ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.312
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.312.1
साङ्ख्यदर्शनमेतावदुक्तं ते नृपसत्तम् ।
विद्याविद्ये त्विदानीं मे त्वं निबोधानुपूर्वशः ॥ १२.३१२.१ ॥
ಓ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಸಾಂಖ್ಯದರ್ಶನವನ್ನು ಇಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿನಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ನನ್ನಿಂದ ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತಿಳಿ.
12.312.2
अविद्यामाहुरव्यक्तं सर्गप्रलयधर्मिणीम् ।
सर्गप्रलयनिर्मुक्तो विद्यो वै पञ्चविंशकः ॥ १२.३१२.२ ॥
ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಳಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಅವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ಅವಿದ್ಯೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಳಯಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ತತ್ತ್ವವೇ ವಿದ್ಯೆ.
12.312.3
एकत्वं च बहुत्वं च प्रकृतेरनु तत्त्ववित् ।
परस्परं तु विद्यां वै त्वं निबोधानुपूर्वशः।
यथोक्तमृषिभिस्तात साङ्ख्यस्यास्य निदर्शनम् ॥ १२.३१२.३ ॥
ಎಲೈ ವತ್ಸನೇ, ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದ ಈ ಸಾಂಖ್ಯ ವಿವರಣೆಯಂತೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಏಕತ್ವ ಮತ್ತು ಬಹುತ್ವವನ್ನು, ಪರಸ್ಪರ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತಿಳಿ.
12.312.4
कर्मेन्द्रियाणां सर्वेषां विद्या बुद्धीन्द्रियं स्मृतम् ।
बुद्धीन्द्रियाणां च तथा विशेषा इति नः श्रुतम् ॥ १२.३१२.४ ॥
ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳ ವಿದ್ಯೆಯು ಬುದ್ಧೀಂದ್ರಿಯವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಬುದ್ಧೀಂದ್ರಿಯಗಳ ವಿಶೇಷಗಳನ್ನೂ ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.
12.312.5
विशेषाणां मनस्तेषां विद्यामाहुर्मनीषिणः ।
मनसः पञ्चभूतानि विद्या इत्यभिचक्षते ॥ १२.३१२.५ ॥
ವಿಶೇಷಗಳ ಮನಸ್ಸೇ ಅವುಗಳ ವಿದ್ಯೆ ಎಂದು ಮನೀಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮನಸ್ಸಿನ ವಿದ್ಯೆ ಪಂಚಮಹಾಭೂತಗಳು ಎಂದು ಅವರು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.312.6
अहंकारस्तु भूतानां पञ्चानां नात्र संशयः ।
अहंकारस्य च तथा बुद्धिर्विद्या नरेश्वर ॥ १२.३१२.६ ॥
ಪಂಚಭೂತಗಳ ವಿದ್ಯೆ ಅಹಂಕಾರವೇ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಓ ನರೇಶ್ವರ, ಅಂತೆಯೇ ಅಹಂಕಾರದ ವಿದ್ಯೆ ಬುದ್ಧಿ.
12.312.7
बुद्धेः प्रकृतिरव्यक्तं तत्त्वानां परमेश्वरम् ।
विद्या ज्ञेया नरश्रेष्ठ विधिश्च परमः स्मृतः ॥ १२.३१२.७ ॥
ಬುದ್ಧಿಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಅವ್ಯಕ್ತ; ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮೇಶ್ವರ. ಓ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ವಿದ್ಯೆ ತಿಳಿಯಲು ಯೋಗ್ಯ; ವಿಧಿಯೂ ಪರಮವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
12.312.8
अव्यक्तस्य परं प्राहुर्विद्यां वै पञ्चविंशकम् ।
सर्वस्य सर्वमित्युक्तं ज्ञेयं ज्ञानस्य पार्थिव ॥ १२.३१२.८ ॥
ಅವ್ಯಕ್ತಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾದ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಎಲ್ಲವೂ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಓ ರಾಜನೇ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದದ್ದು.
12.312.9
ज्ञानमव्यक्तमित्युक्तं ज्ञेयो वै पञ्चविंशकः ।
तथैव ज्ञानमव्यक्तं विज्ञाता पञ्चविंशक ॥ १२.३१२.९ ॥
ಜ್ಞಾನವು ಅವ್ಯಕ್ತವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ತಿಳಿಯಬೇಕಾದದ್ದು ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯದು. ಅಂತೆಯೇ ಜ್ಞಾನ ಅವ್ಯಕ್ತ; ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯವನು ತಿಳಿದವನು.
12.312.10
विद्याविद्यार्थितत्त्वेन मयोक्ता ते विशेषतः ।
अक्षरं च क्षरं चैव यदुक्तं तन्निबोध मे ॥ १२.३१२.१० ॥
ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅವಿದ್ಯೆಯ ಅರ್ಥತತ್ತ್ವದಿಂದ ನಾನು ನಿನಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಅಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಕ್ಷರವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ತಿಳಿ.
12.312.11
उभावेतौ क्षरावुक्तावुभावेतौ क्षराक्षरौ ।
कारणं तु प्रवक्ष्यामि यथाख्यातो न जानतः ॥ १२.३१२.११ ॥
ಈ ಎರಡೂ ಕ್ಷರವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಈ ಎರಡೂ ಕ್ಷರಾಕ್ಷರ. ಕಾರಣವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಹೇಳಿದಂತೆ, ತಿಳಿಯದವನಿಗಲ್ಲ.
12.312.12
अनादिनिधनावेतावुभावेवेश्वरौ मतौ ।
तत्त्वसंज्ञावुभावेतौ प्रोच्यते ज्ञानचिन्तकैः ॥ १२.३१२.१२ ॥
ಆದಿ-ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಈಶ್ವರರೆಂದು ಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ 'ತತ್ತ್ವ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಜ್ಞಾನಚಿಂತಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.312.13
सर्गप्रलयधर्मत्वादव्यक्तं प्राहुरक्षरम् ।
तदेतद्गुणसर्गाय विकुर्वाणं पुनःपुनः ॥ १२.३१२.१३ ॥
ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಳಯದ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಅವ್ಯಕ್ತವೆಂಬ ಅಕ್ಷರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಗುಣಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ಅದು ಪುನಃ ಪುನಃ ವಿಕಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
12.312.14
गुणानां महदादीनामुत्पद्यन्ते परम्पराः ।
अधिष्ठानं क्षेत्रमाहुरेतत्तत्पञ्चविंशकम् ॥ १२.३१२.१४ ॥
ಗುಣಗಳಿಂದ, ಮಹತ್ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಪರಂಪರೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಆಧಾರವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದೇ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯದು.
12.312.15
यदा तु गुणजालं तदव्यक्तात्मनि संक्षिपेत् ।
तदा सह गुणैस्तैस्तु पञ्चविंशो विलीयते ॥ १२.३१२.१५ ॥
ಗುಣಜಾಲವು ಆ ಅವ್ಯಕ್ತ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷೇಪಗೊಂಡಾಗ, ಆಗ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯದು ಆ ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ.
12.312.16
गुणा गुणेषु लीयन्ते तदैका प्रकृतिर्भवेत् ।
क्षेत्रज्ञोऽपि यदा तात तत्क्षेत्रे संप्रलीयते ॥ १२.३१२.१६ ॥
ಗುಣಗಳು ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ; ಆಗ ಒಂದೇ ಪ್ರಕೃತಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅಯ್ಯಾ, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನೂ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಲಯವಾದಾಗ.
12.312.17
तदाऽक्षरत्वं प्रकृतिर्गच्छते गुणसंज्ञिता ।
निर्गुणत्वं च वैदेह गुणेष्वप्रतिवर्तनात् ॥ १२.३१२.१७ ॥
ಆಗ ಗುಣಗಳೆಂದು ಹೆಸರಾದ ಪ್ರಕೃತಿ ಅಕ್ಷರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ವೈದೇಹ, ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಮರಳದ ಕಾರಣ ನಿರ್ಗುಣತ್ವ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
12.312.18
एवमेव च क्षेत्रज्ञः क्षेत्रज्ञानपरिक्षयात् ।
प्रकृत्या निर्गुणस्त्वेष इत्येवमनुशुश्रुम ॥ १२.३१२.१८ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನೂ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾನದ ಕ್ಷಯದಿಂದ ಸ್ವಭಾವತಃ ನಿರ್ಗುಣನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.
12.312.19
क्षरो भवत्येष यदा तदा गुणवती मिथः ।
प्रकृतिं त्विभजानाति निर्गुणत्वं तथाऽऽत्मनः ॥ १२.३१२.१९ ॥
ಈ ಆತ್ಮವು ಕ್ಷರವಾದಾಗ, ಗುಣಯುಕ್ತ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ತನ್ನ ನಿರ್ಗುಣತ್ವವನ್ನೂ.
12.312.20
तदा विशुद्धो भवति प्रकृतेः परिवर्जनात् ।
अन्योऽहमन्येयमिति यदा बुध्यति बुद्धिमान् ॥ १२.३१२.२० ॥
ಆಗ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದರಿಂದ ಅವನು ವಿಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಬುದ್ಧಿವಂತನು 'ನಾನು ಬೇರೆ, ಇದು ಬೇರೆ' ಎಂದು ತಿಳಿದಾಗ.
12.312.21
तदैषा त्वन्यतामेति न च मिश्रत्वतां व्रजेत् ।
प्रकृत्या चैव राजेन्द्र मिश्रोऽनन्यश्च दृश्यते ॥ १२.३१२.२१ ॥
ಆಗ ಇದು (ಪ್ರಕೃತಿ) ಬೇರೆತನವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ; ಮಿಶ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ, ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿಯೂ ಅನನ್ಯವಾಗಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
12.312.22
यदा तु गुणजालं तत्प्राकृतं विजुगुप्सते ।
पश्यते चापरं पश्यं तदा पश्यन्न संस्वजेत् ॥ १२.३१२.२२ ॥
ಪ್ರಾಕೃತ ಗುಣಜಾಲವನ್ನು ಜುಗುಪ್ಸೆಮಾಡಿ, ಬೇರೆಯದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಆಗ ನೋಡುವವನು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು.
12.312.23
किमहं कृतवानेवं योहं कालमिमं जनम् ।
यदा मत्स्योदकं ज्ञानमनुवर्तितवांस्तदा।
मत्स्यो जालं ह्यविज्ञानादनुवर्तितवानिह ॥ १२.३१२.२३ ॥
ನಾನು ಯಾಕೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದೆ, ಈ ಜನವನ್ನು, ಈ ಕಾಲವನ್ನು — ಮೀನು-ನೀರಿನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದಾಗ? ಮೀನು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಬಲೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.
12.312.24
अहमेव हि संमोहादन्यमन्यं जनाज्जनम् ।
मत्स्यो यथोदकज्ञानादनुवर्तितवानहम् ॥ १२.३१२.२४ ॥
ನಾನೇ ಮೋಹದಿಂದ ಒಬ್ಬ ಜನನಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಜನನ ಕಡೆಗೆ ಹೋದೆ; ನೀರಿನ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮೀನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ನಾನು ಅನುಸರಿಸಿದೆ.
12.312.25
मत्स्योऽन्यत्वं यथा ज्ञानादुदकान्नाभिमन्यते ।
आत्मानं तद्वदज्ञानादन्यत्वं चैव वेदयहम् ॥ १२.३१२.२५ ॥
ಮೀನು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನೀರಿನಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಬೇರೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಾನು ಆತ್ಮನನ್ನು ಬೇರೆಯೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ, ಇದನ್ನೇ ನಾನು ತಿಳಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.312.26
ममास्तु धिगबुद्धस्य योऽहमज्ञ इमं पुनः ।
अनुवर्तितवान्मोहादन्यमन्यं जनाज्जनम् ॥ १२.३१२.२६ ॥
ಬುದ್ಧಿಹೀನನಾದ ನನಗೆ ಧಿಕ್ಕಾರವಿರಲಿ; ಅಜ್ಞಾನಿಯಾದ ನಾನು ಮೋಹದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಇದನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿ, ಒಬ್ಬರಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಅಲೆದೆ.
12.312.27
अयमत्र भेवद्बन्धुरनेन सह मे क्षमम् ।
साम्यमेकत्वतां यास्ये यादृशस्तादृशस्त्वहम् ॥ १२.३१२.२७ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಇವನು ನನ್ನ ಬಂಧುವಾಗಲಿ; ಇವನೊಡನೆ ನನಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಇದೆ. ಇವನಂತೆಯೇ ನಾನೂ ಸಮತ್ವವನ್ನೂ ಏಕತ್ವವನ್ನೂ ಹೊಂದುತ್ತೇನೆ.
12.312.28
तुल्यतामिह पश्यामि सदृशोऽहमनेन वै ।
अयं हि विमलोऽव्यक्तमहमीदृशकस्तथा ॥ १२.३१२.२८ ॥
ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಸಮತ್ವವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ; ಇವನಿಗೆ ನಾನು ಸದೃಶನು. ಇವನು ನಿರ್ಮಲನು, ಅವ್ಯಕ್ತನು; ಹಾಗೆಯೇ ನಾನೂ ಇದ್ದೇನೆ.
12.312.29
योऽहमज्ञानसंमोहादज्ञया संप्रवृत्तवान् ।
ससङ्गयाऽहं निःसङ्गः स्थितः कालमिमं त्वहम् ॥ १२.३१२.२९ ॥
ಅಜ್ಞಾನದ ಮೋಹದಿಂದ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊಡಗಿದ ನಾನು, ಆಸಕ್ತಿಯೊಡನೆ; ಅಸಂಗನಾದ ನಾನು ಇಷ್ಟು ಕಾಲ ಹೀಗೆಯೇ ಇದ್ದೆ.
12.312.30
अनयाऽहं वशीभूतः कालमेतं न बुद्धवान् ।
उच्चमध्यमनीचानां तामहं कथमावसे ॥ १२.३१२.३० ॥
ಇದಕ್ಕೆ ವಶನಾದ ನಾನು ಈ ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಉನ್ನತ, ಮಧ್ಯಮ, ನೀಚರ ನಡುವೆ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಹೇಗೆ ವಾಸಿಸಲಿ?
12.312.31
समानया न याचेह सहवासमहं कथम् ।
गच्छाम्यबुद्धभावत्वादेषेदानीं स्थिरो भवे ॥ १२.३१२.३१ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಈಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸಹವಾಸವನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಯಾಚಿಸಲಿ? ಅಜ್ಞಾನದ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ನಾನು ಈಗ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ; ಈಗ ನಾನು ಸ್ಥಿರನಾಗುವೆನು.
12.312.32
सहवासं न यास्यामि कालमेतद्धि वञ्चनात् ।
वञ्चितोस्म्यनया यद्धि निर्विकारो विकारया ॥ १२.३१२.३२ ॥
ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಸಹವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ಇದು ವಂಚನೆಯೇ. ಇವಳಿಂದ ನಾನು ವಂಚಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ — ಬದಲಾಗದವನು ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟುಮಾಡುವವಳಿಂದ.
12.312.33
न चायमपराधोऽस्या ह्यपराधो ह्ययं मम ।
योऽहमत्राभवं सक्तः पराङ्भुखमुपस्थितः ॥ १२.३१२.३३ ॥
ಇದು ಅವಳ ತಪ್ಪಲ್ಲ; ಇದು ನನ್ನದೇ ತಪ್ಪು. ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದೆ, ವಿಮುಖನಾಗಿದ್ದರೂ ಸಮೀಪಿಸಿದೆನು.
12.312.34
ततोस्मि बहुरूपासु स्थितो मूर्तिष्वमूर्तिमान् ।
अमूर्तश्चापि मूर्तात्मा ममत्वेन प्रधर्षितः ॥ १२.३१२.३४ ॥
ಆಗ ನಾನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದೇನೆ; ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೂರ್ತನಾದರೂ. ಅಮೂರ್ತನಾದರೂ ಮೂರ್ತಾತ್ಮನಾಗಿ, 'ನನ್ನದು' ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ ಪರಾಭವಗೊಂಡೆನು.
12.312.35
प्रकृतेरनयत्वेन तासु तास्विह योनिषु ।
निर्ममस्य ममत्वेन किं कृतं तासु तासु च ॥ १२.३१२.३५ ॥
ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ವಶವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಇಲ್ಲಿ ಆ ಆ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ, ನಿರ್ಮಮನಾಗಿದ್ದರೂ, 'ನನ್ನದು' ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ ಆ ಆ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೇನು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು?
12.312.36
योनीषु वर्तमानेन नष्टसंज्ञेन चेतसा ।
न ममात्रानया कार्यमहंकारकृतात्मना ॥ १२.३१२.३६ ॥
ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಪ್ರಜ್ಞೆ ನಷ್ಟವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಆತ್ಮವುಳ್ಳ ನನಗೆ, ಇಲ್ಲಿ ಇವಳೊಂದಿಗೆ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ.
12.312.37
आत्मानं बहुधा कृत्वा येयं भूयो युनक्ति माम् ।
इदानीमेष बुद्धोस्मि निर्ममो निरहंकृतः ॥ १२.३१२.३७ ॥
ತನ್ನನ್ನು ಹಲವು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಇದು ಮತ್ತೆ ನನ್ನನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗ ನಾನು ಎಚ್ಚೆತ್ತಿದ್ದೇನೆ — ಮಮಕಾರವಿಲ್ಲದವನು, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದವನು.
12.312.38
ममत्वमनया नित्यमहंकारकृतात्मकम् ।
अपेत्याहमिमां हित्वा संश्रयिष्ये निरामयम् ॥ १२.३१२.३८ ॥
ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸದಾ ಮಮಕಾರವಿದೆ; ಅದು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಸ್ವಭಾವ. ಇವಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ದೂರವಾಗಿ, ನಿರಾಮಯನನ್ನು ನಾನು ಆಶ್ರಯಿಸುವೆನು.
12.312.39
अनेन साम्यं यास्यामि नानयाऽहमचेतसा ।
क्षणं मम सहानेन नैकत्वमनया सह ॥ १२.३१२.३९ ॥
ಇವನೊಂದಿಗೆ (ಪುರುಷನೊಂದಿಗೆ) ನಾನು ಸಾಮ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆನು; ಅಚೇತನಳಾದ ಇವಳೊಂದಿಗೆ (ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ) ಅಲ್ಲ. ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವೂ ಇವಳೊಂದಿಗೆ ನನಗೆ ಸಹವಾಸವಿಲ್ಲ; ಇವಳೊಂದಿಗೆ ಏಕತ್ವವೂ ಇಲ್ಲ.
12.312.40
एवं परमसंबोधात्पञ्चविंशोऽनुबुद्धवान् ।
अक्षरत्वं नियच्छेत त्यक्त्वा क्षरमनामयम् ॥ १२.३१२.४० ॥
ಹೀಗೆ ಪರಮ ಬೋಧದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯದು (ತತ್ತ್ವ, ಪುರುಷ) ಎಚ್ಚೆತ್ತಿದೆ. ನಶ್ವರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ನಿರಾಮಯವಾದ ಅಕ್ಷರತ್ವವನ್ನು ಅದು ಪಡೆಯಬೇಕು.
12.312.41
अव्यक्तं व्यक्तकर्माणं सगुणं निर्गुणं तथा ।
निर्गुणं परमं दृष्ट्वा तादृग्भवति मैथिल ॥ १२.३१२.४१ ॥
ಅವ್ಯಕ್ತವೂ, ವ್ಯಕ್ತಕರ್ಮವುಳ್ಳದೂ, ಸಗುಣವೂ, ನಿರ್ಗುಣವೂ — ಪರಮ ನಿರ್ಗುಣವನ್ನು ನೋಡಿ (ಮನುಷ್ಯನು) ಹಾಗೆಯೇ ಆಗುತ್ತಾನೆ, ಓ ಮೈಥಿಲ.
12.312.42
अक्षरक्षरयोरेतदुक्तं तत्वनिदर्शनम् ।
मयेह ज्ञानसंपन्नं यथाश्रूतिनिदर्शनात् ॥ १२.३१२.४२ ॥
ಅಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಕ್ಷರದ ಈ ತತ್ತ್ವ-ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ — ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾದುದು, ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ ನಿದರ್ಶಿತವಾದುದು.
12.312.43
निःसंदिग्धं च सूक्ष्मं च विबुद्धं विमलं यथा ।
प्रवक्ष्यामि तुते भूयस्तन्निबोध यथाश्रुतम् ॥ १२.३१२.४३ ॥
ಸಂದೇಹರಹಿತವಾದ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿತ, ನಿರ್ಮಲವಾದದ್ದನ್ನು ನಿನಗೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಕೇಳಿದಂತೆಯೇ ಅದನ್ನು ತಿಳಿ.
12.312.44
साङ्ख्ययोगौ मया प्रोक्तौ शास्त्रद्वयनिदर्शनात् ।
यदेव शास्त्रं साङ्ख्योक्तं योगदर्शनमेव तत् ॥ १२.३१२.४४ ॥
ಎರಡು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ವಿವರಣೆಯಿಂದ ನಾನು ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಸಾಂಖ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರವೇ ಯೋಗದರ್ಶನವೂ ಆಗಿದೆ.
12.312.45
प्रबोधनकरं ज्ञानं साङ्ख्यानामवनीपते ।
विस्पष्टं प्रोच्यते तत्र शिष्याणां हितकाम्यया ॥ १२.३१२.४५ ॥
ಓ ಭೂಪತಿಯೇ, ಸಾಂಖ್ಯರ ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯರ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ ಬಹಳ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.312.46
पृथक्चैवमिदं शास्त्रमित्याहुः कुशला जनाः ।
अस्मिंश्च शास्त्रे योगानां पुनर्दधि पुनः शरः ॥ १२.३१२.४६ ॥
ಈ ಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದದ್ದು ಎಂದು ನಿಪುಣರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಈ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಯೋಗಗಳ ಕುರಿತು, ಮತ್ತೆ ಮೊಸರು, ಮತ್ತೆ ಬಾಣ (ಎಂಬುದು ಇದೆ).
12.312.47
पञ्चविंशात्परं तत्त्वं न पश्यति नराधिप ।
साङ्ख्यानां तु परं तत्त्वं यथावदनुवर्णितम् ॥ १२.३१२.४७ ॥
ಓ ನರಾಧಿಪನೇ, ಇಪ್ಪತ್ತೈದಕ್ಕಿಂತ ಮೀರಿದ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು (ಯೋಗಿ) ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಸಾಂಖ್ಯರ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
12.312.48
बुद्धमप्रतिबुद्धं च बुध्यमानं च तत्त्वतः ।
बुध्यमानं च बुद्धं च प्राहुर्योगनिदर्शनम् ॥ १२.३१२.४८ ॥
ಬುದ್ಧ, ಅಪ್ರತಿಬುದ್ಧ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ (ಬುಧ್ಯಮಾನ), ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧ — ಇವನ್ನು ಯೋಗದ ನಿದರ್ಶನವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ.