మహాభారతం · అధ్యాయం 12.313
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.313.1
अप्रबुद्धमथाव्यक्तमिमं गुणविधिं शृणु ।
गुणान्धारयते ह्येषा सृजत्याक्षिपते तथा ॥ १२.३१३.१ ॥
అప్రబుద్ధమైన, అవ్యక్తమైన ఈ గుణ విధానాన్ని వినుము. ఇది గుణాలను ధరిస్తుంది, సృష్టిస్తుంది, తిరిగి ఉపసంహరిస్తుంది.
12.313.2
अजस्रं त्विह क्रीडार्थं विकरोति जनाधिप ।
आत्मानं बहुधा कृत्वा तान्येव प्रविचक्षते ॥ १२.३१३.२ ॥
ఓ జనాధిపా! అది ఇక్కడ ఆట కోసం నిరంతరం తనను అనేక విధాలుగా మార్చుకుంటుంది; ఆ రూపాలనే వారు వివరిస్తారు.
12.313.3
एतदेवं विकुर्वाणं बुध्यमानो न बुध्यते ।
अव्यक्तबोधनाच्चैव बुध्यमानं वदन्त्यपि ॥ १२.३१३.३ ॥
ఇలా మారుతున్న దానిని తెలుసుకునేవాడు కూడా తెలుసుకోడు; అవ్యక్తాన్ని తెలుసుకోవడం వల్లనే తెలుసుకునేవానిని కూడా తెలిసినవాడు అని అంటారు.
12.313.4
न त्वेव बुध्यतेऽव्यक्तं सगुणं वाऽथ निर्गुणम् ।
कदाचित्त्वेव खल्वेतदाहुरप्रतिबुद्धकम् ॥ १२.३१३.४ ॥
అవ్యక్తాన్ని — గుణసహితమైనా లేదా గుణరహితమైనా — అతడు నిజంగా తెలుసుకోడు; కానీ కొన్నిసార్లు దీనినే అప్రతిబుద్ధం అని అంటారు.
12.313.5
बुध्यते यदि वाऽव्यक्तमेतद्वै पञ्चविंशकम् ।
बुध्यमानो भवत्येष सङ्गात्मक इति श्रुतिः।
अनेनाप्रतिबुद्धेति वदन्त्यव्यक्तमच्युतम् ॥ १२.३१३.५ ॥
అవ్యక్తమైన ఈ ఇరవై ఐదవ తత్త్వం తెలిసినట్లైతే, తెలుసుకునేవాడు సంఘాత్మకుడవుతాడని శ్రుతి చెబుతుంది. దీని వల్లనే అచ్యుతమైన అవ్యక్తాన్ని అప్రతిబుద్ధం అని అంటారు.
12.313.6
अव्यक्तोबोधनाच्चापि बुध्यमानं वदन्त्युत ।
पञ्चविंशं महात्मानं न चासावपि बुध्यते ॥ १२.३१३.६ ॥
అవ్యక్తాన్ని తెలుసుకోవడం వల్లనే తెలుసుకునేవానిని కూడా తెలిసినవాడు అని అంటారు; కానీ ఇరవై ఐదవ మహాత్ముడిని అతడు కూడా తెలుసుకోడు.
12.313.7
षङ्विशं विमलं बुद्धमप्रमेयं सनातनम् ।
स तु तं पञ्चविंशं च चतुर्विशं च बुध्यते ॥ १२.३१३.७ ॥
ఇరవై ఆరవది, నిర్మలమైనది, బుద్ధమైనది, అప్రమేయమైనది, సనాతనమైనది అయిన దానిని అతడు తెలుసుకుంటాడు; ఇరవై ఐదవదీ ఇరవై నాలుగవదీ కూడా అతడు తెలుసుకుంటాడు.
12.313.8
दृश्यादृश्यौ ह्यनुगतावुभावेव महाद्युती ।
अव्यक्तं तत्तु तद्ब्रह्म बुध्यते तात केवलम् ॥ १२.३१३.८ ॥
కనిపించేది, కనిపించనిది రెండూ అనుసరించేవే, ఓ మహాతేజస్వీ; కానీ ఆ అవ్యక్తమైన బ్రహ్మమే, ఓ తాతా, కేవలం తెలియబడుతుంది.
12.313.9
केवलं पञ्चविंशं च चतुर्विशं च पश्यति ।
बुध्यमानो यदात्मानमन्योऽहमिति मन्यते ॥ १२.३१३.९ ॥
ఇరవై ఐదవదీ ఇరవై నాలుగవదీ మాత్రమే అతడు చూస్తాడు; తెలుసుకునేవాడు తనను తాను 'నేను వేరొకడిని' అని భావించినప్పుడు.
12.313.10
तदा प्रकृतिमानेष भवत्यव्यक्तलोचनः ।
बुध्यते च परां बुद्धिं विमलाममलां यदा ॥ १२.३१३.१० ॥
అప్పుడు ఇతడు ప్రకృతి కలవాడై, అవ్యక్త దృష్టి కలవాడవుతాడు; ఎప్పుడు పరమమైన, నిర్మలమైన, మచ్చలేని బుద్ధిని తెలుసుకుంటాడో.
12.313.11
षङ्विंशं राजशार्दूल तथा बुद्धत्वमाव्रजेत् ।
ततस्त्यजति सोऽव्यक्तं सर्गप्रलयधर्मि वै ॥ १२.३१३.११ ॥
రాజశార్దూలా, ఇరవై ఆరవది కూడా అలాగే బుద్ధత్వాన్ని పొందుతుంది; అప్పుడు అతడు సృష్టి, ప్రలయ ధర్మం కలిగిన అవ్యక్తాన్ని విడిచిపెడతాడు.
12.313.12
निर्गुणः प्रकृतिं वेद गुणयुक्तामचेतनाम् ।
ततः केवलधर्माऽसौ भवत्यव्यक्तदर्शनात् ॥ १२.३१३.१२ ॥
నిర్గుణుడు గుణయుక్తమైన, అచేతనమైన ప్రకృతిని తెలుసుకుంటాడు; తరువాత అవ్యక్తాన్ని దర్శించడం వల్ల అతడు కేవల ధర్మం కలవాడవుతాడు.
12.313.13
केवलेन समागम्य विमुक्तोऽऽत्मानमाप्नुयात् ।
एतं वै तत्त्वमित्याहुर्निस्तत्त्वमजरामरम् ॥ १२.३१३.१३ ॥
కేవలంతో కలిసి విముక్తుడైనవాడు ఆత్మను పొందుతాడు. దీనినే తత్త్వం అని అంటారు; నిస్తత్త్వం అజరం, అమరం.
12.313.14
तत्त्वसंश्रयणादेष तत्त्ववान्न च मानद ।
पञ्चविंशतितत्त्वानि प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ १२.३१३.१४ ॥
ఓ మానదా, తత్త్వాలను ఆశ్రయించడం వల్ల ఇతడు తత్త్వవంతుడౌతాడు, కాని కాడు కూడా. పండితులు ఇరవైఐదు తత్త్వాలను చెబుతారు.
12.313.15
न चैष तत्त्ववांस्तात निस्तत्त्वस्त्वेष बुद्धिमान् ।
एष मुञ्चति तत्त्वं हि क्षिप्रं बुद्धत्वलक्षणम् ॥ १२.३१३.१५ ॥
నాయనా, ఇతడు తత్త్వవంతుడు కాడు; ఇతడు నిస్తత్త్వుడు, బుద్ధిమంతుడు. బుద్ధత్వ లక్షణమైన తత్త్వాన్ని ఇతడు వేగంగా విడుస్తాడు.
12.313.16
षाङ्विंशोऽहमिति प्राज्ञो गृह्यमाणोऽजरामरः ।
केवलेन बलेनैव समतां यात्यसंशयम् ॥ १२.३१३.१६ ॥
'నేను ఇరవైఆరవవాడను' అని భావించి ప్రాజ్ఞుడు గ్రహించినవాడు అజరుడు, అమరుడు. కేవల బలంతోనే అతడు సందేహం లేకుండా సమత్వాన్ని పొందుతాడు.
12.313.17
षङ्विंशेन प्रबुद्धेन बुध्यमानो ह्यबुद्धिमान् ।
एवं नानात्वमित्युक्तं साङ्ख्यश्रुतिनिदर्शनात् ॥ १२.३१३.१७ ॥
ఇరవైఆరవ దాని ద్వారా మేల్కొన్నవాడిగా మేల్కొంటున్నవాడు అబుద్ధిమంతుడు. ఈ విధంగా నానాత్వం చెప్పబడింది, సాంఖ్య శ్రుతి ఉపదేశం ఆధారంగా.
12.313.18
चेतनेन समेतस्य पञ्चविंशतिकस्य च ।
एकत्वं वै भवत्यस्य यदा बुद्ध्या न बुध्यते ॥ १२.३१३.१८ ॥
చేతనతో కలిసిన ఇరవైఐదు తత్త్వాలకు అతనికి ఏకత్వం కలుగుతుంది, అతడు బుద్ధితో తెలుసుకోనప్పుడు.
12.313.19
बुध्यमानोप्रबुद्धेन समतां याति मैथिल ।
सङ्गधर्मा भवत्येष निःसङ्गात्मा नराधिप ॥ १२.३१३.१९ ॥
ఓ మైథిలా, మేల్కొనుచున్నవాడు మేల్కొనని వానితో సమత్వాన్ని పొందును. ఓ నరాధిపా, ఇతడు సంగధర్మము కలవాడగును; అసంగమైన ఆత్మ కలవాడగును.
12.313.20
निःसङ्गात्मानमासाद्य षङ्विंशकमजं विभुम् ।
विभुस्त्यजति चाव्यक्तं यदा त्वेताद्विबुध्यते ॥ १२.३१३.२० ॥
అసంగమైన ఆత్మను పొంది, ఇరవై ఆరవదైన, జన్మలేని, సర్వవ్యాపకమైన తత్త్వాన్ని పొందినవాడు, సర్వవ్యాపి అయిన అవ్యక్తాన్ని కూడా విడుచును; అది తెలిసినప్పుడు.
12.313.21
चतुर्विशं महाभाग षङ्विंशस्य प्रबोधनात् ।
एष ह्यप्रतिबुद्धश्च बुध्यमानश्च तेऽनघ ॥ १२.३१३.२१ ॥
ఓ మహాభాగా, ఇరవై నాలుగవది ఇరవై ఆరవది మేల్కొలుపు వలన (మేల్కొనును). ఓ అనఘా, ఇదే నీకు అప్రతిబుద్ధమూ బుద్ధమూ.
12.313.22
प्रोक्तो बुद्धश्च तत्त्वेन यथाश्रुतिनिदर्शनात् ।
नानात्वैकत्वमेतावद्द्रष्टव्यं शास्त्रदृष्टिभिः ॥ १२.३१३.२२ ॥
విన్న ప్రకారం తత్త్వం వలన (ఇది) బుద్ధమని చెప్పబడింది. నానాత్వం, ఏకత్వం ఇంతే; శాస్త్రదృష్టి కలవారు చూడవలెను.
12.313.23
मशकोदुम्बरे यद्वदन्यत्वं तद्वदेतयोः ।
मत्स्योदके यथा तद्वदन्यत्वमुपलभ्यते ॥ १२.३१३.२३ ॥
దోమ మరియు మేడిపండు మధ్య భేదం ఉన్నట్లే, ఈ ఇద్దరి మధ్య భేదం ఉంది. చేపకు నీటికి భేదం కనిపించినట్లే అది కనిపిస్తుంది.
12.313.24
एवमेवावगन्तव्यं नानात्वैकत्वमेतयोः ।
एतद्धि मोक्ष इत्युक्तमव्यक्तज्ञानसंज्ञितम् ॥ १२.३१३.२४ ॥
అలాగే ఈ ఇద్దరి నానాత్వమూ ఏకత్వమూ తెలుసుకోవలెను. ఇదే మోక్షమని చెప్పబడినది; అవ్యక్త జ్ఞానమనే పేరుతో పిలువబడినది.
12.313.25
पञ्चविंशतिकस्यास्य योऽयं देहेषु वर्तते ।
एष मोक्षयितव्येति प्राहुरव्यक्तगोचरात् ॥ १२.३१३.२५ ॥
ఇరవైఐదు తత్వాల ఈ సమూహంలో దేహాలలో నివసించే ఇతడు విడిపించబడవలసినవాడు అని అవ్యక్త దృష్టి నుండి చెప్పబడింది.
12.313.26
सोयमेवं विमुच्येत नान्यथेति विनिश्चयः ।
परेण परधर्मा च भवत्येष समेत्य वै ॥ १२.३१३.२६ ॥
ఇతడు ఇలాగే విముక్తుడవుతాడు, వేరుగా కాదు—ఇదే నిశ్చయం. ఇతడు పరునితో కలిసి పరమ ధర్మము గలవాడవుతాడు.
12.313.27
विशुद्धर्मा शुद्धेन बुद्धेन च स बुद्धिमान् ।
विमुक्तधर्मा मुक्तेन समेत्य पुरुषर्षभ ॥ १२.३१३.२७ ॥
పరిశుద్ధ ధర్మము గల ఆ బుద్ధిమంతుడు శుద్ధుడు, బుద్ధుడు అయిన పరునితో కలిసి విశుద్ధ ధర్మవంతుడవుతాడు. ఓ పురుషశ్రేష్ఠా, విముక్తుడితో కలిసి విముక్త ధర్మవంతుడవుతాడు.
12.313.28
वियोगधर्मिणा चैव वियोगात्मा भवत्यथ ।
विमोक्षिणा विमोक्षश्च समेत्येह तथा भवेत् ॥ १२.३१३.२८ ॥
వియోగ ధర్మము గలవానితో అతడు వియోగాత్మకుడవుతాడు. విమోచకునితో కలిసి ఇక్కడ అలాగే విమోక్షము కలుగుతుంది.
12.313.29
शुद्धधर्मा शुचिश्चैव भवत्यमितदीप्तिमान् ।
विमलात्मा च भवति समेत्य विमलात्मना ॥ १२.३१३.२९ ॥
శుద్ధ ధర్మము గలవాడై, పవిత్రుడై అతడు అపరిమిత తేజస్సు గలవాడవుతాడు. విమల ఆత్మతో కలిసి అతడు విమలాత్ముడవుతాడు.
12.313.30
केवलात्मा तथा चैव केवलेन समेत्य वै ।
स्वतन्त्रश्च स्वतन्त्रेण स्वतन्त्रत्वमवाप्नुते ॥ १२.३१३.३० ॥
అలాగే కేవల ఆత్మ కేవలునితో కలిసి నిజంగా కేవలత్వాన్ని పొందుతుంది. స్వతంత్రుడు స్వతంత్రునితో కలిసి స్వాతంత్ర్యాన్ని పొందుతాడు.
12.313.31
एतावदेतत्कथितं मया ते ।
तथ्यं महाराज यथार्थतत्त्वम्।
अमत्सरत्वं प्रतिगृह्य चार्थं ।
सनातनं ब्रह्म विशुद्धमाद्यम् ॥ १२.३१३.३१ ॥
ఇంతవరకు నీకు ఇది చెప్పాను. మహారాజా, ఇది యథార్థ తత్త్వం, సత్యం. అసూయ లేనివాడవై ఈ అర్థాన్ని స్వీకరించు: సనాతనమూ విశుద్ధమూ ఆద్యమూ అయిన బ్రహ్మము.
12.313.32
नावेदनिष्ठस्य जनस्य राज ।
न्प्रदेयमेतत्परमं त्वया भवेत्।
विवित्समानाय विबोधकारणं ।
प्रबोधहेतोः प्रणतस्य शासनम् ॥ १२.३१३.३२ ॥
ఓ రాజా, వేదంలో నిష్ఠ లేని మనిషికి ఈ పరమ తత్త్వాన్ని నువ్వు ఇవ్వకూడదు. తెలుసుకోవాలనుకునేవాడికి, మేల్కొలుపు కారణాన్ని కోరేవాడికి, వినయంతో వంగినవాడికి మాత్రమే ఈ బోధ ఇవ్వాలి.
12.313.33
न देयमेतच्च तथाऽनृतात्मने ।
शठाय क्लीबाय न जिह्नबुद्धये।
न पण्डितज्ञानपरोपतापिने ।
देयं त्वयेदं विनिबोध यादृशे ॥ १२.३१३.३३ ॥
అసత్య స్వభావం గలవాడికి, మోసగాడికి, పిరికివాడికి, వక్రబుద్ధి కలవాడికి ఇది ఇవ్వకూడదు. పండితుల జ్ఞానాన్ని బాధించేవాడికీ ఇవ్వకూడదు. ఇటువంటి వారు కాని వాడికే నీవు దీన్ని ఇవ్వాలి; ఇది తెలుసుకో.
12.313.34
श्रद्धान्वितायाथ गुणान्विताय ।
परापवादाद्विरताय नित्यम्।
विशुद्धयोगाय बुधाय चैव ।
क्रियावते च क्षमिणे हिताय ॥ १२.३१३.३४ ॥
శ్రద్ధ కలవాడికి, గుణవంతుడికి, ఇతరులను నిందించడం నుండి ఎల్లప్పుడూ విరమించినవాడికి, శుద్ధ యోగం కలవాడికి, బుద్ధిమంతుడికి, కర్మనిష్ఠ కలవాడికి, క్షమాశీలికి, హితం కోరేవాడికి ఇవ్వాలి.
12.313.35
विविक्तशीलाय विधिप्रियाय ।
विवादहीनाय बहुश्रुताम्।
विजानते चैव दमक्षमावते ।
शक्ताय चैकात्मशमाय देहिनाम् ॥ १२.३१३.३५ ॥
ఏకాంత శీలం కలవాడికి, విధులను ప్రియంగా భావించేవాడికి, వివాదం లేనివాడికి, బహుశ్రుతుడికి, తెలిసినవాడికి, దమం మరియు క్షమ కలవాడికి, సమర్థుడికి, దేహధారులందరిపై ఏకాత్మ శాంతి కలవాడికి ఇవ్వాలి.
12.313.36
एतैर्गुणैर्हीनतमे न देय ।
मेतत्परं ब्रह्म विशुद्धमाहुः।
न श्रेयसा योक्ष्यति तादृशे कृतं ।
धर्मप्रवक्तारमपात्रदानात् ॥ १२.३१३.३६ ॥
ఈ గుణాలలో పూర్తిగా లోపించినవాడికి ఇది ఇవ్వకూడదు. ఇది పరమ శుద్ధ బ్రహ్మము అని చెప్పబడింది. అలాంటివానికి చేసినది శ్రేయస్సుతో కలపదు; అపాత్రదానం వల్ల ధర్మ ప్రవక్త కూడా (ఫలం పొందడు).
12.313.37
पृथ्वीमिमां यद्यपि रत्नपूर्णां ।
दद्यान्न देयं त्विदमव्रताय।
जितेन्द्रियायैतदसंशयं ते ।
भवेत्प्रदेयं परमं नरेन्द्र ॥ १२.३१३.३७ ॥
రత్నాలతో నిండిన ఈ భూమినే ఇచ్చినా, వ్రతహీనునికి ఇది ఇవ్వకూడదు. కానీ ఓ నరేంద్రా, ఇంద్రియ జయం పొందిన వానికి ఇది నీకు నిస్సందేహంగా పరమ దానంగా ఇవ్వదగినది.
12.313.38
कराल मा ते भयमस्तु किंचि ।
देतच्छ्रुतं ब्रह्म परं त्वयाऽद्य।
यथावदुक्तं परमं पवित्रं ।
विशोकमत्यन्तमनादिमध्यम् ॥ १२.३१३.३८ ॥
ఓ కరాళా, నీకు ఏ భయమూ ఉండకూడదు. ఈ రోజు నీవు ఆ పరమ బ్రహ్మాన్ని విన్నావు; అది యథార్థంగా చెప్పబడింది—పరమమైనది, పవిత్రమైనది, శోకరహితమైనది, అత్యంతమైనది, ఆదిమధ్యాంతరహితమైనది.
12.313.39
अगाधजन्मामरणं च राज ।
न्निरामयं वीतभयं शिवं च।
समीक्ष्य मोहं त्यज बाऽद्य सर्व ।
ज्ञानस्य तत्त्वार्थमिदं विदित्वा ॥ १२.३१३.३९ ॥
ఓ రాజా, అగాధ జన్మము, అమరత్వము, నిరామయము, భయరహితము, శివము—ఇది గ్రహించి, మోహాన్ని సమీక్షించి, ఇప్పుడే సర్వాన్నీ విడువు. జ్ఞానం యొక్క తత్త్వార్థం ఇదే అని తెలిసి (మోహాన్ని విడువు).
12.313.40
अवाप्तमेतद्धि मया सनातना ।
द्धिरण्यगर्भाद्यजतो नराधिप।
प्रसाद्य यत्नेन तमुग्रतेजसं ।
सनातनं ब्रह्म यथाऽद्य वै त्वया ॥ १२.३१३.४० ॥
ఓ నరాధిపా, ఈ సనాతనమైన దానిని నేను హిరణ్యగర్భుని పూజిస్తున్నప్పుడు పొందాను. ఆ ఉగ్ర తేజస్వి అయినవానిని ప్రయత్నంతో ప్రసన్నం చేసి సనాతన బ్రహ్మాన్ని పొందాను—ఈ రోజు నీవు పొందినట్లుగా.
12.313.41
पृष्टस्त्वया चास्मि यथा नरेन्द्र ।
तथा मयेदं त्वयि चोक्तमद्य।
तथाऽवाप्तं ब्रह्मणो मे नरेन्द्र ।
महाज्ञानं मोक्षविदां परायणम् ॥ १२.३१३.४१ ॥
ఓ నరేంద్రా, నీవు అడిగినట్లే నేడు నీకు ఇది చెప్పాను. ఓ నరేంద్రా, బ్రహ్మము నుండి నేను పొందిన ఆ మహా జ్ఞానమే మోక్షం తెలిసినవారికి పరమ ఆశ్రయం.
12.313.42
एतदुक्तं परं ब्रह्म यस्मान्नावर्तते पुनः ।
पञ्चविंशो महाराज परमर्षिनिदर्शनात् ॥ १२.३१३.४२ ॥
ఈ పరమ బ్రహ్మం చెప్పబడింది; దానిని పొందినవారు తిరిగి రారు. ఓ మహారాజా, పరమ ఋషి ఉపదేశం ద్వారా ఇరవై ఐదవ తత్త్వం ఇలా తెలియబడింది.
12.313.43
पुनरावृत्तिमाप्नोति परं ज्ञानमवाप्य च ।
नावबुध्यति तत्त्वेन बुध्यमानोऽजरामरम् ॥ १२.३१३.४३ ॥
పరమ జ్ఞానాన్ని పొందినా, అజరామరాన్ని తత్త్వతః తెలుసుకోనివాడు తిరిగి పునరావృత్తిని (జన్మ-మరణాన్ని) పొందుతాడు; తెలుసుకుంటున్నప్పటికీ.
12.313.44
एतन्निः श्रेयसकरं ज्ञानं ते परमं मया ।
कथितं तत्त्वतस्तात श्रुत्वा देवर्षितो नृप ॥ १२.३१३.४४ ॥
ప్రియ పుత్రా, శ్రేయస్సునిచ్చే ఈ పరమ జ్ఞానాన్ని నేను నీకు తత్త్వతః చెప్పాను. ఓ రాజా, దేవర్షి నుండి విని దీనిని తెలుసుకున్నాను.
12.313.45
हिरण्यगर्भादृषिणा वसिष्ठेन महात्मना ।
वसिष्ठादृषिशार्दूलान्नारदोऽवाप्तवानिदम् ॥ १२.३१३.४५ ॥
హిరణ్యగర్భుని నుండి మహాత్ముడైన వసిష్ఠ ఋషి పొందాడు; వసిష్ఠుని నుండి, ఋషిశార్దూలుడైన నారదుడు దీనిని పొందాడు.
12.313.46
नारदाद्विदितं मह्यमेतद्ब्रह्म सनातनम् ।
मा शुचः कौरवेन्द्र त्वं श्रुत्वैतत्परमं पदम् ॥ १२.३१३.४६ ॥
నారదుని నుండి ఈ సనాతన బ్రహ్మం నాకు తెలిసింది. కౌరవేంద్రా, ఈ పరమ పదాన్ని విని నీవు శోకించకు.
12.313.47
येन क्षराक्षरे वित्ते भयं तस्य न विद्यते ।
विद्यते तु भयं तस्य यो नैतद्वेत्ति पार्थिव ॥ १२.३१३.४७ ॥
క్షరాక్షరములను తెలుసుకున్నవానికి భయం ఉండదు. కానీ ఇది తెలియనివానికే భయం ఉంటుంది, ఓ రాజా.
12.313.48
अविज्ञानाच्च मूढात्मा पुनः पुनरुपाद्रवत् ।
प्रेत्य जातिसहस्राणि मरणान्तान्युपाश्नुते ॥ १२.३१३.४८ ॥
అజ్ఞానం వల్ల మూఢమనస్కుడు మళ్ళీ మళ్ళీ బాధపడతాడు. మరణం తర్వాత వేలాది జన్మలను అనుభవిస్తాడు, అవన్నీ మరణంతో ముగుస్తాయి.
12.313.49
देवलोकं तथा तिर्यङ्भनुष्यमपि चाश्नुते ।
यदि शुध्यति कालेन तस्मादज्ञानसागरात् ॥ १२.३१३.४९ ॥
అతడు దేవలోకాన్ని, తిర్యక్ యోనిని, మనుష్య యోనిని కూడా పొందుతాడు. కాలక్రమంలో ఆ అజ్ఞాన సాగరం నుండి శుద్ధి పొందితే.
12.313.50
उत्तीर्णोऽस्मादगाधात्स परमाप्नोति शोभनम् ।
अज्ञानसागरो घोरो ह्यव्यक्तोऽगाध उच्यते।
अहन्यहनि मज्जन्ति यत्र भूतानि भारत ॥ १२.३१३.५० ॥
ఈ అగాధాన్ని దాటినవాడు పరమ శుభ స్థితిని పొందుతాడు. అజ్ఞాన సాగరం భయంకరమైనది; అవ్యక్తం అగాధమని చెప్పబడుతుంది. అక్కడ ప్రాణులు రోజురోజుకూ మునుగుతాయి, ఓ భారతా.
12.313.51
यस्मादगाधादव्यक्तादुत्तीर्णस्त्वं सनातनात् ।
तस्मात्त्वं विरजाश्चैव वितमस्कश्च पार्थिव ॥ १२.३१३.५१ ॥
ఆ అగాధమైన, అవ్యక్తమైన, సనాతనమైన దాని నుండి నీవు దాటి వచ్చావు; అందువల్ల, ఓ రాజా, నీవు రజస్సు లేనివాడవు, తమస్సు లేనివాడవు అయ్యావు.