ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.313
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.313.1
अप्रबुद्धमथाव्यक्तमिमं गुणविधिं शृणु ।
गुणान्धारयते ह्येषा सृजत्याक्षिपते तथा ॥ १२.३१३.१ ॥
ଅପ୍ରବୁଦ୍ଧ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଏହି ଗୁଣବିଧି ଶୁଣ। ଏହି ପ୍ରକୃତି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରେ, ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ ପୁଣି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁଡ଼ାଇ ନିଏ।
12.313.2
अजस्रं त्विह क्रीडार्थं विकरोति जनाधिप ।
आत्मानं बहुधा कृत्वा तान्येव प्रविचक्षते ॥ १२.३१३.२ ॥
ହେ ଜନାଧିପ! ସେ ଏଠାରେ ଖେଳ ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ନିଜକୁ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ବଦଳାଏ; ସେହି ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ହିଁ ଲୋକେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି।
12.313.3
एतदेवं विकुर्वाणं बुध्यमानो न बुध्यते ।
अव्यक्तबोधनाच्चैव बुध्यमानं वदन्त्यपि ॥ १२.३१३.३ ॥
ଏହିପରି ବଦଳୁଥିବାକୁ ଜାଣୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ; ଅବ୍ୟକ୍ତର ବୋଧରୁ ହିଁ ଜାଣୁଥିବା ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାତା କୁହାଯାଏ।
12.313.4
न त्वेव बुध्यतेऽव्यक्तं सगुणं वाऽथ निर्गुणम् ।
कदाचित्त्वेव खल्वेतदाहुरप्रतिबुद्धकम् ॥ १२.३१३.४ ॥
ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ — ସଗୁଣ ହେଉ କି ନିର୍ଗୁଣ — ସେ ପ୍ରକୃତରେ ଜାଣେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ କେତେବେଳେ ଏହାକୁ ହିଁ ଅପ୍ରତିବୁଦ୍ଧ କୁହାଯାଏ।
12.313.5
बुध्यते यदि वाऽव्यक्तमेतद्वै पञ्चविंशकम् ।
बुध्यमानो भवत्येष सङ्गात्मक इति श्रुतिः।
अनेनाप्रतिबुद्धेति वदन्त्यव्यक्तमच्युतम् ॥ १२.३१३.५ ॥
ଅବ୍ୟକ୍ତ ଏହି ପଞ୍ଚବିଂଶ ତତ୍ତ୍ୱ ଯଦି ଜଣାଯାଏ, ତେବେ ଜ୍ଞାତା ସଂଘାତାତ୍ମକ ହୁଏ ବୋଲି ଶ୍ରୁତି କହେ। ଏହି କାରଣରୁ ଅଚ୍ୟୁତ ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ ଅପ୍ରତିବୁଦ୍ଧ କୁହାଯାଏ।
12.313.6
अव्यक्तोबोधनाच्चापि बुध्यमानं वदन्त्युत ।
पञ्चविंशं महात्मानं न चासावपि बुध्यते ॥ १२.३१३.६ ॥
ଅବ୍ୟକ୍ତର ବୋଧରୁ ହିଁ ଜାଣୁଥିବା ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାତା କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ପଞ୍ଚବିଂଶ ମହାତ୍ମାକୁ ସେ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ।
12.313.7
षङ्विशं विमलं बुद्धमप्रमेयं सनातनम् ।
स तु तं पञ्चविंशं च चतुर्विशं च बुध्यते ॥ १२.३१३.७ ॥
ଛବିଶତମ, ନିର୍ମଳ, ବୁଦ୍ଧ, ଅପ୍ରମେୟ ଓ ସନାତନକୁ ସେ ଜାଣେ; ପଞ୍ଚବିଂଶ ଓ ଚତୁର୍ବିଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଜାଣେ।
12.313.8
दृश्यादृश्यौ ह्यनुगतावुभावेव महाद्युती ।
अव्यक्तं तत्तु तद्ब्रह्म बुध्यते तात केवलम् ॥ १२.३१३.८ ॥
ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୁଇଟି ଅନୁଗତ, ହେ ମହାଦ୍ୟୁତି; କିନ୍ତୁ ସେଇ ଅବ୍ୟକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମ, ହେ ତାତ, କେବଳ ଜଣାଯାଏ।
12.313.9
केवलं पञ्चविंशं च चतुर्विशं च पश्यति ।
बुध्यमानो यदात्मानमन्योऽहमिति मन्यते ॥ १२.३१३.९ ॥
କେବଳ ପଞ୍ଚବିଂଶ ଓ ଚତୁର୍ବିଂଶକୁ ସେ ଦେଖେ; ଜ୍ଞାତା ନିଜକୁ 'ମୁଁ ଅନ୍ୟ' ବୋଲି ଭାବେ ସେତେବେଳେ।
12.313.10
तदा प्रकृतिमानेष भवत्यव्यक्तलोचनः ।
बुध्यते च परां बुद्धिं विमलाममलां यदा ॥ १२.३१३.१० ॥
ତେବେ ଏ ପ୍ରକୃତିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ସେ ପରମ, ନିର୍ମଳ, ନିଷ୍କଳଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଜାଣେ।
12.313.11
षङ्विंशं राजशार्दूल तथा बुद्धत्वमाव्रजेत् ।
ततस्त्यजति सोऽव्यक्तं सर्गप्रलयधर्मि वै ॥ १२.३१३.११ ॥
ହେ ରାଜଶାର୍ଦୂଳ, ଛବିଶତମ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ବୁଦ୍ଧତ୍ୱ ଲାଭ କରେ; ତା'ପରେ ସେ ସୃଷ୍ଟି-ପ୍ରଳୟଧର୍ମୀ ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।
12.313.12
निर्गुणः प्रकृतिं वेद गुणयुक्तामचेतनाम् ।
ततः केवलधर्माऽसौ भवत्यव्यक्तदर्शनात् ॥ १२.३१३.१२ ॥
ନିର୍ଗୁଣ ପୁରୁଷ ଗୁଣଯୁକ୍ତ, ଅଚେତନ ପ୍ରକୃତିକୁ ଜାଣେ; ତା'ପରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦର୍ଶନରୁ ସେ କେବଳ ଧର୍ମସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
12.313.13
केवलेन समागम्य विमुक्तोऽऽत्मानमाप्नुयात् ।
एतं वै तत्त्वमित्याहुर्निस्तत्त्वमजरामरम् ॥ १२.३१३.१३ ॥
କେବଳ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଆତ୍ମାକୁ ପାଏ। ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱ କୁହାଯାଏ; ନିସ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଅଜର ଓ ଅମର।
12.313.14
तत्त्वसंश्रयणादेष तत्त्ववान्न च मानद ।
पञ्चविंशतितत्त्वानि प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ १२.३१३.१४ ॥
ହେ ମାନଦ, ତତ୍ତ୍ୱ ଆଶ୍ରୟ ଦ୍ୱାରା ଏ ତତ୍ତ୍ୱବାନ ହୁଏ, ଆଉ ହୁଏ ନାହିଁ ମଧ୍ୟ। ମନୀଷୀମାନେ ପଚିଶଟି ତତ୍ତ୍ୱ କହନ୍ତି।
12.313.15
न चैष तत्त्ववांस्तात निस्तत्त्वस्त्वेष बुद्धिमान् ।
एष मुञ्चति तत्त्वं हि क्षिप्रं बुद्धत्वलक्षणम् ॥ १२.३१३.१५ ॥
ହେ ତାତ, ଏ ତତ୍ତ୍ୱବାନ ନୁହେଁ; ଏ ନିସ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ବୁଦ୍ଧତ୍ୱର ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଏ ଶୀଘ୍ର ଛାଡ଼ି ଦିଏ।
12.313.16
षाङ्विंशोऽहमिति प्राज्ञो गृह्यमाणोऽजरामरः ।
केवलेन बलेनैव समतां यात्यसंशयम् ॥ १२.३१३.१६ ॥
'ମୁଁ ଛବିଶତମ' ଏହିପରି ଭାବି ପ୍ରାଜ୍ଞ ଯାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଅଜର ଓ ଅମର। କେବଳ ବଳ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେ ସନ୍ଦେହ ବିନା ସମତା ପାଏ।
12.313.17
षङ्विंशेन प्रबुद्धेन बुध्यमानो ह्यबुद्धिमान् ।
एवं नानात्वमित्युक्तं साङ्ख्यश्रुतिनिदर्शनात् ॥ १२.३१३.१७ ॥
ଛବିଶତମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଯେ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ, ସେ ଅବୁଦ୍ଧିମାନ। ଏହିପରି ସାଂଖ୍ୟ ଶ୍ରୁତିର ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ନାନାତ୍ୱ କୁହାଯାଇଛି।
12.313.18
चेतनेन समेतस्य पञ्चविंशतिकस्य च ।
एकत्वं वै भवत्यस्य यदा बुद्ध्या न बुध्यते ॥ १२.३१३.१८ ॥
ଚେତନ ସହିତ ମିଳିତ ପଚିଶଟି ତତ୍ତ୍ୱର ତାହା ପାଇଁ ଏକତ୍ୱ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ସେ ବୁଦ୍ଧିରେ ଜାଣେ ନାହିଁ।
12.313.19
बुध्यमानोप्रबुद्धेन समतां याति मैथिल ।
सङ्गधर्मा भवत्येष निःसङ्गात्मा नराधिप ॥ १२.३१३.१९ ॥
ହେ ମୈଥିଳ, ଜାଗ୍ରତ ବ୍ୟକ୍ତି ଅପ୍ରବୁଦ୍ଧ ସହିତ ସମତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ହେ ନରାଧିପ, ଏ ସଙ୍ଗଧର୍ମୀ ହୁଏ ଏବଂ ନିଃସଙ୍ଗ ଆତ୍ମା ହୁଏ।
12.313.20
निःसङ्गात्मानमासाद्य षङ्विंशकमजं विभुम् ।
विभुस्त्यजति चाव्यक्तं यदा त्वेताद्विबुध्यते ॥ १२.३१३.२० ॥
ନିଃସଙ୍ଗ ଆତ୍ମାକୁ ପାଇ, ଛବିଶତମ ଅଜ ଓ ବିଭୁକୁ, ବିଭୁ ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରେ; ଯେତେବେଳେ ଏହା ଜାଣେ।
12.313.21
चतुर्विशं महाभाग षङ्विंशस्य प्रबोधनात् ।
एष ह्यप्रतिबुद्धश्च बुध्यमानश्च तेऽनघ ॥ १२.३१३.२१ ॥
ହେ ମହାଭାଗ, ଚତୁର୍ବିଂଶ ଛବିଶର ପ୍ରବୋଧନରେ (ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ)। ହେ ଅନଘ, ଏହା ହିଁ ତୁମ ପାଇଁ ଅପ୍ରତିବୁଦ୍ଧ ଓ ବୁଦ୍ଧ।
12.313.22
प्रोक्तो बुद्धश्च तत्त्वेन यथाश्रुतिनिदर्शनात् ।
नानात्वैकत्वमेतावद्द्रष्टव्यं शास्त्रदृष्टिभिः ॥ १२.३१३.२२ ॥
ଶୁଣିଥିବା ଅନୁସାରେ ତତ୍ତ୍ୱରେ (ଏ) ବୁଦ୍ଧ କୁହାଯାଏ। ନାନାତ୍ୱ ଓ ଏକତ୍ୱ ଏତିକି; ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟି ଥିବାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ।
12.313.23
मशकोदुम्बरे यद्वदन्यत्वं तद्वदेतयोः ।
मत्स्योदके यथा तद्वदन्यत्वमुपलभ्यते ॥ १२.३१३.२३ ॥
ମଶା ଓ ଡୁମୁର ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଭିନ୍ନତା ଅଛି, ସେହିପରି ଏ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ଅଛି। ମାଛ ଓ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପରି।
12.313.24
एवमेवावगन्तव्यं नानात्वैकत्वमेतयोः ।
एतद्धि मोक्ष इत्युक्तमव्यक्तज्ञानसंज्ञितम् ॥ १२.३१३.२४ ॥
ସେହିପରି ଏ ଦୁଇଙ୍କ ନାନାତ୍ୱ ଓ ଏକତ୍ୱ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଏହା ହିଁ ମୋକ୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଯାହା ଅବ୍ୟକ୍ତ ଜ୍ଞାନ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ।
12.313.25
पञ्चविंशतिकस्यास्य योऽयं देहेषु वर्तते ।
एष मोक्षयितव्येति प्राहुरव्यक्तगोचरात् ॥ १२.३१३.२५ ॥
ପଞ୍ଚବିଂଶତି ତତ୍ତ୍ୱର ଏହି ସମୂହରେ ଯେ ଏହି ଜୀବ ଦେହମାନଙ୍କରେ ବାସ କରେ, ସେ ମୁକ୍ତ ହେବାର ଯୋଗ୍ୟ, ଅବ୍ୟକ୍ତର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏପରି କୁହାଯାଇଛି।
12.313.26
सोयमेवं विमुच्येत नान्यथेति विनिश्चयः ।
परेण परधर्मा च भवत्येष समेत्य वै ॥ १२.३१३.२६ ॥
ସେ ଏହିପରି ଭାବରେ ହିଁ ମୁକ୍ତ ହେବ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ। ସେ ପରମ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ପରମ ଧର୍ମବିଶିଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.313.27
विशुद्धर्मा शुद्धेन बुद्धेन च स बुद्धिमान् ।
विमुक्तधर्मा मुक्तेन समेत्य पुरुषर्षभ ॥ १२.३१३.२७ ॥
ଶୁଦ୍ଧ ଧର୍ମବିଶିଷ୍ଟ ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ବିଶୁଦ୍ଧ ଧର୍ମବିଶିଷ୍ଟ ହୁଏ। ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁକ୍ତଙ୍କ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ସେ ମୁକ୍ତ ଧର୍ମବିଶିଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.313.28
वियोगधर्मिणा चैव वियोगात्मा भवत्यथ ।
विमोक्षिणा विमोक्षश्च समेत्येह तथा भवेत् ॥ १२.३१३.२८ ॥
ବିୟୋଗଧର୍ମୀ ସହିତ ସେ ବିୟୋଗସ୍ୱରୂପ ହୁଏ। ମୋଚକଙ୍କ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ଏଠାରେ ସେପରି ମୋକ୍ଷ ହୁଏ।
12.313.29
शुद्धधर्मा शुचिश्चैव भवत्यमितदीप्तिमान् ।
विमलात्मा च भवति समेत्य विमलात्मना ॥ १२.३१३.२९ ॥
ଶୁଦ୍ଧ ଧର୍ମବିଶିଷ୍ଟ ଓ ପବିତ୍ର ହୋଇ ସେ ଅପରିମିତ ତେଜବିଶିଷ୍ଟ ହୁଏ। ବିମଳ ଆତ୍ମା ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ସେ ବିମଳାତ୍ମା ହୁଏ।
12.313.30
केवलात्मा तथा चैव केवलेन समेत्य वै ।
स्वतन्त्रश्च स्वतन्त्रेण स्वतन्त्रत्वमवाप्नुते ॥ १२.३१३.३० ॥
ସେହିପରି କେବଳ ଆତ୍ମା କେବଳଙ୍କ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ପ୍ରକୃତରେ କେବଳତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.313.31
एतावदेतत्कथितं मया ते ।
तथ्यं महाराज यथार्थतत्त्वम्।
अमत्सरत्वं प्रतिगृह्य चार्थं ।
सनातनं ब्रह्म विशुद्धमाद्यम् ॥ १२.३१३.३१ ॥
ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏସବୁ କହିଲି। ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ଯଥାର୍ଥ ତତ୍ତ୍ୱ ସତ୍ୟ। ଈର୍ଷାରହିତ ହୋଇ ଏହି ଅର୍ଥ ଗ୍ରହଣ କର: ସନାତନ, ବିଶୁଦ୍ଧ, ଆଦ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ।
12.313.32
नावेदनिष्ठस्य जनस्य राज ।
न्प्रदेयमेतत्परमं त्वया भवेत्।
विवित्समानाय विबोधकारणं ।
प्रबोधहेतोः प्रणतस्य शासनम् ॥ १२.३१३.३२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ବେଦରେ ନିଷ୍ଠାହୀନ ମଣିଷକୁ ତୁମେ ଏହି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଦିଅ ନାହିଁ। ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ, ଜାଗରଣର କାରଣ ଖୋଜୁଥିବା ଓ ନମ୍ରଭାବେ ପ୍ରଣତ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ହିଁ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ।
12.313.33
न देयमेतच्च तथाऽनृतात्मने ।
शठाय क्लीबाय न जिह्नबुद्धये।
न पण्डितज्ञानपरोपतापिने ।
देयं त्वयेदं विनिबोध यादृशे ॥ १२.३१३.३३ ॥
ଅସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବୀ, ପ୍ରବଞ୍ଚକ, କାପୁରୁଷ ଓ କୁଟିଳ ବୁଦ୍ଧିବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ଜ୍ଞାନକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏପରି ନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ହିଁ ତୁମେ ଏହା ଦେବ; ଏହା ବୁଝ।
12.313.34
श्रद्धान्वितायाथ गुणान्विताय ।
परापवादाद्विरताय नित्यम्।
विशुद्धयोगाय बुधाय चैव ।
क्रियावते च क्षमिणे हिताय ॥ १२.३१३.३४ ॥
ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ, ଗୁଣବାନ, ପରନିନ୍ଦାରୁ ସଦା ବିରତ, ଶୁଦ୍ଧ ଯୋଗୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, କର୍ମନିଷ୍ଠ, କ୍ଷମାଶୀଳ ଓ ହିତକାରୀଙ୍କୁ ହିଁ ଏହା ଦେବା ଉଚିତ।
12.313.35
विविक्तशीलाय विधिप्रियाय ।
विवादहीनाय बहुश्रुताम्।
विजानते चैव दमक्षमावते ।
शक्ताय चैकात्मशमाय देहिनाम् ॥ १२.३१३.३५ ॥
ଏକାନ୍ତ ଶୀଳ, ବିଧିପ୍ରିୟ, ବିବାଦରହିତ, ବହୁଶ୍ରୁତ, ଜାଣୁଥିବା, ଦମ ଓ କ୍ଷମାଯୁକ୍ତ, ସମର୍ଥ ଏବଂ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକାତ୍ମ ଶାନ୍ତିଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ହିଁ ଏହା ଦେବା ଉଚିତ।
12.313.36
एतैर्गुणैर्हीनतमे न देय ।
मेतत्परं ब्रह्म विशुद्धमाहुः।
न श्रेयसा योक्ष्यति तादृशे कृतं ।
धर्मप्रवक्तारमपात्रदानात् ॥ १२.३१३.३६ ॥
ଏହି ଗୁଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହୀନ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଏହା ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହାକୁ ପରମ ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମ କୁହାଯାଏ। ସେପରି ଲୋକ ପାଇଁ କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲ୍ୟାଣ ସହ ଯୋଡ଼େ ନାହିଁ; ଅପାତ୍ର ଦାନ ଯୋଗୁ ଧର୍ମୋପଦେଶକ ମଧ୍ୟ (ଫଳ ପାଏ ନାହିଁ)।
12.313.37
पृथ्वीमिमां यद्यपि रत्नपूर्णां ।
दद्यान्न देयं त्विदमव्रताय।
जितेन्द्रियायैतदसंशयं ते ।
भवेत्प्रदेयं परमं नरेन्द्र ॥ १२.३१३.३७ ॥
ରତ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଯଦି ଦିଏ, ତଥାପି ବ୍ରତହୀନକୁ ଏହା ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଏହା ନିଃସନ୍ଦେହ ତୁମ ପାଇଁ ପରମ ଦେୟ ହେବ।
12.313.38
कराल मा ते भयमस्तु किंचि ।
देतच्छ्रुतं ब्रह्म परं त्वयाऽद्य।
यथावदुक्तं परमं पवित्रं ।
विशोकमत्यन्तमनादिमध्यम् ॥ १२.३१३.३८ ॥
ହେ କରାଳ, ତୁମକୁ କିଛି ଭୟ ନ ହେଉ। ଆଜି ତୁମେ ସେହି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଶୁଣିଲ; ଯଥାବତ୍ କୁହାଯାଇଛି—ପରମ, ପବିତ୍ର, ଶୋକରହିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ, ଆଦିମଧ୍ୟରହିତ।
12.313.39
अगाधजन्मामरणं च राज ।
न्निरामयं वीतभयं शिवं च।
समीक्ष्य मोहं त्यज बाऽद्य सर्व ।
ज्ञानस्य तत्त्वार्थमिदं विदित्वा ॥ १२.३१३.३९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଅଗାଧ ଜନ୍ମ, ଅମର, ନିରାମୟ, ଭୟରହିତ, ଶିବ—ଏହା ଜାଣି, ମୋହକୁ ବିଚାର କରି, ଏବେ ସବୁ ତ୍ୟାଗ କର। ଜ୍ଞାନର ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥ ଏହା ବୋଲି ଜାଣି (ମୋହ ତ୍ୟାଗ କର)।
12.313.40
अवाप्तमेतद्धि मया सनातना ।
द्धिरण्यगर्भाद्यजतो नराधिप।
प्रसाद्य यत्नेन तमुग्रतेजसं ।
सनातनं ब्रह्म यथाऽद्य वै त्वया ॥ १२.३१३.४० ॥
ହେ ନରାଧିପ, ଏହି ସନାତନକୁ ମୁଁ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା ସମୟରେ ପାଇଥିଲି। ସେହି ଉଗ୍ରତେଜାଙ୍କୁ ଯତ୍ନରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ମୁଁ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମ ପାଇଲି—ଆଜି ତୁମେ ପାଇଲ ପରି।
12.313.41
पृष्टस्त्वया चास्मि यथा नरेन्द्र ।
तथा मयेदं त्वयि चोक्तमद्य।
तथाऽवाप्तं ब्रह्मणो मे नरेन्द्र ।
महाज्ञानं मोक्षविदां परायणम् ॥ १२.३१३.४१ ॥
ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ପଚାରିଥିବା ପରି ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହା କହିଲି। ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମରୁ ମୁଁ ଯାହା ପାଇଥିଲି, ସେହି ମହାଜ୍ଞାନ ମୋକ୍ଷଜ୍ଞମାନଙ୍କର ପରମ ଆଶ୍ରୟ।
12.313.42
एतदुक्तं परं ब्रह्म यस्मान्नावर्तते पुनः ।
पञ्चविंशो महाराज परमर्षिनिदर्शनात् ॥ १२.३१३.४२ ॥
ଏହି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ କୁହାଗଲା, କାରଣ ଯିଏ ଏହାକୁ ପାଏ ସେ ଆଉ ଫେରେ ନାହିଁ। ହେ ମହାରାଜ, ପରମ ଋଷିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ପଞ୍ଚବିଂଶ ତତ୍ତ୍ୱ ଏହିପରି ଜଣାଗଲା।
12.313.43
पुनरावृत्तिमाप्नोति परं ज्ञानमवाप्य च ।
नावबुध्यति तत्त्वेन बुध्यमानोऽजरामरम् ॥ १२.३१३.४३ ॥
ପରମ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ଅଜର-ଅମରକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣେ ନାହିଁ, ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ (ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ) ପାଏ; ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
12.313.44
एतन्निः श्रेयसकरं ज्ञानं ते परमं मया ।
कथितं तत्त्वतस्तात श्रुत्वा देवर्षितो नृप ॥ १२.३१३.४४ ॥
ହେ ତାତ, କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଏହି ପରମ ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ତୁମକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ କହିଲି। ହେ ନୃପ, ଦେବର୍ଷିଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି ମୁଁ ଏହା ଜାଣିଥିଲି।
12.313.45
हिरण्यगर्भादृषिणा वसिष्ठेन महात्मना ।
वसिष्ठादृषिशार्दूलान्नारदोऽवाप्तवानिदम् ॥ १२.३१३.४५ ॥
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କ ଠାରୁ ମହାତ୍ମା ବଶିଷ୍ଠ ଋଷି ପାଇଲେ; ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଠାରୁ, ଋଷିଶାର୍ଦୂଳ ନାରଦ ଏହା ପାଇଲେ।
12.313.46
नारदाद्विदितं मह्यमेतद्ब्रह्म सनातनम् ।
मा शुचः कौरवेन्द्र त्वं श्रुत्वैतत्परमं पदम् ॥ १२.३१३.४६ ॥
ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ମୁଁ ଏହି ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମ ଜାଣିଲି। ହେ କୌରବେନ୍ଦ୍ର, ଏହି ପରମ ପଦ ଶୁଣି ତୁମେ ଶୋକ କରନା।
12.313.47
येन क्षराक्षरे वित्ते भयं तस्य न विद्यते ।
विद्यते तु भयं तस्य यो नैतद्वेत्ति पार्थिव ॥ १२.३१३.४७ ॥
ଯିଏ କ୍ଷର ଓ ଅକ୍ଷରକୁ ଜାଣେ, ତା'ର କୌଣସି ଭୟ ନ ଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ଏହା ଜାଣେ ନାହିଁ, ହେ ରାଜନ୍, ତାରି ଭୟ ହୁଏ।
12.313.48
अविज्ञानाच्च मूढात्मा पुनः पुनरुपाद्रवत् ।
प्रेत्य जातिसहस्राणि मरणान्तान्युपाश्नुते ॥ १२.३१३.४८ ॥
ଅଜ୍ଞାନ ହେତୁ ମୂଢ଼ମନା ବ୍ୟକ୍ତି ବାରମ୍ବାର ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ମରଣରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ହଜାର ଜନ୍ମ ପାଏ।
12.313.49
देवलोकं तथा तिर्यङ्भनुष्यमपि चाश्नुते ।
यदि शुध्यति कालेन तस्मादज्ञानसागरात् ॥ १२.३१३.४९ ॥
ସେ ଦେବଲୋକ, ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଯୋନି ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ ଯୋନି ମଧ୍ୟ ପାଏ। ସମୟ କ୍ରମେ ଯଦି ସେ ସେହି ଅଜ୍ଞାନ-ସାଗରରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
12.313.50
उत्तीर्णोऽस्मादगाधात्स परमाप्नोति शोभनम् ।
अज्ञानसागरो घोरो ह्यव्यक्तोऽगाध उच्यते।
अहन्यहनि मज्जन्ति यत्र भूतानि भारत ॥ १२.३१३.५० ॥
ଯିଏ ଏହି ଅଗାଧରୁ ପାର ହୁଏ, ସେ ପରମ ଶୁଭ ଅବସ୍ଥା ପାଏ। ଅଜ୍ଞାନ-ସାଗର ଭୟଙ୍କର; ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ ଅଗାଧ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ବୁଡ଼ନ୍ତି, ହେ ଭରତ।
12.313.51
यस्मादगाधादव्यक्तादुत्तीर्णस्त्वं सनातनात् ।
तस्मात्त्वं विरजाश्चैव वितमस्कश्च पार्थिव ॥ १२.३१३.५१ ॥
ସେହି ଅଗାଧ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ସନାତନରୁ ତୁମେ ପାର ହୋଇ ଆସିଛ; ତେଣୁ, ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ରଜୋଗୁଣ ଓ ତମୋଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛ।