మహాభారతం · అధ్యాయం 12.318
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.318.1
पादावध्यात्ममित्याहुर्ब्राह्मणास्तत्त्वदर्शिनः ।
गन्तव्यमधिभूतं च विष्णुस्तत्राधिदैवतम् ॥ १२.३१८.१ ॥
పాదాలు అధ్యాత్మం అని తత్త్వదర్శులైన బ్రాహ్మణులు చెబుతారు. గమనం అధిభూతం; అక్కడ అధిదైవతం విష్ణువు.
12.318.2
पायुरध्यात्ममित्याहुर्यथातत्त्वार्थदर्शिनः ।
विसर्गमधिभूतं च मित्रस्तत्राधिदैवतम् ॥ १२.३१८.२ ॥
పాయువు అధ్యాత్మం అని యథార్థ తత్త్వదర్శులు చెబుతారు. విసర్గం అధిభూతం; అక్కడ అధిదైవతం మిత్రుడు.
12.318.3
उपस्थोऽध्यात्ममित्याहुर्यथायोगप्रदर्शिनः ।
अधिभूतं तथाऽऽनन्दो दैवतं च प्रजापतिः ॥ १२.३१८.३ ॥
ఉపస్థం అధ్యాత్మం అని యోగాన్ని వివరించేవారు చెబుతారు. ఆనందం అధిభూతం; దేవత ప్రజాపతి.
12.318.4
हस्तावध्यात्ममित्याहुर्यथासङ्ख्यानदर्शिनः ।
कर्तव्यमधिभूतं तु इन्द्रस्तत्राधिदैवतम् ॥ १२.३१८.४ ॥
చేతులు అధ్యాత్మం అని యథాసంఖ్యాన దర్శులు చెబుతారు. కర్తవ్యం అధిభూతం; అక్కడ అధిదైవతం ఇంద్రుడు.
12.318.5
वागध्यात्ममिति प्राहुर्यथाश्रुतिनिदर्शिनः ।
वक्तव्यमधिभूतं तु वह्निस्तत्राधिदैवतम् ॥ १२.३१८.५ ॥
వాక్కు అధ్యాత్మం అని శ్రుతి ప్రకారం వివరించేవారు చెబుతారు. వక్తవ్యం అధిభూతం; అక్కడ అధిదైవతం అగ్ని.
12.318.6
चक्षुरध्यात्ममित्याहुर्यथाश्रुतिनिदर्शिनः ।
रूपमत्राधिभूतं तु सूर्यश्चाप्यधिदैवतम् ॥ १२.३१८.६ ॥
నేత్రం అధ్యాత్మం అని శ్రుతి ప్రకారం వివరించేవారు చెబుతారు. ఇక్కడ రూపం అధిభూతం; అధిదైవతం సూర్యుడు.
12.318.7
श्रोत्रमध्यात्ममित्याहुर्यथाश्रुतिनिदर्शिनः ।
शब्दस्तत्राधिभूतं तु दिशश्चात्राधिदैवतम् ॥ १२.३१८.७ ॥
శ్రోత్రమే అధ్యాత్మమని, శ్రుతి ప్రకారం బోధించువారు చెప్తారు. అక్కడ శబ్దమే అధిభూతం; ఇక్కడ దిక్కులే అధిదైవతం.
12.318.8
जिह्वामध्यात्ममित्याहुर्यथाश्रुतिनिदर्शिनः ।
रस एवाधिभूतं तु आपस्तत्राधिदैवतम् ॥ १२.३१८.८ ॥
జిహ్వయే అధ్యాత్మమని, శ్రుతి ప్రకారం బోధించువారు చెప్తారు. రుచియే అధిభూతం; అక్కడ జలమే అధిదైవతం.
12.318.9
घ्राणमध्यात्ममित्याहुर्थथाश्रुतिनिदर्शिनः ।
गन्ध एवाधिभूतं तु पृथिवी चाधिदैवतम् ॥ १२.३१८.९ ॥
ఘ్రాణమే అధ్యాత్మమని, శ్రుతి ప్రకారం బోధించువారు చెప్తారు. గంధమే అధిభూతం; భూమియే అధిదైవతం.
12.318.10
त्वगध्यात्ममिति प्राहुस्तत्त्वबुद्धिविशारदाः ।
स्पर्शमेवाधिभूतं तु पवनश्चाधिदैवतम् ॥ १२.३१८.१० ॥
త్వక్కే అధ్యాత్మమని, తత్త్వబుద్ధిలో నిపుణులు చెప్తారు. స్పర్శయే అధిభూతం; వాయువే అధిదైవతం.
12.318.11
मनोऽध्यात्ममिति प्राहुर्यथा शास्त्रविशारदाः ।
मन्तव्यमधिभूतं तु चन्द्रमाश्चाधिदैवतम् ॥ १२.३१८.११ ॥
మనస్సే అధ్యాత్మమని, శాస్త్రాలలో నిపుణులు చెప్తారు. మంతవ్యమే (ఆలోచనా విషయం) అధిభూతం; చంద్రుడే అధిదైవతం.
12.318.12
आहंकारिकमध्यात्ममाहुस्तत्त्वनिदर्शिनः ।
अभिमानोऽधिभूतं तु बुद्धिश्चात्राधिदैवतम् ॥ १२.३१८.१२ ॥
అహంకారికమే అధ్యాత్మమని, తత్త్వాన్ని బోధించువారు చెప్తారు. అభిమానమే అధిభూతం; ఇక్కడ బుద్ధియే అధిదైవతం.
12.318.13
बुद्धिरध्यात्ममित्याहुर्यथावदभिदर्शिनः ।
बोद्धव्यमधिभूतं तु क्षेत्रज्ञश्चाधिदैवतम् ॥ १२.३१८.१३ ॥
బుద్ధిని అధ్యాత్మం అని యథార్థాన్ని చూసినవారు అంటారు. తెలుసుకోదగినది అధిభూతం; క్షేత్రజ్ఞుడే అధిదైవతం.
12.318.14
एषा ते व्यक्तितो राजन्विभूतिरनुदर्शिता ।
आदौ मध्ये तथाऽन्ते च यथा तत्त्वेन तत्त्ववित् ॥ १२.३१८.१४ ॥
రాజా, ఈ విభూతి నీకు స్పష్టంగా చూపబడింది — ఆదిలో, మధ్యలో, అంతంలో, తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు యథార్థంగా చెప్పినట్లు.
12.318.15
प्रकृतिर्गुणान्विकुरुते स्वच्छन्देनात्मकाम्यया ।
क्रीडार्थे तु महाराज शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १२.३१८.१५ ॥
ప్రకృతి తన ఇచ్ఛతో, తన కామనతో, మహారాజా, ఆటకోసమే గుణాలను వందలు వేలుగా మార్చుతుంది.
12.318.16
यथा दीपसहस्राणि दीपान्मर्त्याः प्रकुर्वते ।
प्रकृतिस्तथा विकुरुते पुरुषस्य गुणान्बहून् ॥ १२.३१८.१६ ॥
మనుషులు ఒక దీపం నుండి వేల దీపాలను వెలిగించినట్లే, ప్రకృతి పురుషుని అనేక గుణాలను మార్చుతుంది.
12.318.17
सत्वमानन्द उद्रेकः प्रीतिः प्राकाम्यमेव च ।
सुखं शुद्धत्वमारोग्यं संतोषः श्रद्दधानता ॥ १२.३१८.१७ ॥
సత్త్వం, ఆనందం, ఉద్రేకం, ప్రీతి, ప్రాకామ్యం, సుఖం, శుద్ధత్వం, ఆరోగ్యం, సంతోషం, శ్రద్ధ.
12.318.18
अकार्पण्यमसंरम्भः क्षमा धृतिरहिंसता ।
समता सत्यमानृण्यमार्जवं ह्रीरचापलम् ॥ १२.३१८.१८ ॥
ఉదారత, కోపం లేకపోవడం, క్షమ, ధైర్యం, అహింస, సమత్వం, సత్యం, ఋణరహితత్వం, ఋజుత్వం, లజ్జ, చాపల్యం లేకపోవడం.
12.318.19
शौचमार्दवमाचारमलौल्यं हृद्यसंभ्रमः ।
इष्टानिष्टवियोगानां कृतानामविकत्थना ॥ १२.३१८.१९ ॥
శుచిత్వం, మృదుత్వం, సదాచారం, లోభరాహిత్యం, హృదయ స్థిరత్వం, ఇష్టాల నుండి అనిష్టాల నుండి వియోగంలో, చేసిన కర్మలలో ఆత్మస్తుతి లేకపోవడం.
12.318.20
दानेन चात्मग्रहणमस्पृहत्वं परार्थता ।
सर्वभूतदया चैव सत्वस्यैते गुणाः स्मृताः ॥ १२.३१८.२० ॥
దానం ద్వారా, ఆత్మనిగ్రహం, కోరికలేమి, పరార్థపరత్వం, సర్వప్రాణులపై దయ — ఇవే సత్త్వగుణ లక్షణాలుగా చెప్పబడ్డాయి.
12.318.21
रजोगुणानां संघातो रूपमैश्वर्यविग्रहौ ।
अत्यागित्वमकारुण्यं सुखदुःखोपसेवनम् ॥ १२.३१८.२१ ॥
రజోగుణాల సమూహం — రూపం, ఐశ్వర్యం, కలహం, త్యాగం చేయలేకపోవడం, కరుణ లేకపోవడం, సుఖదుఃఖాలపై అనురాగం.
12.318.22
परापवादेषु रतिर्विवादानां च सेवनम् ।
अहंकारस्त्वसत्कारश्चिन्ता वैरोपसेवनम् ॥ १२.३१८.२२ ॥
ఇతరులను నిందించడంలో ఆనందం, వివాదాలలో మునిగిపోవడం, అహంకారం, అగౌరవం, చింత, వైరాన్ని సేవించడం.
12.318.23
परितापोऽभिहरणं ह्रीनाशोऽनार्जवं तथा ।
भेदः परुषता चैव कामक्रोधो मदस्तथा ॥ १२.३१८.२३ ॥
సంతాపం, కొల్లగొట్టడం, సిగ్గు నశించడం, వక్రత, భేదం, కఠినత్వం, కామం, క్రోధం, మదం.
12.318.24
दर्पो द्वेषोऽतिमानश्च एते प्रोक्ता रजोगुणाः ।
तामसानां तुं संघातान्प्रवक्ष्याम्युपधार्यताम् ॥ १२.३१८.२४ ॥
దర్పం, ద్వేషం, అతిమానం — ఇవి రజోగుణాలని చెప్పబడ్డాయి. ఇప్పుడు తమోగుణ సమూహాలను వివరిస్తాను, శ్రద్ధగా వినండి.
12.318.25
मोहोऽप्रकाशस्तामिस्रमन्धतामिस्रसंज्ञितम् ।
मरणं चान्धतामिस्रं तामिस्रं क्रोध उज्यते ॥ १२.३१८.२५ ॥
మోహం, వెలుగు లేకపోవడం తామిస్రం అని పిలువబడుతుంది; అది అంధతామిస్రం అనే పేరుతో కూడా పిలువబడుతుంది. మరణం అంధతామిస్రం; క్రోధం తామిస్రం అని చెప్పబడుతుంది.
12.318.26
तमसो लक्षणानीह भक्षणाद्यभिरोचनम् ।
भोजनानामपर्याप्तिस्तथा पेयेष्वतृप्तता ॥ १२.३१८.२६ ॥
తమస్సు యొక్క లక్షణాలు ఇక్కడ ఇవి: తినడం మొదలైన వాటిపై ఆసక్తి, ఆహారాలతో తృప్తి లేకపోవడం, అలాగే పానీయాలలోనూ తృప్తి లేకపోవడం.
12.318.27
गन्धवासो विहारेषु शयनेष्वासनेषु च ।
दिवास्वप्ने विवादे च प्रमादेषु च वै रतिः ॥ १२.३१८.२७ ॥
సుగంధం, వస్త్రాలు, విహారాలు, శయనాలు, ఆసనాలు, పగటి నిద్ర, వివాదం, ప్రమాదాలలో కూడా ఆసక్తి (రతి) ఉంటుంది.
12.318.28
नृत्यवादित्रगीतानामज्ञानाच्छ्रद्दधानता ।
द्वेषो धर्मविशेषाणामेते वै तामसा गुणाः ॥ १२.३१८.२८ ॥
నృత్యం, వాద్యం, గానం పట్ల అజ్ఞానంతో విశ్వాసం కలిగి ఉండటం, విశేష ధర్మాలపై ద్వేషం — ఇవే తామస గుణాలు.