वमेतद्विजानन्तो नासर्वस्य प्रबोधनात् ।
व्यक्तीभूता भविष्यन्ति व्यक्तस्य वशवर्तिनः ॥ १२.३११.४९ ॥
Quienes conocen todo esto, no por el despertar de lo que no es todo, llegarán a manifestarse y estarán sujetos a lo manifiesto.
12.311.50
सर्वमव्यक्तमित्युक्तमसर्वः पञ्चविंशकः ।
य एनमभिजानन्ति न भयं तेषु विद्यते ॥ १२.३११.५० ॥
Se dice que todo es no manifiesto; el vigésimo quinto, el no-todo, es así llamado. Entre quienes lo reconocen no existe temor.