ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.318
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.318.1
पादावध्यात्ममित्याहुर्ब्राह्मणास्तत्त्वदर्शिनः ।
गन्तव्यमधिभूतं च विष्णुस्तत्राधिदैवतम् ॥ १२.३१८.१ ॥
ಪಾದಗಳು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎಂದು ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಗಳಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಗಮನವು ಅಧಿಭೂತ; ಅದರ ಅಧಿದೈವತ ವಿಷ್ಣು.
12.318.2
पायुरध्यात्ममित्याहुर्यथातत्त्वार्थदर्शिनः ।
विसर्गमधिभूतं च मित्रस्तत्राधिदैवतम् ॥ १२.३१८.२ ॥
ಗುದ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎಂದು ಯಥಾರ್ಥ ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವಿಸರ್ಗ ಅಧಿಭೂತ; ಅದರ ಅಧಿದೈವತ ಮಿತ್ರ.
12.318.3
उपस्थोऽध्यात्ममित्याहुर्यथायोगप्रदर्शिनः ।
अधिभूतं तथाऽऽनन्दो दैवतं च प्रजापतिः ॥ १२.३१८.३ ॥
ಉಪಸ್ಥ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎಂದು ಯೋಗವನ್ನು ತೋರಿಸುವವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆನಂದ ಅಧಿಭೂತ; ದೈವತ ಪ್ರಜಾಪತಿ.
12.318.4
हस्तावध्यात्ममित्याहुर्यथासङ्ख्यानदर्शिनः ।
कर्तव्यमधिभूतं तु इन्द्रस्तत्राधिदैवतम् ॥ १२.३१८.४ ॥
ಕೈಗಳು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎಂದು ಯಥಾಸಂಖ್ಯಾನ ದರ್ಶಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ತವ್ಯ ಅಧಿಭೂತ; ಅದರ ಅಧಿದೈವತ ಇಂದ್ರ.
12.318.5
वागध्यात्ममिति प्राहुर्यथाश्रुतिनिदर्शिनः ।
वक्तव्यमधिभूतं तु वह्निस्तत्राधिदैवतम् ॥ १२.३१८.५ ॥
ವಾಕ್ಕು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎಂದು ಶ್ರುತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ತೋರಿಸುವವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವಕ್ತವ್ಯ ಅಧಿಭೂತ; ಅದರ ಅಧಿದೈವತ ಅಗ್ನಿ.
12.318.6
चक्षुरध्यात्ममित्याहुर्यथाश्रुतिनिदर्शिनः ।
रूपमत्राधिभूतं तु सूर्यश्चाप्यधिदैवतम् ॥ १२.३१८.६ ॥
ಕಣ್ಣು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎಂದು ಶ್ರುತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ತೋರಿಸುವವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ರೂಪ ಅಧಿಭೂತ; ಅದರ ಅಧಿದೈವತ ಸೂರ್ಯ.
12.318.7
श्रोत्रमध्यात्ममित्याहुर्यथाश्रुतिनिदर्शिनः ।
शब्दस्तत्राधिभूतं तु दिशश्चात्राधिदैवतम् ॥ १२.३१८.७ ॥
ಶ್ರೋತ್ರವೇ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎಂದು ಶ್ರುತಿಗನುಸಾರ ಉಪದೇಶಿಸುವವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಶಬ್ದವೇ ಅಧಿಭೂತ; ಇಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಕುಗಳೇ ಅಧಿದೈವತ.
12.318.8
जिह्वामध्यात्ममित्याहुर्यथाश्रुतिनिदर्शिनः ।
रस एवाधिभूतं तु आपस्तत्राधिदैवतम् ॥ १२.३१८.८ ॥
ಜಿಹ್ವೆಯೇ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎಂದು ಶ್ರುತಿಗನುಸಾರ ಉಪದೇಶಿಸುವವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ರುಚಿಯೇ ಅಧಿಭೂತ; ಅಲ್ಲಿ ನೀರೇ ಅಧಿದೈವತ.
12.318.9
घ्राणमध्यात्ममित्याहुर्थथाश्रुतिनिदर्शिनः ।
गन्ध एवाधिभूतं तु पृथिवी चाधिदैवतम् ॥ १२.३१८.९ ॥
ಘ್ರಾಣವೇ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎಂದು ಶ್ರುತಿಗನುಸಾರ ಉಪದೇಶಿಸುವವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಗಂಧವೇ ಅಧಿಭೂತ; ಭೂಮಿಯೇ ಅಧಿದೈವತ.
12.318.10
त्वगध्यात्ममिति प्राहुस्तत्त्वबुद्धिविशारदाः ।
स्पर्शमेवाधिभूतं तु पवनश्चाधिदैवतम् ॥ १२.३१८.१० ॥
ತ್ವಕ್ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎಂದು ತತ್ತ್ವಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಪರ್ಶವೇ ಅಧಿಭೂತ; ವಾಯುವೇ ಅಧಿದೈವತ.
12.318.11
मनोऽध्यात्ममिति प्राहुर्यथा शास्त्रविशारदाः ।
मन्तव्यमधिभूतं तु चन्द्रमाश्चाधिदैवतम् ॥ १२.३१८.११ ॥
ಮನಸ್ಸೇ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರನಿಪುಣರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮಂತವ್ಯ (ಚಿಂತನೆಯ ವಿಷಯ) ಅಧಿಭೂತ; ಚಂದ್ರನೇ ಅಧಿದೈವತ.
12.318.12
आहंकारिकमध्यात्ममाहुस्तत्त्वनिदर्शिनः ।
अभिमानोऽधिभूतं तु बुद्धिश्चात्राधिदैवतम् ॥ १२.३१८.१२ ॥
ಅಹಂಕಾರಜನ್ಯವೇ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎಂದು ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಭಿಮಾನವೇ ಅಧಿಭೂತ; ಇಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯೇ ಅಧಿದೈವತ.
12.318.13
बुद्धिरध्यात्ममित्याहुर्यथावदभिदर्शिनः ।
बोद्धव्यमधिभूतं तु क्षेत्रज्ञश्चाधिदैवतम् ॥ १२.३१८.१३ ॥
ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮವೆಂದು ಯಥಾರ್ಥವನ್ನು ಕಂಡವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ತಿಳಿಯಬೇಕಾದದ್ದು ಅಧಿಭೂತ; ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನೇ ಅಧಿದೈವತ.
12.318.14
एषा ते व्यक्तितो राजन्विभूतिरनुदर्शिता ।
आदौ मध्ये तथाऽन्ते च यथा तत्त्वेन तत्त्ववित् ॥ १२.३१८.१४ ॥
ರಾಜನೇ, ಈ ವಿಭೂತಿಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ — ಆದಿ, ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೇಳುವಂತೆ.
12.318.15
प्रकृतिर्गुणान्विकुरुते स्वच्छन्देनात्मकाम्यया ।
क्रीडार्थे तु महाराज शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १२.३१८.१५ ॥
ಪ್ರಕೃತಿ ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ, ತನ್ನ ಕಾಮನೆಯಿಂದ, ಮಹಾರಾಜನೇ, ಆಟಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಗುಣಗಳನ್ನು ನೂರಾರು ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ.
12.318.16
यथा दीपसहस्राणि दीपान्मर्त्याः प्रकुर्वते ।
प्रकृतिस्तथा विकुरुते पुरुषस्य गुणान्बहून् ॥ १२.३१८.१६ ॥
ಮನುಷ್ಯರು ಒಂದು ದೀಪದಿಂದ ಸಾವಿರ ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚುವಂತೆ, ಪ್ರಕೃತಿ ಪುರುಷನ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ.
12.318.17
सत्वमानन्द उद्रेकः प्रीतिः प्राकाम्यमेव च ।
सुखं शुद्धत्वमारोग्यं संतोषः श्रद्दधानता ॥ १२.३१८.१७ ॥
ಸತ್ತ್ವ, ಆನಂದ, ಉದ್ರೇಕ, ಪ್ರೀತಿ, ಪ್ರಾಕಾಮ್ಯ, ಸುಖ, ಶುದ್ಧತ್ವ, ಆರೋಗ್ಯ, ಸಂತೋಷ, ಶ್ರದ್ಧೆ.
12.318.18
अकार्पण्यमसंरम्भः क्षमा धृतिरहिंसता ।
समता सत्यमानृण्यमार्जवं ह्रीरचापलम् ॥ १२.३१८.१८ ॥
ಔದಾರ್ಯ, ಕೋಪವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಕ್ಷಮೆ, ಧೈರ್ಯ, ಅಹಿಂಸೆ, ಸಮತೆ, ಸತ್ಯ, ಋಣಮುಕ್ತಿ, ಋಜುತ್ವ, ಲಜ್ಜೆ, ಚಂಚಲತೆಯಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ.
12.318.19
शौचमार्दवमाचारमलौल्यं हृद्यसंभ्रमः ।
इष्टानिष्टवियोगानां कृतानामविकत्थना ॥ १२.३१८.१९ ॥
ಶುದ್ಧತೆ, ಮೃದುತ್ವ, ಸದಾಚಾರ, ಲೋಭರಹಿತತೆ, ಹೃದಯದ ಸ್ಥಿರತೆ, ಇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟಗಳ ವಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಪ್ರಶಂಸೆಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು.
12.318.20
दानेन चात्मग्रहणमस्पृहत्वं परार्थता ।
सर्वभूतदया चैव सत्वस्यैते गुणाः स्मृताः ॥ १२.३१८.२० ॥
ದಾನದಿಂದ, ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹ, ಆಸೆಯಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಪರೋಪಕಾರ, ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ದಯೆ — ಇವೇ ಸತ್ತ್ವಗುಣದ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
12.318.21
रजोगुणानां संघातो रूपमैश्वर्यविग्रहौ ।
अत्यागित्वमकारुण्यं सुखदुःखोपसेवनम् ॥ १२.३१८.२१ ॥
ರಜೋಗುಣಗಳ ಗುಂಪು — ರೂಪ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಕಲಹ, ತ್ಯಾಗ ಮಾಡದಿರುವಿಕೆ, ಕರುಣೆಯ ಕೊರತೆ, ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ.
12.318.22
परापवादेषु रतिर्विवादानां च सेवनम् ।
अहंकारस्त्वसत्कारश्चिन्ता वैरोपसेवनम् ॥ १२.३१८.२२ ॥
ಇತರರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ, ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು, ಅಹಂಕಾರ, ಅಗೌರವ, ಚಿಂತೆ, ವೈರವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವುದು.
12.318.23
परितापोऽभिहरणं ह्रीनाशोऽनार्जवं तथा ।
भेदः परुषता चैव कामक्रोधो मदस्तथा ॥ १२.३१८.२३ ॥
ಸಂತಾಪ, ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ನಾಚಿಕೆಯ ನಾಶ, ಕುಟಿಲತೆ, ಭೇದ, ಕಠೋರತೆ, ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಮದ.
12.318.24
दर्पो द्वेषोऽतिमानश्च एते प्रोक्ता रजोगुणाः ।
तामसानां तुं संघातान्प्रवक्ष्याम्युपधार्यताम् ॥ १२.३१८.२४ ॥
ದರ್ಪ, ದ್ವೇಷ, ಅತಿಮಾನ — ಇವು ರಜೋಗುಣಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈಗ ತಮೋಗುಣಗಳ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳಿ.
12.318.25
मोहोऽप्रकाशस्तामिस्रमन्धतामिस्रसंज्ञितम् ।
मरणं चान्धतामिस्रं तामिस्रं क्रोध उज्यते ॥ १२.३१८.२५ ॥
ಮೋಹ ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನ ಅಭಾವವು ತಾಮಿಸ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಅದು ಅಂಧತಾಮಿಸ್ರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮರಣವು ಅಂಧತಾಮಿಸ್ರ; ಕ್ರೋಧವನ್ನು ತಾಮಿಸ್ರ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.318.26
तमसो लक्षणानीह भक्षणाद्यभिरोचनम् ।
भोजनानामपर्याप्तिस्तथा पेयेष्वतृप्तता ॥ १२.३१८.२६ ॥
ತಮಸ್ಸಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ: ಭಕ್ಷಣಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ, ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಹಾಗೆಯೇ ಪಾನೀಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅತೃಪ್ತಿ.
12.318.27
गन्धवासो विहारेषु शयनेष्वासनेषु च ।
दिवास्वप्ने विवादे च प्रमादेषु च वै रतिः ॥ १२.३१८.२७ ॥
ಸುಗಂಧ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರಗಳು, ವಿಹಾರಗಳು, ಶಯನ ಮತ್ತು ಆಸನಗಳು, ಹಗಲುನಿದ್ರೆ, ವಿವಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ.
12.318.28
नृत्यवादित्रगीतानामज्ञानाच्छ्रद्दधानता ।
द्वेषो धर्मविशेषाणामेते वै तामसा गुणाः ॥ १२.३१८.२८ ॥
ನೃತ್ಯ, ವಾದ್ಯ ಮತ್ತು ಗಾನದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಂಬಿಕೆ ಇಡುವುದು, ವಿಶೇಷ ಧರ್ಮಗಳ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷ — ಇವೇ ತಾಮಸ ಗುಣಗಳು.