マハーバーラタ · 章 12.323
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.323.1
अव्यक्तस्थं परं यत्तत्पृष्टस्तेऽहं नराधिप ।
परं गुह्यमिमं प्रश्नं शृणुष्वावहितो नृप ॥ १२.३२३.१ ॥
王よ、人の主よ、あなたが私に問うたのは、未顕現に留まるかの至高の原理についてである。王よ、この至高の秘密の問いを注意深く聞きなさい。
12.323.2
यथार्षेणेह विधिना चरताऽवमतेन ह ।
मयाऽऽदित्यादवाप्तानि यजूंषि मिथिलाधिप ॥ १२.३२३.२ ॥
ミティラーの主よ、私はここで仙人の作法に従って修行し、軽んじられながらも、太陽から夜柔の聖句を得たのである。
12.323.3
महता तपसा देवस्तपिष्णुः सेवितो मया ।
प्रीतेन चाहं विभुना सूर्येणोक्तस्तदाऽनघ ॥ १२.३२३.३ ॥
私は大いなる苦行によって輝く神に仕えた。すると遍く行き渡る太陽は喜んで私に言った、無垢なる者よ。
12.323.4
वरं वृणीष्व विप्रर्षे यदिष्टं ते सुदुर्लभम् ।
तं ते दास्यामि प्रीतात्मा मत्प्रसादो हि दुर्लभः ॥ १२.३२३.४ ॥
バラモンの聖仙よ、あなたが望む、極めて得難い恩恵を選びなさい。喜ばしい心でそれをあなたに与えよう。まことに私の恩寵は得がたいものだから。
12.323.5
ततः प्रणम्य शिरसा मयोक्तस्तपतांवरः ।
यजूंषि नोपयुक्तानि क्षिप्रमिच्छामि वेदितुम् ॥ १२.३२३.५ ॥
そこで私は頭を垂れて礼拝し、苦行者の中で最も優れた方に言った。「夜柔の聖句はまだ用いられていません。私は速やかにそれを知りたいのです。」
12.323.6
ततो मां भगवानाह वितरिष्यामि ते द्विज ।
सरस्वतीह वाग्भूता शरीरं ते प्रवेक्ष्यति ॥ १२.३२३.६ ॥
すると尊き方は私に言った。「再生者よ、私はそれをあなたに授けよう。ここでは言葉となったサラスヴァティーがあなたの身体に入るであろう。」
12.323.7
ततो मामाह भगवानास्यं स्वं विवृतं कुरु ।
विवृतं च ततो मेऽऽस्यं प्रविष्टा च सरस्वती ॥ १२.३२३.७ ॥
すると尊い御方が私に言われた。「口を開けよ。」私の口が開かれると、サラスヴァティーがその中に入った。
12.323.8
ततो विदह्यमानोऽहं प्रविष्टोऽम्भस्तदाऽनघ ।
अविज्ञानादमर्षाच्च भास्करस्य महात्मनः ॥ १२.३२३.८ ॥
そのとき、焼かれる私は、無垢なる者よ、無知と偉大なる太陽への怒りのゆえに水に入った。
12.323.9
ततो विदह्यमानं मामुवाच भगवान्रविः ।
मुहूर्तं सह्यतां दाहस्ततः शीतीभविष्यति ॥ १२.३२३.९ ॥
燃えている私に、尊きラヴィが言われた。「しばらくこの焼けつきに耐えよ。そうすれば冷えるであろう。」
12.323.10
शीतीभूतं च मां दृष्ट्वा भगवानाह भास्करः ।
प्रतिभास्यति ते वेदः सखिलः सोत्तरो द्विज ॥ १२.३२३.१० ॥
私が冷えたのを見て、尊きバースカラが言われた。「再生者よ、ヴェーダは補遺と付録とともに、そなたに輝きを現すであろう。」
12.323.11
कृत्स्नं शतपथं चैव प्रणेष्यसि द्विजर्षभ ।
तस्यान्ते चापुनर्भावे बुद्धिस्तव भविष्यति ॥ १२.३२३.११ ॥
再生者のうちで最も優れた者よ、そなたは『シャタパタ・ブラーフマナ』全体を世に明かすであろう。その終わりに、そなたの心は不還の境地に定まるであろう。
12.323.12
प्राप्स्यसे च यदिष्टं तत्साङ्ख्ययोगेप्सितं पदम् ।
एतावदुक्त्वा भगवानस्तमेवाभ्यवर्तत ॥ १२.३२३.१२ ॥
そしてそなたは、望むもの、サーンキヤとヨーガが求める境地を得るであろう。このように語って、尊き御方は西の山へと向かわれた。
12.323.13
ततोऽनुव्याहृतं श्रुत्वा गते देवे विभावसौ ।
गृहमागत्य संहृष्टोऽचिन्तयं वै सरस्वतीम् ॥ १२.३२३.१३ ॥
光り輝く神が去り、その返答を聞いて、私は喜び勇んで家に帰り、サラスヴァティーを思った。
12.323.14
ततः प्रवृत्ताऽतिशुभा स्वरव्यञ्जनभूषिता ।
ओंकारमादितः कृत्वा मम देवी सरस्वती ॥ १२.३२३.१४ ॥
そこで私の女神サラスヴァティーは、母音と子音で飾られ、オームを初めに置いて、極めて吉祥に現れた。
12.323.15
ततोऽहमर्ध्यं विधिवत्सरस्वत्यै न्यवेदयम् ।
परं यत्नमवाप्यैव निषण्णस्तत्परायणः ॥ १२.३२३.१५ ॥
そして私は作法どおりサラスヴァティーに供物の水を捧げ、最高の努力を払って、ひたすら彼女に専念して座した。
12.323.16
ततः शतपथं कृत्स्नं सरहस्यं ससंग्रहम् ।
चक्रे सपरिशेषं च हर्षेण परमेण ह ॥ १२.३२३.१६ ॥
そこで私は至上の喜びのうちに、秘義、集成、残余を含む『シャタパタ・ブラーフマナ』全体を作り上げた。
12.323.17
कृत्वा चाध्ययनं तेषां शिष्याणां शतमुत्तमम् ।
विप्रियार्थं सशिष्यस्य मातुलस्य महात्मनः ॥ १२.३२३.१७ ॥
そして私は、徳高き母方の叔父とその弟子たちを不快にさせるため、その優れた百人の弟子に学問を授けた。
12.323.18
ततः सशिष्येण मया सूर्येणेव गभस्तिभिः ।
व्यस्तो यज्ञो महाराज पितुस्तव महात्मनः ॥ १२.३२३.१८ ॥
そして大王よ、私は弟子たちと共に、太陽が光線で散らすように、あなたの偉大な父君の祭祀を乱したのです。
12.323.19
मिषतो देवलस्यापि ततोऽर्धं हृतवान्वसु ।
स्ववेददक्षिणायार्थे विमर्दे मातुलेन ह ॥ १२.३२३.१९ ॥
デーヴァラが見ている前で、彼は富の半分を奪った。自らのヴェーダの布施のために、論争において私の母方の叔父がそうしたのである。
12.323.20
सुमन्तुनाऽथ पैलेन तथा जैमिनिना च वै ।
पित्रा ते मुनिभिश्चैव ततोऽहमनुमानितः ॥ १२.३२३.२० ॥
スマントゥ、パイラ、そしてジャイミニ、あなたの父と聖者たちによって、そのとき私は承認を得て敬われた。
12.323.21
दश पञ्च च प्राप्तानि यजूंष्यर्कान्मयाऽनघ ।
तथैव रोमहर्षेण पुराणमवधारितम् ॥ १२.३२३.२१ ॥
罪なき者よ、私は太陽から十五のヤジュスを得た。同じく、プラーナは羅摩ハルシャナから受け取られた。
12.323.22
बीजमेतत्पुरस्कृत्य देवीं चैव सरस्वतीम् ।
सूर्यस्य चानुभावेन प्रवृत्तोऽहं नराधिप ॥ १२.३२३.२२ ॥
人の王よ、この種を先に置き、女神サラスヴァティーをも心に掲げ、太陽の力によって、私は進み出た。
12.323.23
कर्तुं शतपथं चेदमपूर्वं च कृतं मया ।
यथाभिलपितं मार्गं तथा तच्चोपपादितम् ॥ १२.३२३.२३ ॥
このシャタパタ・ブラーフマナを編むこと、そして前例なきことを私は成し遂げた。望んだ道のとおり、それもまた成就された。
12.323.24
शिष्याणामखिलं कृत्स्नमनुज्ञातं ससंग्रहम् ।
सर्वे च शिष्याः शुचयो गताः परमहर्षिताः ॥ १२.३२३.२४ ॥
弟子たちには全体が完全に、集成とともに許された。すべての清らかな弟子たちは、大いに喜んで去っていった。
12.323.25
शाखाः पञ्चदशेमास्तु विद्या भास्करदर्शिता ।
प्रतिष्ठाप्य यथाकामं वेद्यं तदनुचितयम् ॥ १२.३२३.२५ ॥
これら十五の枝は太陽が示した知識である。望むままに確立し、知るべきものを思い巡らせよ。
12.323.26
किमत्र ब्रह्मण्यमृतं किंच वेद्यमनुत्तमम् ।
चिन्तयंस्तत्र चागत्य गन्धर्वो मामपृच्छत ॥ १२.३२३.२६ ॥
ここでブラフマンに関わる不死とは何か、そして最高に知るべきものは何か。これを思い巡らしていると、ガンダルヴァが来て私に尋ねた。
12.323.27
विश्वावसुस्ततो राजन्वेदान्तज्ञानकोविदः ।
चतुर्विशांस्ततोऽपृच्छत्प्रश्नान्वेदस्य पार्थिव ॥ १२.३२३.२७ ॥
そして王よ、ヴェーダーンタの知識に通じたヴィシュヴァーヴァス は、ヴェーダに関する二十四の問いを発した。
12.323.28
पञ्चविंशतिमं प्रश्नं पप्रच्छान्वीक्षिकीं तदा ।
तथैव पुरुषव्याघ्र मित्रं वरुणमेव च ॥ १२.३२३.२८ ॥
そのとき彼は二十五番目の問い、論理的探究について尋ねた。人中の虎よ、同じくミトラとヴァルナについても尋ねた。
12.323.29
ज्ञानं ज्ञेयं तथा ज्ञोऽज्ञः कस्तपा अतपास्तथा ।
सूर्यातिसूर्य इति च विद्याविद्ये तथैव च ॥ १२.३२३.२९ ॥
知と知るべきもの、知る者と知らぬ者、誰が苦行者で誰が非苦行者か、同様に太陽を超える太陽、そして知と無知もまた同様である。
12.323.30
वेद्यावेद्यं तथा राजन्नचलं चलमेव च ।
अव्ययं चाक्षरं क्षेम्यमेतत्प्रश्नमनुत्तमम् ॥ १२.३२३.३० ॥
王よ、知るべきものと知られ得ぬもの、不動と動、不変と不滅、安らぎをもたらすもの。この問いこそ最上のものである。
12.323.31
अथोक्तश्च महाराज राजा गन्धर्वसत्तमः ।
पृष्टवानानुपूर्व्येण प्रश्नमर्थवदुत्तमम् ॥ १२.३२३.३१ ॥
そして大王よ、ガンダルヴァの最良の王は語りかけられると、順を追って意味深く最上の問いを発した。
12.323.32
मुहूर्तमुष्यतां तावद्यावदेनं विचिन्तये ।
बाढमित्येव कृत्वा स तूर्ष्णीं गन्धर्व आस्थितः ॥ १२.३२३.३२ ॥
「これを考えるまで、しばし待ってくれ。」「よかろう」と言って、そのガンダルヴァは黙って立っていた。
12.323.33
ततोऽनुचिन्तयमहं भूयो देवीं सरस्वतीम् ।
मनसा स च मे प्रश्नो दध्नो धृतमिवोद्धृतः ॥ १२.३२३.३३ ॥
そこで私は心の中で再び女神サラスヴァティーを念じた。すると私の問いは、凝乳からギーを取り出すように引き出された。
12.323.34
तत्रोपनिषदं चैव परिशेषं च पार्थिव ।
मथ्नामि मनसा तात दृष्ट्वा चान्वीक्षिकीं पराम् ॥ १२.३२३.३४ ॥
王よ、そこで私は心で奥義書と残りのものをかき混ぜる。わが愛する者よ、至上の論理的探究を見たからである。
12.323.35
चतुर्थी राजशार्दूल विद्यैषा सांपरायिकी ।
उदीरिता मया तुभ्यं पञ्चविंशाऽधितिष्ठता ॥ १२.३२३.३५ ॥
王の中の虎よ、これは第四の知識、来世に関するものである。私は二十五番目の原理に立って、あなたにこれを説いた。
12.323.36
अथोक्तस्तु मया राजन्राजा विश्वावसुस्तदा ।
श्रूयतां यद्भवानस्मान्प्रश्नं संपृष्टवानिह ॥ १२.३२३.३६ ॥
そこで私が語りかけると、王よ、ヴィシュヴァーヴァス王は言った。「ここであなたが我々に問うた問いを聞け。」
12.323.37
विश्वाविश्वेति यदिदं गन्धर्वेन्द्रानुपृच्छसि ।
विश्वाव्यक्तं परं विद्याद्भूतभव्यभयंकरम् ॥ १२.३२३.३७ ॥
ガンダルヴァの主よ、君は「一切」と「非一切」について問うている。一切の未顕現こそ至高であり、過去と未来の存在すべてにとって恐ろしいものだと知るべきである。
12.323.38
त्रिगुणं गुणकर्तृत्वाद्विश्वान्यो निष्कलस्तथा ।
विश्वाविश्वेति मिथुनमेवमेवानुदृश्यते ॥ १२.३२३.३८ ॥
三徳を持ち、諸徳の作り手であるゆえに、それは一切とは異なり、同様に分かたれないものである。このように一切と非一切は対として見られる。
12.323.39
अव्यक्तं प्रकृतिः प्राहुः पुरुषेति च निर्गुणम् ।
तथैव मित्रं पुरुषं वरुणं प्रकृतिं तथा ॥ १२.३२३.३९ ॥
未顕現なるものをプラクリティと呼び、またプルシャとも呼ぶ。それは無徳である。同様に、ミトラはプルシャ、ヴァルナはプラクリティと見なすべきである。
12.323.40
ज्ञानं तु प्रकृतिं प्राहुर्ज्ञेयं पुरुषमेव च ।
अज्ञमव्यक्तमित्युक्तं ज्ञस्तु निष्कल उच्यते ॥ १२.३२३.४० ॥
知を プラクリティと呼び、知られるべきものは実にプルシャである。無知なるものは未顕現と言われ、知る者は分かたれないと言われる。
12.323.41
कस्तपा अतपाः प्रोक्तः कोसौ पुरुष उच्यते ।
तपास्तु प्रकृतिं प्राहुरतपा निष्कलः स्मृतः ॥ १२.३२३.४१ ॥
苦行者とは誰か、非苦行者と言われるのは誰か。プルシャと呼ばれるのは誰か。苦行をプラクリティと呼び、非苦行者は分かたれないものと記憶される。
12.323.42
सूर्यमव्यक्तमित्युक्तमतिसूर्यस्तु निष्कलः ।
अविद्या प्रोक्तमव्यक्तं विद्या पुरुष उच्यते ॥ १२.३२३.४२ ॥
太陽は未顕現と言われるが、超日は分かたれない。無明は未顕現と言われ、智慧はプルシャと呼ばれる。
12.323.43
तथैवावेद्यमव्यक्तं वेद्यः पुरुष उच्यते ।
चलाचलमिति प्रोक्तं त्वया तदपि मे शृणु ॥ १२.३२३.४३ ॥
同様に、未顕現は不可知であり、可知なるものはプルシャと言われる。おまえが言った「動と不動」についても、私から聞け。
12.323.44
चलां तु प्रकृतिं प्राहुः कारणं क्षेपसर्गयोः ।
अक्षेपसर्गयोः कर्ता निश्चलः पुरुषः स्मृतः ॥ १२.३२३.४४ ॥
動的なプラクリティは放出と創造の原因と言われる。放出せず創造しない作者は、不動のプルシャと伝えられる。
12.323.45
अज्ञावुभौ ध्रुवौ चैव अक्षयौ चाप्युभावपि ॥ १२.३२३.४५ ॥
両者とも不生で、不動で、不滅である。両者ともに。
12.323.46
अजौ नित्यावुभौ प्राहुरध्यात्मगतिनिश्चयाः ।
अक्षयत्वात्प्रजनने अजमत्राहुरव्ययम्।
अक्षयं पुरुषं प्राहुः क्षयो ह्यस्य न विद्यते ॥ १२.३२३.४६ ॥
内なる道を確信する者たちは、両者とも不生で永遠だと言う。不滅であるゆえに、生成においては不生者を不変と呼び、プルシャを不滅と呼ぶ。彼には衰えがないからである。
12.323.47
गुणक्षयत्वात्प्रकृतिः कर्तृत्वादक्षयं बुधाः ।
एषा तेऽन्वीक्षिकी विद्या चतुर्थी सांपरायिकी ॥ १२.३२३.४७ ॥
諸徳が衰えるゆえにプラクリティは衰える。作用するゆえに賢者はそれを不滅と呼ぶ。これがおまえのための吟味の知、第四のもので、来世に関わるものである。
12.323.48
विद्योपेतं धनं कृत्वा कर्मणा नित्यकर्मणि ।
एकान्तदर्शना वेदाः सर्वे विश्वावसो स्मृताः ॥ १२.३२३.४८ ॥
知識を伴う富を作り、恒常の祭儀における行為によって。唯一の究極の見解をもつすべてのヴェーダは、ヴィシュヴァーヴァス よ、記憶されている。
12.323.49
जायन्ते च म्रियन्ते च यस्मिन्नेते यतश्च्युताः ।
वेदार्थं ये न जानीते वेद्यं गन्धर्वसत्तम ॥ १२.३२३.४९ ॥
これらが生まれ死に、そこから堕ちるもの、ヴェーダの意味と知るべきものを知らない者よ、ガンダルヴァの最良の者よ。
12.323.50
साङ्गोपाङ्गानपि यदि पञ्च वेदानधीयते ।
वेदवेद्यं न जानीते वेदभारवहो हि सः ॥ १२.३२३.५० ॥
支分と副支分を備えた五つのヴェーダを学んでも、ヴェーダによって知られるべきものを知らない者は、ただヴェーダの重荷を担う者である。
12.323.51
यो घृतार्थी खराक्षीरं मथेद्गन्धर्वसत्तम ।
विष्ठां तत्रानुपश्येत न मण्डं न च वै घृतम् ॥ १२.३२३.५१ ॥
ギーを望んで雌ロバの乳を攪拌する者は、ガンダルヴァの最良の者よ、そこに糞だけを見出し、クリームもギーも得られない。
12.323.52
तथा वेद्यमवेद्यं च वेदविद्यो न विन्दति ।
स केवलं मूढमतिर्वेदभारवहः स्मृतः ॥ १२.३२३.५२ ॥
同様に、ヴェーダの学識ある者は、知るべきものも知るべきでないものも得ない。彼はただ心の迷った、ヴェーダの重荷を担う者と呼ばれる。
12.323.53
द्रष्टव्यौ नित्यमेवैतौ तत्परेणान्तरात्मना ।
यथाऽस्य जन्मनिधने न भवेतां पुनः पुनः ॥ १२.३२३.५३ ॥
この二つを、それに専念した内なる自己で常に見なければならない。そうすれば、この者の生と死は繰り返し起こらなくなる。
12.323.54
अजस्रं जन्मनिधनं चिन्तयित्वा त्रयीमिमाम् ।
परित्यज्य क्षयमिह अक्षयं धर्ममास्थितः ॥ १२.३२३.५४ ॥
絶えず生と死を思惟し、この三つのヴェーダと此岸の滅びゆくものを捨て、不滅の法に帰依すべきである。
12.323.55
यदाऽनुपश्यतेऽत्यन्तमहन्यहनि काश्यप ।
तदा स केवलीभूतः षड्विंशमनुपश्यति ॥ १२.३२३.५५ ॥
カーシュヤパよ、人が日々かの至高の実在を観じるとき、彼は独り（自己において）となり、第二十六を見る。
12.323.56
अन्यश्च शाश्वतो व्यक्तस्तथाऽन्यः पञ्चविंशकः ।
तत्स्थं समनुपश्यन्ति तमेकमिति साधवः ॥ १२.३२३.५६ ॥
一つは永遠、一つは顕現、さらに一つは第二十五である。それに住して、善き人々はそれを一つとして見る。
12.323.57
तेनैतं नाभिनन्दन्ति पञ्चविंशकमच्युतम् ।
जन्ममृत्युभयाद्योगाः सांख्याश्च परमैषिणः ॥ १२.३२३.५७ ॥
それゆえ生死の恐れから、至高を求めるヨーガ行者とサーンキヤの人々は、その不滅の第二十五を喜ばない。
12.323.58
पञ्चविंशं यदेतत्ते प्रोक्तं ब्राह्मणसत्तम ।
तदहं न तथा वेद्मि तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.३२३.५८ ॥
バラモンの中の最上の人よ、あなたが説いたこの第二十五を、私はそのようには知りません。それを説明できるのはあなただけです。
12.323.59
जैगीषव्यस्यासितस्य देवलस्य मया श्रुतम् ।
पराशरस्य विप्रर्षेर्वार्षगण्यस्य धीमतः ॥ १२.३२३.५९ ॥
ジャイギーシャヴヤ、アシタ、デーヴァラ、ブラフマルシ・パラーシャラ、そして賢者ヴァールシャガンヤの（教え）を私は聞いてきた。
12.323.60
भिक्षोः पञ्चशिखस्यास्य कपिलस्य शुकस्य च ।
गौतमस्याष्टिंषेणस्य गर्गस्य च महात्मनः ॥ १२.३२३.६० ॥
乞食者パンチャシカ、このカピラ、シュカ、ガウタマ、アシュティシェーナ、そして大いなる魂のガルガの（教え）も私は聞いてきた。
12.323.61
नारदस्यासुरेश्चैव पुलस्त्यस्य च धीमतः ।
सनत्कुमारस्य ततः शुक्रस्य च महात्मनः ॥ १२.३२३.६१ ॥
ナーラダとアスラ、賢いプラスティヤ、続いてサナトクマーラと偉大なシュクラの言葉を私は聞いてきた。
12.323.62
कश्यपस्य पितुश्चैव पूर्वमेव मया श्रुतम् ।
तदनन्तरं च रुद्रस्य विश्वरूपस्य धीमतः ॥ १२.३२३.६२ ॥
父カシュヤパの言葉は以前に聞いており、その後、賢いヴィシュヴァルーパのルドラの言葉も聞いた。
12.323.63
दैवतेभ्यः पितृभ्यश्च दैतेयेभ्यस्ततस्ततः ।
प्राप्तमेतन्मया कृत्स्नं वेद्यं नित्यं वदन्त्युत ॥ १२.३२३.६३ ॥
神々、祖霊、ダイティヤたちから、そしてさらに他の者からも、私はこの知るべき全てを得た。それは常に知るべきものだと人は言う。
12.323.64
तस्मात्तद्वै भवद्बुद्ध्या श्रोतुमिच्छामि ब्राह्मण ।
भवान्प्रबर्हः शास्त्राणां प्रगल्भश्चातिबुद्धिमान् ॥ १२.३२३.६४ ॥
それゆえ、バラモンよ、あなたの知恵からそれを聞きたい。あなたは諸論書の中で最も優れ、熟達し、極めて賢い。
12.323.65
न तवाविदितं किंचिद्भवाञ्श्रुतिनिधिः स्मृतः ।
कथ्यसे देवलोके च पितृलोके च ब्राह्मण ॥ १२.३२३.६५ ॥
あなたに知られていないことは何もない。あなたは聖典の宝庫と見なされている。バラモンよ、神々の世界でも祖霊の世界でもあなたのことが語られている。
12.323.66
ब्रह्मलोकगताश्चैव कथयन्ति महर्षयः ।
पतिश्च तपतां शश्वदादित्यस्तव भाषिता ॥ १२.३२३.६६ ॥
梵天の世界へ行った大聖者たちもあなたのことを語り、常に輝く者たちの主であるアーディトヤもあなたによって語られている。
12.323.67
साङ्ख्यज्ञानं त्वया ब्रह्मन्नवाप्तं कृत्स्नमेव च ।
तथैव योगशास्त्रं च याज्ञवल्क्य विशेषतः ॥ १२.३२३.६७ ॥
ブラーフマナよ、あなたはサーンキヤの知識を完全に得ており、同様にヨーガの論書も、特にヤージュニャヴァルキヤよ。
12.323.68
निःसंदिग्धं प्रबुद्धस्त्वं बुध्यमानश्चराचरम् ।
श्रोतुमिच्छामि तज्ज्ञानं घृतं मण्डमयं यथा ॥ १२.३२३.६८ ॥
あなたは疑いなく目覚めており、動くものと動かないものを知っている。その知識を聞きたい。乳脂から酥油ができるように。
12.323.69
कृत्स्नधारिणमेव त्वां मन्ये गन्धर्वसत्तम ।
जिज्ञासमे च मां राजंस्तन्निबोध यथाश्रुतम् ॥ १२.३२३.६९ ॥
ガンダルヴァの最上の者よ、私はあなたを全てを保つ者と見なす。王よ、私も問いたい。聞いたとおりに理解せよ。
12.323.70
बुध्यमानो हि प्रकृतिं बुध्यते पञ्चविंशकः ।
न तु बुध्यति गन्धर्वप्रकृतिः पञ्चविंशकम् ॥ १२.३२३.७० ॥
知る者は本性を知り、二十五番目は知る。しかしガンダルヴァの本性は二十五番目を知らない。
12.323.71
अनेन प्रतिबोधेन प्रधानं प्रवदन्ति तत् ।
साङ्ख्ययोगार्थतत्त्वज्ञा यथ्नाश्रुतिनिदर्शनात् ॥ १२.३२३.७१ ॥
この覚醒によって、サーンキヤとヨーガの真理に通じた者はそれを根本原質（プラダーナ）と呼ぶ。聖典の教えが示すとおりに。
12.323.72
पश्यंस्तथैव चापश्यन्पश्यत्यन्यः सदाऽनघ ।
षड्विंशं पञ्चविंशं च चतुर्विशं च पश्यति ॥ १२.३२३.७२ ॥
見る者と見ない者。同様に、別の者は常に見る、罪なき者よ。彼は二十六番目、二十五番目、また二十四番目を見る。
12.323.73
न तु पश्यति पश्यंस्तु यश्चैनमनुपश्यति ।
पञ्चविंशोऽभिमन्येत नान्योऽस्ति परतो मम ॥ १२.३२३.७३ ॥
見る者を見る者は、実は見ていない。これに随って見る者は、自らを二十五番目と考える。私を超えて他者はない。
12.323.74
न चतुर्विशको ग्राह्यो मनुजैर्ज्ञानदर्शिभिः ।
मत्स्यो वोदकमन्वेति प्रवर्तेत प्रवर्तनात् ॥ १२.३२३.७४ ॥
智慧の眼を持つ人々は、第二十四を取らない。魚が水に従うように、活動から活動へと進む。
12.323.75
यथैव बुध्यते मत्स्यस्तथैषोऽप्यनुबुध्यते ।
स स्नेहात्सहवासाच्च साभिमानाच्च नित्यशः ॥ १२.३२३.७५ ॥
魚が覚知するように、この者もまた覚知する。愛着により、共に住むことにより、慢心により、彼は常にそのようにする。
12.323.76
स निमज्जति कालस्य यदैकत्वं न बुध्यते ।
उन्मज्जति हि कालस्य समत्वेनाभिसंवृतः ॥ १२.३२३.७६ ॥
一体性を覚らないとき、彼は時間に沈む。時間の平等に覆われ、彼は再び浮かび上がる。
12.323.77
यदा तु मन्यतेऽन्योऽहमन्य एष इति द्वजिः ।
तदा स केवलीभूतः षड्विंशमनुपश्यति ॥ १२.३२३.७७ ॥
再生者が「私は別であり、これは別である」と考えるとき、彼は孤独となって第二十六を見る。
12.323.78
अन्यश्च राजन्परमस्तथाऽन्यः पञ्चविंशकः ।
तत्स्थत्वादनुपश्यन्ति एक एवेति साधवः ॥ १२.३२३.७८ ॥
王よ、至高は別であり、第二十五もまた別である。そこに留まるゆえに、善き人々は「ただ一つ」と見る。
12.323.79
तेनैतन्नाभिनन्दन्ति पञ्चविंशकमच्युतम् ।
जन्ममृत्युभयाद्भीता योगाः साङ्ख्याश्च काश्यप।
षड्विंशमनुपश्यन्तः शुचयस्तत्परायणाः ॥ १२.३२३.७९ ॥
それゆえ生死の恐怖におびえるヨーガ行者やサーンキヤの人々は、不滅の第二十五者を喜ばない。カーシュヤパよ、清浄でそれに専念する人々は第二十六者を観じる。
12.323.80
यदा स केवलीभूतः षड्विंशमनुपश्यति ।
तदा स सर्वविद्विद्वान्न पुनर्जन्म विन्दति ॥ १२.३२३.८० ॥
彼が独存（執着を離れた者）となって第二十六者を観じるとき、その一切を知る賢者は再び生を得ない。
12.323.81
एवमप्रतिबुद्धश्च बुध्यमानश्च तेऽनघ ।
बुद्धिश्चोक्ता यथातत्त्वं मया श्रुतिनिदर्शनात् ॥ १२.३२३.८१ ॥
このように、罪なき者よ、君はまだ目覚めていないが、目覚めつつある。シュルティの証によって、私は真実に即した智慧を君に説いた。
12.323.82
पश्यापश्यं यो न पश्येत्क्षेम्यं तत्वं च काश्यप ।
केवलाकेवलं चान्यत्पञ्चविंशं परं च यत् ॥ १२.३२३.८२ ॥
カーシュヤパよ、見るものと見ないもの、安穏の真理、孤独と非孤独、そして第二十五者とそれを超える至高者を見ない者。
12.323.83
तथ्यं शुभं चैतदुक्तं त्वया विभो ।
सम्यक्क्षेम्यं दैवताद्यं यथावत्।
स्वस्त्यक्षयं भवतश्चास्तु नित्यं ।
बुद्ध्या सदा बुद्धियुक्तं नमस्ये ॥ १२.३२३.८३ ॥
主よ、あなたは真実で吉祥なこの教えを正しく、ありのままに説かれた。安穏で神々の中の第一のものを。あなたの幸福が永遠に尽きぬことを。知恵によって常に知恵あるあなたに、私は礼拝する。
12.323.84
एवमुक्त्वा संप्रयातो दिवं स ।
विभ्राजन्वै श्रीमता दर्शनेन।
दृष्टश्च तुष्ट्या परयाऽभिनन्द्य ।
प्रदक्षिणं मम कृत्वा महात्मा ॥ १२.३२३.८४ ॥
このように語り、その偉大な魂は輝かしい姿を現して天界へ去った。至上の喜びのうちに彼は見られ、迎えられ、私の周りを右回りに巡った。
12.323.85
ब्रह्मादीनां खेचराणां क्षितौ च ।
ये चाधस्तात्संवसन्ते नरेन्द्र।
तत्रैव तद्दर्शनं दर्शयन्वै ।
सम्यक्क्षेम्यं ये पथं संश्रिता वै ॥ १२.३२३.८५ ॥
王よ、ブラフマーをはじめとする神々、空を行く者、地上の者、そして下界に住む者たちは、まさにそこにその光景を示す。完全に安全な道に身を寄せた者は、必ずそれを得る。
12.323.86
साङ्ख्याः सर्वे साङ्ख्यधर्मे रताश्च ।
तद्वद्योगा योगधर्मे रताश्च।
ये चाप्यन्ये मोक्षकामा मनुष्या ।
स्तेषामेतद्दर्शनं ज्ञानदृष्टम् ॥ १२.३२३.८६ ॥
サーンキヤの教えに専念するすべてのサーンキヤ派、同様にヨーガの修行に専念するヨーギン、そして解脱を望む他の人々——彼らにとってこの光景は知恵の眼によって見られる。
12.323.87
ज्ञानान्मोक्षो जायते राजसिंह ।
नास्त्यज्ञानादेवमाहुर्नरेन्द्र।
तस्माज्ज्ञानं तत्त्वतोऽन्तेषितव्यं ।
येनात्मानं मोक्षयेज्जन्ममृत्योः ॥ १२.३२३.८७ ॥
王者の中の獅子よ、解脱は知識から生じる。無知からは生じないと彼らは言う。ゆえに人主よ、真に知識を求めるべきである。それによって人は自らを生と死から解き放つことができる。
12.323.88
प्राप्य ज्ञानं ब्राह्मणात्क्षत्रियाद्वा ।
वैश्याच्छ्रद्रादपि नीचादभीक्ष्णम्।
श्रद्धातव्यं श्रद्दधानेन नित्यं ।
न श्रद्धिनं जन्ममृत्यू विशेताम् ॥ १२.३२३.८८ ॥
バラモン、クシャトリヤ、ヴァイシャ、シュードラ、あるいは卑しい者からでさえ知識を得たならば、信仰を持つ者は常に信を抱くべきである。信仰ある者に生と死は入り込まない。
12.323.89
सर्वं विश्वं ब्रह्म चैतत्समस्तम् ॥ १२.३२३.८९ ॥
この一切、宇宙全体がまさにブラフマンである。
12.323.90
ब्रह्मास्यतो ब्राह्मणाः संप्रसूता ।
बाहुभ्यां वै क्षत्रियाः संप्रसूताः।
नाभ्यां वैश्याः पादतश्चापि शूद्राः ।
सर्वे वर्णा नान्यथा वेदितव्याः ॥ १२.३२३.९० ॥
バラモンはブラフマーの口から、クシャトリヤは腕から、ヴァイシャは臍から、そしてシュードラも足から生まれた。すべてのヴァルナはまさにこのように理解すべきであり、ほかではない。
12.323.91
अज्ञानतः कर्मयोनिं भजन्ते ।
तांतां राजंस्ते यथा यान्त्यभावम्।
तथा वर्णा ज्ञानहीनाः पतन्ते ।
घोरादज्ञानात्प्राकृतं योनिजालम् ॥ १२.३२३.९१ ॥
無知によって、生きものは次々と行為の胎に入る。王よ、彼らが滅びに向かうように、知識を欠いた種姓もまた堕ちる。恐ろしい無知から、自然の胎の網が生じるのである。
12.323.92
तस्माज्ज्ञानं सर्वतो मार्गितव्यं ।
सर्वत्रस्थं चैतदुक्तं मया ते।
तत्स्थो ब्रह्मा तस्थिवांश्चापरो य ।
स्तस्मै नित्यं मोक्षमाहुर्नरेन्द्र ॥ १२.३२३.९२ ॥
ゆえに知識は四方八方から求められるべきである。私は、それが至る所に遍在していると君に告げた。それに住する者はブラフマンであり、その中に堅く立つ別の者には、人の王よ、常に解脱がもたらされると説かれている。
12.323.93
यत्ते पृष्टं तन्मया चोपदिष्टं ।
याथातथ्यं तद्विशोको भजस्व।
राजन्गच्छस्वैतदर्थस्य पारं ।
सम्यक्प्रोक्तं स्वस्ति ते त्वस्तु नित्यम् ॥ १२.३२३.९३ ॥
あなたが尋ねたことは私が説きました。そのありのままを知り、憂いを離れなさい。王よ、この義の彼岸に至りなさい。よく説かれました。あなたに常に幸いがありますように。
12.323.94
स एवमनुशिष्टस्तु याज्ञवल्क्येन धीमता ।
प्रीतिमानभवद्राजा मिथिलाधिपतिस्तदा ॥ १२.३२३.९४ ॥
賢明なヤージュニャヴァルキヤにこのように教えられ、ミティラーの王はその時喜んだ。
12.323.95
गते मुनिवरे तस्मिन्कृते चापि प्रदक्षिणम् ।
दैवरातिर्नरपतिरासीनस्तत्र मोक्षवित् ॥ १२.३२३.९५ ॥
その最高の聖仙が去り、また右繞の礼がなされた後、解脱を知る王デーヴァラーティは、そこに座したままであった。
12.323.96
गोकोटिं स्पर्शयामास हिरण्यस्य तथैव च ।
रत्नाञ्जलिमथैकैकं ब्राह्मणेभ्यो ददौ तदा ॥ १२.३२३.९६ ॥
彼は同様に千万頭の牛と黄金を施させ、さらに各バラモンに宝石を一掬いずつ与えた。
12.323.97
वेदहराज्यं च तदा प्रतिष्ठाप्य सुतस्य वै ।
यतिधर्ममुपास्यंश्चाप्यवसन्मिथिलाधिपः ॥ १२.३२३.९७ ॥
そこで彼は息子をヴェーダの守護者の王国に即位させ、遊行者の法を実践しながら住んだ。
12.323.98
साङ्ख्यज्ञानमधीयानो योगशास्त्रं च कृत्स्नशः ।
धर्माधर्मं च राजेन्द्र प्राकृतं परिगर्हयन् ॥ १२.३२३.९८ ॥
サーンキヤの知識とヨーガの学を余すところなく学び、王の中の王よ、法と非法という世俗の区別を非難しながら。
12.323.99
अनन्त इति कृत्वा स नित्यं केवलमेव च ।
धर्माधर्मौ पुण्यपापे सत्यासत्ये तथैव च ॥ १२.३२३.९९ ॥
それを無限と見なし、常にただ純粋なものだけを見た。法と非法、功徳と罪、真実と虚偽も同様に見た。
12.323.100
जन्ममृत्यू च राजेन्द्र प्राकृतं तदचिन्तयत् ।
ब्रह्माव्यक्तस्य कर्मेदमिति नित्यं नराधिप ॥ १२.३२३.१०० ॥
王の中の王よ、彼は生と死を自然のものと考えた。人の主よ、彼は常に「これは未顕現のブラフマンの業である」と思っていた。
12.323.101
पश्यन्ति योगाः साङ्ख्याश्च स्वशास्त्रकृतलक्षणाः ।
इष्टानिष्टविमुक्तं हि तस्थौ ब्रह्म परात्परम् ॥ १२.३२३.१०१ ॥
ヨーガ行者とサーンキヤの人々は、それぞれの論書に説かれた特徴によってそれを見る。好ましいものと好ましくないものから解放されたブラフマンは、最高の上の最高として立っている。
12.323.102
नित्यं तदाहुर्विद्वांसः शुचि तस्माच्छुचिर्भव ।
दीयते यच्च लभते दत्तं यच्चानुमन्यते ॥ १२.३२३.१०२ ॥
賢者はそれを常に清浄だと言う。ゆえに汝も清浄であれ。与えられるもの、得られるもの、施されたもの、認められるもの、そのすべてがそれである。
12.323.103
अव्यक्तेनेति तच्चिन्त्यमन्यथा मा विचन्तय ।
ददाति च नरश्रेष्ठ प्रतिगृह्णाति यच्च ह।
ददात्यव्यक्त इत्येतत्प्रतिगृह्णाति यच्च वै ॥ १२.३२३.१०३ ॥
それは「未顕現によって」と考えるべきであり、別様に考えてはならない。人の中の最上の者よ、それは与え、また受け取る。「未顕現が与える」と「受け取るもの」とはまさにこれである。
12.323.104
आत्मा ह्येवात्मनो ह्येकः कोऽन्यस्तस्मात्परो भवेत् ।
एवं मन्यस्व सततमन्यथा मा विचिन्तय ॥ १२.३२३.१०४ ॥
自己こそが自己の唯一の自己である。それより高いものが他にあろうか。このように常に思い、別様に考えてはならない。
12.323.105
यस्याव्यक्तं न विदितं सगुणं निर्गुणं पुनः ।
तेन तीर्थानि यज्ञाश्च सेवितव्या विपश्चिता ॥ १२.३२३.१०५ ॥
未顕現なるもの、有属性と無属性を知らぬ者は、賢者として聖地と祭祀に仕えるべきである。
12.323.106
न स्वाध्यायैस्तपोभिर्वा यज्ञैर्वा कुरुनन्दन ।
लभतेऽव्यक्तिकं स्थानं ज्ञात्वाऽव्यक्तं महीयते ॥ १२.३२३.१०६ ॥
クルの喜びよ、ヴェーダ学習によっても、苦行によっても、祭祀によっても、未顕現の境地は得られない。未顕現を知る者こそ尊ばれる。
12.323.107
तथैव महतः स्थानमाहंकारिकमेव च ।
अहंकारात्परं चापि स्थानानि समवाप्नुयात् ॥ १२.३२३.१०७ ॥
同様に、大（マハット）の境地と我執に属する境地がある。我執を超えて、さらに高い境地にも至りうる。
12.323.108
ये त्वव्यक्तात्परं नित्यं जानते शास्त्रतत्पराः ।
जन्ममृत्युविमुक्तं च विमुक्तं सदसच्च यत् ॥ १२.३२३.१०८ ॥
聖典に専念する者は、未顕現を超えた永遠を知る。生と死から解脱し、有と非有からも解脱したものを知る。
12.323.109
एतन्मयाऽऽप्तं जनकात्पुरस्ता ।
त्तेनापि चाप्तं नृप याज्ञवल्क्यात्।
ज्ञातं विशिष्टं न तथा हि यज्ञा ।
ज्ञानेन दुर्गं तरते न यज्ञैः ॥ १२.३२३.१०९ ॥
これは以前、ジャナカから私が得たものであり、彼もヤージュニャヴァルキヤから得た。これは優れていると知られている。祭祀はそうではない。知によって難路を渡るのであり、祭祀によってではない。
12.323.110
दुर्गं जन्म निधनं चापि राज ।
न्न भौतिकं ज्ञानविदो वदन्ति।
यज्ञैस्तपोभिर्नियमैर्व्रतैश्च ।
दिवं समासाद्य पतन्ति भूमौ ॥ १२.३२३.११० ॥
王よ、生と死の難路は……（本文欠落）……。知者はそれを物質的とは言わない。祭祀、苦行、戒律、誓願によって天に至った者は、やがて大地に落ちる。
12.323.111
तस्मादुपासस्व परं महच्छुचि ।
शिवं विमोक्षं विमलं पवित्रम्।
क्षेत्रं ज्ञात्वा पार्थिव ज्ञानयज्ञ ।
मुपास्य वै तत्त्वमृषिर्भविष्यसि ॥ १२.३२३.१११ ॥
ゆえに、その至高で偉大、清浄で吉祥、解脱をもたらし、汚れなく清める真理を礼拝せよ。王よ、場（田）を知り、知識の供犠によってそれを礼拝すれば、真理を得て仙人となるであろう。
12.323.112
युदुपनिषदमुपाकरोत्तथाऽसौ ।
जनकनृपस्य पुरा हि याज्ञवल्क्यः।
यदुपगणितशाश्वताव्ययं त ।
च्छुभममृतत्वमशोकमर्च्छति ॥ १२.३२३.११२ ॥
昔、ヤージュニャヴァルキヤがジャナカ王に説いたそのウパニシャッド。永遠で不滅と見なされるものに達する者は、その吉祥で不死、憂いなき境地に達する。