ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.323
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.323.1
अव्यक्तस्थं परं यत्तत्पृष्टस्तेऽहं नराधिप ।
परं गुह्यमिमं प्रश्नं शृणुष्वावहितो नृप ॥ १२.३२३.१ ॥
ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಆ ಪರಮ ತತ್ವದ ಕುರಿತು, ಓ ನರಾಧಿಪನೇ, ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿದಿರಿ. ಓ ರಾಜನೇ, ಈ ಪರಮ ಗುಹ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಕೇಳು.
12.323.2
यथार्षेणेह विधिना चरताऽवमतेन ह ।
मयाऽऽदित्यादवाप्तानि यजूंषि मिथिलाधिप ॥ १२.३२३.२ ॥
ಓ ಮಿಥಿಲಾಧಿಪನೇ, ಇಲ್ಲಿ ಋಷಿವಿಧಿಯಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತಾ, ಅವಮಾನಿತನಾದರೂ, ನಾನು ಆದಿತ್ಯನಿಂದ ಯಜುರ್ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದೆ.
12.323.3
महता तपसा देवस्तपिष्णुः सेवितो मया ।
प्रीतेन चाहं विभुना सूर्येणोक्तस्तदाऽनघ ॥ १२.३२३.३ ॥
ಮಹಾ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ದೇವನನ್ನು ಸೇವಿಸಿದೆ; ಆಗ ಪ್ರೀತನಾದ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸೂರ್ಯನು ನನಗೆ ಹೇಳಿದನು, ಓ ನಿಷ್ಪಾಪನೇ.
12.323.4
वरं वृणीष्व विप्रर्षे यदिष्टं ते सुदुर्लभम् ।
तं ते दास्यामि प्रीतात्मा मत्प्रसादो हि दुर्लभः ॥ १२.३२३.४ ॥
ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಋಷಿಯೇ, ನಿನಗೆ ಬೇಕಾದ, ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭವಾದ ವರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡು; ಪ್ರೀತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಅದನ್ನು ನಿನಗೆ ಕೊಡುವೆನು, ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ದುರ್ಲಭ.
12.323.5
ततः प्रणम्य शिरसा मयोक्तस्तपतांवरः ।
यजूंषि नोपयुक्तानि क्षिप्रमिच्छामि वेदितुम् ॥ १२.३२३.५ ॥
ಬಳಿಕ ತಲೆ ಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ತಪಸ್ವಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಿಗೆ ನಾನು ಹೇಳಿದೆ: "ಯಜುರ್ಮಂತ್ರಗಳು ಇನ್ನೂ ಬಳಕೆಯಾಗಿಲ್ಲ; ಅವುಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ."
12.323.6
ततो मां भगवानाह वितरिष्यामि ते द्विज ।
सरस्वतीह वाग्भूता शरीरं ते प्रवेक्ष्यति ॥ १२.३२३.६ ॥
ಆಗ ಭಗವಂತನು ನನಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ಓ ದ್ವಿಜನೇ, ನಾನು ನಿನಗೆ ಅದನ್ನು ಕೊಡುವೆನು; ಇಲ್ಲಿ ವಾಕ್‌ರೂಪದ ಸರಸ್ವತಿ ನಿನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಳು."
12.323.7
ततो मामाह भगवानास्यं स्वं विवृतं कुरु ।
विवृतं च ततो मेऽऽस्यं प्रविष्टा च सरस्वती ॥ १२.३२३.७ ॥
ಆಗ ಭಗವಾನನು ನನಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ನಿನ್ನ ಬಾಯನ್ನು ತೆರೆ.' ನನ್ನ ಬಾಯಿ ತೆರೆದಾಗ ಸರಸ್ವತಿ ಅದರೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು.
12.323.8
ततो विदह्यमानोऽहं प्रविष्टोऽम्भस्तदाऽनघ ।
अविज्ञानादमर्षाच्च भास्करस्य महात्मनः ॥ १२.३२३.८ ॥
ಆಗ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ನಾನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ, ಓ ನಿಷ್ಕಳಂಕನೇ, ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲಿನ ಕೋಪದಿಂದ.
12.323.9
ततो विदह्यमानं मामुवाच भगवान्रविः ।
मुहूर्तं सह्यतां दाहस्ततः शीतीभविष्यति ॥ १२.३२३.९ ॥
ಆಗ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ನನಗೆ ಭಗವಾನ ರವಿ ಹೇಳಿದನು: 'ಕ್ಷಣಕಾಲ ಈ ಉರಿಯನ್ನು ಸಹಿಸು; ಆಮೇಲೆ ಇದು ತಣ್ಣಗಾಗುವುದು.'
12.323.10
शीतीभूतं च मां दृष्ट्वा भगवानाह भास्करः ।
प्रतिभास्यति ते वेदः सखिलः सोत्तरो द्विज ॥ १२.३२३.१० ॥
ನಾನು ತಣ್ಣಗಾದುದನ್ನು ಕಂಡು ಭಗವಾನ ಭಾಸ್ಕರ ಹೇಳಿದನು: 'ಓ ದ್ವಿಜನೇ, ನಿನಗೆ ವೇದವು ಅದರ ಖಿಲ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದು.'
12.323.11
कृत्स्नं शतपथं चैव प्रणेष्यसि द्विजर्षभ ।
तस्यान्ते चापुनर्भावे बुद्धिस्तव भविष्यति ॥ १२.३२३.११ ॥
ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನೀನು ಸಮಗ್ರ ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವೆ; ಅದರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುವುದು.
12.323.12
प्राप्स्यसे च यदिष्टं तत्साङ्ख्ययोगेप्सितं पदम् ।
एतावदुक्त्वा भगवानस्तमेवाभ्यवर्तत ॥ १२.३२३.१२ ॥
ನೀನು ಬಯಸುವುದನ್ನು, ಸಾಂಖ್ಯ-ಯೋಗದಿಂದ ಬಯಸಲ್ಪಡುವ ಆ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ. ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಭಗವಾನನು ಅಸ್ತಾಚಲದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿದನು.
12.323.13
ततोऽनुव्याहृतं श्रुत्वा गते देवे विभावसौ ।
गृहमागत्य संहृष्टोऽचिन्तयं वै सरस्वतीम् ॥ १२.३२३.१३ ॥
ಆಗ ಸೂರ್ಯದೇವನ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕೇಳಿ, ದೇವನು ಹೊರಟುಹೋದ ನಂತರ, ನಾನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದೆ.
12.323.14
ततः प्रवृत्ताऽतिशुभा स्वरव्यञ्जनभूषिता ।
ओंकारमादितः कृत्वा मम देवी सरस्वती ॥ १२.३२३.१४ ॥
ಆಗ ನನ್ನ ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿ, ಸ್ವರ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಜನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಳಾಗಿ, ಓಂಕಾರವನ್ನು ಆದಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟು, ಅತ್ಯಂತ ಶುಭಕರವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಳು.
12.323.15
ततोऽहमर्ध्यं विधिवत्सरस्वत्यै न्यवेदयम् ।
परं यत्नमवाप्यैव निषण्णस्तत्परायणः ॥ १२.३२३.१५ ॥
ನಂತರ ನಾನು ವಿಧಿಯಂತೆ ಸರಸ್ವತಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದೆ; ಪರಮ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಅವಳಲ್ಲೇ ನಿಷ್ಠನಾಗಿ ಕುಳಿತೆ.
12.323.16
ततः शतपथं कृत्स्नं सरहस्यं ससंग्रहम् ।
चक्रे सपरिशेषं च हर्षेण परमेण ह ॥ १२.३२३.१६ ॥
ನಂತರ ನಾನು ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವನ್ನು ಅದರ ರಹಸ್ಯ, ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಶೇಷಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಮ ಹರ್ಷದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಚಿಸಿದೆ.
12.323.17
कृत्वा चाध्ययनं तेषां शिष्याणां शतमुत्तमम् ।
विप्रियार्थं सशिष्यस्य मातुलस्य महात्मनः ॥ १२.३२३.१७ ॥
ಆ ನೂರು ಉತ್ತಮ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ನಾನು ಅಧ್ಯಯನ ಬೋಧಿಸಿದೆ; ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದ ಮಹಾತ್ಮ ಮಾವನಿಗೆ ಅಪ್ರಿಯವಾಗಲೆಂದು.
12.323.18
ततः सशिष्येण मया सूर्येणेव गभस्तिभिः ।
व्यस्तो यज्ञो महाराज पितुस्तव महात्मनः ॥ १२.३२३.१८ ॥
ನಂತರ ಮಹಾರಾಜನೇ, ನನ್ನ ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಚದುರಿಸುವಂತೆ ನಿಮ್ಮ ಮಹಾತ್ಮ ತಂದೆಯ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಚದುರಿಸಿದೆ.
12.323.19
मिषतो देवलस्यापि ततोऽर्धं हृतवान्वसु ।
स्ववेददक्षिणायार्थे विमर्दे मातुलेन ह ॥ १२.३२३.१९ ॥
ದೇವಲನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅವನು ಅರ್ಧ ಧನವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದನು; ತನ್ನ ವೇದದ ದಕ್ಷಿಣೆಗಾಗಿ, ವಾದದಲ್ಲಿ ಮಾವನು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದನು.
12.323.20
सुमन्तुनाऽथ पैलेन तथा जैमिनिना च वै ।
पित्रा ते मुनिभिश्चैव ततोऽहमनुमानितः ॥ १२.३२३.२० ॥
ಸುಮಂತು, ಪೈಲ, ಜೈಮಿನಿ, ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ತಂದೆ ಹಾಗೂ ಮುನಿಗಳೂ ಆಗ ನನ್ನನ್ನು ಒಪ್ಪಿ ಗೌರವಿಸಿದರು.
12.323.21
दश पञ्च च प्राप्तानि यजूंष्यर्कान्मयाऽनघ ।
तथैव रोमहर्षेण पुराणमवधारितम् ॥ १२.३२३.२१ ॥
ಓ ನಿರ್ದೋಷನೇ, ನಾನು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಹದಿನೈದು ಯಜುಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಪಡೆದೆನು; ಹಾಗೆಯೇ ರೋಮಹರ್ಷಣನಿಂದ ಪುರಾಣವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು.
12.323.22
बीजमेतत्पुरस्कृत्य देवीं चैव सरस्वतीम् ।
सूर्यस्य चानुभावेन प्रवृत्तोऽहं नराधिप ॥ १२.३२३.२२ ॥
ಓ ನರಾಧಿಪ, ಈ ಬೀಜವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು, ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನೂ, ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಾನು ಮುಂದಾದೆನು.
12.323.23
कर्तुं शतपथं चेदमपूर्वं च कृतं मया ।
यथाभिलपितं मार्गं तथा तच्चोपपादितम् ॥ १२.३२३.२३ ॥
ಈ ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಹಿಂದೆ ಇಲ್ಲದ್ದನ್ನು ನಾನು ಮಾಡಿದ್ದು; ಬಯಸಿದ ಮಾರ್ಗದಂತೆಯೇ ಅದೂ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
12.323.24
शिष्याणामखिलं कृत्स्नमनुज्ञातं ससंग्रहम् ।
सर्वे च शिष्याः शुचयो गताः परमहर्षिताः ॥ १२.३२३.२४ ॥
ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ಸಂಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು; ಎಲ್ಲಾ ಶುದ್ಧ ಶಿಷ್ಯರು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೋದರು.
12.323.25
शाखाः पञ्चदशेमास्तु विद्या भास्करदर्शिता ।
प्रतिष्ठाप्य यथाकामं वेद्यं तदनुचितयम् ॥ १२.३२३.२५ ॥
ಈ ಹದಿನೈದು ಶಾಖೆಗಳು ಸೂರ್ಯನು ತೋರಿಸಿದ ವಿದ್ಯೆ. ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಆ ಜ್ಞೇಯವನ್ನು ಚಿಂತಿಸು.
12.323.26
किमत्र ब्रह्मण्यमृतं किंच वेद्यमनुत्तमम् ।
चिन्तयंस्तत्र चागत्य गन्धर्वो मामपृच्छत ॥ १२.३२३.२६ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಅಮೃತ ಯಾವುದು? ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಜ್ಞೇಯ ಯಾವುದು? ಇದನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುತ್ತ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಗಂಧರ್ವನು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
12.323.27
विश्वावसुस्ततो राजन्वेदान्तज्ञानकोविदः ।
चतुर्विशांस्ततोऽपृच्छत्प्रश्नान्वेदस्य पार्थिव ॥ १२.३२३.२७ ॥
ಆಗ, ಓ ರಾಜನೇ, ವೇದಾಂತ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ವಿಶ್ವಾವಸು ವೇದದ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
12.323.28
पञ्चविंशतिमं प्रश्नं पप्रच्छान्वीक्षिकीं तदा ।
तथैव पुरुषव्याघ्र मित्रं वरुणमेव च ॥ १२.३२३.२८ ॥
ಆಗ ಅವನು ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು, ತರ್ಕವಿದ್ಯೆಯ ಕುರಿತು ಕೇಳಿದನು. ಓ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ವರುಣನ ಕುರಿತೂ ಕೇಳಿದನು.
12.323.29
ज्ञानं ज्ञेयं तथा ज्ञोऽज्ञः कस्तपा अतपास्तथा ।
सूर्यातिसूर्य इति च विद्याविद्ये तथैव च ॥ १२.३२३.२९ ॥
ಜ್ಞಾನ, ಜ್ಞೇಯ, ಜ್ಞಾನಿ, ಅಜ್ಞಾನಿ, ಯಾರು ತಪಸ್ವಿ, ಯಾರು ಅತಪಸ್ವಿ, ಹಾಗೆಯೇ 'ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಮೀರಿದ ಸೂರ್ಯ' — ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅವಿದ್ಯೆ ಸಹ ಹಾಗೆಯೇ.
12.323.30
वेद्यावेद्यं तथा राजन्नचलं चलमेव च ।
अव्ययं चाक्षरं क्षेम्यमेतत्प्रश्नमनुत्तमम् ॥ १२.३२३.३० ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದು ಮತ್ತು ತಿಳಿಯಲಾಗದುದು, ಅಚಲವಾದುದು ಮತ್ತು ಚಲವಾದುದು, ಅವ್ಯಯವಾದುದು ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರವಾದುದು, ಕ್ಷೇಮಕರವಾದುದು — ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದು.
12.323.31
अथोक्तश्च महाराज राजा गन्धर्वसत्तमः ।
पृष्टवानानुपूर्व्येण प्रश्नमर्थवदुत्तमम् ॥ १२.३२३.३१ ॥
ಆಗ ಮಹಾರಾಜನೇ, ಗಂಧರ್ವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಜನು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟು, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
12.323.32
मुहूर्तमुष्यतां तावद्यावदेनं विचिन्तये ।
बाढमित्येव कृत्वा स तूर्ष्णीं गन्धर्व आस्थितः ॥ १२.३२३.३२ ॥
"ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಯೋಚಿಸುವವರೆಗೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಿಲ್ಲಲು ಬಿಡು" ಎಂದನು; "ಸರಿ" ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆ ಗಂಧರ್ವ ಮೌನವಾಗಿದ್ದನು.
12.323.33
ततोऽनुचिन्तयमहं भूयो देवीं सरस्वतीम् ।
मनसा स च मे प्रश्नो दध्नो धृतमिवोद्धृतः ॥ १२.३२३.३३ ॥
ನಂತರ ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದೆ; ಆಗ ನನ್ನ ಆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೊಸರಿನಿಂದ ತುಪ್ಪ ತೆಗೆದಂತೆ ಹೊರಬಂದಿತು.
12.323.34
तत्रोपनिषदं चैव परिशेषं च पार्थिव ।
मथ्नामि मनसा तात दृष्ट्वा चान्वीक्षिकीं पराम् ॥ १२.३२३.३४ ॥
ಪಾರ್ಥಿವನೇ, ಅಲ್ಲಿ ಉಪನಿಷತ್ತನ್ನೂ ಉಳಿದುದನ್ನೂ ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಥಿಸುತ್ತೇನೆ; ಮಗುವೇ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆನ್ವೀಕ್ಷಿಕಿಯನ್ನು ಕಂಡು.
12.323.35
चतुर्थी राजशार्दूल विद्यैषा सांपरायिकी ।
उदीरिता मया तुभ्यं पञ्चविंशाऽधितिष्ठता ॥ १२.३२३.३५ ॥
ರಾಜಶಾರ್ದೂಲನೇ, ಇದು ನಾಲ್ಕನೆಯ ವಿದ್ಯೆ, ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದು; ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದೆ.
12.323.36
अथोक्तस्तु मया राजन्राजा विश्वावसुस्तदा ।
श्रूयतां यद्भवानस्मान्प्रश्नं संपृष्टवानिह ॥ १२.३२३.३६ ॥
ಆಗ ನಾನು ಹೇಳಲು, ರಾಜನೇ, ರಾಜ ವಿಶ್ವಾವಸು ಹೇಳಿದನು: "ಕೇಳು, ಇಲ್ಲಿ ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು."
12.323.37
विश्वाविश्वेति यदिदं गन्धर्वेन्द्रानुपृच्छसि ।
विश्वाव्यक्तं परं विद्याद्भूतभव्यभयंकरम् ॥ १२.३२३.३७ ॥
ಗಂಧರ್ವೇಂದ್ರನೇ, ನೀನು 'ವಿಶ್ವಾ' ಮತ್ತು 'ಅವಿಶ್ವಾ' ಕುರಿತು ಕೇಳುತ್ತಿರುವೆ. ವಿಶ್ವಾ-ಅವ್ಯಕ್ತವೇ ಪರಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದು ಭೂತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಭಯಂಕರವಾದುದು.
12.323.38
त्रिगुणं गुणकर्तृत्वाद्विश्वान्यो निष्कलस्तथा ।
विश्वाविश्वेति मिथुनमेवमेवानुदृश्यते ॥ १२.३२३.३८ ॥
ತ್ರಿಗುಣಮಯವು; ಗುಣಗಳ ಕರ್ತೃವಾದ್ದರಿಂದ ವಿಶ್ವಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವು, ಹಾಗೆಯೇ ನಿಷ್ಕಲವೂ ಆಗಿದೆ; ವಿಶ್ವ ಮತ್ತು ಅವಿಶ್ವ ಹೀಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ.
12.323.39
अव्यक्तं प्रकृतिः प्राहुः पुरुषेति च निर्गुणम् ।
तथैव मित्रं पुरुषं वरुणं प्रकृतिं तथा ॥ १२.३२३.३९ ॥
ಅವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದೂ, ಪುರುಷ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದು ನಿರ್ಗುಣ. ಅದೇ ರೀತಿ ಮಿತ್ರನನ್ನು ಪುರುಷನೆಂದೂ, ವರುಣನನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯೆಂದೂ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.
12.323.40
ज्ञानं तु प्रकृतिं प्राहुर्ज्ञेयं पुरुषमेव च ।
अज्ञमव्यक्तमित्युक्तं ज्ञस्तु निष्कल उच्यते ॥ १२.३२३.४० ॥
ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಜ್ಞೇಯವು ಪುರುಷನೇ. ಅಜ್ಞವು ಅವ್ಯಕ್ತ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಆದರೆ ಜ್ಞಾತನು ನಿಷ್ಕಲನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.323.41
कस्तपा अतपाः प्रोक्तः कोसौ पुरुष उच्यते ।
तपास्तु प्रकृतिं प्राहुरतपा निष्कलः स्मृतः ॥ १२.३२३.४१ ॥
ತಪಸ್ವಿ ಯಾರು, ಅತಪಸ್ವಿ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟವನು ಯಾರು? ಆ ಪುರುಷನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವನು ಯಾರು? ತಪಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಅತಪಸ್ಸನ್ನು ನಿಷ್ಕಲ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.
12.323.42
सूर्यमव्यक्तमित्युक्तमतिसूर्यस्तु निष्कलः ।
अविद्या प्रोक्तमव्यक्तं विद्या पुरुष उच्यते ॥ १२.३२३.४२ ॥
ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಅವ್ಯಕ್ತ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಅತಿಸೂರ್ಯನು ನಿಷ್ಕಲ. ಅವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಅವ್ಯಕ್ತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪುರುಷ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.323.43
तथैवावेद्यमव्यक्तं वेद्यः पुरुष उच्यते ।
चलाचलमिति प्रोक्तं त्वया तदपि मे शृणु ॥ १२.३२३.४३ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಅರಿಯಲಾಗದ್ದು ಅವ್ಯಕ್ತ; ಅರಿಯಬಹುದಾದವನು ಪುರುಷ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೀನು ಹೇಳಿದ 'ಚಲ ಮತ್ತು ಅಚಲ'ವನ್ನೂ ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.
12.323.44
चलां तु प्रकृतिं प्राहुः कारणं क्षेपसर्गयोः ।
अक्षेपसर्गयोः कर्ता निश्चलः पुरुषः स्मृतः ॥ १२.३२३.४४ ॥
ಚಲಿಸುವ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಎಸೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಎಸೆಯದ, ಸೃಷ್ಟಿಸದ ಕರ್ತನು ಅಚಲ ಪುರುಷ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.
12.323.45
अज्ञावुभौ ध्रुवौ चैव अक्षयौ चाप्युभावपि ॥ १२.३२३.४५ ॥
ಇಬ್ಬರೂ ಅಜರು, ಧ್ರುವರು, ಅಕ್ಷಯರು; ಇಬ್ಬರೂ ಹೌದು.
12.323.46
अजौ नित्यावुभौ प्राहुरध्यात्मगतिनिश्चयाः ।
अक्षयत्वात्प्रजनने अजमत्राहुरव्ययम्।
अक्षयं पुरुषं प्राहुः क्षयो ह्यस्य न विद्यते ॥ १२.३२३.४६ ॥
ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದವರು ಇಬ್ಬರೂ ಅಜರು, ನಿತ್ಯರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಕ್ಷಯತ್ವದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಜನನ್ನು ಅವ್ಯಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಅಕ್ಷಯ ಪುರುಷನು, ಅವನಿಗೆ ಕ್ಷಯವಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
12.323.47
गुणक्षयत्वात्प्रकृतिः कर्तृत्वादक्षयं बुधाः ।
एषा तेऽन्वीक्षिकी विद्या चतुर्थी सांपरायिकी ॥ १२.३२३.४७ ॥
ಗುಣಗಳ ಕ್ಷಯದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿ ಕ್ಷಯಶೀಲ; ಕರ್ತೃತ್ವದಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅದನ್ನು ಅಕ್ಷಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ನಿನಗೆ ಅನ್ವೀಕ್ಷಿಕೀ ವಿದ್ಯೆ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು, ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದದ್ದು.
12.323.48
विद्योपेतं धनं कृत्वा कर्मणा नित्यकर्मणि ।
एकान्तदर्शना वेदाः सर्वे विश्वावसो स्मृताः ॥ १२.३२३.४८ ॥
ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಧನವನ್ನು ಮಾಡಿ, ನಿತ್ಯ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮದಿಂದ; ಏಕಾಂತ ದರ್ಶನವುಳ್ಳ ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳೂ, ಓ ವಿಶ್ವಾವಸು, ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
12.323.49
जायन्ते च म्रियन्ते च यस्मिन्नेते यतश्च्युताः ।
वेदार्थं ये न जानीते वेद्यं गन्धर्वसत्तम ॥ १२.३२३.४९ ॥
ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಇವು ಹುಟ್ಟಿ ಸಾಯುತ್ತವೆಯೋ, ಯಾವುದರಿಂದ ಜಾರಿ ಬೀಳುತ್ತವೆಯೋ, ವೇದಾರ್ಥವನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯರೋ, ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯರೋ — ಓ ಗಂಧರ್ವೋತ್ತಮ.
12.323.50
साङ्गोपाङ्गानपि यदि पञ्च वेदानधीयते ।
वेदवेद्यं न जानीते वेदभारवहो हि सः ॥ १२.३२३.५० ॥
ಅಂಗೋಪಾಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಐದು ವೇದಗಳನ್ನು ಓದಿದರೂ, ವೇದದಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದನ್ನು ತಿಳಿಯದವನು ವೇದಭಾರವನ್ನು ಹೊರುವವನೇ.
12.323.51
यो घृतार्थी खराक्षीरं मथेद्गन्धर्वसत्तम ।
विष्ठां तत्रानुपश्येत न मण्डं न च वै घृतम् ॥ १२.३२३.५१ ॥
ತುಪ್ಪವನ್ನು ಬಯಸಿ ಕತ್ತೆಯ ಹಾಲನ್ನು ಕಡೆಯುವವನು, ಓ ಗಂಧರ್ವೋತ್ತಮ, ಅದರಲ್ಲಿ ಮಲವನ್ನೇ ಕಾಣುವನು; ಕೆನೆಯೂ ಅಲ್ಲ, ತುಪ್ಪವೂ ಅಲ್ಲ.
12.323.52
तथा वेद्यमवेद्यं च वेदविद्यो न विन्दति ।
स केवलं मूढमतिर्वेदभारवहः स्मृतः ॥ १२.३२३.५२ ॥
ಅಂತೆಯೇ, ವೇದವಿದ್ಯೆ ಇರುವವನು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬಾರದುದನ್ನೂ ಪಡೆಯನು; ಅವನು ಕೇವಲ ಮೂಢಮತಿಯಾದ ವೇದಭಾರವಾಹಕನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.
12.323.53
द्रष्टव्यौ नित्यमेवैतौ तत्परेणान्तरात्मना ।
यथाऽस्य जन्मनिधने न भवेतां पुनः पुनः ॥ १२.३२३.५३ ॥
ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಸದಾ ಅದರಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನವಾದ ಅಂತರಾತ್ಮದಿಂದ ನೋಡಬೇಕು; ಆಗ ಇವನ ಜನನ ಮರಣಗಳು ಪದೇ ಪದೇ ಆಗದೆ ಇರುವುವು.
12.323.54
अजस्रं जन्मनिधनं चिन्तयित्वा त्रयीमिमाम् ।
परित्यज्य क्षयमिह अक्षयं धर्ममास्थितः ॥ १२.३२३.५४ ॥
ನಿರಂತರವಾಗಿ ಜನನ ಮರಣಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ, ಈ ತ್ರಯಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಇಲ್ಲಿ ನಶ್ವರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಅಕ್ಷಯ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು.
12.323.55
यदाऽनुपश्यतेऽत्यन्तमहन्यहनि काश्यप ।
तदा स केवलीभूतः षड्विंशमनुपश्यति ॥ १२.३२३.५५ ॥
ಕಾಶ್ಯಪ, ಯಾವಾಗ ಒಬ್ಬನು ದಿನದಿನವೂ ಆ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಅವನು ಕೇವಲನಾಗಿ ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೆಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
12.323.56
अन्यश्च शाश्वतो व्यक्तस्तथाऽन्यः पञ्चविंशकः ।
तत्स्थं समनुपश्यन्ति तमेकमिति साधवः ॥ १२.३२३.५६ ॥
ಒಂದು ಶಾಶ್ವತ, ಇನ್ನೊಂದು ವ್ಯಕ್ತ, ಮತ್ತೊಂದು ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ತತ್ತ್ವ. ಅದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡು ಸಾಧುಗಳು ಅದನ್ನು ಏಕವಾಗಿಯೇ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
12.323.57
तेनैतं नाभिनन्दन्ति पञ्चविंशकमच्युतम् ।
जन्ममृत्युभयाद्योगाः सांख्याश्च परमैषिणः ॥ १२.३२३.५७ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಜನನ-ಮರಣದ ಭಯದಿಂದ, ಪರಮವನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಯೋಗಿಗಳೂ ಸಾಂಖ್ಯರೂ ಆ ಅಚ್ಯುತ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.323.58
पञ्चविंशं यदेतत्ते प्रोक्तं ब्राह्मणसत्तम ।
तदहं न तथा वेद्मि तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.३२३.५८ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮ, ನೀವು ಹೇಳಿದ ಈ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಾನು ಆ ರೀತಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ನೀವೇ ವಿವರಿಸಲು ಅರ್ಹರು.
12.323.59
जैगीषव्यस्यासितस्य देवलस्य मया श्रुतम् ।
पराशरस्य विप्रर्षेर्वार्षगण्यस्य धीमतः ॥ १२.३२३.५९ ॥
ಜೈಗೀಷವ್ಯ, ಅಸಿತ, ದೇವಲ, ವಿಪ್ರರ್ಷಿ ಪರಾಶರ, ಬುದ್ಧಿವಂತ ವಾರ್ಷಗಣ್ಯ ಇವರ (ಮತವನ್ನು) ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ.
12.323.60
भिक्षोः पञ्चशिखस्यास्य कपिलस्य शुकस्य च ।
गौतमस्याष्टिंषेणस्य गर्गस्य च महात्मनः ॥ १२.३२३.६० ॥
ಭಿಕ್ಷು ಪಂಚಶಿಖ, ಈ ಕಪಿಲ, ಶುಕ, ಗೌತಮ, ಅಷ್ಟಿಷೇಣ ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮ ಗರ್ಗರ (ಮತವನ್ನು) ಕೂಡ (ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ).
12.323.61
नारदस्यासुरेश्चैव पुलस्त्यस्य च धीमतः ।
सनत्कुमारस्य ततः शुक्रस्य च महात्मनः ॥ १२.३२३.६१ ॥
ನಾರದ, ಅಸುರ, ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ನಂತರ ಸನತ್ಕುಮಾರ ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮ ಶುಕ್ರ ಅವರ (ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ).
12.323.62
कश्यपस्य पितुश्चैव पूर्वमेव मया श्रुतम् ।
तदनन्तरं च रुद्रस्य विश्वरूपस्य धीमतः ॥ १२.३२३.६२ ॥
ತಂದೆ ಕಶ್ಯಪರ (ಮಾತುಗಳನ್ನು) ನಾನು ಮೊದಲೇ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ; ನಂತರ ಬುದ್ಧಿವಂತ ವಿಶ್ವರೂಪ ರುದ್ರರ (ಮಾತುಗಳನ್ನು).
12.323.63
दैवतेभ्यः पितृभ्यश्च दैतेयेभ्यस्ततस्ततः ।
प्राप्तमेतन्मया कृत्स्नं वेद्यं नित्यं वदन्त्युत ॥ १२.३२३.६३ ॥
ದೇವತೆಗಳಿಂದ, ಪಿತೃಗಳಿಂದ, ದೈತ್ಯರಿಂದ, ನಂತರ ನಂತರ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ನಾನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ; ಇದು ಸದಾ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.323.64
तस्मात्तद्वै भवद्बुद्ध्या श्रोतुमिच्छामि ब्राह्मण ।
भवान्प्रबर्हः शास्त्राणां प्रगल्भश्चातिबुद्धिमान् ॥ १२.३२३.६४ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನಿಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ನೀವು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು, ಚತುರರು, ಅತ್ಯಂತ ಬುದ್ಧಿವಂತರು.
12.323.65
न तवाविदितं किंचिद्भवाञ्श्रुतिनिधिः स्मृतः ।
कथ्यसे देवलोके च पितृलोके च ब्राह्मण ॥ १२.३२३.६५ ॥
ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಯದ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ; ನೀವು ಶ್ರುತಿಯ ನಿಧಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತೀರಿ. ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ದೇವಲೋಕದಲ್ಲೂ ಪಿತೃಲೋಕದಲ್ಲೂ ನಿಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.323.66
ब्रह्मलोकगताश्चैव कथयन्ति महर्षयः ।
पतिश्च तपतां शश्वदादित्यस्तव भाषिता ॥ १२.३२३.६६ ॥
ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದ ಮಹರ್ಷಿಗಳೂ (ನಿಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ) ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಸದಾ ತಪಿಸುವವರ ಒಡೆಯನಾದ ಆದಿತ್ಯನೂ ನಿಮ್ಮಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.
12.323.67
साङ्ख्यज्ञानं त्वया ब्रह्मन्नवाप्तं कृत्स्नमेव च ।
तथैव योगशास्त्रं च याज्ञवल्क्य विशेषतः ॥ १२.३२३.६७ ॥
ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ನೀನು ಸಾಂಖ್ಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಡೆದಿರುವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನೇ.
12.323.68
निःसंदिग्धं प्रबुद्धस्त्वं बुध्यमानश्चराचरम् ।
श्रोतुमिच्छामि तज्ज्ञानं घृतं मण्डमयं यथा ॥ १२.३२३.६८ ॥
ನೀನು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಜಾಗೃತನಾಗಿದ್ದೀಯೆ, ಚರಾಚರವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ. ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ, ಹಾಲಿನ ಕೆನೆಯಿಂದ ತುಪ್ಪ ಬರುವಂತೆ.
12.323.69
कृत्स्नधारिणमेव त्वां मन्ये गन्धर्वसत्तम ।
जिज्ञासमे च मां राजंस्तन्निबोध यथाश्रुतम् ॥ १२.३२३.६९ ॥
ಗಂಧರ್ವೋತ್ತಮನೇ! ನಿನ್ನನ್ನು ಸಮಗ್ರವನ್ನು ಧರಿಸುವವನೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ರಾಜನೇ, ನಾನೂ ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಕೇಳಿದಂತೆಯೇ ಅರಿತುಕೋ.
12.323.70
बुध्यमानो हि प्रकृतिं बुध्यते पञ्चविंशकः ।
न तु बुध्यति गन्धर्वप्रकृतिः पञ्चविंशकम् ॥ १२.३२३.७० ॥
ಅರಿಯುವವನು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ; ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯವನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಗಂಧರ್ವ ಸ್ವಭಾವ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯದನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.323.71
अनेन प्रतिबोधेन प्रधानं प्रवदन्ति तत् ।
साङ्ख्ययोगार्थतत्त्वज्ञा यथ्नाश्रुतिनिदर्शनात् ॥ १२.३२३.७१ ॥
ಈ ಪ್ರಬೋಧದಿಂದ ಸಾಂಖ್ಯ-ಯೋಗದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬಲ್ಲವರು ಅದನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಶ್ರುತಿ ಉಪದೇಶಿಸಿದಂತೆ.
12.323.72
पश्यंस्तथैव चापश्यन्पश्यत्यन्यः सदाऽनघ ।
षड्विंशं पञ्चविंशं च चतुर्विशं च पश्यति ॥ १२.३२३.७२ ॥
ನೋಡುವವನು, ನೋಡದವನು; ಹಾಗೆಯೇ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಸದಾ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಪಾಪರಹಿತನೇ; ಅವನು ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೆಯದನ್ನು, ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯದನ್ನು, ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
12.323.73
न तु पश्यति पश्यंस्तु यश्चैनमनुपश्यति ।
पञ्चविंशोऽभिमन्येत नान्योऽस्ति परतो मम ॥ १२.३२३.७३ ॥
ನೋಡುವವನನ್ನು ನೋಡುವವನು ನಿಜವಾಗಿ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನೋಡುವವನು ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯವನೆಂದು ತನ್ನನ್ನು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ; ನನ್ನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.
12.323.74
न चतुर्विशको ग्राह्यो मनुजैर्ज्ञानदर्शिभिः ।
मत्स्यो वोदकमन्वेति प्रवर्तेत प्रवर्तनात् ॥ १२.३२३.७४ ॥
ಜ್ಞಾನದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯರು ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮೀನು ನೀರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ; ಚಲನೆಯಿಂದಲೇ ಚಲನೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.
12.323.75
यथैव बुध्यते मत्स्यस्तथैषोऽप्यनुबुध्यते ।
स स्नेहात्सहवासाच्च साभिमानाच्च नित्यशः ॥ १२.३२३.७५ ॥
ಮೀನು ಅರಿಯುವಂತೆಯೇ ಇವನೂ ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸದಿಂದ, ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಸದಾ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
12.323.76
स निमज्जति कालस्य यदैकत्वं न बुध्यते ।
उन्मज्जति हि कालस्य समत्वेनाभिसंवृतः ॥ १२.३२३.७६ ॥
ಏಕತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯದಿದ್ದಾಗ ಅವನು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಾನೆ. ಕಾಲದ ಸಮತ್ವದಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ ಅವನು ಮೇಲೆ ಏಳುತ್ತಾನೆ.
12.323.77
यदा तु मन्यतेऽन्योऽहमन्य एष इति द्वजिः ।
तदा स केवलीभूतः षड्विंशमनुपश्यति ॥ १२.३२३.७७ ॥
'ನಾನು ಬೇರೆ, ಇವನು ಬೇರೆ' ಎಂದು ದ್ವಿಜನು ಭಾವಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೆಯದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
12.323.78
अन्यश्च राजन्परमस्तथाऽन्यः पञ्चविंशकः ।
तत्स्थत्वादनुपश्यन्ति एक एवेति साधवः ॥ १२.३२३.७८ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಪರಮವು ಬೇರೆ, ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯದೂ ಬೇರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಸಾಧುಗಳು 'ಒಂದೇ' ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
12.323.79
तेनैतन्नाभिनन्दन्ति पञ्चविंशकमच्युतम् ।
जन्ममृत्युभयाद्भीता योगाः साङ्ख्याश्च काश्यप।
षड्विंशमनुपश्यन्तः शुचयस्तत्परायणाः ॥ १२.३२३.७९ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಜನ್ಮ-ಮೃತ್ಯು ಭಯದಿಂದ ಭೀತರಾದ ಯೋಗಿಗಳೂ ಸಾಂಖ್ಯರೂ ಅಚ್ಯುತವಾದ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯದನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಶ್ಯಪ, ಶುಚಿಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೆಯದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
12.323.80
यदा स केवलीभूतः षड्विंशमनुपश्यति ।
तदा स सर्वविद्विद्वान्न पुनर्जन्म विन्दति ॥ १२.३२३.८० ॥
ಅವನು ಕೇವಲನಾಗಿ ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೆಯದನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಆ ಸರ್ವಜ್ಞ ವಿದ್ವಾಂಸನು ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.323.81
एवमप्रतिबुद्धश्च बुध्यमानश्च तेऽनघ ।
बुद्धिश्चोक्ता यथातत्त्वं मया श्रुतिनिदर्शनात् ॥ १२.३२३.८१ ॥
ಹೀಗೆ, ಓ ನಿಷ್ಪಾಪನೇ, ನೀನು ಇನ್ನೂ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ. ಶ್ರುತಿಯ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಯಥಾರ್ಥ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ.
12.323.82
पश्यापश्यं यो न पश्येत्क्षेम्यं तत्वं च काश्यप ।
केवलाकेवलं चान्यत्पञ्चविंशं परं च यत् ॥ १२.३२३.८२ ॥
ಕಾಶ್ಯಪ, ನೋಡುವುದನ್ನು ನೋಡದಿರುವುದನ್ನು, ಕ್ಷೇಮ್ಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು, ಕೇವಲ ಮತ್ತು ಅಕೇವಲವನ್ನು, ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯದನ್ನು ಮತ್ತು ಪರವಾದುದನ್ನು ನೋಡದವನು.
12.323.83
तथ्यं शुभं चैतदुक्तं त्वया विभो ।
सम्यक्क्षेम्यं दैवताद्यं यथावत्।
स्वस्त्यक्षयं भवतश्चास्तु नित्यं ।
बुद्ध्या सदा बुद्धियुक्तं नमस्ये ॥ १२.३२३.८३ ॥
ಓ ವಿಭೋ, ನೀನು ಸತ್ಯವೂ ಶುಭವೂ ಆದ ಈ ಮಾತನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ, ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ — ಕ್ಷೇಮ್ಯವೂ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಆದಿಯೂ ಆದುದು. ನಿನಗೆ ಕ್ಷೇಮ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಕ್ಷಯವಾಗಲಿ. ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಸದಾ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.323.84
एवमुक्त्वा संप्रयातो दिवं स ।
विभ्राजन्वै श्रीमता दर्शनेन।
दृष्टश्च तुष्ट्या परयाऽभिनन्द्य ।
प्रदक्षिणं मम कृत्वा महात्मा ॥ १२.३२३.८४ ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ದಿವ್ಯ ದರ್ಶನದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು. ಪರಮ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಅಭಿನಂದಿಸಲಾಯಿತು; ಅವನು ನನಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದನು.
12.323.85
ब्रह्मादीनां खेचराणां क्षितौ च ।
ये चाधस्तात्संवसन्ते नरेन्द्र।
तत्रैव तद्दर्शनं दर्शयन्वै ।
सम्यक्क्षेम्यं ये पथं संश्रिता वै ॥ १२.३२३.८५ ॥
ಓ ನರೇಂದ್ರ! ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳು, ಆಕಾಶಚಾರಿಗಳು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ವಾಸಿಸುವವರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಆ ದರ್ಶನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮ್ಯಕ್ ಕ್ಷೇಮ್ಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ (ಅದನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ).
12.323.86
साङ्ख्याः सर्वे साङ्ख्यधर्मे रताश्च ।
तद्वद्योगा योगधर्मे रताश्च।
ये चाप्यन्ये मोक्षकामा मनुष्या ।
स्तेषामेतद्दर्शनं ज्ञानदृष्टम् ॥ १२.३२३.८६ ॥
ಸಾಂಖ್ಯ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಂಖ್ಯರು, ಹಾಗೆಯೇ ಯೋಗ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಯೋಗಿಗಳು, ಮೋಕ್ಷ ಬಯಸುವ ಇತರ ಮನುಷ್ಯರು — ಅವರಿಗೆ ಈ ದರ್ಶನವು ಜ್ಞಾನದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಾಣಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
12.323.87
ज्ञानान्मोक्षो जायते राजसिंह ।
नास्त्यज्ञानादेवमाहुर्नरेन्द्र।
तस्माज्ज्ञानं तत्त्वतोऽन्तेषितव्यं ।
येनात्मानं मोक्षयेज्जन्ममृत्योः ॥ १२.३२३.८७ ॥
ಓ ರಾಜಸಿಂಹ! ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅದು ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಓ ನರೇಂದ್ರ! ಆದ್ದರಿಂದ ತತ್ತ್ವತಃ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಬೇಕು; ಅದರಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಜನನ-ಮರಣಗಳಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
12.323.88
प्राप्य ज्ञानं ब्राह्मणात्क्षत्रियाद्वा ।
वैश्याच्छ्रद्रादपि नीचादभीक्ष्णम्।
श्रद्धातव्यं श्रद्दधानेन नित्यं ।
न श्रद्धिनं जन्ममृत्यू विशेताम् ॥ १२.३२३.८८ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಂದ, ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಂದ, ವೈಶ್ಯನಿಂದ, ಶೂದ್ರನಿಂದ ಅಥವಾ ನೀಚನಿಂದಲೂ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು, ಶ್ರದ್ಧಾವಂತನು ಸದಾ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನಿಡಬೇಕು; ಶ್ರದ್ಧಾವಂತನಲ್ಲಿ ಜನನ ಮತ್ತು ಮರಣ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.323.89
सर्वं विश्वं ब्रह्म चैतत्समस्तम् ॥ १२.३२३.८९ ॥
ಇದೆಲ್ಲವೂ, ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವೂ ಬ್ರಹ್ಮವೇ.
12.323.90
ब्रह्मास्यतो ब्राह्मणाः संप्रसूता ।
बाहुभ्यां वै क्षत्रियाः संप्रसूताः।
नाभ्यां वैश्याः पादतश्चापि शूद्राः ।
सर्वे वर्णा नान्यथा वेदितव्याः ॥ १२.३२३.९० ॥
ಬ್ರಹ್ಮನ ಮುಖದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಬಾಹುಗಳಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ನಾಭಿಯಿಂದ ವೈಶ್ಯರು ಮತ್ತು ಪಾದಗಳಿಂದ ಶೂದ್ರರೂ ಹುಟ್ಟಿದರು; ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಲ್ಲ.
12.323.91
अज्ञानतः कर्मयोनिं भजन्ते ।
तांतां राजंस्ते यथा यान्त्यभावम्।
तथा वर्णा ज्ञानहीनाः पतन्ते ।
घोरादज्ञानात्प्राकृतं योनिजालम् ॥ १२.३२३.९१ ॥
ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಒಂದೊಂದು ಕರ್ಮಯೋನಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ; ಓ ರಾಜನೇ, ಅವರು ಹಾಗೆ ನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುವಂತೆ, ಜ್ಞಾನಹೀನ ವರ್ಣಗಳು ಪತನ ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಘೋರ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಹಜ ಜನ್ಮಗಳ ಜಾಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
12.323.92
तस्माज्ज्ञानं सर्वतो मार्गितव्यं ।
सर्वत्रस्थं चैतदुक्तं मया ते।
तत्स्थो ब्रह्मा तस्थिवांश्चापरो य ।
स्तस्मै नित्यं मोक्षमाहुर्नरेन्द्र ॥ १२.३२३.९२ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಹುಡುಕಬೇಕು. ಇದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದೆ ಎಂದು ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು ಬ್ರಹ್ಮ; ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಗೆ, ಓ ನರೇಂದ್ರ, ಸದಾ ಮೋಕ್ಷ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.323.93
यत्ते पृष्टं तन्मया चोपदिष्टं ।
याथातथ्यं तद्विशोको भजस्व।
राजन्गच्छस्वैतदर्थस्य पारं ।
सम्यक्प्रोक्तं स्वस्ति ते त्वस्तु नित्यम् ॥ १२.३२३.९३ ॥
ನೀನು ಕೇಳಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಅದರ ಯಥಾರ್ಥ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದು ಶೋಕರಹಿತನಾಗು. ರಾಜನೇ, ಈ ವಿಷಯದ ಪಾರವನ್ನು ಸೇರು. ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ನಿನಗೆ ಸದಾ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ.
12.323.94
स एवमनुशिष्टस्तु याज्ञवल्क्येन धीमता ।
प्रीतिमानभवद्राजा मिथिलाधिपतिस्तदा ॥ १२.३२३.९४ ॥
ಬುದ್ಧಿವಂತ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರಿಂದ ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಿಥಿಲಾಧಿಪತಿಯಾದ ಆ ರಾಜನು ಆಗ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು.
12.323.95
गते मुनिवरे तस्मिन्कृते चापि प्रदक्षिणम् ।
दैवरातिर्नरपतिरासीनस्तत्र मोक्षवित् ॥ १२.३२३.९५ ॥
ಆ ಮುನಿವರರು ಹೊರಟುಹೋಗಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ತಿಳಿದ ರಾಜ ದೈವರಾತನು ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದನು.
12.323.96
गोकोटिं स्पर्शयामास हिरण्यस्य तथैव च ।
रत्नाञ्जलिमथैकैकं ब्राह्मणेभ्यो ददौ तदा ॥ १२.३२३.९६ ॥
ಅವನು ಹತ್ತು ಕೋಟಿ ಗೋವುಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಚಿನ್ನವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿಸಿದನು; ಬಳಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಿಗೆ ರತ್ನಾಂಜಲಿಯನ್ನು ನೀಡಿದನು.
12.323.97
वेदहराज्यं च तदा प्रतिष्ठाप्य सुतस्य वै ।
यतिधर्ममुपास्यंश्चाप्यवसन्मिथिलाधिपः ॥ १२.३२३.९७ ॥
ಆಗ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ವೇದ-ಹರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಯತಿಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾ ಮಿಥಿಲಾಧಿಪತಿ ವಾಸಿಸತೊಡಗಿದನು.
12.323.98
साङ्ख्यज्ञानमधीयानो योगशास्त्रं च कृत्स्नशः ।
धर्माधर्मं च राजेन्द्र प्राकृतं परिगर्हयन् ॥ १२.३२३.९८ ॥
ಸಾಂಖ್ಯ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಓ ರಾಜೇಂದ್ರನೇ, ಧರ್ಮ-ಅಧರ್ಮದ ಲೌಕಿಕ ಭೇದವನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾ.
12.323.99
अनन्त इति कृत्वा स नित्यं केवलमेव च ।
धर्माधर्मौ पुण्यपापे सत्यासत्ये तथैव च ॥ १२.३२३.९९ ॥
ಅವನು ಅದನ್ನು ಅನಂತವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಸದಾ ಕೇವಲವಾಗಿಯೇ ಕಂಡನು; ಧರ್ಮಾಧರ್ಮ, ಪುಣ್ಯಪಾಪ, ಸತ್ಯಾಸತ್ಯಗಳನ್ನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಕಂಡನು.
12.323.100
जन्ममृत्यू च राजेन्द्र प्राकृतं तदचिन्तयत् ।
ब्रह्माव्यक्तस्य कर्मेदमिति नित्यं नराधिप ॥ १२.३२३.१०० ॥
ಹೇ ರಾಜೇಂದ್ರ, ಜನನ-ಮರಣ ಪ್ರಾಕೃತವೆಂದು ಅವನು ಭಾವಿಸಿದನು; 'ಇದು ಅವ್ಯಕ್ತ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕರ್ಮ' ಎಂದು, ಹೇ ನರಾಧಿಪ, ಅವನು ಸದಾ ಚಿಂತಿಸಿದನು.
12.323.101
पश्यन्ति योगाः साङ्ख्याश्च स्वशास्त्रकृतलक्षणाः ।
इष्टानिष्टविमुक्तं हि तस्थौ ब्रह्म परात्परम् ॥ १२.३२३.१०१ ॥
ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಖ್ಯರು ತಮ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ಇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಆ ಬ್ರಹ್ಮವು ಪರಾತ್ಪರವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.
12.323.102
नित्यं तदाहुर्विद्वांसः शुचि तस्माच्छुचिर्भव ।
दीयते यच्च लभते दत्तं यच्चानुमन्यते ॥ १२.३२३.१०२ ॥
ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅದನ್ನು ಸದಾ ಶುಚಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಶುಚಿಯಾಗಿರು. ಕೊಡಲ್ಪಡುವುದು, ಪಡೆಯಲ್ಪಡುವುದು, ಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಮತ್ತು ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಡುವುದು (ಅದೇ).
12.323.103
अव्यक्तेनेति तच्चिन्त्यमन्यथा मा विचन्तय ।
ददाति च नरश्रेष्ठ प्रतिगृह्णाति यच्च ह।
ददात्यव्यक्त इत्येतत्प्रतिगृह्णाति यच्च वै ॥ १२.३२३.१०३ ॥
'ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ' ಎಂದು ಅದನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು; ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಬೇಡ. ಹೇ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ, ಅವನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; 'ಅವ್ಯಕ್ತವು ಕೊಡುತ್ತದೆ' ಮತ್ತು 'ಪಡೆಯುವುದು' ಎಂದು ಇದೇ (ಸತ್ಯ).
12.323.104
आत्मा ह्येवात्मनो ह्येकः कोऽन्यस्तस्मात्परो भवेत् ।
एवं मन्यस्व सततमन्यथा मा विचिन्तय ॥ १२.३२३.१०४ ॥
ಆತ್ಮವೇ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಏಕೈಕ (ಆಧಾರ); ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾದವರು ಯಾರು ಇರಲು ಸಾಧ್ಯ? ಹೀಗೆಯೇ ಸದಾ ಭಾವಿಸು; ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಬೇಡ.
12.323.105
यस्याव्यक्तं न विदितं सगुणं निर्गुणं पुनः ।
तेन तीर्थानि यज्ञाश्च सेवितव्या विपश्चिता ॥ १२.३२३.१०५ ॥
ಅವ್ಯಕ್ತವನ್ನು, ಸಗುಣ-ನಿರ್ಗುಣವನ್ನು ತಿಳಿಯದವನು ತೀರ್ಥಗಳನ್ನೂ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನೂ ಸೇವಿಸಬೇಕು; ವಿದ್ವಾಂಸನಿಂದ ಹಾಗೆಯೇ.
12.323.106
न स्वाध्यायैस्तपोभिर्वा यज्ञैर्वा कुरुनन्दन ।
लभतेऽव्यक्तिकं स्थानं ज्ञात्वाऽव्यक्तं महीयते ॥ १२.३२३.१०६ ॥
ಕುರುನಂದನ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಿಂದಾಗಲಿ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಾಗಲಿ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದಾಗಲಿ ಅವ್ಯಕ್ತ ಸ್ಥಾನ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ತಿಳಿದವನೇ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
12.323.107
तथैव महतः स्थानमाहंकारिकमेव च ।
अहंकारात्परं चापि स्थानानि समवाप्नुयात् ॥ १२.३२३.१०७ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಮಹತ್ತಿನ ಸ್ಥಾನವೂ ಅಹಂಕಾರ ಸಂಬಂಧಿತ ಸ್ಥಾನವೂ ಇವೆ; ಅಹಂಕಾರದ ಆಚೆಗಿನ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನೂ ಪಡೆಯಬಹುದು.
12.323.108
ये त्वव्यक्तात्परं नित्यं जानते शास्त्रतत्पराः ।
जन्ममृत्युविमुक्तं च विमुक्तं सदसच्च यत् ॥ १२.३२३.१०८ ॥
ಶಾಸ್ತ್ರನಿಷ್ಠರು ಅವ್ಯಕ್ತಕ್ಕೆ ಆಚೆಗಿರುವ ನಿತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ; ಜನನ-ಮರಣದಿಂದ ಮತ್ತು ಸತ್-ಅಸತ್‌ನಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದುದನ್ನು ಅವರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
12.323.109
एतन्मयाऽऽप्तं जनकात्पुरस्ता ।
त्तेनापि चाप्तं नृप याज्ञवल्क्यात्।
ज्ञातं विशिष्टं न तथा हि यज्ञा ।
ज्ञानेन दुर्गं तरते न यज्ञैः ॥ १२.३२३.१०९ ॥
ಇದನ್ನು ನಾನು ಹಿಂದೆ ಜನಕನಿಂದ ಪಡೆದೆ; ಅವನೂ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನಿಂದ ಪಡೆದ. ಇದು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು; ಯಜ್ಞಗಳು ಹಾಗಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನದಿಂದ ದುರ್ಗಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ದಾಟಬಹುದು; ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲ.
12.323.110
दुर्गं जन्म निधनं चापि राज ।
न्न भौतिकं ज्ञानविदो वदन्ति।
यज्ञैस्तपोभिर्नियमैर्व्रतैश्च ।
दिवं समासाद्य पतन्ति भूमौ ॥ १२.३२३.११० ॥
ರಾಜನೇ, ಜನನ-ಮರಣದ ದುರ್ಗಮ ಮಾರ್ಗ… (ಪಾಠ ಅಪೂರ್ಣ)…; ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದನ್ನು ಭೌತಿಕವೆನ್ನುವುದಿಲ್ಲ. ಯಜ್ಞ, ತಪಸ್ಸು, ನಿಯಮ, ವ್ರತಗಳಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ತಲುಪಿದವರು ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.
12.323.111
तस्मादुपासस्व परं महच्छुचि ।
शिवं विमोक्षं विमलं पवित्रम्।
क्षेत्रं ज्ञात्वा पार्थिव ज्ञानयज्ञ ।
मुपास्य वै तत्त्वमृषिर्भविष्यसि ॥ १२.३२३.१११ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಪರಮ, ಮಹತ್, ಶುಚಿ, ಶಿವ, ವಿಮೋಚನ, ವಿಮಲ, ಪವಿತ್ರವಾದುದನ್ನು ಉಪಾಸಿಸು. ಓ ರಾಜನೇ, ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿದು ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞದಿಂದ ಅದನ್ನು ಉಪಾಸಿಸಿದರೆ ನೀನು ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದು ಋಷಿಯಾಗುವೆ.
12.323.112
युदुपनिषदमुपाकरोत्तथाऽसौ ।
जनकनृपस्य पुरा हि याज्ञवल्क्यः।
यदुपगणितशाश्वताव्ययं त ।
च्छुभममृतत्वमशोकमर्च्छति ॥ १२.३२३.११२ ॥
ಹಿಂದೆ ಜನಕ ರಾಜನಿಗೆ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು ಯಾವ ಉಪನಿಷತ್ತನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದರೋ, ಶಾಶ್ವತವೂ ಅವ್ಯಯವೂ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಪಡೆದವನು ಆ ಶುಭ, ಅಮೃತತ್ವ, ಶೋಕರಹಿತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.