Mahābhārata · Adhyāya 12.313
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.313.1
अप्रबुद्धमथाव्यक्तमिमं गुणविधिं शृणु ।
गुणान्धारयते ह्येषा सृजत्याक्षिपते तथा ॥ १२.३१३.१ ॥
Escucha esta manera de los guṇas, no despierta e inmanifiesta. Ella sostiene los guṇas, los crea y asimismo los retira.
12.313.2
अजस्रं त्विह क्रीडार्थं विकरोति जनाधिप ।
आत्मानं बहुधा कृत्वा तान्येव प्रविचक्षते ॥ १२.३१३.२ ॥
Oh señor de los hombres, aquí ella se transforma constantemente de muchas maneras por puro juego, y la gente describe precisamente esas formas.
12.313.3
एतदेवं विकुर्वाणं बुध्यमानो न बुध्यते ।
अव्यक्तबोधनाच्चैव बुध्यमानं वदन्त्यपि ॥ १२.३१३.३ ॥
Incluso quien percibe esto transformándose así no lo percibe; y por la comprensión de lo no manifiesto, incluso al que percibe lo llaman perceptor.
12.313.4
न त्वेव बुध्यतेऽव्यक्तं सगुणं वाऽथ निर्गुणम् ।
कदाचित्त्वेव खल्वेतदाहुरप्रतिबुद्धकम् ॥ १२.३१३.४ ॥
Ciertamente él no comprende lo no manifiesto, sea con cualidades o sin cualidades; pero a veces llaman a esto mismo no despierto.
12.313.5
बुध्यते यदि वाऽव्यक्तमेतद्वै पञ्चविंशकम् ।
बुध्यमानो भवत्येष सङ्गात्मक इति श्रुतिः।
अनेनाप्रतिबुद्धेति वदन्त्यव्यक्तमच्युतम् ॥ १२.३१३.५ ॥
Si lo no manifiesto, este vigésimo quinto principio, es comprendido, entonces quien lo comprende se vuelve de la naturaleza del agregado, así dice la śruti. Por esto llaman no despierto al inmutable no manifiesto.
12.313.6
अव्यक्तोबोधनाच्चापि बुध्यमानं वदन्त्युत ।
पञ्चविंशं महात्मानं न चासावपि बुध्यते ॥ १२.३१३.६ ॥
Por la comprensión de lo no manifiesto, dicen incluso que el que comprende es comprensor; pero ni siquiera él comprende al gran ser, el vigésimo quinto.
12.313.7
षङ्विशं विमलं बुद्धमप्रमेयं सनातनम् ।
स तु तं पञ्चविंशं च चतुर्विशं च बुध्यते ॥ १२.३१३.७ ॥
Conoce al vigésimo sexto, puro, despierto, inconmensurable y eterno; y también conoce al vigésimo quinto y al vigésimo cuarto.
12.313.8
दृश्यादृश्यौ ह्यनुगतावुभावेव महाद्युती ।
अव्यक्तं तत्तु तद्ब्रह्म बुध्यते तात केवलम् ॥ १२.३१३.८ ॥
Tanto lo visible como lo invisible siguen, oh gran resplandeciente; pero aquel Brahman no manifestado, querido, es lo único que se conoce.
12.313.9
केवलं पञ्चविंशं च चतुर्विशं च पश्यति ।
बुध्यमानो यदात्मानमन्योऽहमिति मन्यते ॥ १२.३१३.९ ॥
Solo ve al vigésimo quinto y al vigésimo cuarto, cuando el que conoce, percibiéndose a sí mismo, piensa: 'Soy otro'.
12.313.10
तदा प्रकृतिमानेष भवत्यव्यक्तलोचनः ।
बुध्यते च परां बुद्धिं विमलाममलां यदा ॥ १२.३१३.१० ॥
Entonces este se vuelve poseedor de la naturaleza, con visión no manifestada, y cuando conoce el intelecto supremo, puro e inmaculado.
12.313.11
षङ्विंशं राजशार्दूल तथा बुद्धत्वमाव्रजेत् ।
ततस्त्यजति सोऽव्यक्तं सर्गप्रलयधर्मि वै ॥ १२.३१३.११ ॥
Oh tigre entre reyes, el vigésimo sexto igualmente alcanza el estado de despertar; luego abandona lo no manifestado, sujeto a la creación y la disolución.
12.313.12
निर्गुणः प्रकृतिं वेद गुणयुक्तामचेतनाम् ।
ततः केवलधर्माऽसौ भवत्यव्यक्तदर्शनात् ॥ १२.३१३.१२ ॥
El sin cualidades conoce la naturaleza dotada de cualidades, inconsciente; luego, por ver lo no manifestado, se vuelve de naturaleza pura.
12.313.13
केवलेन समागम्य विमुक्तोऽऽत्मानमाप्नुयात् ।
एतं वै तत्त्वमित्याहुर्निस्तत्त्वमजरामरम् ॥ १२.३१३.१३ ॥
Unido al puro (kevala), el liberado alcanza el Yo. A esto llaman tattva; lo que está más allá del tattva es sin vejez y sin muerte.
12.313.14
तत्त्वसंश्रयणादेष तत्त्ववान्न च मानद ।
पञ्चविंशतितत्त्वानि प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ १२.३१३.१४ ॥
Oh dador de honor, por refugiarse en los principios él se vuelve poseedor de principios, y sin embargo no lo es. Los sabios declaran los veinticinco principios.
12.313.15
न चैष तत्त्ववांस्तात निस्तत्त्वस्त्वेष बुद्धिमान् ।
एष मुञ्चति तत्त्वं हि क्षिप्रं बुद्धत्वलक्षणम् ॥ १२.३१३.१५ ॥
No es que tenga principios, querido; está libre de principios y es sabio. Suelta rápidamente el principio, que es la marca del despertar.
12.313.16
षाङ्विंशोऽहमिति प्राज्ञो गृह्यमाणोऽजरामरः ।
केवलेन बलेनैव समतां यात्यसंशयम् ॥ १२.३१३.१६ ॥
Considerándose 'el vigesimosexto', el sabio que es aprehendido es sin vejez y sin muerte. Solo por la fuerza de lo puro alcanza, sin duda, la igualdad.
12.313.17
षङ्विंशेन प्रबुद्धेन बुध्यमानो ह्यबुद्धिमान् ।
एवं नानात्वमित्युक्तं साङ्ख्यश्रुतिनिदर्शनात् ॥ १२.३१३.१७ ॥
Quien es despertado por el vigesimosexto, y aun así despierta, es insensato. Así se ha declarado la multiplicidad, por la enseñanza de la escritura Sāṃkhya.
12.313.18
चेतनेन समेतस्य पञ्चविंशतिकस्य च ।
एकत्वं वै भवत्यस्य यदा बुद्ध्या न बुध्यते ॥ १२.३१३.१८ ॥
Para él, los veinticinco principios unidos con lo consciente se vuelven unidad, cuando no los conoce por el intelecto.
12.313.19
बुध्यमानोप्रबुद्धेन समतां याति मैथिल ।
सङ्गधर्मा भवत्येष निःसङ्गात्मा नराधिप ॥ १२.३१३.१९ ॥
Oh Maithila, quien está despierto alcanza la igualdad con quien no lo está. Oh señor de los hombres, éste se vuelve de naturaleza apegada y su ser se vuelve libre de apego.
12.313.20
निःसङ्गात्मानमासाद्य षङ्विंशकमजं विभुम् ।
विभुस्त्यजति चाव्यक्तं यदा त्वेताद्विबुध्यते ॥ १२.३१३.२० ॥
Habiendo alcanzado el ser libre de apego, abandona el vigésimo sexto, el no nacido, principio omnipresente, y también lo no manifestado omnipresente, cuando llega a conocer esto.
12.313.21
चतुर्विशं महाभाग षङ्विंशस्य प्रबोधनात् ।
एष ह्यप्रतिबुद्धश्च बुध्यमानश्च तेऽनघ ॥ १२.३१३.२१ ॥
Oh afortunado, el vigésimo cuarto despierta por el despertar del vigésimo sexto. Oh sin mácula, esto es tanto no despierto como despierto para ti.
12.313.22
प्रोक्तो बुद्धश्च तत्त्वेन यथाश्रुतिनिदर्शनात् ।
नानात्वैकत्वमेतावद्द्रष्टव्यं शास्त्रदृष्टिभिः ॥ १२.३१३.२२ ॥
Según se ha oído, se declara despierto en verdad. La pluralidad y la unidad deben verse hasta aquí, por quienes ven con la mirada de las escrituras.
12.313.23
मशकोदुम्बरे यद्वदन्यत्वं तद्वदेतयोः ।
मत्स्योदके यथा तद्वदन्यत्वमुपलभ्यते ॥ १२.३१३.२३ ॥
Así como hay diferencia entre el mosquito y la higuera, así también la hay entre estos dos. Como se percibe diferencia entre el pez y el agua, así también (se percibe aquí).
12.313.24
एवमेवावगन्तव्यं नानात्वैकत्वमेतयोः ।
एतद्धि मोक्ष इत्युक्तमव्यक्तज्ञानसंज्ञितम् ॥ १२.३१३.२४ ॥
De esta misma manera debe entenderse la pluralidad y la unidad de estos dos. Esto se declara liberación, llamada conocimiento de lo no manifestado.
12.313.25
पञ्चविंशतिकस्यास्य योऽयं देहेषु वर्तते ।
एष मोक्षयितव्येति प्राहुरव्यक्तगोचरात् ॥ १२.३१३.२५ ॥
Quien habita en los cuerpos de este conjunto de veinticinco principios debe ser liberado; así lo declaran, hablando desde el ámbito de lo no manifestado.
12.313.26
सोयमेवं विमुच्येत नान्यथेति विनिश्चयः ।
परेण परधर्मा च भवत्येष समेत्य वै ॥ १२.३१३.२६ ॥
Es liberado precisamente de este modo y no de otro; esta es la firme conclusión. Unido con lo Supremo, llega a tener la naturaleza suprema.
12.313.27
विशुद्धर्मा शुद्धेन बुद्धेन च स बुद्धिमान् ।
विमुक्तधर्मा मुक्तेन समेत्य पुरुषर्षभ ॥ १२.३१३.२७ ॥
Ese sabio de naturaleza purificada, unido a lo puro y despierto, se vuelve de naturaleza totalmente pura. Oh toro entre los hombres, unido al liberado, se vuelve de naturaleza liberada.
12.313.28
वियोगधर्मिणा चैव वियोगात्मा भवत्यथ ।
विमोक्षिणा विमोक्षश्च समेत्येह तथा भवेत् ॥ १२.३१३.२८ ॥
Con lo que tiene la naturaleza de la separación, él se vuelve de un ser separado; y unido al liberador, aquí la liberación sucede de esa misma manera.
12.313.29
शुद्धधर्मा शुचिश्चैव भवत्यमितदीप्तिमान् ।
विमलात्मा च भवति समेत्य विमलात्मना ॥ १२.३१३.२९ ॥
De naturaleza pura y puro, se vuelve de radiancia inmensurable; y unido al yo sin mancha, se vuelve un yo sin mancha.
12.313.30
केवलात्मा तथा चैव केवलेन समेत्य वै ।
स्वतन्त्रश्च स्वतन्त्रेण स्वतन्त्रत्वमवाप्नुते ॥ १२.३१३.३० ॥
Del mismo modo, el yo solitario, unido al solitario, alcanza verdaderamente la soledad; el independiente, unido al independiente, alcanza la independencia.
12.313.31
एतावदेतत्कथितं मया ते ।
तथ्यं महाराज यथार्थतत्त्वम्।
अमत्सरत्वं प्रतिगृह्य चार्थं ।
सनातनं ब्रह्म विशुद्धमाद्यम् ॥ १२.३१३.३१ ॥
Hasta aquí te he dicho esto, gran rey, la verdad tal como es. Recibe este sentido sin envidia: el Brahman eterno, puro y primordial.
12.313.32
नावेदनिष्ठस्य जनस्य राज ।
न्प्रदेयमेतत्परमं त्वया भवेत्।
विवित्समानाय विबोधकारणं ।
प्रबोधहेतोः प्रणतस्य शासनम् ॥ १२.३१३.३२ ॥
Oh rey, no debes dar esta suprema verdad a quien no está firme en los Vedas. Debe impartirse solo a quien desea conocer, busca el medio del despertar y se inclina con humildad.
12.313.33
न देयमेतच्च तथाऽनृतात्मने ।
शठाय क्लीबाय न जिह्नबुद्धये।
न पण्डितज्ञानपरोपतापिने ।
देयं त्वयेदं विनिबोध यादृशे ॥ १२.३१३.३३ ॥
Tampoco debe darse a quien tiene una naturaleza falsa, al tramposo, al cobarde o al de mente torcida. Ni a quien atormenta el saber de los sabios. Debes dárselo a quien no sea tal; compréndelo.
12.313.34
श्रद्धान्वितायाथ गुणान्विताय ।
परापवादाद्विरताय नित्यम्।
विशुद्धयोगाय बुधाय चैव ।
क्रियावते च क्षमिणे हिताय ॥ १२.३१३.३४ ॥
Debe darse a quien posee fe y virtudes, que siempre se abstiene de calumniar a otros, de disciplina pura, sabio, diligente en sus acciones, paciente y benéfico.
12.313.35
विविक्तशीलाय विधिप्रियाय ।
विवादहीनाय बहुश्रुताम्।
विजानते चैव दमक्षमावते ।
शक्ताय चैकात्मशमाय देहिनाम् ॥ १२.३१३.३५ ॥
Debe darse a quien tiene conducta retirada, ama las reglas, está libre de disputas, es muy erudito, sabe, posee dominio de sí y paciencia, es capaz y cuyo yo está en paz y es uno con todos los seres encarnados.
12.313.36
एतैर्गुणैर्हीनतमे न देय ।
मेतत्परं ब्रह्म विशुद्धमाहुः।
न श्रेयसा योक्ष्यति तादृशे कृतं ।
धर्मप्रवक्तारमपात्रदानात् ॥ १२.३१३.३६ ॥
Esto no debe darse a quien carece por completo de estas cualidades. Se le llama el brahman supremo y puro. Lo hecho para tal persona no se une al bien; por dar a quien no lo merece, incluso el maestro del dharma (nada obtiene).
12.313.37
पृथ्वीमिमां यद्यपि रत्नपूर्णां ।
दद्यान्न देयं त्विदमव्रताय।
जितेन्द्रियायैतदसंशयं ते ।
भवेत्प्रदेयं परमं नरेन्द्र ॥ १२.३१३.३७ ॥
Aunque se diera esta tierra llena de joyas, no debe entregarse esto a quien carece de votos. Pero, oh señor de los hombres, para quien domina sus sentidos, sin duda será lo supremo que hay que dar.
12.313.38
कराल मा ते भयमस्तु किंचि ।
देतच्छ्रुतं ब्रह्म परं त्वयाऽद्य।
यथावदुक्तं परमं पवित्रं ।
विशोकमत्यन्तमनादिमध्यम् ॥ १२.३१३.३८ ॥
Oh temible, que no haya en ti ningún temor. Hoy has oído ese brahman supremo, tal como fue expuesto: supremo, puro, libre de pesar, absoluto, sin principio ni medio.
12.313.39
अगाधजन्मामरणं च राज ।
न्निरामयं वीतभयं शिवं च।
समीक्ष्य मोहं त्यज बाऽद्य सर्व ।
ज्ञानस्य तत्त्वार्थमिदं विदित्वा ॥ १२.३१३.३९ ॥
Oh rey, su nacimiento es insondable, es inmortal, libre de enfermedad, libre de temor y auspicioso. Habiendo comprendido esto y examinado la ilusión, abandona ahora todo; sabiendo que este es el verdadero sentido del conocimiento, deja la ilusión.
12.313.40
अवाप्तमेतद्धि मया सनातना ।
द्धिरण्यगर्भाद्यजतो नराधिप।
प्रसाद्य यत्नेन तमुग्रतेजसं ।
सनातनं ब्रह्म यथाऽद्य वै त्वया ॥ १२.३१३.४० ॥
Oh señor de los hombres, esto eterno lo obtuve de Hiraṇyagarbha mientras lo adoraba. Habiendo propiciado con esfuerzo a aquel de fulgor feroz, obtuve el brahman eterno, tal como tú lo has obtenido hoy.
12.313.41
पृष्टस्त्वया चास्मि यथा नरेन्द्र ।
तथा मयेदं त्वयि चोक्तमद्य।
तथाऽवाप्तं ब्रह्मणो मे नरेन्द्र ।
महाज्ञानं मोक्षविदां परायणम् ॥ १२.३१३.४१ ॥
Como me preguntaste, oh señor de los hombres, así hoy te he dicho esto. Oh señor de los hombres, el gran conocimiento que obtuve de Brahman es el refugio supremo de quienes conocen la liberación.
12.313.42
एतदुक्तं परं ब्रह्म यस्मान्नावर्तते पुनः ।
पञ्चविंशो महाराज परमर्षिनिदर्शनात् ॥ १२.३१३.४२ ॥
Este Brahman supremo ha sido enunciado, pues quien lo alcanza no vuelve a renacer. Oh gran rey, el vigésimo quinto principio se conoce así por la enseñanza del supremo sabio.
12.313.43
पुनरावृत्तिमाप्नोति परं ज्ञानमवाप्य च ।
नावबुध्यति तत्त्वेन बुध्यमानोऽजरामरम् ॥ १२.३१३.४३ ॥
Aun habiendo obtenido el conocimiento supremo, quien no comprende en verdad lo inmortal y sin vejez, aunque se esfuerce por conocerlo, alcanza el retorno de nuevo.
12.313.44
एतन्निः श्रेयसकरं ज्ञानं ते परमं मया ।
कथितं तत्त्वतस्तात श्रुत्वा देवर्षितो नृप ॥ १२.३१३.४४ ॥
Querido hijo, este conocimiento supremo que conduce al bien más alto te lo he contado verdaderamente. Oh rey, lo escuché del sabio divino.
12.313.45
हिरण्यगर्भादृषिणा वसिष्ठेन महात्मना ।
वसिष्ठादृषिशार्दूलान्नारदोऽवाप्तवानिदम् ॥ १२.३१३.४५ ॥
De Hiraṇyagarbha lo obtuvo el gran sabio Vasiṣṭha; de Vasiṣṭha lo obtuvo Nārada, tigre entre los sabios.
12.313.46
नारदाद्विदितं मह्यमेतद्ब्रह्म सनातनम् ।
मा शुचः कौरवेन्द्र त्वं श्रुत्वैतत्परमं पदम् ॥ १२.३१३.४६ ॥
De Nārada conocí este Brahman eterno. Oh señor de los Kurus, habiendo oído este estado supremo, no te aflijas.
12.313.47
येन क्षराक्षरे वित्ते भयं तस्य न विद्यते ।
विद्यते तु भयं तस्य यो नैतद्वेत्ति पार्थिव ॥ १२.३१३.४७ ॥
Aquel que conoce lo perecedero y lo imperecedero no tiene miedo. Pero el miedo es para quien no conoce esto, oh rey.
12.313.48
अविज्ञानाच्च मूढात्मा पुनः पुनरुपाद्रवत् ।
प्रेत्य जातिसहस्राणि मरणान्तान्युपाश्नुते ॥ १२.३१३.४८ ॥
Por ignorancia, el alma confundida es atormentada una y otra vez. Tras la muerte atraviesa miles de nacimientos, todos terminados en la muerte.
12.313.49
देवलोकं तथा तिर्यङ्भनुष्यमपि चाश्नुते ।
यदि शुध्यति कालेन तस्मादज्ञानसागरात् ॥ १२.३१३.४९ ॥
Alcanza el mundo de los dioses, y también nacimientos animales y humanos, si con el tiempo se purifica de ese océano de ignorancia.
12.313.50
उत्तीर्णोऽस्मादगाधात्स परमाप्नोति शोभनम् ।
अज्ञानसागरो घोरो ह्यव्यक्तोऽगाध उच्यते।
अहन्यहनि मज्जन्ति यत्र भूतानि भारत ॥ १२.३१३.५० ॥
Quien ha cruzado esta profundidad insondable alcanza el estado supremo y auspicioso. El océano de la ignorancia es terrible; lo no manifestado se llama insondable, donde los seres se hunden día tras día, oh Bhārata.
12.313.51
यस्मादगाधादव्यक्तादुत्तीर्णस्त्वं सनातनात् ।
तस्मात्त्वं विरजाश्चैव वितमस्कश्च पार्थिव ॥ १२.३१३.५१ ॥
Puesto que has cruzado desde esa profundidad insondable, no manifestada y eterna, por ello, oh rey, te has vuelto libre de la pasión y libre de la oscuridad.