ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.315
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.315.1
धर्माधर्मविमुक्तं यद्विमुक्तं सर्वसंशयात् ।
जन्ममृत्युविमुक्तं च विमुक्तं पुण्यपापयोः ॥ १२.३१५.१ ॥
ଯାହା ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହରୁ ମୁକ୍ତ, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ।
12.315.2
यच्छिवं नित्यमभयं नित्यमक्षरमव्ययम् ।
शुचि नित्यमनायासं तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.३१५.२ ॥
ଯାହା ଶିବ, ନିତ୍ୟ, ଅଭୟ, ନିତ୍ୟ, ଅକ୍ଷର, ଅବ୍ୟୟ, ଶୁଚି, ନିତ୍ୟ ଓ ଅନାୟାସ, ତାହା ଆପଣ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
12.315.3
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् ।
याज्ञवल्क्यस्य संवादं जनकस्य च भारत ॥ १२.३१५.३ ॥
ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କହିବି — ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଓ ଜନକଙ୍କ ସଂବାଦ, ହେ ଭାରତ।
12.315.4
याज्ञवल्क्यमृषिश्रेष्ठं दैवरातिर्महायशाः ।
पप्रच्छ जनको राजा प्रश्नं प्रश्नविदांवरः ॥ १२.३१५.४ ॥
ମହାଯଶସ୍ୱୀ ଦୈବରାତ — ଜନକ ରାଜା, ପ୍ରଶ୍ନ ଜାଣନ୍ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ — ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କୁ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲେ।
12.315.5
कतीन्द्रियाणि विप्रर्षे कति प्रकृतयः स्मृताः ।
किमव्यक्तं परं ब्रह्म तस्माच्च परतस्तु किम् ॥ १२.३१५.५ ॥
ହେ ବିପ୍ରର୍ଷି, କେତୋଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ କେତୋଟି ପ୍ରକୃତି କୁହାଯାଇଛି? ଅବ୍ୟକ୍ତ କ’ଣ, ପରବ୍ରହ୍ମ କ’ଣ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ପରେ କ’ଣ?
12.315.6
प्रभवं चाप्ययं चैव कालसङ्ख्यां तथैव च ।
वक्तुमर्हसि विप्रेन्द्र त्वदनुग्रहकाङ्क्षिणः ॥ १२.३१५.६ ॥
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟ, ଏବଂ କାଳର ଗଣନା ମଧ୍ୟ — ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ଆପଣଙ୍କ କୃପା ଆକାଙ୍କ୍ଷୀ ମୋତେ ଆପଣ ତାହା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
12.315.7
अज्ञानात्परिपृच्छामि त्वं हि ज्ञानमयो निधिः ।
तदहं श्रोतुमिच्छामि सर्वमेतदसंशयम् ॥ १२.३१५.७ ॥
ଅଜ୍ଞାନ ଯୋଗୁଁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି; ଆପଣ ଜ୍ଞାନର ଭଣ୍ଡାର। ତେଣୁ ଏ ସବୁ ସନ୍ଦେହ ବିନା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
12.315.8
श्रूयतामवनीपाल यदेतदनुपृच्छसि ।
योगानां परमं ज्ञानं साङ्ख्यानां च विशेषतः ॥ १२.३१५.८ ॥
ହେ ଅବନୀପାଳ, ଆପଣ ଯାହା ପଚାରୁଛନ୍ତି ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହା ଯୋଗର ପରମ ଜ୍ଞାନ, ବିଶେଷ କରି ସାଂଖ୍ୟର।
12.315.9
त तवाविदितं किंचिन्मां तु जिज्ञासते भवान् ।
पृष्टेन चापि वक्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ १२.३१५.९ ॥
ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଅଜଣା ନାହିଁ; ତଥାପି ମୋଠାରୁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି। ପଚରାଗଲେ କହିବା ହିଁ ସନାତନ ଧର୍ମ।
12.315.10
अष्टौ प्रकृतयः प्रोक्ता विकाराश्चापि षोडश ।
आसां तु सप्त व्यक्तानि प्राहुरध्यात्मचिन्तकाः ॥ १२.३१५.१० ॥
ଆଠଟି ପ୍ରକୃତି କୁହାଯାଇଛି ଏବଂ ଷୋଳଟି ବିକାର ମଧ୍ୟ। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ସାତଟିକୁ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ଚିନ୍ତକମାନେ ବ୍ୟକ୍ତ କହନ୍ତି।
12.315.11
अव्यक्तं च महांश्चैव तथाऽहंकार एव च ।
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ॥ १२.३१५.११ ॥
ଅବ୍ୟକ୍ତ, ମହାନ୍, ଏବଂ ସେହିପରି ଅହଂକାର; ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଜ୍ୟୋତି।
12.315.12
एताः प्रकृतयस्त्वष्टौ विकारानपि मे शृणु ।
श्रोत्रं त्वक्चैव चक्षुश्च जिह्वा घ्राणं च पञ्चमम् ॥ १२.३१५.१२ ॥
ଏହି ଆଠଟି ପ୍ରକୃତି; ବର୍ତ୍ତମାନ ବିକାରମାନ ମଧ୍ୟ ମୋଠାରୁ ଶୁଣନ୍ତୁ। କାନ, ଚର୍ମ, ଆଖି, ଜିଭ, ପଞ୍ଚମ ନାକ।
12.315.13
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धस्तथैव च ।
वाक्च हस्तौ च पादौ च पायुर्मेढ्रं तथैव च ॥ १२.३१५.१३ ॥
ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧ, ସେହିପରି ବାଣୀ, ଦୁଇ ହାତ, ଦୁଇ ପାଦ, ମଳଦ୍ୱାର ଓ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ।
12.315.14
एते विशेषा राजेन्द्रा महाभूतेषु पञ्चसु ।
बुद्धीन्द्रियाण्यथैतानि सविशेषाणि मैथिल ॥ १२.३१५.१४ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହି ପାଞ୍ଚ ମହାଭୂତର ବିଶେଷ ଗୁଣ; ହେ ମୈଥିଳ, ଏଗୁଡିକ ନିଜ ବିଶେଷତ୍ୱ ସହିତ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ।
12.315.15
मनः षोडशकं प्राहुरध्यात्मगतिचिन्तकाः ।
त्वं चैवान्ये च विद्वांसस्तत्त्वबुद्धिविशारदाः ॥ १२.३१५.१५ ॥
ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ମାର୍ଗ ଚିନ୍ତାକାରୀମାନେ ମନକୁ ଷୋଡ଼ଶ ତତ୍ତ୍ୱ କହନ୍ତି; ତୁମେ ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱବୁଦ୍ଧିରେ ନିପୁଣ ଅନ୍ୟ ପଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କହନ୍ତି।
12.315.16
अव्यक्ताच्च महानात्मा समुत्पद्यति पार्थिव ।
प्रथमं सर्गमित्येतदाहुः प्राधानिकं बुधाः ॥ १२.३१५.१६ ॥
ହେ ପାର୍ଥିବ, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରଥମ ସର୍ଗ, ପ୍ରଧାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କହନ୍ତି।
12.315.17
महतश्चाप्यहंकार उत्पद्यति नराधिप ।
द्वितीयं सर्गमित्याहुरेतद्बुद्ध्यात्मकं स्मृतम् ॥ १२.३१५.१७ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ମହତରୁ ଅହଂକାର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହାକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା ବୁଦ୍ଧିସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.315.18
अहंकाराच्च संभूतं मनो भूतगुणात्मकम् ।
तृतीयः सर्ग इत्येष आहंकारिक उच्यते ॥ १२.३१५.१८ ॥
ଅହଂକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମନ ଭୂତଗୁଣସ୍ୱରୂପ। ଏହାକୁ ତୃତୀୟ ସର୍ଗ କୁହାଯାଏ; ଏହାକୁ ଆହଂକାରିକ ସୃଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ।
12.315.19
मनसस्तु समुद्भूता महाभूता नराधिप ।
चतुर्थं सर्गमित्येतन्मानसं चिन्तनात्मकम् ॥ १२.३१५.१९ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ମନରୁ ହିଁ ମହାଭୂତସମୂହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହା ଚତୁର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି; ଏହା ମାନସ ଏବଂ ଚିନ୍ତନାତ୍ମକ।
12.315.20
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धस्तथैव च ।
पञ्चमं सर्गमित्याहुर्भौतिकं भूतचिन्तकाः ॥ १२.३१५.२० ॥
ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧ — ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂତଚିନ୍ତକମାନେ ପଞ୍ଚମ ସୃଷ୍ଟି, ଭୌତିକ କହନ୍ତି।
12.315.21
श्रोत्रं त्वक्चैव चक्षुश्च जिह्वा घ्राणं च पञ्चमम् ।
सर्गं तु षष्ठमित्याहुर्बहुचिन्तात्मकं स्मृतम् ॥ १२.३१५.२१ ॥
ଶ୍ରୋତ୍ର, ତ୍ୱଚା, ଚକ୍ଷୁ, ଜିହ୍ୱା ଓ ଘ୍ରାଣ — ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଷଷ୍ଠ ସୃଷ୍ଟି କହନ୍ତି; ଏହା ବହୁ ଚିନ୍ତନାତ୍ମକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.315.22
अधः श्रोत्रेन्द्रियग्राम उत्पद्यदि नराधिप ।
सप्तमं सर्गमित्याहुरेतदैन्द्रियकं स्मृतम् ॥ १२.३१५.२२ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ତଳୁ ଶ୍ରୋତ୍ରେନ୍ଦ୍ରିୟ ସମୂହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହାକୁ ସପ୍ତମ ସୃଷ୍ଟି କହନ୍ତି; ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.315.23
ऊर्ध्वं स्रोतस्तथा तिर्यगुत्पद्यति नराधिप ।
अष्टमं सर्गमित्याहुरेतदार्जवकं स्मृतम् ॥ १२.३१५.२३ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ପ୍ରବାହରେ ଏବଂ ତିର୍ଯ୍ୟକ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହାକୁ ଅଷ୍ଟମ ସୃଷ୍ଟି କହନ୍ତି; ଏହା ଋଜୁ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.315.24
तिर्यक्स्रोतस्त्वधःस्रोत उत्पद्यति नराधिप ।
नवमं सर्गमित्याहुरेतदार्जवकं बुधाः ॥ १२.३१५.२४ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ତିର୍ଯ୍ୟକ ଓ ନିମ୍ନ ପ୍ରବାହରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହାକୁ ନବମ ସୃଷ୍ଟି କହନ୍ତି; ବୁଧମାନେ ଏହାକୁ ଋଜୁ କହନ୍ତି।
12.315.25
एते वै नव सर्गा हि तत्त्वानि च नराधिप ।
चतुर्विशतिरुक्तानि यथाश्रुतिनिदर्शनम् ॥ १२.३१५.२५ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ଏହିପରି ନଅଟି ସର୍ଗ; ତତ୍ତ୍ୱ ଚବିଶଟି କୁହାଯାଇଛି, ଶ୍ରୁତିରେ ଶୁଣାଯାଇଥିବା ପରି ଏହି ନିଦର୍ଶନ ଅନୁସାରେ।
12.315.26
अत ऊर्ध्वं महाराज गुणस्यैतस्य तत्त्वतः ।
महात्मभिरनुप्रोक्तां कालसङ्ख्यां निबोध मे ॥ १२.३१५.२६ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଏହା ପରେ ଏହି ଗୁଣର ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସାରେ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ କଥିତ କାଳଗଣନା ମୋଠାରୁ ଜାଣ।