മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.312
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.312.1
साङ्ख्यदर्शनमेतावदुक्तं ते नृपसत्तम् ।
विद्याविद्ये त्विदानीं मे त्वं निबोधानुपूर्वशः ॥ १२.३१२.१ ॥
രാജശ്രേഷ്ഠാ, സാംഖ്യദർശനം ഇത്രയും നിനക്കു പറഞ്ഞുതന്നു. ഇനി എന്നിൽനിന്ന് വിദ്യയും അവിദ്യയും ക്രമത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുക.
12.312.2
अविद्यामाहुरव्यक्तं सर्गप्रलयधर्मिणीम् ।
सर्गप्रलयनिर्मुक्तो विद्यो वै पञ्चविंशकः ॥ १२.३१२.२ ॥
സൃഷ്ടിയും പ്രളയവും സ്വഭാവമുള്ള അവ്യക്തത്തെ അവിദ്യ എന്നു പറയുന്നു. സൃഷ്ടിപ്രളയങ്ങളിൽനിന്ന് മുക്തനായ ഇരുപത്തിയഞ്ചാം തത്ത്വമാണ് വിദ്യ.
12.312.3
एकत्वं च बहुत्वं च प्रकृतेरनु तत्त्ववित् ।
परस्परं तु विद्यां वै त्वं निबोधानुपूर्वशः।
यथोक्तमृषिभिस्तात साङ्ख्यस्यास्य निदर्शनम् ॥ १२.३१२.३ ॥
മകനേ, ഋഷിമാർ പറഞ്ഞ ഈ സാംഖ്യവിവരണപ്രകാരം പ്രകൃതിയുടെ ഏകത്വവും ബഹുത്വവും പരസ്പരമുള്ള വിദ്യയും ക്രമത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുക.
12.312.4
कर्मेन्द्रियाणां सर्वेषां विद्या बुद्धीन्द्रियं स्मृतम् ।
बुद्धीन्द्रियाणां च तथा विशेषा इति नः श्रुतम् ॥ १२.३१२.४ ॥
എല്ലാ കർമേന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും വിദ്യ ബുദ്ധീന്ദ്രിയമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ ബുദ്ധീന്ദ്രിയങ്ങളുടെ വിശേഷങ്ങളും ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
12.312.5
विशेषाणां मनस्तेषां विद्यामाहुर्मनीषिणः ।
मनसः पञ्चभूतानि विद्या इत्यभिचक्षते ॥ १२.३१२.५ ॥
വിശേഷങ്ങളുടെ മനസ്സാണ് അവയുടെ വിദ്യ എന്നു ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. മനസ്സിന്റെ വിദ്യ പഞ്ചമഹാഭൂതങ്ങളാണെന്ന് അവർ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
12.312.6
अहंकारस्तु भूतानां पञ्चानां नात्र संशयः ।
अहंकारस्य च तथा बुद्धिर्विद्या नरेश्वर ॥ १२.३१२.६ ॥
പഞ്ചഭൂതങ്ങളുടെ വിദ്യ അഹങ്കാരമാണെന്നതിൽ സംശയമില്ല. ഹേ നരേശ്വരാ, അതുപോലെ അഹങ്കാരത്തിന്റെ വിദ്യ ബുദ്ധിയാണ്.
12.312.7
बुद्धेः प्रकृतिरव्यक्तं तत्त्वानां परमेश्वरम् ।
विद्या ज्ञेया नरश्रेष्ठ विधिश्च परमः स्मृतः ॥ १२.३१२.७ ॥
ബുദ്ധിയുടെ പ്രകൃതി അവ്യക്തം; തത്ത്വങ്ങളിൽ പരമേശ്വരൻ. ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ, വിദ്യ അറിയേണ്ടതാണ്; വിധിയും പരമമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
12.312.8
अव्यक्तस्य परं प्राहुर्विद्यां वै पञ्चविंशकम् ।
सर्वस्य सर्वमित्युक्तं ज्ञेयं ज्ञानस्य पार्थिव ॥ १२.३१२.८ ॥
അവ്യക്തത്തിനപ്പുറം വിദ്യയെ ഇരുപത്തിയഞ്ചാമത്തേതെന്ന് പറയുന്നു. എല്ലാവർക്കും എല്ലാം എന്ന് പറയപ്പെട്ടു; ഹേ രാജാവേ, ജ്ഞാനത്താൽ അറിയേണ്ടതാണ്.
12.312.9
ज्ञानमव्यक्तमित्युक्तं ज्ञेयो वै पञ्चविंशकः ।
तथैव ज्ञानमव्यक्तं विज्ञाता पञ्चविंशक ॥ १२.३१२.९ ॥
ജ്ഞാനം അവ്യക്തമെന്ന് പറയപ്പെട്ടു; അറിയേണ്ടത് ഇരുപത്തിയഞ്ചാമത്തേത്. അതുപോലെ ജ്ഞാനം അവ്യക്തം; ഇരുപത്തിയഞ്ചാമത്തേത് അറിയുന്നവൻ.
12.312.10
विद्याविद्यार्थितत्त्वेन मयोक्ता ते विशेषतः ।
अक्षरं च क्षरं चैव यदुक्तं तन्निबोध मे ॥ १२.३१२.१० ॥
വിദ്യയുടെയും അവിദ്യയുടെയും അർഥതത്ത്വത്താൽ ഞാൻ നിനക്ക് വിശേഷമായി പറഞ്ഞു. അക്ഷരവും ക്ഷരവും എന്ന് പറഞ്ഞത് എന്നിൽനിന്ന് മനസ്സിലാക്കുക.
12.312.11
उभावेतौ क्षरावुक्तावुभावेतौ क्षराक्षरौ ।
कारणं तु प्रवक्ष्यामि यथाख्यातो न जानतः ॥ १२.३१२.११ ॥
ഈ രണ്ടും ക്ഷരമെന്ന് പറയപ്പെട്ടു; ഈ രണ്ടും ക്ഷരാക്ഷരങ്ങൾ. കാരണം ഞാൻ പറയാം; പറഞ്ഞതുപോലെ, അറിയാത്തവന് അല്ല.
12.312.12
अनादिनिधनावेतावुभावेवेश्वरौ मतौ ।
तत्त्वसंज्ञावुभावेतौ प्रोच्यते ज्ञानचिन्तकैः ॥ १२.३१२.१२ ॥
ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത ഈ രണ്ടുപേരും ഈശ്വരന്മാരായി കരുതപ്പെടുന്നു. ഈ രണ്ടും 'തത്ത്വം' എന്ന പേരിൽ ജ്ഞാനചിന്തകർ പറയുന്നു.
12.312.13
सर्गप्रलयधर्मत्वादव्यक्तं प्राहुरक्षरम् ।
तदेतद्गुणसर्गाय विकुर्वाणं पुनःपुनः ॥ १२.३१२.१३ ॥
സൃഷ്ടിയുടെയും പ്രളയത്തിന്റെയും സ്വഭാവം ഉള്ളതിനാൽ ഇതിനെ അവ്യക്തമായ അക്ഷരം എന്ന് പറയുന്നു. ഗുണങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിക്കായി അത് വീണ്ടും വീണ്ടും വികാരം പ്രാപിക്കുന്നു.
12.312.14
गुणानां महदादीनामुत्पद्यन्ते परम्पराः ।
अधिष्ठानं क्षेत्रमाहुरेतत्तत्पञ्चविंशकम् ॥ १२.३१२.१४ ॥
ഗുണങ്ങളിൽ നിന്നും മഹത്തുമുതലായവയിൽ നിന്നും പരമ്പരകൾ ഉണ്ടാകുന്നു. ഇതിനെ അധിഷ്ഠാനമായ ക്ഷേത്രം എന്ന് പറയുന്നു; അതാണ് ഇരുപത്തഞ്ചാമത്തേത്.
12.312.15
यदा तु गुणजालं तदव्यक्तात्मनि संक्षिपेत् ।
तदा सह गुणैस्तैस्तु पञ्चविंशो विलीयते ॥ १२.३१२.१५ ॥
ഗുണജാലം ആ അവ്യക്ത ആത്മാവിൽ ചുരുങ്ങുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ഇരുപത്തഞ്ചാമത്തേത് ആ ഗുണങ്ങളോടൊപ്പം ലയിക്കുന്നു.
12.312.16
गुणा गुणेषु लीयन्ते तदैका प्रकृतिर्भवेत् ।
क्षेत्रज्ञोऽपि यदा तात तत्क्षेत्रे संप्रलीयते ॥ १२.३१२.१६ ॥
ഗുണങ്ങൾ ഗുണങ്ങളിൽ ലയിക്കുന്നു; അപ്പോൾ ഒന്നായ പ്രകൃതി മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു. പ്രിയനേ, ക്ഷേത്രജ്ഞനും ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ലയിക്കുമ്പോൾ.
12.312.17
तदाऽक्षरत्वं प्रकृतिर्गच्छते गुणसंज्ञिता ।
निर्गुणत्वं च वैदेह गुणेष्वप्रतिवर्तनात् ॥ १२.३१२.१७ ॥
അപ്പോൾ ഗുണങ്ങളാൽ വിളിക്കപ്പെടുന്ന പ്രകൃതി അക്ഷരത്വം പ്രാപിക്കുന്നു. വൈദേഹാ, ഗുണങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങാത്തതിനാൽ നിർഗുണത്വവും ഉണ്ടാകുന്നു.
12.312.18
एवमेव च क्षेत्रज्ञः क्षेत्रज्ञानपरिक्षयात् ।
प्रकृत्या निर्गुणस्त्वेष इत्येवमनुशुश्रुम ॥ १२.३१२.१८ ॥
അതുപോലെ തന്നെ ക്ഷേത്രജ്ഞനും ക്ഷേത്രജ്ഞാനത്തിന്റെ ക്ഷയത്താൽ സ്വഭാവത്താൽ നിർഗുണനാകുന്നു. ഇപ്രകാരം ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
12.312.19
क्षरो भवत्येष यदा तदा गुणवती मिथः ।
प्रकृतिं त्विभजानाति निर्गुणत्वं तथाऽऽत्मनः ॥ १२.३१२.१९ ॥
ഈ ആത്മാവ് ക്ഷരമാകുമ്പോൾ, ഗുണവതിയായ പ്രകൃതിയെയും, അതുപോലെ തന്റെ നിർഗുണത്വത്തെയും പരസ്പരം തിരിച്ചറിയുന്നു.
12.312.20
तदा विशुद्धो भवति प्रकृतेः परिवर्जनात् ।
अन्योऽहमन्येयमिति यदा बुध्यति बुद्धिमान् ॥ १२.३१२.२० ॥
അപ്പോൾ പ്രകൃതിയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിനാൽ അവൻ വിശുദ്ധനാകുന്നു; ബുദ്ധിമാൻ 'ഞാൻ വേറെ, ഇത് വേറെ' എന്ന് അറിയുമ്പോൾ.
12.312.21
तदैषा त्वन्यतामेति न च मिश्रत्वतां व्रजेत् ।
प्रकृत्या चैव राजेन्द्र मिश्रोऽनन्यश्च दृश्यते ॥ १२.३१२.२१ ॥
അപ്പോൾ ഇത് (പ്രകൃതി) അന്യതയെ പ്രാപിക്കുന്നു; മിശ്രതയെ പ്രാപിക്കുന്നില്ല. രാജേന്ദ്ര, പ്രകൃതിയാൽ മിശ്രിതവും അനന്യവുമായി കാണപ്പെടുന്നു.
12.312.22
यदा तु गुणजालं तत्प्राकृतं विजुगुप्सते ।
पश्यते चापरं पश्यं तदा पश्यन्न संस्वजेत् ॥ १२.३१२.२२ ॥
പ്രാകൃതമായ ഗുണജാലത്തെ വെറുക്കുകയും മറ്റൊന്നിനെ കാണുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, അപ്പോൾ കാണുന്നവൻ പറ്റിച്ചേരരുത്.
12.312.23
किमहं कृतवानेवं योहं कालमिमं जनम् ।
यदा मत्स्योदकं ज्ञानमनुवर्तितवांस्तदा।
मत्स्यो जालं ह्यविज्ञानादनुवर्तितवानिह ॥ १२.३१२.२३ ॥
ഞാൻ എന്തിന് ഇങ്ങനെ ചെയ്തു, ഈ മനുഷ്യനെ, ഈ കാലത്തെ — മത്സ്യ-ജല ജ്ഞാനത്തെ പിന്തുടർന്നപ്പോൾ? മത്സ്യം അജ്ഞാനത്താൽ ഇവിടെ വലയെ പിന്തുടരുന്നു.
12.312.24
अहमेव हि संमोहादन्यमन्यं जनाज्जनम् ।
मत्स्यो यथोदकज्ञानादनुवर्तितवानहम् ॥ १२.३१२.२४ ॥
ഞാൻ തന്നെ മോഹത്താൽ ഒരു മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് മറ്റൊരാളിലേക്ക് പോയി; ജലജ്ഞാനത്താൽ മത്സ്യം പിന്തുടരുന്നതുപോലെ ഞാൻ പിന്തുടർന്നു.
12.312.25
मत्स्योऽन्यत्वं यथा ज्ञानादुदकान्नाभिमन्यते ।
आत्मानं तद्वदज्ञानादन्यत्वं चैव वेदयहम् ॥ १२.३१२.२५ ॥
മത്സ്യം ജ്ഞാനത്താൽ ജലത്തിൽ നിന്ന് തന്നെ വേറിട്ടതായി കരുതുന്നില്ല; അതുപോലെ അജ്ഞാനത്താൽ ഞാൻ ആത്മാവിനെ വേറിട്ടതായി കാണുന്നു, ഇതുതന്നെ ഞാൻ അറിയിക്കുന്നു.
12.312.26
ममास्तु धिगबुद्धस्य योऽहमज्ञ इमं पुनः ।
अनुवर्तितवान्मोहादन्यमन्यं जनाज्जनम् ॥ १२.३१२.२६ ॥
ബുദ്ധിയില്ലാത്ത എനിക്ക് ധിക്കാരം ഉണ്ടാകട്ടെ; അജ്ഞനായ ഞാൻ മോഹത്താൽ വീണ്ടും ഇതിനെ പിന്തുടർന്ന്, ഒരാളിൽ നിന്ന് മറ്റൊരാളിലേക്ക് അലഞ്ഞു.
12.312.27
अयमत्र भेवद्बन्धुरनेन सह मे क्षमम् ।
साम्यमेकत्वतां यास्ये यादृशस्तादृशस्त्वहम् ॥ १२.३१२.२७ ॥
ഇവിടെ ഇവൻ എന്റെ ബന്ധുവാകട്ടെ; ഇവനോടൊപ്പം എനിക്ക് യോജിപ്പുണ്ട്. ഇവൻ എങ്ങനെയോ അങ്ങനെതന്നെ ഞാനും സമത്വവും ഏകത്വവും പ്രാപിക്കും.
12.312.28
तुल्यतामिह पश्यामि सदृशोऽहमनेन वै ।
अयं हि विमलोऽव्यक्तमहमीदृशकस्तथा ॥ १२.३१२.२८ ॥
ഇവിടെ ഞാൻ സമത്വം കാണുന്നു; ഞാൻ ഇവന് സദൃശനാണ്. ഇവൻ നിർമ്മലനും അവ്യക്തനുമാണ്; അതുപോലെതന്നെ ഞാനും ആകുന്നു.
12.312.29
योऽहमज्ञानसंमोहादज्ञया संप्रवृत्तवान् ।
ससङ्गयाऽहं निःसङ्गः स्थितः कालमिमं त्वहम् ॥ १२.३१२.२९ ॥
അജ്ഞാനമോഹത്താൽ, അജ്ഞതയാൽ പൂർണ്ണമായി പ്രവൃത്തനായ ഞാൻ, ആസക്തിയോടെ; അസംഗനായ ഞാൻ ഈ കാലമത്രയും ഇങ്ങനെതന്നെ നിന്നു.
12.312.30
अनयाऽहं वशीभूतः कालमेतं न बुद्धवान् ।
उच्चमध्यमनीचानां तामहं कथमावसे ॥ १२.३१२.३० ॥
ഇതിന് വശപ്പെട്ട ഞാൻ ഈ കാലം അറിഞ്ഞില്ല. ഉന്നതർ, മധ്യമർ, അധമർ എന്നിവർക്കിടയിൽ ആ അവസ്ഥയിൽ ഞാൻ എങ്ങനെ വസിക്കും?
12.312.31
समानया न याचेह सहवासमहं कथम् ।
गच्छाम्यबुद्धभावत्वादेषेदानीं स्थिरो भवे ॥ १२.३१२.३१ ॥
ഇവിടെ ഇവളോടൊപ്പം തുല്യമായി സഹവാസം ഞാൻ എങ്ങനെ യാചിക്കും? അജ്ഞാനാവസ്ഥ കാരണം ഞാൻ ഇപ്പോൾ പോകുന്നു; ഇപ്പോൾ ഞാൻ സ്ഥിരനാകട്ടെ.
12.312.32
सहवासं न यास्यामि कालमेतद्धि वञ्चनात् ।
वञ्चितोस्म्यनया यद्धि निर्विकारो विकारया ॥ १२.३१२.३२ ॥
ഈ സമയത്ത് ഞാൻ സഹവാസത്തിന് പോകില്ല; ഇത് വഞ്ചനയാണ്. ഇവളാൽ ഞാൻ വഞ്ചിതനായി — മാറ്റമില്ലാത്തവൻ മാറ്റം വരുത്തുന്നവളാൽ.
12.312.33
न चायमपराधोऽस्या ह्यपराधो ह्ययं मम ।
योऽहमत्राभवं सक्तः पराङ्भुखमुपस्थितः ॥ १२.३१२.३३ ॥
ഇത് അവളുടെ കുറ്റമല്ല; ഇത് എന്റെ കുറ്റമാണ്. കാരണം ഞാൻ ഇവിടെ ആസക്തനായി, വിമുഖനായിരുന്നിട്ടും സമീപിച്ചു.
12.312.34
ततोस्मि बहुरूपासु स्थितो मूर्तिष्वमूर्तिमान् ।
अमूर्तश्चापि मूर्तात्मा ममत्वेन प्रधर्षितः ॥ १२.३१२.३४ ॥
അതിനുശേഷം ഞാൻ പല രൂപങ്ങളിൽ സ്ഥിതനായി; രൂപങ്ങളിൽ അരൂപിയായിരുന്നിട്ടും. അരൂപിയായിരുന്നിട്ടും രൂപാത്മാവായി, 'എന്റേത്' എന്ന ഭാവത്താൽ കീഴടക്കപ്പെട്ടു.
12.312.35
प्रकृतेरनयत्वेन तासु तास्विह योनिषु ।
निर्ममस्य ममत्वेन किं कृतं तासु तासु च ॥ १२.३१२.३५ ॥
പ്രകൃതിക്ക് വശപ്പെട്ടതിനാൽ, ഇവിടെ ആ ആ യോനികളിൽ, മമതയില്ലാത്തവനായിരുന്നിട്ടും, 'എന്റേത്' എന്ന ഭാവത്താൽ ആ ആ യോനികളിൽ എന്ത് ചെയ്യപ്പെട്ടു?
12.312.36
योनीषु वर्तमानेन नष्टसंज्ञेन चेतसा ।
न ममात्रानया कार्यमहंकारकृतात्मना ॥ १२.३१२.३६ ॥
യോനികളിൽ വർത്തിക്കുന്നവനും, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട മനസ്സോടെയുള്ളവനും, അഹങ്കാരത്താൽ രൂപപ്പെട്ട ആത്മാവുള്ളവനുമായ എനിക്ക്, ഇവിടെ ഇവളോടൊപ്പം ഒരു കാര്യവുമില്ല.
12.312.37
आत्मानं बहुधा कृत्वा येयं भूयो युनक्ति माम् ।
इदानीमेष बुद्धोस्मि निर्ममो निरहंकृतः ॥ १२.३१२.३७ ॥
തന്നെ പലവിധത്തിൽ ആക്കിത്തീർത്ത് ഇത് വീണ്ടും എന്നെ ബന്ധിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു — മമതയില്ലാത്തവനും അഹങ്കാരമില്ലാത്തവനുമായി.
12.312.38
ममत्वमनया नित्यमहंकारकृतात्मकम् ।
अपेत्याहमिमां हित्वा संश्रयिष्ये निरामयम् ॥ १२.३१२.३८ ॥
ഇവളോട് എപ്പോഴും മമതയുണ്ട്; അത് അഹങ്കാരത്താൽ രൂപംകൊണ്ട സ്വഭാവമാണ്. ഇവളെ വിട്ട്, അകന്ന്, നിരാമയമായതിനെ ഞാൻ ആശ്രയിക്കും.
12.312.39
अनेन साम्यं यास्यामि नानयाऽहमचेतसा ।
क्षणं मम सहानेन नैकत्वमनया सह ॥ १२.३१२.३९ ॥
ഇവനോടൊപ്പം (പുരുഷനോടൊപ്പം) ഞാൻ സാമ്യം പ്രാപിക്കും; അചേതനയായ ഇവളോടൊപ്പമല്ല. ഒരു ക്ഷണമെങ്കിലും എനിക്ക് ഇവളോടൊപ്പം ചേർന്നിരിക്കൽ ഇല്ല; ഇവളോടൊപ്പം ഏകത്വവുമില്ല.
12.312.40
एवं परमसंबोधात्पञ्चविंशोऽनुबुद्धवान् ।
अक्षरत्वं नियच्छेत त्यक्त्वा क्षरमनामयम् ॥ १२.३१२.४० ॥
ഇങ്ങനെ പരമബോധത്താൽ ഇരുപത്തിയഞ്ചാമത്തെ (തത്ത്വം, പുരുഷൻ) ഉണർന്നു. ക്ഷരമായതിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് നിരാമയമായ അക്ഷരത്വം നേടണം.
12.312.41
अव्यक्तं व्यक्तकर्माणं सगुणं निर्गुणं तथा ।
निर्गुणं परमं दृष्ट्वा तादृग्भवति मैथिल ॥ १२.३१२.४१ ॥
അവ്യക്തവും വ്യക്തകർമ്മമുള്ളതും സഗുണവും നിർഗുണവും — പരമമായ നിർഗുണത്തെ കണ്ട് (മനുഷ്യൻ) അപ്രകാരം തന്നെ ആകുന്നു, ഓ മൈഥിലാ.
12.312.42
अक्षरक्षरयोरेतदुक्तं तत्वनिदर्शनम् ।
मयेह ज्ञानसंपन्नं यथाश्रूतिनिदर्शनात् ॥ १२.३१२.४२ ॥
അക്ഷരത്തെയും ക്ഷരത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഈ തത്ത്വനിദർശനം ഇവിടെ ഞാൻ പറഞ്ഞു — ജ്ഞാനസമ്പന്നമായത്, ശ്രുതിയിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ കാണിച്ചത്.
12.312.43
निःसंदिग्धं च सूक्ष्मं च विबुद्धं विमलं यथा ।
प्रवक्ष्यामि तुते भूयस्तन्निबोध यथाश्रुतम् ॥ १२.३१२.४३ ॥
സംശയരഹിതവും സൂക്ഷ്മവും നന്നായി ഗ്രഹിക്കപ്പെട്ടതും നിർമ്മലവുമായതിനെ ഞാൻ നിനക്ക് വീണ്ടും പറയാം; കേട്ടതുപോലെ അത് മനസ്സിലാക്കുക.
12.312.44
साङ्ख्ययोगौ मया प्रोक्तौ शास्त्रद्वयनिदर्शनात् ।
यदेव शास्त्रं साङ्ख्योक्तं योगदर्शनमेव तत् ॥ १२.३१२.४४ ॥
രണ്ട് ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ വിശദീകരണത്താൽ ഞാൻ സാംഖ്യവും യോഗവും പറഞ്ഞു; സാംഖ്യത്തിൽ പറഞ്ഞ ശാസ്ത്രമാണ് യോഗദർശനവും.
12.312.45
प्रबोधनकरं ज्ञानं साङ्ख्यानामवनीपते ।
विस्पष्टं प्रोच्यते तत्र शिष्याणां हितकाम्यया ॥ १२.३१२.४५ ॥
ഹേ ഭൂപതേ, സാംഖ്യരുടെ ഉണർത്തുന്ന ജ്ഞാനം ശിഷ്യരുടെ ഹിതം കാംക്ഷിച്ച് അവിടെ വ്യക്തമായി പറയപ്പെടുന്നു.
12.312.46
पृथक्चैवमिदं शास्त्रमित्याहुः कुशला जनाः ।
अस्मिंश्च शास्त्रे योगानां पुनर्दधि पुनः शरः ॥ १२.३१२.४६ ॥
ഈ ശാസ്ത്രം വേറിട്ടതാണെന്ന് വിദഗ്ധർ പറയുന്നു; ഈ ശാസ്ത്രത്തിൽ യോഗങ്ങളെക്കുറിച്ചും, വീണ്ടും തൈര്, വീണ്ടും അമ്പ് (എന്നിവയെക്കുറിച്ചും) ഉണ്ട്.
12.312.47
पञ्चविंशात्परं तत्त्वं न पश्यति नराधिप ।
साङ्ख्यानां तु परं तत्त्वं यथावदनुवर्णितम् ॥ १२.३१२.४७ ॥
ഹേ നരാധിപ, ഇരുപത്തഞ്ചിനപ്പുറമുള്ള പരമതത്ത്വത്തെ (യോഗി) കാണുന്നില്ല; സാംഖ്യരുടെ പരമതത്ത്വം യഥാവിധി വർണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
12.312.48
बुद्धमप्रतिबुद्धं च बुध्यमानं च तत्त्वतः ।
बुध्यमानं च बुद्धं च प्राहुर्योगनिदर्शनम् ॥ १२.३१२.४८ ॥
ബുദ്ധം, അപ്രതിബുദ്ധം, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണരുന്നത് (ബുധ്യമാനം), ഉണരുന്നതും ബുദ്ധവുമായത് — ഇവയെ യോഗത്തിന്റെ നിദർശനം എന്ന് പറയുന്നു.