మహాభారతం · అధ్యాయం 12.315
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.315.1
धर्माधर्मविमुक्तं यद्विमुक्तं सर्वसंशयात् ।
जन्ममृत्युविमुक्तं च विमुक्तं पुण्यपापयोः ॥ १२.३१५.१ ॥
ధర్మాధర్మాల నుండి విముక్తమైనది, అన్ని సందేహాల నుండి విముక్తమైనది, జన్మమృత్యువుల నుండి, పుణ్యపాపాల నుండి విముక్తమైనది.
12.315.2
यच्छिवं नित्यमभयं नित्यमक्षरमव्ययम् ।
शुचि नित्यमनायासं तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.३१५.२ ॥
ఏది శివమో, నిత్యమో, అభయమో, నిత్యమో, అక్షరమో, అవ్యయమో, శుచియో, నిత్యమో, అనాయాసమో, దానిని మీరు చెప్పదగినవారు.
12.315.3
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् ।
याज्ञवल्क्यस्य संवादं जनकस्य च भारत ॥ १२.३१५.३ ॥
ఇక్కడ నీకు ఒక పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతాను — యాజ్ఞవల్క్యుడు, జనకుడు మధ్య సంవాదం, భారతా.
12.315.4
याज्ञवल्क्यमृषिश्रेष्ठं दैवरातिर्महायशाः ।
पप्रच्छ जनको राजा प्रश्नं प्रश्नविदांवरः ॥ १२.३१५.४ ॥
మహాయశస్వి దైవరాతుడు — జనకుడు, ప్రశ్నలు తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠుడు — ఋషులలో శ్రేష్ఠుడైన యాజ్ఞవల్క్యుని ఒక ప్రశ్న అడిగాడు.
12.315.5
कतीन्द्रियाणि विप्रर्षे कति प्रकृतयः स्मृताः ।
किमव्यक्तं परं ब्रह्म तस्माच्च परतस्तु किम् ॥ १२.३१५.५ ॥
ఓ విప్రర్షీ, ఎన్ని ఇంద్రియాలు, ఎన్ని ప్రకృతులు చెప్పబడ్డాయి? అవ్యక్తం ఏది, పరబ్రహ్మం ఏది, దానికి అవతల ఏది?
12.315.6
प्रभवं चाप्ययं चैव कालसङ्ख्यां तथैव च ।
वक्तुमर्हसि विप्रेन्द्र त्वदनुग्रहकाङ्क्षिणः ॥ १२.३१५.६ ॥
ఉత్పత్తి, లయం, కాలగణనను కూడా — ఓ విప్రేంద్రా, మీ అనుగ్రహాన్ని కోరుతున్న నాకు మీరు చెప్పదగినవారు.
12.315.7
अज्ञानात्परिपृच्छामि त्वं हि ज्ञानमयो निधिः ।
तदहं श्रोतुमिच्छामि सर्वमेतदसंशयम् ॥ १२.३१५.७ ॥
అజ్ఞానం వల్ల మిమ్మల్ని అడుగుతున్నాను; మీరు జ్ఞాననిధి. కాబట్టి ఇవన్నీ సందేహం లేకుండా వినాలని కోరుకుంటున్నాను.
12.315.8
श्रूयतामवनीपाल यदेतदनुपृच्छसि ।
योगानां परमं ज्ञानं साङ्ख्यानां च विशेषतः ॥ १२.३१५.८ ॥
రాజా, మీరు అడిగేది వినండి. ఇది యోగుల పరమ జ్ఞానం; ముఖ్యంగా సాంఖ్యుల జ్ఞానం.
12.315.9
त तवाविदितं किंचिन्मां तु जिज्ञासते भवान् ।
पृष्टेन चापि वक्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ १२.३१५.९ ॥
మీకు తెలియనిది ఏదీ లేదు; అయినా నా నుండి తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నారు. అడిగినప్పుడు చెప్పడమే సనాతన ధర్మం.
12.315.10
अष्टौ प्रकृतयः प्रोक्ता विकाराश्चापि षोडश ।
आसां तु सप्त व्यक्तानि प्राहुरध्यात्मचिन्तकाः ॥ १२.३१५.१० ॥
ఎనిమిది ప్రకృతులు చెప్పబడ్డాయి, పదహారు వికారాలు కూడా. వీటిలో ఏడింటిని ఆధ్యాత్మ చింతకులు వ్యక్తమైనవిగా చెబుతారు.
12.315.11
अव्यक्तं च महांश्चैव तथाऽहंकार एव च ।
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ॥ १२.३१५.११ ॥
అవ్యక్తం, మహత్తు, అలాగే అహంకారం; భూమి, వాయువు, ఆకాశం, జలం, ఐదవదిగా జ్యోతి.
12.315.12
एताः प्रकृतयस्त्वष्टौ विकारानपि मे शृणु ।
श्रोत्रं त्वक्चैव चक्षुश्च जिह्वा घ्राणं च पञ्चमम् ॥ १२.३१५.१२ ॥
ఇవి ఎనిమిది ప్రకృతులు; ఇప్పుడు వికారాలను నా నుండి వినండి. చెవి, చర్మం, కన్ను, నాలుక, ఐదవది ముక్కు.
12.315.13
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धस्तथैव च ।
वाक्च हस्तौ च पादौ च पायुर्मेढ्रं तथैव च ॥ १२.३१५.१३ ॥
శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రసం, గంధం, అలాగే వాక్కు, రెండు చేతులు, రెండు కాళ్ళు, పాయువు మరియు మేఢ్రం కూడా.
12.315.14
एते विशेषा राजेन्द्रा महाभूतेषु पञ्चसु ।
बुद्धीन्द्रियाण्यथैतानि सविशेषाणि मैथिल ॥ १२.३१५.१४ ॥
రాజేంద్రా, ఇవి ఐదు మహాభూతాల విశేష గుణాలు; మైథిలా, ఇవి తమ విశేషాలతో కూడిన జ్ఞానేంద్రియాలు.
12.315.15
मनः षोडशकं प्राहुरध्यात्मगतिचिन्तकाः ।
त्वं चैवान्ये च विद्वांसस्तत्त्वबुद्धिविशारदाः ॥ १२.३१५.१५ ॥
ఆధ్యాత్మ మార్గాన్ని విచారించేవారు మనసును పదహారవ తత్త్వం అంటారు; నీవు, తత్త్వబుద్ధిలో నిపుణులైన ఇతర విద్వాంసులు కూడా అలాగే అంటారు.
12.315.16
अव्यक्ताच्च महानात्मा समुत्पद्यति पार्थिव ।
प्रथमं सर्गमित्येतदाहुः प्राधानिकं बुधाः ॥ १२.३१५.१६ ॥
రాజా, అవ్యక్తం నుంచి మహాత్మ (మహత్తు) ఉద్భవిస్తుంది. దీనిని విజ్ఞులు ప్రథమ సర్గం, ప్రధానిక సృష్టి అంటారు.
12.315.17
महतश्चाप्यहंकार उत्पद्यति नराधिप ।
द्वितीयं सर्गमित्याहुरेतद्बुद्ध्यात्मकं स्मृतम् ॥ १२.३१५.१७ ॥
నరాధిపా, మహత్తు నుంచి అహంకారం కూడా ఉద్భవిస్తుంది. దీనిని ద్వితీయ సర్గం అంటారు; ఇది బుద్ధి స్వరూపమని స్మరించబడింది.
12.315.18
अहंकाराच्च संभूतं मनो भूतगुणात्मकम् ।
तृतीयः सर्ग इत्येष आहंकारिक उच्यते ॥ १२.३१५.१८ ॥
అహంకారం నుంచి జనించిన మనసు భూతగుణ స్వరూపమైనది. ఇది తృతీయ సర్గమని, అహంకారం నుంచి వచ్చిన సృష్టి అని చెప్పబడుతుంది.
12.315.19
मनसस्तु समुद्भूता महाभूता नराधिप ।
चतुर्थं सर्गमित्येतन्मानसं चिन्तनात्मकम् ॥ १२.३१५.१९ ॥
ఓ నరాధిపా, మనస్సు నుండే మహాభూతాలు ఉద్భవించాయి. ఇది నాల్గవ సృష్టి; ఇది మానసికమైనది, చింతనాత్మకమైనది.
12.315.20
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धस्तथैव च ।
पञ्चमं सर्गमित्याहुर्भौतिकं भूतचिन्तकाः ॥ १२.३१५.२० ॥
శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రసం, గంధం — వీటిని భూతచింతకులు ఐదవ సృష్టి, భౌతికమైనది అంటారు.
12.315.21
श्रोत्रं त्वक्चैव चक्षुश्च जिह्वा घ्राणं च पञ्चमम् ।
सर्गं तु षष्ठमित्याहुर्बहुचिन्तात्मकं स्मृतम् ॥ १२.३१५.२१ ॥
శ్రోత్రం, త్వక్కు, చక్షువు, జిహ్వ, ఘ్రాణం — వీటిని ఆరవ సృష్టి అంటారు; ఇది బహుచింతనాత్మకమైనదని స్మరింపబడుతుంది.
12.315.22
अधः श्रोत्रेन्द्रियग्राम उत्पद्यदि नराधिप ।
सप्तमं सर्गमित्याहुरेतदैन्द्रियकं स्मृतम् ॥ १२.३१५.२२ ॥
ఓ నరాధిపా, క్రిందికి శ్రోత్రేంద్రియ సమూహం ఉద్భవిస్తుంది; దీనిని ఏడవ సృష్టి అంటారు; ఇది ఇంద్రియ సంబంధమైనదిగా స్మరింపబడుతుంది.
12.315.23
ऊर्ध्वं स्रोतस्तथा तिर्यगुत्पद्यति नराधिप ।
अष्टमं सर्गमित्याहुरेतदार्जवकं स्मृतम् ॥ १२.३१५.२३ ॥
ఓ నరాధిపా, పైకి ప్రవాహంగా, అడ్డంగా కూడా ఉద్భవిస్తుంది; దీనిని ఎనిమిదవ సృష్టి అంటారు; ఇది ఋజువైనదిగా స్మరింపబడుతుంది.
12.315.24
तिर्यक्स्रोतस्त्वधःस्रोत उत्पद्यति नराधिप ।
नवमं सर्गमित्याहुरेतदार्जवकं बुधाः ॥ १२.३१५.२४ ॥
ఓ నరాధిపా, అడ్డ ప్రవాహంగా, క్రింది ప్రవాహంగా ఉద్భవిస్తుంది; దీనిని తొమ్మిదవ సృష్టి అంటారు; పండితులు దీనిని ఋజువు అంటారు.
12.315.25
एते वै नव सर्गा हि तत्त्वानि च नराधिप ।
चतुर्विशतिरुक्तानि यथाश्रुतिनिदर्शनम् ॥ १२.३१५.२५ ॥
ఓ నరాధిపా, ఇవే తొమ్మిది సర్గాలు; తత్త్వాలు ఇరవై నాలుగుగా చెప్పబడ్డాయి, శ్రుతిలో విన్నట్లుగా ఈ వివరణ ప్రకారం.
12.315.26
अत ऊर्ध्वं महाराज गुणस्यैतस्य तत्त्वतः ।
महात्मभिरनुप्रोक्तां कालसङ्ख्यां निबोध मे ॥ १२.३१५.२६ ॥
మహారాజా, ఇక ఈ గుణం యొక్క తత్త్వం ప్రకారం, మహాత్ములు చెప్పిన కాల గణనను నా నుండి తెలుసుకో.