มหาภารตะ · อัธยายะ 12.313
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.313.1
अप्रबुद्धमथाव्यक्तमिमं गुणविधिं शृणु ।
गुणान्धारयते ह्येषा सृजत्याक्षिपते तथा ॥ १२.३१३.१ ॥
จงฟังวิธีแห่งคุณเหล่านี้ ซึ่งยังไม่ตื่นรู้และยังไม่ปรากฏ นางทรงคุณไว้ สร้างขึ้น และถอนคืนมันเช่นกัน
12.313.2
अजस्रं त्विह क्रीडार्थं विकरोति जनाधिप ।
आत्मानं बहुधा कृत्वा तान्येव प्रविचक्षते ॥ १२.३१३.२ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ นางเปลี่ยนแปลงตนเองเป็นรูปต่าง ๆ นานาอยู่เสมอ เพื่อความเพลิดเพลิน และผู้คนก็บรรยายรูปเหล่านั้นนั่นเอง
12.313.3
एतदेवं विकुर्वाणं बुध्यमानो न बुध्यते ।
अव्यक्तबोधनाच्चैव बुध्यमानं वदन्त्यपि ॥ १२.३१३.३ ॥
แม้ผู้ที่รู้ว่าสิ่งนี้แปรเปลี่ยนไปเช่นนี้ ก็ยังไม่รู้ และเพราะการรู้สิ่งที่ไม่ปรากฏ ผู้คนจึงเรียกแม้ผู้รู้ว่าเป็นผู้ที่กำลังรู้
12.313.4
न त्वेव बुध्यतेऽव्यक्तं सगुणं वाऽथ निर्गुणम् ।
कदाचित्त्वेव खल्वेतदाहुरप्रतिबुद्धकम् ॥ १२.३१३.४ ॥
แท้จริงเขาไม่เคยรู้แจ้งสิ่งที่ไม่ปรากฏ ไม่ว่าจะมีคุณหรือไม่มีคุณ แต่บางครั้งผู้คนก็เรียกสิ่งนี้นั่นเองว่าสิ่งที่ยังไม่ตื่นรู้
12.313.5
बुध्यते यदि वाऽव्यक्तमेतद्वै पञ्चविंशकम् ।
बुध्यमानो भवत्येष सङ्गात्मक इति श्रुतिः।
अनेनाप्रतिबुद्धेति वदन्त्यव्यक्तमच्युतम् ॥ १२.३१३.५ ॥
หากรู้แจ้งสิ่งที่ไม่ปรากฏ ซึ่งเป็นหลักที่ยี่สิบห้านี้ ผู้รู้นั้นก็จะมีลักษณะเป็นการประกอบรวมกัน ดังที่คัมภีร์กล่าวไว้ ด้วยเหตุนี้ ผู้คนจึงเรียกสิ่งที่ไม่ปรากฏอันไม่เสื่อมสลายว่าสิ่งที่ยังไม่ตื่นรู้
12.313.6
अव्यक्तोबोधनाच्चापि बुध्यमानं वदन्त्युत ।
पञ्चविंशं महात्मानं न चासावपि बुध्यते ॥ १२.३१३.६ ॥
และจากการตื่นรู้ของสิ่งที่ไม่ปรากฏ ผู้คนจึงเรียกแม้ผู้ที่กำลังรู้ว่าเป็นผู้รู้ แต่แม้เขาก็ยังไม่รู้แจ้งตัวตนอันยิ่งใหญ่ คือหลักที่ยี่สิบห้า
12.313.7
षङ्विशं विमलं बुद्धमप्रमेयं सनातनम् ।
स तु तं पञ्चविंशं च चतुर्विशं च बुध्यते ॥ १२.३१३.७ ॥
เขารู้หลักที่ยี่สิบหก ซึ่งบริสุทธิ์ ตื่นรู้แล้ว หาที่วัดมิได้ และนิรันดร์ และเขาก็รู้หลักที่ยี่สิบห้าและหลักที่ยี่สิบสี่ด้วย
12.313.8
दृश्यादृश्यौ ह्यनुगतावुभावेव महाद्युती ।
अव्यक्तं तत्तु तद्ब्रह्म बुध्यते तात केवलम् ॥ १२.३१३.८ ॥
ข้าแต่ผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ ทั้งสิ่งที่ปรากฏและสิ่งที่ไม่ปรากฏต่างก็ตามมาอยู่ แต่พรหมันที่ไม่ปรากฏนั้น ลูกรัก เท่านั้นที่ถูกรู้
12.313.9
केवलं पञ्चविंशं च चतुर्विशं च पश्यति ।
बुध्यमानो यदात्मानमन्योऽहमिति मन्यते ॥ १२.३१३.९ ॥
เขาเห็นเพียงหลักที่ยี่สิบห้าและหลักที่ยี่สิบสี่ เมื่อผู้รู้ซึ่งรู้ตนเอง คิดว่า ‘เราเป็นอื่น’
12.313.10
तदा प्रकृतिमानेष भवत्यव्यक्तलोचनः ।
बुध्यते च परां बुद्धिं विमलाममलां यदा ॥ १२.३१३.१० ॥
ในตอนนั้นเขาก็กลายเป็นผู้ครอบครองปกฤติ มีดวงตาแห่งสิ่งที่ไม่ปรากฏ และเมื่อเขารู้ปัญญาสูงสุด บริสุทธิ์และไร้มลทิน
12.313.11
षङ्विंशं राजशार्दूल तथा बुद्धत्वमाव्रजेत् ।
ततस्त्यजति सोऽव्यक्तं सर्गप्रलयधर्मि वै ॥ १२.३१३.११ ॥
ข้าแต่เสือในหมู่กษัตริย์ หลักที่ยี่สิบหกก็บรรลุสภาวะแห่งการตื่นรู้เช่นกัน แล้วเขาก็ละทิ้งสิ่งที่ไม่ปรากฏ ซึ่งเป็นธรรมชาติของการสร้างและการสลาย
12.313.12
निर्गुणः प्रकृतिं वेद गुणयुक्तामचेतनाम् ।
ततः केवलधर्माऽसौ भवत्यव्यक्तदर्शनात् ॥ १२.३१३.१२ ॥
ผู้ที่ปราศจากคุณรู้จักปกฤติซึ่งประกอบด้วยคุณและไม่มีสติ จากนั้นเขาก็กลายเป็นผู้มีธรรมชาติบริสุทธิ์ เพราะได้เห็นสิ่งที่ไม่ปรากฏ
12.313.13
केवलेन समागम्य विमुक्तोऽऽत्मानमाप्नुयात् ।
एतं वै तत्त्वमित्याहुर्निस्तत्त्वमजरामरम् ॥ १२.३१३.१३ ॥
เมื่อประสานกับ ‘เกวละ’ ผู้หลุดพ้นย่อมบรรลุถึงอาตมัน สิ่งนี้เรียกกันว่าตัตตวะ ส่วนสภาวะที่เหนือตัตตวะนั้นไม่แก่และไม่ตาย
12.313.14
तत्त्वसंश्रयणादेष तत्त्ववान्न च मानद ।
पञ्चविंशतितत्त्वानि प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ १२.३१३.१४ ॥
ข้าแต่ผู้มอบความเคารพ เพราะการยึดอาศัยตัตตวะ เขาจึงกลายเป็นผู้มีตัตตวะ และก็ไม่ใช่ ปราชญ์ทั้งหลายประกาศหลักยี่สิบห้าประการ
12.313.15
न चैष तत्त्ववांस्तात निस्तत्त्वस्त्वेष बुद्धिमान् ।
एष मुञ्चति तत्त्वं हि क्षिप्रं बुद्धत्वलक्षणम् ॥ १२.३१३.१५ ॥
ลูกรัก เขาไม่ได้มีตัตตวะ เขาไม่มีตัตตวะและเป็นผู้มีปัญญา เขาละตัตตวะได้อย่างรวดเร็ว ซึ่งเป็นเครื่องหมายแห่งการตื่นรู้
12.313.16
षाङ्विंशोऽहमिति प्राज्ञो गृह्यमाणोऽजरामरः ।
केवलेन बलेनैव समतां यात्यसंशयम् ॥ १२.३१३.१६ ॥
ผู้มีปัญญาซึ่งถือว่าตนเป็น ‘หลักที่ยี่สิบหก’ และถูกยึดไว้ ย่อมไม่แก่และไม่ตาย เขาบรรลุความเสมอภาคด้วยพลังแห่งเกวละเท่านั้น โดยไม่ต้องสงสัย
12.313.17
षङ्विंशेन प्रबुद्धेन बुध्यमानो ह्यबुद्धिमान् ।
एवं नानात्वमित्युक्तं साङ्ख्यश्रुतिनिदर्शनात् ॥ १२.३१३.१७ ॥
ผู้ที่รู้ด้วยหลักที่ยี่สิบหกซึ่งตื่นรู้แล้ว แต่ยังรู้อยู่นั้น เป็นผู้ไร้ปัญญา ดังนั้นความหลากหลายจึงได้ถูกประกาศไว้ ตามหลักฐานแห่งคำสอนของคัมภีร์สางขยะ
12.313.18
चेतनेन समेतस्य पञ्चविंशतिकस्य च ।
एकत्वं वै भवत्यस्य यदा बुद्ध्या न बुध्यते ॥ १२.३१३.१८ ॥
สำหรับผู้ที่รวมกันกับผู้มีจิตสำนึกและหลักยี่สิบห้านั้น ความเป็นหนึ่งเดียวย่อมเกิดขึ้น เมื่อเขาไม่รู้สิ่งเหล่านั้นด้วยปัญญา
12.313.19
बुध्यमानोप्रबुद्धेन समतां याति मैथिल ।
सङ्गधर्मा भवत्येष निःसङ्गात्मा नराधिप ॥ १२.३१३.१९ ॥
ข้าแต่ไมถิลี ผู้ที่ตื่นอยู่ย่อมบรรลุความเสมอภาคกับผู้ที่ยังไม่ตื่น ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ ผู้นี้กลายเป็นผู้มีธรรมชาติแห่งความยึดติด และกลายเป็นผู้มีตนปราศจากความยึดติด
12.313.20
निःसङ्गात्मानमासाद्य षङ्विंशकमजं विभुम् ।
विभुस्त्यजति चाव्यक्तं यदा त्वेताद्विबुध्यते ॥ १२.३१३.२० ॥
เมื่อบรรลุตนที่ปราศจากความยึดติด เขาก็ละทิ้งหลักที่ยี่สิบหก ผู้ไม่เกิดและแผ่ไปทั่ว และละทิ้งสิ่งที่ไม่ปรากฏอันแผ่ไปทั่วด้วย เมื่อเขารู้สิ่งนี้
12.313.21
चतुर्विशं महाभाग षङ्विंशस्य प्रबोधनात् ।
एष ह्यप्रतिबुद्धश्च बुध्यमानश्च तेऽनघ ॥ १२.३१३.२१ ॥
ท่านผู้มีโชคยิ่ง ผู้ที่ยี่สิบสี่ย่อมตื่นรู้ได้ด้วยการตื่นรู้ของผู้ที่ยี่สิบหก ข้าแต่ผู้ปราศจากบาป ผู้นี้ทั้งไม่รู้แจ้งและกำลังรู้แจ้งสำหรับท่าน
12.313.22
प्रोक्तो बुद्धश्च तत्त्वेन यथाश्रुतिनिदर्शनात् ।
नानात्वैकत्वमेतावद्द्रष्टव्यं शास्त्रदृष्टिभिः ॥ १२.३१३.२२ ॥
ตามที่ได้ยินมา ท่านถูกประกาศว่าตื่นรู้แล้วโดยความเป็นจริง ความเป็นหลายและความเป็นหนึ่งพึงเห็นได้เพียงเท่านี้ โดยผู้มีทัศนะที่ชี้นำด้วยคัมภีร์ศาสตร์
12.313.23
मशकोदुम्बरे यद्वदन्यत्वं तद्वदेतयोः ।
मत्स्योदके यथा तद्वदन्यत्वमुपलभ्यते ॥ १२.३१३.२३ ॥
ดังที่มีความแตกต่างระหว่างยุงกับต้นมะเดื่อ ความแตกต่างระหว่างทั้งสองก็เป็นเช่นนั้น และดังที่ความแตกต่างระหว่างปลากับน้ำถูกรับรู้ได้ ความแตกต่างในที่นี้ก็ถูกรับรู้เช่นนั้นด้วย
12.313.24
एवमेवावगन्तव्यं नानात्वैकत्वमेतयोः ।
एतद्धि मोक्ष इत्युक्तमव्यक्तज्ञानसंज्ञितम् ॥ १२.३१३.२४ ॥
ความเป็นหลายและความเป็นหนึ่งของทั้งสองพึงเข้าใจได้ในลักษณะเดียวกันนี้ นี่แหละถูกกล่าวว่าเป็นโมกษะ เรียกว่าความรู้แห่งสิ่งที่ไม่ปรากฏ
12.313.25
पञ्चविंशतिकस्यास्य योऽयं देहेषु वर्तते ।
एष मोक्षयितव्येति प्राहुरव्यक्तगोचरात् ॥ १२.३१३.२५ ॥
ผู้ที่สถิตอยู่ในร่างทั้งหลาย คือผู้ที่ตั้งอยู่ในหลักการที่ยี่สิบห้านี้ พึงถูกทำให้หลุดพ้น ผู้รู้กล่าวไว้เช่นนั้น โดยพูดจากขอบเขตของสิ่งที่ไม่ปรากฏ
12.313.26
सोयमेवं विमुच्येत नान्यथेति विनिश्चयः ।
परेण परधर्मा च भवत्येष समेत्य वै ॥ १२.३१३.२६ ॥
ผู้นั้นย่อมหลุดพ้นได้ด้วยวิธีนี้เท่านั้น ไม่ใช่ทางอื่น นี่คือข้อสรุปที่มั่นคง เมื่อร่วมกับปรมาตมัน เขาย่อมมีธรรมอันสูงสุด
12.313.27
विशुद्धर्मा शुद्धेन बुद्धेन च स बुद्धिमान् ।
विमुक्तधर्मा मुक्तेन समेत्य पुरुषर्षभ ॥ १२.३१३.२७ ॥
ผู้มีปัญญานั้นมีธรรมอันบริสุทธิ์ เมื่อร่วมกับผู้บริสุทธิ์และรู้แจ้งแล้ว เขาย่อมมีธรรมอันบริสุทธิ์สมบูรณ์ ข้าแต่บุรุษผู้เป็นเลิศ เมื่อร่วมกับผู้หลุดพ้นแล้ว เขาย่อมมีธรรมอันหลุดพ้น
12.313.28
वियोगधर्मिणा चैव वियोगात्मा भवत्यथ ।
विमोक्षिणा विमोक्षश्च समेत्येह तथा भवेत् ॥ १२.३१३.२८ ॥
เมื่อเป็นไปตามธรรมแห่งการพลัดพราก เขาก็กลายเป็นผู้มีตนถูกพลัดพราก และเมื่อร่วมกับผู้ปลดปล่อย การหลุดพ้นก็เกิดขึ้นในที่นี้ได้เช่นนั้น
12.313.29
शुद्धधर्मा शुचिश्चैव भवत्यमितदीप्तिमान् ।
विमलात्मा च भवति समेत्य विमलात्मना ॥ १२.३१३.२९ ॥
ผู้มีธรรมบริสุทธิ์และสะอาดย่อมกลายเป็นผู้มีรัศมีหาประมาณมิได้ และเมื่อร่วมกับตนอันปราศจากมลทิน เขาย่อมกลายเป็นผู้มีตนปราศจากมลทิน
12.313.30
केवलात्मा तथा चैव केवलेन समेत्य वै ।
स्वतन्त्रश्च स्वतन्त्रेण स्वतन्त्रत्वमवाप्नुते ॥ १२.३१३.३० ॥
ตนอันเดียวดายก็เช่นกัน เมื่อร่วมกับผู้เดียวดายแล้ว ย่อมบรรลุความเดียวดายอย่างแท้จริง ผู้เป็นอิสระเมื่อร่วมกับผู้เป็นอิสระ ย่อมบรรลุความเป็นอิสระ
12.313.31
एतावदेतत्कथितं मया ते ।
तथ्यं महाराज यथार्थतत्त्वम्।
अमत्सरत्वं प्रतिगृह्य चार्थं ।
सनातनं ब्रह्म विशुद्धमाद्यम् ॥ १२.३१३.३१ ॥
ข้าพเจ้าได้กล่าวเพียงเท่านี้แก่ท่าน ข้าแต่มหาราช คือความจริงตามที่เป็นอยู่ ท่านจงรับเอาความหมายนี้โดยปราศจากความริษยา คือพรหมันอันนิรันดร์ บริสุทธิ์ และเป็นปฐม
12.313.32
नावेदनिष्ठस्य जनस्य राज ।
न्प्रदेयमेतत्परमं त्वया भवेत्।
विवित्समानाय विबोधकारणं ।
प्रबोधहेतोः प्रणतस्य शासनम् ॥ १२.३१३.३२ ॥
ข้าแต่พระราชา ความจริงอันสูงสุดนี้ไม่ควรมอบให้แก่บุคคลที่ไม่ตั้งมั่นในเวท ท่านควรมอบให้เฉพาะผู้ที่ปรารถนาจะรู้ แสวงหาเหตุแห่งการตื่นรู้ และน้อมตนด้วยความถ่อมเท่านั้น
12.313.33
न देयमेतच्च तथाऽनृतात्मने ।
शठाय क्लीबाय न जिह्नबुद्धये।
न पण्डितज्ञानपरोपतापिने ।
देयं त्वयेदं विनिबोध यादृशे ॥ १२.३१३.३३ ॥
ไม่ควรมอบสิ่งนี้แก่ผู้มีธรรมชาติเป็นเท็จ แก่คนหลอกลวง คนขี้ขลาด หรือผู้มีจิตคดโกง และไม่ควรมอบแก่ผู้ที่เบียดเบียนความรู้ของปราชญ์ ท่านควรมอบแก่ผู้ที่ไม่เป็นเช่นนั้น จงเข้าใจสิ่งนี้เถิด
12.313.34
श्रद्धान्वितायाथ गुणान्विताय ।
परापवादाद्विरताय नित्यम्।
विशुद्धयोगाय बुधाय चैव ।
क्रियावते च क्षमिणे हिताय ॥ १२.३१३.३४ ॥
ควรมอบแก่ผู้ที่มีศรัทธาและคุณธรรม ผู้ที่งดเว้นจากการกล่าวร้ายผู้อื่นเสมอ ผู้มีวินัยบริสุทธิ์ ผู้ฉลาด ผู้ประกอบกิจด้วยหน้าที่ ผู้อดทน และผู้มีจิตเกื้อกูล
12.313.35
विविक्तशीलाय विधिप्रियाय ।
विवादहीनाय बहुश्रुताम्।
विजानते चैव दमक्षमावते ।
शक्ताय चैकात्मशमाय देहिनाम् ॥ १२.३१३.३५ ॥
ควรมอบแก่ผู้มีความประพฤติสงบเงียบ ผู้รักกฎเกณฑ์ ผู้ปราศจากการโต้เถียง ผู้เรียนรู้มาก ผู้รู้จริง ผู้มีการข่มใจและความอดทน ผู้มีความสามารถ และผู้มีตนสงบเป็นหนึ่งเดียวกับสรรพสัตว์
12.313.36
एतैर्गुणैर्हीनतमे न देय ।
मेतत्परं ब्रह्म विशुद्धमाहुः।
न श्रेयसा योक्ष्यति तादृशे कृतं ।
धर्मप्रवक्तारमपात्रदानात् ॥ १२.३१३.३६ ॥
ไม่ควรมอบแก่ผู้ที่ขาดคุณสมบัติเหล่านี้โดยสิ้นเชิง ท่านทั้งหลายกล่าวว่านี่คือพรหมันอันสูงสุดและบริสุทธิ์ สิ่งที่ทำให้ผู้เช่นนั้นย่อมไม่เชื่อมไปสู่ความดีงาม เพราะการให้แก่ผู้ไม่คู่ควร แม้แต่ผู้สอนธรรมก็ไม่ได้รับประโยชน์อันใด
12.313.37
पृथ्वीमिमां यद्यपि रत्नपूर्णां ।
दद्यान्न देयं त्विदमव्रताय।
जितेन्द्रियायैतदसंशयं ते ।
भवेत्प्रदेयं परमं नरेन्द्र ॥ १२.३१३.३७ ॥
แม้ท่านจะให้แผ่นดินนี้ซึ่งเต็มไปด้วยรัตนะ ก็ไม่ควรมอบสิ่งนี้แก่ผู้ไม่ถือวัตร แต่ข้าแต่จอมนรชน สำหรับผู้ที่ข่มอินทรีย์ได้แล้ว สิ่งนี้ย่อมเป็นสิ่งอันสูงสุดที่ควรมอบให้แก่ท่านอย่างไม่ต้องสงสัย
12.313.38
कराल मा ते भयमस्तु किंचि ।
देतच्छ्रुतं ब्रह्म परं त्वयाऽद्य।
यथावदुक्तं परमं पवित्रं ।
विशोकमत्यन्तमनादिमध्यम् ॥ १२.३१३.३८ ॥
ข้าแต่ผู้น่ากลัว ขออย่าให้ความกลัวใดๆ มีแก่ท่านเลย วันนี้ท่านได้ฟังพรหมันอันสูงสุดนั้นแล้ว ซึ่งกล่าวไว้อย่างถูกต้อง อันสูงสุด บริสุทธิ์ ปราศจากความโศก ไม่มีจุดเริ่มต้นและจุดกลางอย่างยิ่ง
12.313.39
अगाधजन्मामरणं च राज ।
न्निरामयं वीतभयं शिवं च।
समीक्ष्य मोहं त्यज बाऽद्य सर्व ।
ज्ञानस्य तत्त्वार्थमिदं विदित्वा ॥ १२.३१३.३९ ॥
ข้าแต่พระราชา การเกิดของพรหมันนั้นหยั่งไม่ถึง ไม่ตาย ปราศจากโรค ปราศจากภัย และเป็นมงคล เมื่อเข้าใจเช่นนี้แล้ว และพิจารณาความหลงแล้ว จงละทิ้งทั้งหมดเสียบัดนี้ ทราบว่านี่คือความหมายที่แท้จริงของความรู้ จงละความหลงเสีย
12.313.40
अवाप्तमेतद्धि मया सनातना ।
द्धिरण्यगर्भाद्यजतो नराधिप।
प्रसाद्य यत्नेन तमुग्रतेजसं ।
सनातनं ब्रह्म यथाऽद्य वै त्वया ॥ १२.३१३.४० ॥
ข้าแต่จอมนรชน ความรู้นิรันดร์นี้ข้าพเจ้าได้รับจากหิรัณยครรภ์ ขณะที่บูชาพระองค์ ข้าพเจ้าได้ทำให้พระองค์ผู้มีเดชกล้านั้นพอพระทัยด้วยความเพียร จึงได้รับพรหมันนิรันดร์ ดังที่ท่านได้รับในวันนี้เช่นกัน
12.313.41
पृष्टस्त्वया चास्मि यथा नरेन्द्र ।
तथा मयेदं त्वयि चोक्तमद्य।
तथाऽवाप्तं ब्रह्मणो मे नरेन्द्र ।
महाज्ञानं मोक्षविदां परायणम् ॥ १२.३१३.४१ ॥
ดังที่ท่านได้ถามข้าพเจ้า โอ ท้าวแห่งมนุษย์ ข้าพเจ้าจึงได้กล่าวสิ่งนี้แก่ท่านในวันนี้ โอ ท้าวแห่งมนุษย์ ปัญญาอันยิ่งใหญ่ที่ข้าพเจ้าได้รับจากพรหมันนั้น เป็นที่พึ่งอันสูงสุดของผู้รู้จักโมกษะ
12.313.42
एतदुक्तं परं ब्रह्म यस्मान्नावर्तते पुनः ।
पञ्चविंशो महाराज परमर्षिनिदर्शनात् ॥ १२.३१३.४२ ॥
พรหมันอันสูงสุดนี้ได้ถูกประกาศแล้ว เพราะผู้บรรลุถึงแล้วย่อมไม่กลับมาเกิดอีก โอ มหาราช หลักการที่ยี่สิบห้าย่อมรู้ได้เช่นนี้ด้วยคำสอนของปรมฤๅษี
12.313.43
पुनरावृत्तिमाप्नोति परं ज्ञानमवाप्य च ।
नावबुध्यति तत्त्वेन बुध्यमानोऽजरामरम् ॥ १२.३१३.४३ ॥
แม้ได้ปัญญาอันสูงสุดแล้ว ผู้ที่ไม่เข้าใจอมตะและอชระโดยแท้จริง แม้พยายามจะรู้อยู่ ก็ยังย่อมได้การกลับมาเกิดอีก
12.313.44
एतन्निः श्रेयसकरं ज्ञानं ते परमं मया ।
कथितं तत्त्वतस्तात श्रुत्वा देवर्षितो नृप ॥ १२.३१३.४४ ॥
ปัญญาอันสูงสุดที่นำไปสู่ความดีสูงสุดนี้ ข้าพเจ้าได้กล่าวแก่ท่านโดยแท้จริงแล้ว ลูกรัก โอ ท้าวแห่งมนุษย์ ข้าพเจ้าได้ฟังมาจากฤๅษีผู้เป็นเทพ
12.313.45
हिरण्यगर्भादृषिणा वसिष्ठेन महात्मना ।
वसिष्ठादृषिशार्दूलान्नारदोऽवाप्तवानिदम् ॥ १२.३१३.४५ ॥
ฤๅษีวสิษฐผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ได้รับปัญญานี้จากหิรัณยครรภ์ จากวสิษฐ นารทะผู้เป็นเสือในหมู่ฤๅษี ได้รับสิ่งนี้มา
12.313.46
नारदाद्विदितं मह्यमेतद्ब्रह्म सनातनम् ।
मा शुचः कौरवेन्द्र त्वं श्रुत्वैतत्परमं पदम् ॥ १२.३१३.४६ ॥
ข้าพเจ้ารู้พรหมันนิรันดร์นี้จากนารทะ โอ จอมแห่งเการพ ท่านอย่าโศกเศร้าเลย เมื่อได้ฟังถึงฐานะอันสูงสุดนี้
12.313.47
येन क्षराक्षरे वित्ते भयं तस्य न विद्यते ।
विद्यते तु भयं तस्य यो नैतद्वेत्ति पार्थिव ॥ १२.३१३.४७ ॥
ผู้ที่รู้ทั้งสิ่งที่เสื่อมสลายและสิ่งที่ไม่เสื่อมสลาย ย่อมไม่มีความกลัว แต่ผู้ที่ไม่รู้สิ่งนี้ ย่อมมีความกลัว โอ ท้าวแห่งแผ่นดิน
12.313.48
अविज्ञानाच्च मूढात्मा पुनः पुनरुपाद्रवत् ।
प्रेत्य जातिसहस्राणि मरणान्तान्युपाश्नुते ॥ १२.३१३.४८ ॥
เพราะความไม่รู้ จิตที่หลงผิดย่อมถูกรบกวนซ้ำแล้วซ้ำเล่า หลังจากตายแล้ว เขาย่อมได้รับการเกิดเป็นพันชาติ แต่ละชาติจบลงด้วยความตาย
12.313.49
देवलोकं तथा तिर्यङ्भनुष्यमपि चाश्नुते ।
यदि शुध्यति कालेन तस्मादज्ञानसागरात् ॥ १२.३१३.४९ ॥
เขาย่อมไปถึงโลกของเทพ และยังได้กำเนิดเป็นสัตว์และมนุษย์ด้วย หากในกาลอันควรเขาถูกชำระให้บริสุทธิ์จากมหาสมุทรแห่งความไม่รู้นั้น
12.313.50
उत्तीर्णोऽस्मादगाधात्स परमाप्नोति शोभनम् ।
अज्ञानसागरो घोरो ह्यव्यक्तोऽगाध उच्यते।
अहन्यहनि मज्जन्ति यत्र भूतानि भारत ॥ १२.३१३.५० ॥
ผู้ที่ข้ามพ้นจากห้วงลึกที่หยั่งไม่ถึงนั้นย่อมบรรลุฐานะอันสูงสุดและงดงาม มหาสมุทรแห่งความไม่รู้นั้นน่ากลัวยิ่ง อัวยักตะที่ไม่ปรากฏนั้นเรียกว่าหยั่งไม่ถึง ที่ซึ่งสรรพสัตว์จมลงวันแล้ววันเล่า โอ ภารตะ
12.313.51
यस्मादगाधादव्यक्तादुत्तीर्णस्त्वं सनातनात् ।
तस्मात्त्वं विरजाश्चैव वितमस्कश्च पार्थिव ॥ १२.३१३.५१ ॥
เพราะท่านได้ข้ามพ้นจากห้วงลึกที่หยั่งไม่ถึง อัวยักตะ และนิรันดร์นั้นมาแล้ว ฉะนั้น โอ ท้าวแห่งแผ่นดิน ท่านจึงเป็นผู้ปราศจากราคะและปราศจากความมืดมน