マハーバーラタ · 章 12.311
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.311.1
मानात्वैकत्वमित्युक्तं त्वयैतदृषिसत्तम ।
पश्यामि वाभिसंदिग्धमेतयोर्वै निदर्शनम् ॥ १२.३११.१ ॥
聖仙の中の最上者よ、あなたはこれは権威による一性だと言われた。しかしこの二つの例えは私には疑わしく思われる。
12.311.2
तथाऽबुद्धप्रबुद्धाभ्यां बुध्यमानस्य चानघ ।
स्थूलबुद्ध्या न पश्यामि तत्त्वमेतन्न संशयः ॥ १२.३११.२ ॥
無垢なる人よ、同様に未覚者と覚者と覚醒しつつある者について。粗い知性では私はこの真理が見えない、これに疑いはない。
12.311.3
अक्षरक्षरयोर्युक्तं त्वया यदपि कारणम् ।
तदप्यस्थिरबुद्धित्वात्प्रनष्टमिव मेऽनघ ॥ १२.३११.३ ॥
無垢なる人よ、あなたが示した不滅と可滅を結ぶ原因も、私の不安定な知性のために、失われたかのようになってしまった。
12.311.4
तदेत्तच्छ्रोतुमिच्छामि नानात्वैकत्वदर्शनम् ।
प्रबुद्धमप्रबुद्धं च बुध्यमानं च तत्त्वतः ॥ १२.३११.४ ॥
それゆえ私はこの、多と一の見解、覚者と未覚者と覚醒しつつある者について、真理に即して聞きたいと思う。
12.311.5
विद्याविद्ये च भगवन्नक्षरं क्षरमेव च ।
साङ्ख्यं योगं च कार्त्स्न्येन पृथक्चैवापृथक्च ह ॥ १२.३११.५ ॥
尊き方よ、明と無明、不滅と可滅、サーンキヤとヨーガを、余すことなく、別々にも、また一つとしても、お説きください。
12.311.6
हन्त ते संप्रवक्ष्यामि यदेतदनुपृच्छसि ।
योगकृत्यं महाराज पृथगेव शृणुष्व मे ॥ १२.३११.६ ॥
よろしい、あなたの問うことを余すことなく説こう。偉大な王よ、ヨーガの行を別々にして私から聞きなさい。
12.311.7
योगकृत्यं तु योगानां ध्यानमेव परं बलम् ।
तच्चापि द्विविधं ध्यानमाहुर्वेदविदो जनाः ॥ १२.३११.७ ॥
ヨーガの務めはまさに禅定であり、それこそ最高の力である。ヴェーダに通じた人々は、その禅定もまた二種であると言う。
12.311.8
एकाग्रता च मनसः प्राणायामस्तथैव च ।
प्राणायामस्तु सगुणो निर्गुणो मनसस्तथा ॥ १२.३११.८ ॥
心の一点集中も調息も同様である。調息は有相であり、心のそれは無相である。
12.311.9
मूत्रोत्सर्गपुरीषे च भोजने च नराधिप ।
द्विकालं नाभियुज्जीत शेषं युञ्जीत तत्परः ॥ १२.३११.९ ॥
人の王よ、排尿・排便・食事の時には、一日二度（この修行を）行ってはならない。残りの時間には、それに専念して修行せよ。
12.311.10
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यो निवर्त्य मनसा मुनिः ।
दशद्वादशभिर्वापि चतुर्विशात्परं ततः ॥ १२.३११.१० ॥
聖者は意によって諸感覚を対象から引き戻し、十あるいは十二、あるいは二十四を超えて修行せよ。
12.311.11
तं चोदनाभिर्मतिमानात्मानं चोदयेदथ ।
तिष्ठन्तमजरं यं तु यत्तदुक्तं मनीषिभिः ॥ १२.३११.११ ॥
賢者は励ましによって、常住にして不老なるそれ（我）へと自らを促すべきである。賢者たちが語った通りに。
12.311.12
तैश्चात्मा सततं योज्य इत्येवमनुशुश्रुम् ।
द्रुतं ह्यहीनमनसो नान्यथेति विनिश्चयः ॥ १२.३११.१२ ॥
それらによって自我は常に結びつけられるべきである、と我々は聞いている。心が揺るがない者には速やかに果が得られる。さもなくばそうはならない——これが確信である。
12.311.13
विमुक्तः सर्वसङ्गेभ्यो लध्वाहारो जितेन्द्रियः ।
पूर्वरात्रेऽपररात्रे च धारयेत मनोऽऽत्मनि ॥ १२.३११.१३ ॥
あらゆる執着から離れ、少食で、感官を制した者は、夜の前半と後半に心を自己（ātman）に保つべきである。
12.311.14
स्थिरीकृत्येन्द्रियग्रामं मनसा मिथिलेश्वर ।
मनो बुद्ध्या स्थिरं कृत्वा पाषाण इव निश्चलः ॥ १२.३११.१४ ॥
ミティラーの王よ、意によって感官の群れを安定させ、知性によって心を堅固にして、石のように動かずにあれ。
12.311.15
स्थाणुवच्चाप्यकम्पः स्याद्दारुवच्चापि निश्चलः ।
बुधा विधिविधानज्ञास्तदा युक्तं प्रचक्षते ॥ १२.३११.१५ ॥
柱のように動揺せず、木のように不動であるべきである。そのとき、規則とその規定を知る賢者たちは彼を「ヨーガに結ばれた者」と呼ぶ。
12.311.16
न शृणोति न चाघ्राति न रस्यति न पश्यति ।
न च स्पर्शं विजानाति न संकल्पयते मनः ॥ १२.३११.१६ ॥
心は聞かず、嗅がず、味わわず、見ず、触覚を知らず、思い描くこともない。
12.311.17
न चाभिमन्यते किंचिन्न च बुध्यति काष्ठवत् ।
तदा प्रकृतिमापन्नं युक्तमाहुर्मनीषिणः ॥ १२.३११.१७ ॥
彼は何ものをも自分のものとせず、木のように何も理解しない。そのとき本性に達した彼を、賢者たちは「結ばれた者」と呼ぶ。
12.311.18
निर्वाते हि यथा दीप्यन्दीपस्तद्वत्प्रकाशते ।
निर्लिङ्गो विचलश्चोर्ध्वं न तिर्यग्गतिमाप्नुयात् ॥ १२.३११.१८ ॥
風のない所で燃える灯火が輝くように、標識なく不動の彼は輝く。彼は上へ向かい、横への道には至らない。
12.311.19
तदा तमनुपश्येत यस्मिन्दृष्टे तु कथ्यते ।
हृदयस्थोऽन्तरात्मेति ज्ञेयो ज्ञस्तात मद्विधैः ॥ १२.३११.१९ ॥
そのとき、見られたときに語られるもの、それを見るべきである。心臓に宿るもの、それが内なる我（アンタラートマン）である。子よ、私のような智者によって知られるべきである。
12.311.20
विधूम इव सप्तार्चिरादित्य इव रश्मिमान् ।
वैद्युतोऽग्निरिवाकाशे दृश्यतेऽऽत्मा तथाऽऽत्मनि ॥ १२.३११.२० ॥
煙のない七つの炎の火のように、光線をもつ太陽のように、空の雷の火のように、そのように自己は自己の内に見られる。
12.311.21
संपश्यन्ति महात्मानो धृतिमन्तो मनीषिणः ।
ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिस्था ह्ययोनिममृतात्मकम् ॥ १२.३११.२१ ॥
偉大な魂をもち、堅固で聡明なバラモンたちは、ブラフマンの胎に住して、不生にして不死の本性をもつものを完全に見る。
12.311.22
तदेवाहुरणुभ्योऽणु तन्महद्भ्यो महत्तरम् ।
तत्तत्र सर्वभूतेषु ध्रुवं तिष्ठन्न दृश्यते ॥ १२.३११.२२ ॥
それこそ、微細なものよりも微細であり、大いなるものよりも大いなるものだと言われる。それはすべての存在の中に堅固に住しているが、そこでは見られない。
12.311.23
बुद्धिद्रव्येण दृश्येत मनोदीपेन लोककृत् ।
महतस्तमसस्तात पारे तिष्ठन्न तामसः ॥ १२.३११.२३ ॥
知性という実体によって、心という灯火によって、世界を造る者は見られうる。子よ、大いなる闇の彼岸に立つ者は暗性のものではない。
12.311.24
स च मानस इत्युक्तस्तत्वज्ञैर्वेदपारगैः ।
विमलो वितमस्कश्च निर्लिङ्गोऽलिङ्गसंज्ञकः ॥ १२.३११.२४ ॥
真理を知る者とヴェーダの彼岸に至った者たちは、彼を「心に属するもの」と呼ぶ。彼は清浄で、闇なく、相なく、「無相」と名づけられる。
12.311.25
योगमेतत्तु योगानां मन्ये योगस्य लक्षणम् ।
एवं पश्यं प्रपश्यन्ति आत्मस्थमजरं परम् ॥ १२.३११.२५ ॥
これこそがヨーガの中のヨーガであり、ヨーガの特徴であると私は考える。このように見る者は、自己に住する不老の至上なるものを明らかに見る。
12.311.26
योगदर्शनमेतावदुक्तं ते तत्वतो मया ।
साङ्ख्याज्ञानं प्रवक्ष्यामि परिसंख्यानदर्शनम् ॥ १२.३११.२६ ॥
ヨーガの教えはここまで、真実に即してあなたに語った。今からサーンキヤの知識、列挙の教えを説こう。
12.311.27
अव्यक्तमाहुः प्रकृतिं परां प्रकृतिवादिनः ।
तस्मान्महत्समुत्पन्नं द्वितीयं राजसत्तम ॥ १२.३११.२७ ॥
プラクリティ説の人々は至上のプラクリティを未顕現と呼ぶ。そこから大（マハット）が生じた。それが第二のもの、王の中の最上の者よ。
12.311.28
अहंकारस्तु महतस्तृतीय इति नः श्रुतम् ।
पञ्चभूतान्यहंकारादाहुः साङ्ख्यनिदर्शिनः ॥ १२.३११.२८ ॥
我執（アハンカーラ）は大（マハット）の次の第三のものだと、私たちは聞いている。サーンキヤの解説者は、五大元素は我執から生じると言う。
12.311.29
एताः प्रकृतयश्चाष्टौ विकाराश्चापि षोडश ।
पञ्च चैव विशेषा वै तथा पञ्चेन्द्रियाणि च ॥ १२.३११.२९ ॥
これらは八つのプラクリティであり、十六の変異もある。五つの特殊（五唯）があり、同じく五つの感覚器官もある。
12.311.30
एतावदेव तत्त्वानां साङ्ख्या आहुर्मनीषिणः ।
साङ्ख्ये विधिविधानज्ञा नित्यं साङ्ख्यपथे रताः ॥ १२.३११.३० ॥
賢明なサーンキヤの師たちは、諸原理はちょうどこれだけだと言う。サーンキヤの規則と次第を知る者は、常にサーンキヤの道を喜ぶ。
12.311.31
यस्माद्यदभिजायेत तत्तत्रैव प्रलीयते ।
लीयन्ते प्रतिलोमानि सृज्यन्ते चान्तरात्मना ॥ १२.३११.३१ ॥
あるものはそこから生じ、そこへ再び溶け入る。諸原理は逆の順序で没し、内なる我によって再び創造される。
12.311.32
अनुलोमेन जायन्ते लीयन्ते प्रतिलोमतः ।
गुणा गुणेषु सततं सागरस्योर्मयो यथा ॥ १२.३११.३२ ॥
順の次第で性質は生じ、逆の次第で没する。海の波のように、性質は常に性質の中へと没する。
12.311.33
सर्वप्रलय एतावान्प्रकृतेर्नृपसत्तम ।
एकत्वं प्रलये चास्य बहुत्वं च यदाऽसृजत् ॥ १२.३११.३३ ॥
王者の中の最勝者よ、これがプラクリティの全き消滅である。消滅において彼女は一体にあり、創造するときには多様性を生み出す。
12.311.34
एवमेव च राजेन्द्र विज्ञेयं ज्ञेयचिन्तकैः ।
अधिष्ठाता य इत्युक्तस्तस्याप्येतन्निदर्शनम् ॥ १२.३११.३४ ॥
王の中の王よ、知られるべきものを思惟する者はこのように理解すべきである。主宰者と呼ばれたものの例えも、またこれである。
12.311.35
एकत्वं च बहुत्वं च प्रकृतेरनुतत्त्ववान् ।
एकत्वं प्रलये चास्य बहुत्वं च प्रवर्तनात् ॥ १२.३११.३५ ॥
諸原理の次第を具えるプラクリティには、一体性も多様性もある。消滅においては一体であり、展開によって多様となる。
12.311.36
बहुधाऽऽत्मानमकरोत्प्रकृतिः प्रसावत्मिका ।
तच्च क्षेत्रं महानात्मा पञ्चविंशोऽधितिष्ठति ॥ १२.३११.३६ ॥
生み出すことを本性とするプラクリティは、さまざまな仕方で自らを多様にした。そしてその場を、二十五番目の偉大な我が統べている。
12.311.37
अधिष्ठातेति राजेन्द्र प्रोच्यते यतिसत्तमैः ।
अधिष्ठानादधिष्ठाता क्षेत्राणामिति नः श्रुतम् ॥ १२.३११.३७ ॥
王の中の王よ、最高の苦行者たちは彼を主宰者（アディシュターター）と呼ぶ。支えであるがゆえに、彼は諸場の主宰者である、と我々は聞いている。
12.311.38
क्षेत्रं जानाति चाव्यक्तं क्षेत्रज्ञ इति चोच्यते ।
अव्यक्तके पुरे शेते पुरुषश्चेति कथ्यते ॥ १२.३११.३८ ॥
場と未顕を知る者は場知者（クシェートラジュニャ）と呼ばれる。彼は未顕の城に眠る。ゆえにプルシャ（人格）とも言われる。
12.311.39
अन्यदेव च क्षेत्रं स्यादन्यः क्षेत्रज्ञ उच्यते ।
क्षेत्रमव्यक्तमित्युक्तं ज्ञाता वै पञ्चविंशकः ॥ १२.३११.३९ ॥
場はまさに別のものであり、場知者は別のものと言われる。場は未顕と言われ、知る者はまさに二十五番目である。
12.311.40
अन्यदेव वचो ज्ञानं स्यादन्यज्ज्ञेयमुच्यते ।
ज्ञानमव्यक्तमित्युक्तं ज्ञेयो वै पञ्चविंशकः ॥ १२.३११.४० ॥
言葉と知識はまさに別のものであり、知られるべきものは別と言われる。知識は未顕と言われ、知られるべきものはまさに二十五番目である。
12.311.41
अव्यक्तं क्षेत्रमित्युक्तं यथासत्वं तथेश्वरम् ।
अनीश्वरमतत्त्वं च तत्त्वं तत्पञ्चविंशकम् ॥ १२.३११.४१ ॥
未顕は場と言われ、主宰者もその本性に応じて同様である。主宰でないものは原理ではない。原理こそ二十五番目である。
12.311.42
साङ्ख्यदर्शनमेतावत्परिसङ्ख्यानदर्शनम् ।
साङ्ख्याः प्रकुर्वते चैव प्रकृतिं च प्रचक्षते ॥ १२.३११.४२ ॥
これがサーンキヤの教えであり、数え上げの教えである。サーンキヤ学派は根本原質を生じさせ、それを語る。
12.311.43
तत्त्वानि च चतुर्विशत्परिसंख्याय तत्त्वतः ।
साङ्ख्याः सह प्रकृत्या तु निस्तत्त्वः पञ्चविंशकः ॥ १२.३११.४३ ॥
二十四の原理を真実に数え上げ、サーンキャ学派は根本原質とともに、原理なき第二十五を語る。
12.311.44
पञ्चविंशो प्रबुद्धात्मा बुध्यमान इति स्मृतः ।
यदा तु बुध्यतेऽऽत्मानं तदा भवति केवलः ॥ १२.३११.४४ ॥
第二十五は目覚めた我であり、目覚めつつあるものとして記憶される。それが自己を知るとき、それは孤独となる。
12.311.45
सम्यग्दर्शनमेतावद्भाषितं तव तत्त्वतः ।
एवमेतद्विजानन्तः साम्यतां प्रतियान्त्युत ॥ १२.३११.४५ ॥
あなたによって、この正しい見解はこれほどまでに真実に説かれた。このように知る者は平等に至る。
12.311.46
सम्यङ्गिदर्शनं नाम प्रत्यक्षं प्रकृतेस्तथा ।
गुणतत्त्वाद्यथैतानि निर्गुणोऽन्यस्तथा भवेत् ॥ १२.३११.४६ ॥
正見と呼ばれるものは根本原質の直接的知覚である。これらが諸徳の原理から生じるように、他のものは無属性となる。
12.311.47
न त्वेवं वर्तमानानामावृत्तिर्विद्यते पुनः ।
विद्यतेऽक्षरभावत्वे स परात्परमव्ययम् ॥ १२.३११.४७ ॥
しかし、このように留まる者には再び還ることはない。不滅の状態に、最高より高い不変者が存在する。
12.311.48
पश्येरन्नेकमतयो न सम्यक् तेषु दर्शनम् ।
ते व्यक्तं प्रतिपद्यन्ते पुनः पुनररिंदम् ॥ १२.३११.४८ ॥
同じ見解を持つ者は見るかもしれないが、彼らには正見がない。彼らは顕現したものに何度も何度も至る、敵を制する者よ。
12.311.49
सर्वमेतद्विजानन्तो नासर्वस्य प्रबोधनात् ।
व्यक्तीभूता भविष्यन्ति व्यक्तस्य वशवर्तिनः ॥ १२.३११.४९ ॥
これらすべてを知る者は、すべてではないものの覚醒によってではなく、顕現して顕現者に従う者となる。
12.311.50
सर्वमव्यक्तमित्युक्तमसर्वः पञ्चविंशकः ।
य एनमभिजानन्ति न भयं तेषु विद्यते ॥ १२.३११.५० ॥
すべては未顕現だと言われ、二十五番目は非一切と呼ばれる。これを知る者たちには恐れがない。