మహాభారతం · అధ్యాయం 12.323
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.323.1
अव्यक्तस्थं परं यत्तत्पृष्टस्तेऽहं नराधिप ।
परं गुह्यमिमं प्रश्नं शृणुष्वावहितो नृप ॥ १२.३२३.१ ॥
అవ్యక్తంలో నిలిచి ఉన్న ఆ పరమ తత్త్వం గురించి, ఓ నరాధిపా, మీరు నన్ను ప్రశ్నించారు. ఓ రాజా, ఈ పరమ రహస్య ప్రశ్నను శ్రద్ధగా వినండి.
12.323.2
यथार्षेणेह विधिना चरताऽवमतेन ह ।
मयाऽऽदित्यादवाप्तानि यजूंषि मिथिलाधिप ॥ १२.३२३.२ ॥
ఓ మిథిలాధిపా, ఇక్కడ ఆర్ష విధిని అనుసరిస్తూ, అవమానితుడైనప్పటికీ, నేను ఆదిత్యుని నుండి యజుర్మంత్రాలను పొందాను.
12.323.3
महता तपसा देवस्तपिष्णुः सेवितो मया ।
प्रीतेन चाहं विभुना सूर्येणोक्तस्तदाऽनघ ॥ १२.३२३.३ ॥
గొప్ప తపస్సుతో నేను ప్రకాశించే దేవుడిని సేవించాను; అప్పుడు ప్రీతి చెందిన సర్వవ్యాప్తుడైన సూర్యుడు నాతో అన్నాడు, ఓ నిర్దోషీ.
12.323.4
वरं वृणीष्व विप्रर्षे यदिष्टं ते सुदुर्लभम् ।
तं ते दास्यामि प्रीतात्मा मत्प्रसादो हि दुर्लभः ॥ १२.३२३.४ ॥
ఓ బ్రాహ్మణ ఋషీ, నీకు ఇష్టమైన, అత్యంత దుర్లభమైన వరాన్ని కోరుకో; ప్రసన్న హృదయంతో నేను దానిని నీకు ఇస్తాను, ఎందుకంటే నా అనుగ్రహం నిజంగా దుర్లభం.
12.323.5
ततः प्रणम्य शिरसा मयोक्तस्तपतांवरः ।
यजूंषि नोपयुक्तानि क्षिप्रमिच्छामि वेदितुम् ॥ १२.३२३.५ ॥
అనంతరం శిరసు వంచి నమస్కరించి, తపస్విశ్రేష్ఠునితో నేను అన్నాను: "యజుర్మంత్రాలు ఇంకా ఉపయోగంలోకి రాలేదు; వాటిని వెంటనే తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను."
12.323.6
ततो मां भगवानाह वितरिष्यामि ते द्विज ।
सरस्वतीह वाग्भूता शरीरं ते प्रवेक्ष्यति ॥ १२.३२३.६ ॥
అప్పుడు భగవంతుడు నాతో అన్నాడు: "ఓ ద్విజా, నేను నీకు దానిని ఇస్తాను; ఇక్కడ వాక్కుగా మారిన సరస్వతి నీ శరీరంలో ప్రవేశిస్తుంది."
12.323.7
ततो मामाह भगवानास्यं स्वं विवृतं कुरु ।
विवृतं च ततो मेऽऽस्यं प्रविष्टा च सरस्वती ॥ १२.३२३.७ ॥
అప్పుడు భగవానుడు నాతో అన్నాడు: 'నీ ముఖాన్ని తెరువు.' నా ముఖం తెరుచుకోగానే సరస్వతి అందులో ప్రవేశించింది.
12.323.8
ततो विदह्यमानोऽहं प्रविष्टोऽम्भस्तदाऽनघ ।
अविज्ञानादमर्षाच्च भास्करस्य महात्मनः ॥ १२.३२३.८ ॥
అప్పుడు దహించబడుతూ నేను నీటిలో ప్రవేశించాను, ఓ నిష్కళంకుడా, అజ్ఞానం వల్లా మహాత్ముడైన సూర్యుని పట్ల కోపం వల్లా.
12.323.9
ततो विदह्यमानं मामुवाच भगवान्रविः ।
मुहूर्तं सह्यतां दाहस्ततः शीतीभविष्यति ॥ १२.३२३.९ ॥
అప్పుడు దహించబడుతున్న నాతో భగవానుడైన రవి అన్నాడు: 'ఒక క్షణం ఈ దాహాన్ని సహించు; తరువాత ఇది చల్లబడుతుంది.'
12.323.10
शीतीभूतं च मां दृष्ट्वा भगवानाह भास्करः ।
प्रतिभास्यति ते वेदः सखिलः सोत्तरो द्विज ॥ १२.३२३.१० ॥
నేను చల్లబడినట్లు చూసి భగవానుడైన భాస్కరుడు అన్నాడు: 'ఓ ద్విజా, నీకు వేదం దాని ఖిలాలు, ఉత్తర భాగాలతో సహా ప్రకాశిస్తుంది.'
12.323.11
कृत्स्नं शतपथं चैव प्रणेष्यसि द्विजर्षभ ।
तस्यान्ते चापुनर्भावे बुद्धिस्तव भविष्यति ॥ १२.३२३.११ ॥
ద్విజశ్రేష్ఠా, నీవు సమగ్రమైన శతపథ బ్రాహ్మణాన్ని ప్రవర్తింపజేస్తావు; దాని అంతంలో, పునర్జన్మ లేని స్థితిలో నీ బుద్ధి నిలుస్తుంది.
12.323.12
प्राप्स्यसे च यदिष्टं तत्साङ्ख्ययोगेप्सितं पदम् ।
एतावदुक्त्वा भगवानस्तमेवाभ्यवर्तत ॥ १२.३२३.१२ ॥
నీవు కోరిన దానిని, సాంఖ్య-యోగాల ద్వారా కోరబడే ఆ స్థానాన్ని పొందుతావు. ఇంతవరకు చెప్పి భగవానుడు అస్తాచలం వైపు తిరిగిపోయాడు.
12.323.13
ततोऽनुव्याहृतं श्रुत्वा गते देवे विभावसौ ।
गृहमागत्य संहृष्टोऽचिन्तयं वै सरस्वतीम् ॥ १२.३२३.१३ ॥
అప్పుడు సూర్యదేవుడు సమాధానం పలికి వెళ్ళిపోగా, అది విని నేను సంతోషంతో ఇంటికి తిరిగివచ్చి సరస్వతిని ధ్యానించాను.
12.323.14
ततः प्रवृत्ताऽतिशुभा स्वरव्यञ्जनभूषिता ।
ओंकारमादितः कृत्वा मम देवी सरस्वती ॥ १२.३२३.१४ ॥
అప్పుడు నా దేవి సరస్వతి, స్వరాలు మరియు వ్యంజనాలతో అలంకరించబడి, ఓంకారాన్ని ఆదిలో ఉంచి, అత్యంత శుభకరంగా ప్రవర్తించింది.
12.323.15
ततोऽहमर्ध्यं विधिवत्सरस्वत्यै न्यवेदयम् ।
परं यत्नमवाप्यैव निषण्णस्तत्परायणः ॥ १२.३२३.१५ ॥
అప్పుడు నేను విధిప్రకారం సరస్వతికి అర్ఘ్యం సమర్పించాను; గొప్ప ప్రయత్నంతో ఆమెకే అంకితమై కూర్చున్నాను.
12.323.16
ततः शतपथं कृत्स्नं सरहस्यं ससंग्रहम् ।
चक्रे सपरिशेषं च हर्षेण परमेण ह ॥ १२.३२३.१६ ॥
అప్పుడు నేను శతపథ బ్రాహ్మణాన్ని దాని రహస్యాలు, సంగ్రహం, శేషాలతో సహా మహా ఆనందంతో పూర్తిగా రచించాను.
12.323.17
कृत्वा चाध्ययनं तेषां शिष्याणां शतमुत्तमम् ।
विप्रियार्थं सशिष्यस्य मातुलस्य महात्मनः ॥ १२.३२३.१७ ॥
ఆ నూరుమంది ఉత్తమ శిష్యులకు నేను అధ్యయనం బోధించాను; మహాత్ముడైన మేనమామకు, అతని శిష్యులతో కలిసి, అప్రియం కలిగించేందుకు.
12.323.18
ततः सशिष्येण मया सूर्येणेव गभस्तिभिः ।
व्यस्तो यज्ञो महाराज पितुस्तव महात्मनः ॥ १२.३२३.१८ ॥
అప్పుడు మహారాజా, నా శిష్యులతో కలిసి నేను, సూర్యుడు తన కిరణాలతో చెదరగొట్టినట్లుగా, మీ మహాత్ముడైన తండ్రి యజ్ఞాన్ని చెదరగొట్టాను.
12.323.19
मिषतो देवलस्यापि ततोऽर्धं हृतवान्वसु ।
स्ववेददक्षिणायार्थे विमर्दे मातुलेन ह ॥ १२.३२३.१९ ॥
దేవలుడు చూస్తుండగానే అతడు సగం ధనాన్ని తీసుకున్నాడు; తన వేద దక్షిణ కోసం, వాదనలో మేనమామ అలా చేశాడు.
12.323.20
सुमन्तुनाऽथ पैलेन तथा जैमिनिना च वै ।
पित्रा ते मुनिभिश्चैव ततोऽहमनुमानितः ॥ १२.३२३.२० ॥
సుమంతుడు, పైలుడు, జైమినితో పాటు, మీ తండ్రి, మునులు కూడా నన్ను అంగీకరించి గౌరవించారు.
12.323.21
दश पञ्च च प्राप्तानि यजूंष्यर्कान्मयाऽनघ ।
तथैव रोमहर्षेण पुराणमवधारितम् ॥ १२.३२३.२१ ॥
ఓ పాపరహితుడా, నేను సూర్యుడి నుండి పదిహేను యజుస్సులను పొందాను; అలాగే రోమహర్షణుని నుండి పురాణం గ్రహించబడింది.
12.323.22
बीजमेतत्पुरस्कृत्य देवीं चैव सरस्वतीम् ।
सूर्यस्य चानुभावेन प्रवृत्तोऽहं नराधिप ॥ १२.३२३.२२ ॥
ఓ నరాధిపా, ఈ బీజాన్ని ముందుంచి, దేవి సరస్వతిని కూడా, సూర్యుని శక్తితో నేను ప్రవృత్తుడనయ్యాను.
12.323.23
कर्तुं शतपथं चेदमपूर्वं च कृतं मया ।
यथाभिलपितं मार्गं तथा तच्चोपपादितम् ॥ १२.३२३.२३ ॥
ఈ శతపథ బ్రాహ్మణాన్ని రచించడం, పూర్వం లేనిదాన్ని నేను చేయడం; కోరిన మార్గంలోనే అది కూడా సాధించబడింది.
12.323.24
शिष्याणामखिलं कृत्स्नमनुज्ञातं ससंग्रहम् ।
सर्वे च शिष्याः शुचयो गताः परमहर्षिताः ॥ १२.३२३.२४ ॥
శిష్యులకు సమగ్రంగా, సంగ్రహంతో కలిపి అనుమతి ఇవ్వబడింది; పవిత్రులైన శిష్యులందరూ ఎంతో ఆనందంతో వెళ్ళారు.
12.323.25
शाखाः पञ्चदशेमास्तु विद्या भास्करदर्शिता ।
प्रतिष्ठाप्य यथाकामं वेद्यं तदनुचितयम् ॥ १२.३२३.२५ ॥
ఈ పదిహేను శాఖలు సూర్యుడు చూపిన విద్య. యథేచ్ఛగా స్థాపించి, ఆ తెలియదగిన దానిని ధ్యానించు.
12.323.26
किमत्र ब्रह्मण्यमृतं किंच वेद्यमनुत्तमम् ।
चिन्तयंस्तत्र चागत्य गन्धर्वो मामपृच्छत ॥ १२.३२३.२६ ॥
ఇక్కడ బ్రహ్మ సంబంధమైన అమృతం ఏది? అత్యుత్తమమైన తెలియదగినది ఏది? ఇదే ఆలోచిస్తూ అక్కడికి వచ్చిన గంధర్వుడు నన్ను అడిగాడు.
12.323.27
विश्वावसुस्ततो राजन्वेदान्तज्ञानकोविदः ।
चतुर्विशांस्ततोऽपृच्छत्प्रश्नान्वेदस्य पार्थिव ॥ १२.३२३.२७ ॥
అప్పుడు, ఓ రాజా, వేదాంత జ్ఞానంలో నిపుణుడైన విశ్వావసువు వేదానికి సంబంధించిన ఇరవై నాలుగు ప్రశ్నలు అడిగాడు.
12.323.28
पञ्चविंशतिमं प्रश्नं पप्रच्छान्वीक्षिकीं तदा ।
तथैव पुरुषव्याघ्र मित्रं वरुणमेव च ॥ १२.३२३.२८ ॥
అప్పుడు అతడు ఇరవై ఐదవ ప్రశ్నను, తర్కవిద్య గురించి అడిగాడు. ఓ పురుషవ్యాఘ్రా, అలాగే మిత్రుని గురించి, వరుణుని గురించి కూడా అడిగాడు.
12.323.29
ज्ञानं ज्ञेयं तथा ज्ञोऽज्ञः कस्तपा अतपास्तथा ।
सूर्यातिसूर्य इति च विद्याविद्ये तथैव च ॥ १२.३२३.२९ ॥
జ్ఞానం, తెలియదగినది, జ్ఞాని, అజ్ఞాని, ఎవరు తపస్వి, ఎవరు అతపస్వి, అలాగే 'సూర్యునికి అతీతమైన సూర్యుడు' — విద్య, అవిద్య కూడా అలాగే.
12.323.30
वेद्यावेद्यं तथा राजन्नचलं चलमेव च ।
अव्ययं चाक्षरं क्षेम्यमेतत्प्रश्नमनुत्तमम् ॥ १२.३२३.३० ॥
ఓ రాజా, తెలియదగినది మరియు తెలియనిది, అచలమైనది మరియు చలించేది, అవ్యయమైనది మరియు అక్షరమైనది, క్షేమకరమైనది — ఈ ప్రశ్న అత్యుత్తమమైనది.
12.323.31
अथोक्तश्च महाराज राजा गन्धर्वसत्तमः ।
पृष्टवानानुपूर्व्येण प्रश्नमर्थवदुत्तमम् ॥ १२.३२३.३१ ॥
అప్పుడు మహారాజా, గంధర్వులలో శ్రేష్ఠుడైన రాజు చెప్పబడి, క్రమంగా అర్థవంతమైన ఉత్తమ ప్రశ్నను అడిగాడు.
12.323.32
मुहूर्तमुष्यतां तावद्यावदेनं विचिन्तये ।
बाढमित्येव कृत्वा स तूर्ष्णीं गन्धर्व आस्थितः ॥ १२.३२३.३२ ॥
"దీనిని ఆలోచించేంత వరకు నన్ను ఒక క్షణం ఆగనివ్వు" అన్నాడు; "సరే" అని పలికి ఆ గంధర్వుడు మౌనంగా నిలిచాడు.
12.323.33
ततोऽनुचिन्तयमहं भूयो देवीं सरस्वतीम् ।
मनसा स च मे प्रश्नो दध्नो धृतमिवोद्धृतः ॥ १२.३२३.३३ ॥
తర్వాత నేను మనసులో మళ్ళీ దేవి సరస్వతిని ధ్యానించాను; అప్పుడు నా ఆ ప్రశ్న పెరుగు నుండి నెయ్యి తీసినట్లు వెలికివచ్చింది.
12.323.34
तत्रोपनिषदं चैव परिशेषं च पार्थिव ।
मथ्नामि मनसा तात दृष्ट्वा चान्वीक्षिकीं पराम् ॥ १२.३२३.३४ ॥
రాజా, అక్కడ ఉపనిషత్తును, శేషాన్ని కూడా నేను మనసుతో మథిస్తున్నాను; ప్రియుడా, పరమ ఆన్వీక్షికిని చూసి.
12.323.35
चतुर्थी राजशार्दूल विद्यैषा सांपरायिकी ।
उदीरिता मया तुभ्यं पञ्चविंशाऽधितिष्ठता ॥ १२.३२३.३५ ॥
రాజశ్రేష్ఠా, ఇది నాలుగవ విద్య, పరలోకానికి సంబంధించినది; ఇరవై ఐదవ స్థితిలో నిలిచి నేను నీకు చెప్పాను.
12.323.36
अथोक्तस्तु मया राजन्राजा विश्वावसुस्तदा ।
श्रूयतां यद्भवानस्मान्प्रश्नं संपृष्टवानिह ॥ १२.३२३.३६ ॥
అప్పుడు నేను చెప్పగా, రాజా, రాజు విశ్వావసు ఇలా అన్నాడు: "విను, ఇక్కడ నీవు మాకు అడిగిన ప్రశ్నను."
12.323.37
विश्वाविश्वेति यदिदं गन्धर्वेन्द्रानुपृच्छसि ।
विश्वाव्यक्तं परं विद्याद्भूतभव्यभयंकरम् ॥ १२.३२३.३७ ॥
గంధర్వేంద్రా, నీవు 'విశ్వా' మరియు 'అవిశ్వా' గురించి అడుగుతున్నావు. విశ్వా-అవ్యక్తమే పరమమైనదని తెలుసుకోవాలి; అది గతించిన మరియు రాబోయే సర్వ ప్రాణులకు భయంకరమైనది.
12.323.38
त्रिगुणं गुणकर्तृत्वाद्विश्वान्यो निष्कलस्तथा ।
विश्वाविश्वेति मिथुनमेवमेवानुदृश्यते ॥ १२.३२३.३८ ॥
త్రిగుణాత్మకమైనది; గుణాలకు కర్తగా ఉండటం వల్ల విశ్వకు భిన్నమైనది, అలాగే నిష్కలమైనది కూడా. విశ్వ, అవిశ్వ ఈ విధంగా జంటగా కనిపిస్తాయి.
12.323.39
अव्यक्तं प्रकृतिः प्राहुः पुरुषेति च निर्गुणम् ।
तथैव मित्रं पुरुषं वरुणं प्रकृतिं तथा ॥ १२.३२३.३९ ॥
అవ్యక్తాన్ని ప్రకృతి అని, పురుషుడని అంటారు; అది నిర్గుణం. అదేవిధంగా మిత్రుడిని పురుషుడిగా, వరుణుడిని ప్రకృతిగా భావిస్తారు.
12.323.40
ज्ञानं तु प्रकृतिं प्राहुर्ज्ञेयं पुरुषमेव च ।
अज्ञमव्यक्तमित्युक्तं ज्ञस्तु निष्कल उच्यते ॥ १२.३२३.४० ॥
జ్ఞానాన్ని ప్రకృతి అంటారు; జ్ఞేయం పురుషుడే. అజ్ఞం అవ్యక్తం అని చెప్పబడింది; కానీ జ్ఞాత నిష్కలుడని అంటారు.
12.323.41
कस्तपा अतपाः प्रोक्तः कोसौ पुरुष उच्यते ।
तपास्तु प्रकृतिं प्राहुरतपा निष्कलः स्मृतः ॥ १२.३२३.४१ ॥
తపస్వి ఎవరు, అతపస్వి అని చెప్పబడినది ఎవరు? ఆ పురుషుడు అని అనబడేది ఎవరు? తపస్సును ప్రకృతి అంటారు; అతపస్సును నిష్కలం అని స్మరిస్తారు.
12.323.42
सूर्यमव्यक्तमित्युक्तमतिसूर्यस्तु निष्कलः ।
अविद्या प्रोक्तमव्यक्तं विद्या पुरुष उच्यते ॥ १२.३२३.४२ ॥
సూర్యుడిని అవ్యక్తం అని చెప్పారు; కానీ అతిసూర్యుడు నిష్కలుడు. అవిద్యను అవ్యక్తమని చెప్పారు; విద్యను పురుషుడని అంటారు.
12.323.43
तथैवावेद्यमव्यक्तं वेद्यः पुरुष उच्यते ।
चलाचलमिति प्रोक्तं त्वया तदपि मे शृणु ॥ १२.३२३.४३ ॥
అలాగే తెలియరానిది అవ్యక్తం; తెలియదగినవాడు పురుషుడు అని చెప్పబడతాడు. నీవు చెప్పిన 'చలం, అచలం' అన్నదాన్ని కూడా నా నుండి వినుము.
12.323.44
चलां तु प्रकृतिं प्राहुः कारणं क्षेपसर्गयोः ।
अक्षेपसर्गयोः कर्ता निश्चलः पुरुषः स्मृतः ॥ १२.३२३.४४ ॥
చలించే ప్రకృతిని విసరడానికీ సృష్టికీ కారణమని అంటారు; విసరకుండా, సృష్టించకుండా కర్త అయినవాడు అచలుడైన పురుషుడు అని స్మరించబడతాడు.
12.323.45
अज्ञावुभौ ध्रुवौ चैव अक्षयौ चाप्युभावपि ॥ १२.३२३.४५ ॥
ఇద్దరూ జన్మలేనివారు, స్థిరులు, అక్షయులు; ఇద్దరూ కూడా.
12.323.46
अजौ नित्यावुभौ प्राहुरध्यात्मगतिनिश्चयाः ।
अक्षयत्वात्प्रजनने अजमत्राहुरव्ययम्।
अक्षयं पुरुषं प्राहुः क्षयो ह्यस्य न विद्यते ॥ १२.३२३.४६ ॥
అధ్యాత్మ మార్గాన్ని నిశ్చయించినవారు ఇద్దరూ అజులు, నిత్యులు అంటారు. అక్షయత్వం వల్ల సృష్టిలో అజుడిని అవ్యయుడు అని అంటారు; అక్షయ పురుషుడు అని చెబుతారు, అతనికి క్షయం లేదు కాబట్టి.
12.323.47
गुणक्षयत्वात्प्रकृतिः कर्तृत्वादक्षयं बुधाः ।
एषा तेऽन्वीक्षिकी विद्या चतुर्थी सांपरायिकी ॥ १२.३२३.४७ ॥
గుణాల క్షయం వల్ల ప్రకృతి క్షయశీలి; కర్తృత్వం వల్ల జ్ఞానులు దానిని అక్షయం అంటారు. ఇది నీకు అన్వీక్షికీ విద్య, నాలుగవది, పరలోకానికి సంబంధించినది.
12.323.48
विद्योपेतं धनं कृत्वा कर्मणा नित्यकर्मणि ।
एकान्तदर्शना वेदाः सर्वे विश्वावसो स्मृताः ॥ १२.३२३.४८ ॥
విద్యతో కూడిన ధనాన్ని చేసి, నిత్యకర్మలో కర్మ ద్వారా; ఏకాంత దర్శనం కలిగిన వేదాలన్నీ, ఓ విశ్వావసూ, స్మరించబడ్డాయి.
12.323.49
जायन्ते च म्रियन्ते च यस्मिन्नेते यतश्च्युताः ।
वेदार्थं ये न जानीते वेद्यं गन्धर्वसत्तम ॥ १२.३२३.४९ ॥
దేనిలో ఇవి పుట్టి మరణిస్తాయో, దేని నుండి జారిపడతాయో, వేదార్థాన్ని ఎవరు తెలుసుకోరో, తెలియదగినదాన్ని ఎవరు తెలుసుకోరో — ఓ గంధర్వోత్తమా.
12.323.50
साङ्गोपाङ्गानपि यदि पञ्च वेदानधीयते ।
वेदवेद्यं न जानीते वेदभारवहो हि सः ॥ १२.३२३.५० ॥
అంగోపాంగాలతో సహా ఐదు వేదాలను చదివినా, వేదంతో తెలియదగినదాన్ని తెలుసుకోనివాడు వేదభారాన్ని మోసేవాడే.
12.323.51
यो घृतार्थी खराक्षीरं मथेद्गन्धर्वसत्तम ।
विष्ठां तत्रानुपश्येत न मण्डं न च वै घृतम् ॥ १२.३२३.५१ ॥
నెయ్యి కోరి గాడిద పాలను చిలికేవాడు, ఓ గంధర్వోత్తమా, అందులో మలాన్నే చూస్తాడు; మీగడ కాదు, నెయ్యి కాదు.
12.323.52
तथा वेद्यमवेद्यं च वेदविद्यो न विन्दति ।
स केवलं मूढमतिर्वेदभारवहः स्मृतः ॥ १२.३२३.५२ ॥
అలాగే, వేదవిద్య కలవాడు తెలియదగినదాన్నీ తెలియనిదాన్నీ పొందడు; అతడు కేవలం మూఢమతి, వేదభారవాహుడని స్మరించబడ్డాడు.
12.323.53
द्रष्टव्यौ नित्यमेवैतौ तत्परेणान्तरात्मना ।
यथाऽस्य जन्मनिधने न भवेतां पुनः पुनः ॥ १२.३२३.५३ ॥
ఈ రెండింటినీ ఎల్లప్పుడూ దానిలో లగ్నమైన అంతరాత్మతో చూడాలి; అందువల్ల ఇతని జననమరణాలు మళ్ళీ మళ్ళీ జరగవు.
12.323.54
अजस्रं जन्मनिधनं चिन्तयित्वा त्रयीमिमाम् ।
परित्यज्य क्षयमिह अक्षयं धर्ममास्थितः ॥ १२.३२३.५४ ॥
ఎడతెగకుండా జననమరణాలను ఆలోచించి, ఈ త్రయిని విడిచి, ఇక్కడ నశించేవాటిని వదలి, అక్షయమైన ధర్మాన్ని ఆశ్రయించాలి.
12.323.55
यदाऽनुपश्यतेऽत्यन्तमहन्यहनि काश्यप ।
तदा स केवलीभूतः षड्विंशमनुपश्यति ॥ १२.३२३.५५ ॥
కాశ్యపా, ఎవరైతే రోజురోజుకు ఆ పరమ తత్త్వాన్ని దర్శిస్తాడో, అప్పుడు అతడు కేవలుడై ఇరవై ఆరవ తత్త్వాన్ని దర్శిస్తాడు.
12.323.56
अन्यश्च शाश्वतो व्यक्तस्तथाऽन्यः पञ्चविंशकः ।
तत्स्थं समनुपश्यन्ति तमेकमिति साधवः ॥ १२.३२३.५६ ॥
ఒకటి శాశ్వతమైనది, మరొకటి వ్యక్తమైనది, ఇంకొకటి ఇరవై ఐదవ తత్త్వం. అందులో నిలిచి సాధువులు దానిని ఒకటిగానే దర్శిస్తారు.
12.323.57
तेनैतं नाभिनन्दन्ति पञ्चविंशकमच्युतम् ।
जन्ममृत्युभयाद्योगाः सांख्याश्च परमैषिणः ॥ १२.३२३.५७ ॥
అందువల్ల జన్మమరణభయంతో, పరమాన్వేషకులైన యోగులు, సాంఖ్యులు ఆ అచ్యుతమైన ఇరవై ఐదవ తత్త్వాన్ని అభినందించరు.
12.323.58
पञ्चविंशं यदेतत्ते प्रोक्तं ब्राह्मणसत्तम ।
तदहं न तथा वेद्मि तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.३२३.५८ ॥
బ్రాహ్మణోత్తమా, మీరు చెప్పిన ఈ ఇరవై ఐదవ తత్త్వాన్ని నేను అలా తెలుసుకోలేదు; దానిని మీరే వివరించగలరు.
12.323.59
जैगीषव्यस्यासितस्य देवलस्य मया श्रुतम् ।
पराशरस्य विप्रर्षेर्वार्षगण्यस्य धीमतः ॥ १२.३२३.५९ ॥
జైగీషవ్యుని, అసితుని, దేవలుని, విప్రర్షి పరాశరుని, బుద్ధిమంతుడైన వార్షగణ్యుని (మతాన్ని) నేను విన్నాను.
12.323.60
भिक्षोः पञ्चशिखस्यास्य कपिलस्य शुकस्य च ।
गौतमस्याष्टिंषेणस्य गर्गस्य च महात्मनः ॥ १२.३२३.६० ॥
భిక్షువు పంచశిఖుని, ఈ కపిలుని, శుకుని, గౌతముని, అష్టిషేణుని, మహాత్ముడైన గర్గుని (మతాన్ని) కూడా (నేను విన్నాను).
12.323.61
नारदस्यासुरेश्चैव पुलस्त्यस्य च धीमतः ।
सनत्कुमारस्य ततः शुक्रस्य च महात्मनः ॥ १२.३२३.६१ ॥
నారదుని, అసురుని, బుద్ధిమంతుడైన పులస్త్యుని, తరువాత సనత్కుమారుని మరియు మహాత్ముడైన శుక్రుని (మాటలను నేను విన్నాను).
12.323.62
कश्यपस्य पितुश्चैव पूर्वमेव मया श्रुतम् ।
तदनन्तरं च रुद्रस्य विश्वरूपस्य धीमतः ॥ १२.३२३.६२ ॥
తండ్రి కశ్యపుని మాటలను నేను ముందే విన్నాను; తరువాత బుద్ధిమంతుడైన విశ్వరూప రుద్రుని (మాటలను).
12.323.63
दैवतेभ्यः पितृभ्यश्च दैतेयेभ्यस्ततस्ततः ।
प्राप्तमेतन्मया कृत्स्नं वेद्यं नित्यं वदन्त्युत ॥ १२.३२३.६३ ॥
దేవతల నుండి, పితరుల నుండి, దైత్యుల నుండి, తరువాత తరువాత—ఇవన్నీ నేను పొందాను; ఇది నిత్యం తెలుసుకోదగినదని అంటారు.
12.323.64
तस्मात्तद्वै भवद्बुद्ध्या श्रोतुमिच्छामि ब्राह्मण ।
भवान्प्रबर्हः शास्त्राणां प्रगल्भश्चातिबुद्धिमान् ॥ १२.३२३.६४ ॥
కాబట్టి, ఓ బ్రాహ్మణా, మీ బుద్ధి ద్వారా దానిని వినాలని కోరుతున్నాను; మీరు శాస్త్రాలలో శ్రేష్ఠులు, నైపుణ్యులు, అత్యంత బుద్ధిమంతులు.
12.323.65
न तवाविदितं किंचिद्भवाञ्श्रुतिनिधिः स्मृतः ।
कथ्यसे देवलोके च पितृलोके च ब्राह्मण ॥ १२.३२३.६५ ॥
మీకు తెలియనిది ఏదీ లేదు; మీరు శ్రుతికి నిధిగా భావించబడతారు. ఓ బ్రాహ్మణా, దేవలోకంలోనూ పితృలోకంలోనూ మీ గురించి చెప్పబడుతుంది.
12.323.66
ब्रह्मलोकगताश्चैव कथयन्ति महर्षयः ।
पतिश्च तपतां शश्वदादित्यस्तव भाषिता ॥ १२.३२३.६६ ॥
బ్రహ్మలోకానికి వెళ్ళిన మహర్షులు కూడా (మీ గురించి) చెబుతారు; ఎల్లప్పుడూ తపించే వారికి ప్రభువైన ఆదిత్యుడూ మీ చేత చెప్పబడ్డాడు.
12.323.67
साङ्ख्यज्ञानं त्वया ब्रह्मन्नवाप्तं कृत्स्नमेव च ।
तथैव योगशास्त्रं च याज्ञवल्क्य विशेषतः ॥ १२.३२३.६७ ॥
ఓ బ్రాహ్మణుడా! నీవు సాంఖ్య జ్ఞానాన్ని పూర్తిగా పొందావు, అలాగే యోగశాస్త్రాన్ని కూడా, ముఖ్యంగా యాజ్ఞవల్క్యా.
12.323.68
निःसंदिग्धं प्रबुद्धस्त्वं बुध्यमानश्चराचरम् ।
श्रोतुमिच्छामि तज्ज्ञानं घृतं मण्डमयं यथा ॥ १२.३२३.६८ ॥
నీవు నిస్సందేహంగా మేల్కొన్నవాడివి, చరాచరాలను తెలుసుకుంటున్నావు. ఆ జ్ఞానాన్ని వినాలని కోరుతున్నాను, మీగడ నుండి నెయ్యి వచ్చినట్లు.
12.323.69
कृत्स्नधारिणमेव त्वां मन्ये गन्धर्वसत्तम ।
जिज्ञासमे च मां राजंस्तन्निबोध यथाश्रुतम् ॥ १२.३२३.६९ ॥
గంధర్వోత్తమా! నిన్ను సంపూర్ణాన్ని ధరించేవాడిగా నేను భావిస్తున్నాను. రాజా, నేనూ తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను; విన్నది వినినట్లుగా గ్రహించు.
12.323.70
बुध्यमानो हि प्रकृतिं बुध्यते पञ्चविंशकः ।
न तु बुध्यति गन्धर्वप्रकृतिः पञ्चविंशकम् ॥ १२.३२३.७० ॥
తెలిసినవాడు ప్రకృతిని తెలుసుకుంటాడు; ఇరవై ఐదవవాడు తెలుసుకుంటాడు. కానీ గంధర్వ స్వభావం ఇరవై ఐదవదాన్ని తెలుసుకోదు.
12.323.71
अनेन प्रतिबोधेन प्रधानं प्रवदन्ति तत् ।
साङ्ख्ययोगार्थतत्त्वज्ञा यथ्नाश्रुतिनिदर्शनात् ॥ १२.३२३.७१ ॥
ఈ ప్రబోధం ద్వారా సాంఖ్య-యోగ తత్త్వాన్ని తెలిసినవారు దాన్ని ప్రధానం అంటారు, శ్రుతి బోధించినట్లుగా.
12.323.72
पश्यंस्तथैव चापश्यन्पश्यत्यन्यः सदाऽनघ ।
षड्विंशं पञ्चविंशं च चतुर्विशं च पश्यति ॥ १२.३२३.७२ ॥
చూసేవాడూ, చూడనివాడూ; అలాగే మరొకడు ఎల్లప్పుడూ చూస్తాడు, ఓ పాపరహితుడా; అతడు ఇరవై ఆరవదాన్ని, ఇరవై ఐదవదాన్ని, ఇరవై నాలుగవదాన్ని కూడా చూస్తాడు.
12.323.73
न तु पश्यति पश्यंस्तु यश्चैनमनुपश्यति ।
पञ्चविंशोऽभिमन्येत नान्योऽस्ति परतो मम ॥ १२.३२३.७३ ॥
చూసేవానిని చూచువాడు నిజంగా చూడడు. ఇతడిని అనుసరించి చూచువాడు ఇరవైఐదవవాడిని తనగా భావిస్తాడు; నాకు మించినవాడు మరొకడు లేడు.
12.323.74
न चतुर्विशको ग्राह्यो मनुजैर्ज्ञानदर्शिभिः ।
मत्स्यो वोदकमन्वेति प्रवर्तेत प्रवर्तनात् ॥ १२.३२३.७४ ॥
జ్ఞానదృష్టిగల మానవులు ఇరవైనాలుగవదాన్ని స్వీకరించరు. చేప నీటిని అనుసరిస్తుంది; ప్రవృత్తి నుండి ప్రవృత్తి కొనసాగుతుంది.
12.323.75
यथैव बुध्यते मत्स्यस्तथैषोऽप्यनुबुध्यते ।
स स्नेहात्सहवासाच्च साभिमानाच्च नित्यशः ॥ १२.३२३.७५ ॥
చేప గ్రహించినట్లే ఇతడూ గ్రహిస్తాడు. అతడు ప్రేమ వల్ల, సహవాసం వల్ల, అహంకారం వల్ల ఎల్లప్పుడూ అలాగే చేస్తాడు.
12.323.76
स निमज्जति कालस्य यदैकत्वं न बुध्यते ।
उन्मज्जति हि कालस्य समत्वेनाभिसंवृतः ॥ १२.३२३.७६ ॥
ఏకత్వాన్ని గ్రహించనప్పుడు అతడు కాలంలో మునుగుతాడు. కాలపు సమత్వంతో చుట్టబడి అతడు పైకి తేలుతాడు.
12.323.77
यदा तु मन्यतेऽन्योऽहमन्य एष इति द्वजिः ।
तदा स केवलीभूतः षड्विंशमनुपश्यति ॥ १२.३२३.७७ ॥
'నేను వేరు, ఇతడు వేరు' అని ద్విజుడు భావించినప్పుడు, అతడు ఒంటరిగా మారి ఇరవైఆరవదాన్ని చూస్తాడు.
12.323.78
अन्यश्च राजन्परमस्तथाऽन्यः पञ्चविंशकः ।
तत्स्थत्वादनुपश्यन्ति एक एवेति साधवः ॥ १२.३२३.७८ ॥
ఓ రాజా, పరమమైనది వేరు, ఇరవైఐదవదీ వేరు. అందులో స్థిరమై ఉండటం వల్ల సాధువులు 'ఒక్కటే' అని చూస్తారు.
12.323.79
तेनैतन्नाभिनन्दन्ति पञ्चविंशकमच्युतम् ।
जन्ममृत्युभयाद्भीता योगाः साङ्ख्याश्च काश्यप।
षड्विंशमनुपश्यन्तः शुचयस्तत्परायणाः ॥ १२.३२३.७९ ॥
అందుకే జన్మ-మృత్యు భయంతో భీతులైన యోగులు, సాంఖ్యులు అచ్యుతమైన ఇరవై ఐదవదాన్ని అభినందించరు. కాశ్యపా, పవిత్రులు దానిపై నిష్ఠతో ఇరవై ఆరవదాన్ని దర్శిస్తారు.
12.323.80
यदा स केवलीभूतः षड्विंशमनुपश्यति ।
तदा स सर्वविद्विद्वान्न पुनर्जन्म विन्दति ॥ १२.३२३.८० ॥
అతడు కేవలుడై ఇరవై ఆరవదాన్ని దర్శించినప్పుడు, ఆ సర్వజ్ఞుడైన విద్వాంసుడు మళ్లీ జన్మను పొందడు.
12.323.81
एवमप्रतिबुद्धश्च बुध्यमानश्च तेऽनघ ।
बुद्धिश्चोक्ता यथातत्त्वं मया श्रुतिनिदर्शनात् ॥ १२.३२३.८१ ॥
ఈ విధంగా, ఓ నిష్పాపుడా, నీవు ఇంకా మేల్కొనలేదు, కాని మేల్కొంటున్నావు. శ్రుతి ప్రమాణంతో యథార్థ బుద్ధిని నేను నీకు చెప్పాను.
12.323.82
पश्यापश्यं यो न पश्येत्क्षेम्यं तत्वं च काश्यप ।
केवलाकेवलं चान्यत्पञ्चविंशं परं च यत् ॥ १२.३२३.८२ ॥
కాశ్యపా, చూడటాన్ని, చూడకపోవటాన్ని, క్షేమ్యమైన తత్త్వాన్ని, కేవలాన్ని అకేవలాన్ని, ఇరవై ఐదవదాన్ని, పరమమైనదాన్ని చూడనివాడు.
12.323.83
तथ्यं शुभं चैतदुक्तं त्वया विभो ।
सम्यक्क्षेम्यं दैवताद्यं यथावत्।
स्वस्त्यक्षयं भवतश्चास्तु नित्यं ।
बुद्ध्या सदा बुद्धियुक्तं नमस्ये ॥ १२.३२३.८३ ॥
ఓ విభూ, నీవు సత్యమైన శుభమైన ఈ మాటను సరిగ్గా, యథావత్తుగా చెప్పావు — క్షేమ్యమైనది, దేవతలలో ఆదిది. నీకు శుభం ఎప్పుడూ అక్షయంగా ఉండుగాక. బుద్ధితో ఎల్లప్పుడూ బుద్ధిమంతుడవైన నీకు నమస్కరిస్తున్నాను.
12.323.84
एवमुक्त्वा संप्रयातो दिवं स ।
विभ्राजन्वै श्रीमता दर्शनेन।
दृष्टश्च तुष्ट्या परयाऽभिनन्द्य ।
प्रदक्षिणं मम कृत्वा महात्मा ॥ १२.३२३.८४ ॥
ఇలా చెప్పి ఆ మహాత్ముడు దివ్యమైన దర్శనంతో ప్రకాశిస్తూ స్వర్గానికి వెళ్లాడు. పరమ సంతోషంతో ఆయనను చూసి అభినందించారు; ఆయన నా చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేశాడు.
12.323.85
ब्रह्मादीनां खेचराणां क्षितौ च ।
ये चाधस्तात्संवसन्ते नरेन्द्र।
तत्रैव तद्दर्शनं दर्शयन्वै ।
सम्यक्क्षेम्यं ये पथं संश्रिता वै ॥ १२.३२३.८५ ॥
ఓ నరేంద్రా! బ్రహ్మ మొదలైన వారు, ఆకాశంలో సంచరించేవారు, భూమిపై, క్రింద నివసించేవారు అక్కడే ఆ దర్శనాన్ని చూపుతారు. సమ్యక్ క్షేమ్య మార్గాన్ని ఆశ్రయించినవారు నిశ్చయంగా (దానినే పొందుతారు).
12.323.86
साङ्ख्याः सर्वे साङ्ख्यधर्मे रताश्च ।
तद्वद्योगा योगधर्मे रताश्च।
ये चाप्यन्ये मोक्षकामा मनुष्या ।
स्तेषामेतद्दर्शनं ज्ञानदृष्टम् ॥ १२.३२३.८६ ॥
సాంఖ్య ధర్మంలో నిమగ్నులైన సాంఖ్యులందరూ, అలాగే యోగ ధర్మంలో నిమగ్నులైన యోగులు, మోక్షాన్ని కోరే ఇతర మనుష్యులు — వారికి ఈ దర్శనం జ్ఞానదృష్టితో కనిపిస్తుంది.
12.323.87
ज्ञानान्मोक्षो जायते राजसिंह ।
नास्त्यज्ञानादेवमाहुर्नरेन्द्र।
तस्माज्ज्ञानं तत्त्वतोऽन्तेषितव्यं ।
येनात्मानं मोक्षयेज्जन्ममृत्योः ॥ १२.३२३.८७ ॥
ఓ రాజసింహా! జ్ఞానం వలన మోక్షం కలుగుతుంది; అజ్ఞానం వలన అది కలగదని వారు అంటారు. ఓ నరేంద్రా! కాబట్టి తత్త్వతః జ్ఞానాన్ని అన్వేషించాలి; దాని ద్వారా మనిషి తనను జన్మ మృత్యువుల నుండి విడిపించుకోవచ్చు.
12.323.88
प्राप्य ज्ञानं ब्राह्मणात्क्षत्रियाद्वा ।
वैश्याच्छ्रद्रादपि नीचादभीक्ष्णम्।
श्रद्धातव्यं श्रद्दधानेन नित्यं ।
न श्रद्धिनं जन्ममृत्यू विशेताम् ॥ १२.३२३.८८ ॥
బ్రాహ్మణుని నుండి, క్షత్రియుని నుండి, వైశ్యుని నుండి, శూద్రుని నుండి లేదా నీచుని నుండి కూడా జ్ఞానాన్ని పొంది, శ్రద్ధ కలవాడు ఎల్లప్పుడూ శ్రద్ధ కలిగి ఉండాలి; శ్రద్ధ కలవానిలో జన్మ, మరణాలు ప్రవేశించవు.
12.323.89
सर्वं विश्वं ब्रह्म चैतत्समस्तम् ॥ १२.३२३.८९ ॥
ఇదంతా, సమస్త విశ్వమూ బ్రహ్మమే.
12.323.90
ब्रह्मास्यतो ब्राह्मणाः संप्रसूता ।
बाहुभ्यां वै क्षत्रियाः संप्रसूताः।
नाभ्यां वैश्याः पादतश्चापि शूद्राः ।
सर्वे वर्णा नान्यथा वेदितव्याः ॥ १२.३२३.९० ॥
బ్రహ్మ ముఖం నుండి బ్రాహ్మణులు, బాహువుల నుండి క్షత్రియులు, నాభి నుండి వైశ్యులు, పాదాల నుండి శూద్రులు కూడా జన్మించారు; అన్ని వర్ణాలను ఇలాగే తెలుసుకోవాలి, వేరుగా కాదు.
12.323.91
अज्ञानतः कर्मयोनिं भजन्ते ।
तांतां राजंस्ते यथा यान्त्यभावम्।
तथा वर्णा ज्ञानहीनाः पतन्ते ।
घोरादज्ञानात्प्राकृतं योनिजालम् ॥ १२.३२३.९१ ॥
అజ్ఞానం వల్ల జీవులు ఒక్కొక్క కర్మయోనిని పొందుతారు; ఓ రాజా, వారు అలా నాశనాన్ని పొందినట్లే, జ్ఞానహీన వర్ణాలు పతనమవుతాయి. భయంకరమైన అజ్ఞానం నుండి సహజమైన జన్మల వలయం ఏర్పడుతుంది.
12.323.92
तस्माज्ज्ञानं सर्वतो मार्गितव्यं ।
सर्वत्रस्थं चैतदुक्तं मया ते।
तत्स्थो ब्रह्मा तस्थिवांश्चापरो य ।
स्तस्मै नित्यं मोक्षमाहुर्नरेन्द्र ॥ १२.३२३.९२ ॥
కాబట్టి జ్ఞానాన్ని అన్ని వైపుల నుండి వెతకాలి. ఇది సర్వత్రా స్థితమై ఉందని నేను నీకు చెప్పాను. దానిలో స్థితుడైనవాడు బ్రహ్మమే; దానిలో స్థిరంగా నిలిచిన మరొకనికి, ఓ నరేంద్రా, ఎల్లప్పుడూ మోక్షం లభిస్తుందని చెబుతారు.
12.323.93
यत्ते पृष्टं तन्मया चोपदिष्टं ।
याथातथ्यं तद्विशोको भजस्व।
राजन्गच्छस्वैतदर्थस्य पारं ।
सम्यक्प्रोक्तं स्वस्ति ते त्वस्तु नित्यम् ॥ १२.३२३.९३ ॥
నువ్వు అడిగినదాన్ని నేను ఉపదేశించాను. దాని యథార్థ స్వరూపాన్ని తెలుసుకుని శోకరహితుడవు కా. ఓ రాజా, ఈ విషయం యొక్క అవతలి తీరానికి చేరు. బాగా చెప్పబడింది; నీకు ఎల్లప్పుడూ శుభం కలుగుగాక.
12.323.94
स एवमनुशिष्टस्तु याज्ञवल्क्येन धीमता ।
प्रीतिमानभवद्राजा मिथिलाधिपतिस्तदा ॥ १२.३२३.९४ ॥
బుద్ధిమంతుడైన యాజ్ఞవల్క్యునిచే ఈ విధంగా ఉపదేశించబడినవాడై, మిథిలాధిపతి అయిన ఆ రాజు అప్పుడు సంతోషించాడు.
12.323.95
गते मुनिवरे तस्मिन्कृते चापि प्रदक्षिणम् ।
दैवरातिर्नरपतिरासीनस्तत्र मोक्षवित् ॥ १२.३२३.९५ ॥
ఆ మునివరుడు వెళ్లిపోయి, ప్రదక్షిణం కూడా చేసిన తరువాత, మోక్షజ్ఞుడైన రాజు దైవరాతుడు అక్కడ కూర్చుని ఉన్నాడు.
12.323.96
गोकोटिं स्पर्शयामास हिरण्यस्य तथैव च ।
रत्नाञ्जलिमथैकैकं ब्राह्मणेभ्यो ददौ तदा ॥ १२.३२३.९६ ॥
అతడు పది కోట్ల ఆవులను, అలాగే బంగారాన్ని దానం చేయించాడు; తరువాత బ్రాహ్మణులకు ఒక్కొక్కరికి రత్నాంజలి ఇచ్చాడు.
12.323.97
वेदहराज्यं च तदा प्रतिष्ठाप्य सुतस्य वै ।
यतिधर्ममुपास्यंश्चाप्यवसन्मिथिलाधिपः ॥ १२.३२३.९७ ॥
అప్పుడు తన కుమారుని వేదధారి రాజ్యంలో ప్రతిష్ఠించి, యతిధర్మాన్ని ఆచరిస్తూ మిథిలాధిపతి నివసించాడు.
12.323.98
साङ्ख्यज्ञानमधीयानो योगशास्त्रं च कृत्स्नशः ।
धर्माधर्मं च राजेन्द्र प्राकृतं परिगर्हयन् ॥ १२.३२३.९८ ॥
సాంఖ్య జ్ఞానాన్ని, యోగశాస్త్రాన్ని పూర్తిగా అధ్యయనం చేస్తూ, ఓ రాజేంద్రా, ధర్మాధర్మాల లౌకిక భేదాన్ని నిందిస్తూ.
12.323.99
अनन्त इति कृत्वा स नित्यं केवलमेव च ।
धर्माधर्मौ पुण्यपापे सत्यासत्ये तथैव च ॥ १२.३२३.९९ ॥
అతడు దానిని అనంతంగా భావించి, ఎల్లప్పుడూ కేవలంగానే చూశాడు; ధర్మాధర్మాలను, పుణ్యపాపాలను, సత్యాసత్యాలను కూడా అలాగే చూశాడు.
12.323.100
जन्ममृत्यू च राजेन्द्र प्राकृतं तदचिन्तयत् ।
ब्रह्माव्यक्तस्य कर्मेदमिति नित्यं नराधिप ॥ १२.३२३.१०० ॥
ఓ రాజేంద్రా, జననమరణాలు ప్రకృతికి చెందినవని అతడు భావించాడు; 'ఇది అవ్యక్త బ్రహ్మ కార్యం' అని, ఓ నరాధిపా, అతడు ఎల్లప్పుడూ ఆలోచించాడు.
12.323.101
पश्यन्ति योगाः साङ्ख्याश्च स्वशास्त्रकृतलक्षणाः ।
इष्टानिष्टविमुक्तं हि तस्थौ ब्रह्म परात्परम् ॥ १२.३२३.१०१ ॥
యోగులు, సాంఖ్యులు తమ శాస్త్రాల్లో చెప్పిన లక్షణాల ద్వారా (దానిని) చూస్తారు; ఇష్టానిష్టాలకు అతీతమైన ఆ బ్రహ్మం పరాత్పరంగా స్థితమై ఉంది.
12.323.102
नित्यं तदाहुर्विद्वांसः शुचि तस्माच्छुचिर्भव ।
दीयते यच्च लभते दत्तं यच्चानुमन्यते ॥ १२.३२३.१०२ ॥
విద్వాంసులు దానిని ఎల్లప్పుడూ శుచి అంటారు; కాబట్టి నీవు శుచిగా ఉండు. ఇవ్వబడేది, పొందబడేది, ఇవ్వబడినది, అనుమతించబడేది (అదే).
12.323.103
अव्यक्तेनेति तच्चिन्त्यमन्यथा मा विचन्तय ।
ददाति च नरश्रेष्ठ प्रतिगृह्णाति यच्च ह।
ददात्यव्यक्त इत्येतत्प्रतिगृह्णाति यच्च वै ॥ १२.३२३.१०३ ॥
'అవ్యక్తం ద్వారా' అని దానిని ఆలోచించాలి; వేరుగా ఆలోచించకు. ఓ నరశ్రేష్ఠా, అతడు ఇస్తాడు, పొందుతాడు; 'అవ్యక్తం ఇస్తుంది' అని, 'పొందేది' అని ఇదే (సత్యం).
12.323.104
आत्मा ह्येवात्मनो ह्येकः कोऽन्यस्तस्मात्परो भवेत् ।
एवं मन्यस्व सततमन्यथा मा विचिन्तय ॥ १२.३२३.१०४ ॥
ఆత్మయే ఆత్మకు ఏకైక (ఆధారం); దానికంటే మించినది ఎవరు కాగలరు? ఇలాగే ఎల్లప్పుడూ భావించు; వేరుగా ఆలోచించకు.
12.323.105
यस्याव्यक्तं न विदितं सगुणं निर्गुणं पुनः ।
तेन तीर्थानि यज्ञाश्च सेवितव्या विपश्चिता ॥ १२.३२३.१०५ ॥
అవ్యక్తాన్ని, సగుణ-నిర్గుణాలను తెలియనివాడు తీర్థాలను, యజ్ఞాలను సేవించాలి; విజ్ఞుడిచే అలా చేయాలి.
12.323.106
न स्वाध्यायैस्तपोभिर्वा यज्ञैर्वा कुरुनन्दन ।
लभतेऽव्यक्तिकं स्थानं ज्ञात्वाऽव्यक्तं महीयते ॥ १२.३२३.१०६ ॥
కురునందనా, స్వాధ్యాయంతో, తపస్సుతో, యజ్ఞాలతో అవ్యక్త స్థానం లభించదు; అవ్యక్తాన్ని తెలిసినవాడే గౌరవించబడతాడు.
12.323.107
तथैव महतः स्थानमाहंकारिकमेव च ।
अहंकारात्परं चापि स्थानानि समवाप्नुयात् ॥ १२.३२३.१०७ ॥
అలాగే మహత్తు స్థానం, అహంకార సంబంధ స్థానం కూడా ఉన్నాయి; అహంకారానికి అవతల ఉన్న స్థానాలను కూడా పొందవచ్చు.
12.323.108
ये त्वव्यक्तात्परं नित्यं जानते शास्त्रतत्पराः ।
जन्ममृत्युविमुक्तं च विमुक्तं सदसच्च यत् ॥ १२.३२३.१०८ ॥
శాస్త్రాలపై నిష్ఠగలవారు అవ్యక్తానికి అవతల ఉన్న నిత్యాన్ని తెలుసుకుంటారు; జన్మ-మరణాల నుండి, సత్-అసత్‌ల నుండి విముక్తమైనదాన్ని వారు తెలుసుకుంటారు.
12.323.109
एतन्मयाऽऽप्तं जनकात्पुरस्ता ।
त्तेनापि चाप्तं नृप याज्ञवल्क्यात्।
ज्ञातं विशिष्टं न तथा हि यज्ञा ।
ज्ञानेन दुर्गं तरते न यज्ञैः ॥ १२.३२३.१०९ ॥
ఇది నేను పూర్వం జనకుని నుండి పొందాను; ఆయన కూడా యాజ్ఞవల్క్యుని నుండి పొందాడు. ఇది శ్రేష్ఠమైనదని తెలిసింది; యజ్ఞాలు అలా కావు. జ్ఞానంతో కష్టమైన మార్గాన్ని దాటవచ్చు; యజ్ఞాలతో కాదు.
12.323.110
दुर्गं जन्म निधनं चापि राज ।
न्न भौतिकं ज्ञानविदो वदन्ति।
यज्ञैस्तपोभिर्नियमैर्व्रतैश्च ।
दिवं समासाद्य पतन्ति भूमौ ॥ १२.३२३.११० ॥
రాజా, జన్మ-మరణాల కష్టమైన మార్గం… (పాఠం అసంపూర్ణం)…; జ్ఞానులు దీన్ని భౌతికమని అనరు. యజ్ఞాలు, తపస్సులు, నియమాలు, వ్రతాల ద్వారా స్వర్గాన్ని చేరినవారు భూమిపై పడతారు.
12.323.111
तस्मादुपासस्व परं महच्छुचि ।
शिवं विमोक्षं विमलं पवित्रम्।
क्षेत्रं ज्ञात्वा पार्थिव ज्ञानयज्ञ ।
मुपास्य वै तत्त्वमृषिर्भविष्यसि ॥ १२.३२३.१११ ॥
కాబట్టి ఆ పరమమైన, మహత్తరమైన, శుచియైన, శివమైన, విమోచనమైన, నిర్మలమైన, పవిత్రమైన తత్త్వాన్ని ఉపాసించు. ఓ రాజా, క్షేత్రాన్ని తెలుసుకుని జ్ఞానయజ్ఞంతో దానిని ఉపాసిస్తే, నీవు తత్త్వాన్ని పొంది ఋషివి అవుతావు.
12.323.112
युदुपनिषदमुपाकरोत्तथाऽसौ ।
जनकनृपस्य पुरा हि याज्ञवल्क्यः।
यदुपगणितशाश्वताव्ययं त ।
च्छुभममृतत्वमशोकमर्च्छति ॥ १२.३२३.११२ ॥
పూర్వం జనక రాజుకు యాజ్ఞవల్క్యుడు ఏ ఉపనిషత్తును ఉపదేశించాడో, శాశ్వతమూ అవ్యయమూ అని భావించబడేదానిని పొందినవాడు ఆ శుభమైన, అమృతత్వమైన, శోకరహితమైన స్థితిని పొందుతాడు.