ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.323
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.323.1
अव्यक्तस्थं परं यत्तत्पृष्टस्तेऽहं नराधिप ।
परं गुह्यमिमं प्रश्नं शृणुष्वावहितो नृप ॥ १२.३२३.१ ॥
ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ସ୍ଥିତ ସେହି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ, ହେ ନରାଧିପ, ଆପଣ ମୋତେ ପଚାରିଛନ୍ତି। ହେ ରାଜନ, ଏହି ପରମ ଗୁହ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
12.323.2
यथार्षेणेह विधिना चरताऽवमतेन ह ।
मयाऽऽदित्यादवाप्तानि यजूंषि मिथिलाधिप ॥ १२.३२३.२ ॥
ହେ ମିଥିଳାଧିପ, ଏଠାରେ ଋଷିବିଧି ଅନୁସାରେ ଆଚରଣ କରି, ଅପମାନିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଯଜୁର୍ମନ୍ତ୍ର ପାଇଲି।
12.323.3
महता तपसा देवस्तपिष्णुः सेवितो मया ।
प्रीतेन चाहं विभुना सूर्येणोक्तस्तदाऽनघ ॥ १२.३२३.३ ॥
ମହାନ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ତପୁଷ୍ମାନ ଦେବତାଙ୍କୁ ସେବା କଲି; ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ କହିଲେ, ହେ ନିଷ୍ପାପ।
12.323.4
वरं वृणीष्व विप्रर्षे यदिष्टं ते सुदुर्लभम् ।
तं ते दास्यामि प्रीतात्मा मत्प्रसादो हि दुर्लभः ॥ १२.३२३.४ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି, ତୁମର ଇଷ୍ଟ, ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ବର ବାଛ; ପ୍ରସନ୍ନ ହୃଦୟରେ ମୁଁ ତାହା ତୁମକୁ ଦେବି, କାରଣ ମୋର ଅନୁଗ୍ରହ ପ୍ରକୃତରେ ଦୁର୍ଲଭ।
12.323.5
ततः प्रणम्य शिरसा मयोक्तस्तपतांवरः ।
यजूंषि नोपयुक्तानि क्षिप्रमिच्छामि वेदितुम् ॥ १२.३२३.५ ॥
ତା'ପରେ ମସ୍ତକ ନତ କରି ପ୍ରଣାମ କରି, ତପସ୍ବୀଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ମୁଁ କହିଲି: "ଯଜୁର୍ମନ୍ତ୍ର ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇନାହାନ୍ତି; ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ସେଗୁଡ଼ିକ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।"
12.323.6
ततो मां भगवानाह वितरिष्यामि ते द्विज ।
सरस्वतीह वाग्भूता शरीरं ते प्रवेक्ष्यति ॥ १२.३२३.६ ॥
ତେବେ ଭଗବାନ ମୋତେ କହିଲେ: "ହେ ଦ୍ୱିଜ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତାହା ଦେବି; ଏଠାରେ ବାଗ୍ରୂପା ସରସ୍ୱତୀ ତୁମ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।"
12.323.7
ततो मामाह भगवानास्यं स्वं विवृतं कुरु ।
विवृतं च ततो मेऽऽस्यं प्रविष्टा च सरस्वती ॥ १२.३२३.७ ॥
ତା'ପରେ ଭଗବାନ ମୋତେ କହିଲେ, 'ତୁମ ମୁଖ ଖୋଲ।' ମୋ ମୁଖ ଖୋଲିବାମାତ୍ରେ ସରସ୍ୱତୀ ତା'ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
12.323.8
ततो विदह्यमानोऽहं प्रविष्टोऽम्भस्तदाऽनघ ।
अविज्ञानादमर्षाच्च भास्करस्य महात्मनः ॥ १२.३२३.८ ॥
ତା'ପରେ ଜଳୁଥିବା ମୁଁ, ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଅଜ୍ଞାନ ଓ ମହାତ୍ମା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ ହେତୁ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲି।
12.323.9
ततो विदह्यमानं मामुवाच भगवान्रविः ।
मुहूर्तं सह्यतां दाहस्ततः शीतीभविष्यति ॥ १२.३२३.९ ॥
ତା'ପରେ ଜଳୁଥିବା ମୋତେ ଭଗବାନ ରବି କହିଲେ, 'ମୁହୂର୍ତ୍ତେ ଏହି ଦାହ ସହ; ତା'ପରେ ଏହା ଶୀତଳ ହେବ।'
12.323.10
शीतीभूतं च मां दृष्ट्वा भगवानाह भास्करः ।
प्रतिभास्यति ते वेदः सखिलः सोत्तरो द्विज ॥ १२.३२३.१० ॥
ମୋତେ ଶୀତଳ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ଭଗବାନ ଭାସ୍କର କହିଲେ, 'ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତୁମ ନିକଟରେ ବେଦ ତା'ର ଖିଲ ଓ ଉତ୍ତର ସହିତ ପ୍ରକାଶ ପାଇବ।'
12.323.11
कृत्स्नं शतपथं चैव प्रणेष्यसि द्विजर्षभ ।
तस्यान्ते चापुनर्भावे बुद्धिस्तव भविष्यति ॥ १२.३२३.११ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶତପଥ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇବ; ଏବଂ ତା'ର ଶେଷରେ ଅପୁନର୍ଭାବରେ ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ସ୍ଥିର ହେବ।
12.323.12
प्राप्स्यसे च यदिष्टं तत्साङ्ख्ययोगेप्सितं पदम् ।
एतावदुक्त्वा भगवानस्तमेवाभ्यवर्तत ॥ १२.३२३.१२ ॥
ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର ଏବଂ ସାଙ୍ଖ୍ୟ-ଯୋଗରେ ଇଚ୍ଛିତ ସେହି ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ। ଏତିକି କହି ଭଗବାନ ଅସ୍ତାଚଳ ଆଡ଼କୁ ଫେରିଗଲେ।
12.323.13
ततोऽनुव्याहृतं श्रुत्वा गते देवे विभावसौ ।
गृहमागत्य संहृष्टोऽचिन्तयं वै सरस्वतीम् ॥ १२.३२३.१३ ॥
ତା'ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ଦେବତା ଚାଲିଗଲେ, ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ଘରକୁ ଫେରି ସରସ୍ବତୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲି।
12.323.14
ततः प्रवृत्ताऽतिशुभा स्वरव्यञ्जनभूषिता ।
ओंकारमादितः कृत्वा मम देवी सरस्वती ॥ १२.३२३.१४ ॥
ତା'ପରେ ମୋ ଦେବୀ ସରସ୍ବତୀ, ସ୍ୱର ଓ ବ୍ୟଞ୍ଜନରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, ଓଙ୍କାରକୁ ଆଦିରେ ରଖି, ଅତି ଶୁଭଭାବରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।
12.323.15
ततोऽहमर्ध्यं विधिवत्सरस्वत्यै न्यवेदयम् ।
परं यत्नमवाप्यैव निषण्णस्तत्परायणः ॥ १२.३२३.१५ ॥
ତା'ପରେ ମୁଁ ବିଧି ଅନୁସାରେ ସରସ୍ବତୀଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲି; ପରମ ଯତ୍ନରେ ତାଙ୍କରେ ନିଷ୍ଠ ହୋଇ ବସିଲି।
12.323.16
ततः शतपथं कृत्स्नं सरहस्यं ससंग्रहम् ।
चक्रे सपरिशेषं च हर्षेण परमेण ह ॥ १२.३२३.१६ ॥
ତା'ପରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶତପଥ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହାର ରହସ୍ୟ, ସଂଗ୍ରହ ଓ ଶେଷ ଅଂଶ ସହିତ ପରମ ହର୍ଷରେ ରଚନା କଲି।
12.323.17
कृत्वा चाध्ययनं तेषां शिष्याणां शतमुत्तमम् ।
विप्रियार्थं सशिष्यस्य मातुलस्य महात्मनः ॥ १२.३२३.१७ ॥
ଏବଂ ମୁଁ ସେହି ଶହେ ଉତ୍ତମ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଇଲି; ଶିଷ୍ୟସହିତ ମହାତ୍ମା ମାମୁଁଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ କରିବା ପାଇଁ।
12.323.18
ततः सशिष्येण मया सूर्येणेव गभस्तिभिः ।
व्यस्तो यज्ञो महाराज पितुस्तव महात्मनः ॥ १२.३२३.१८ ॥
ତା'ପରେ ହେ ମହାରାଜ, ଶିଷ୍ୟସହିତ ମୁଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି କିରଣରେ ବିଖଣ୍ଡିତ କରେ, ସେହିପରି ଆପଣଙ୍କ ମହାତ୍ମା ପିତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନିତ କଲି।
12.323.19
मिषतो देवलस्यापि ततोऽर्धं हृतवान्वसु ।
स्ववेददक्षिणायार्थे विमर्दे मातुलेन ह ॥ १२.३२३.१९ ॥
ଦେବଳ ଦେଖୁଥାଉଁ ମଧ୍ୟ ସେ ଅଧା ଧନ ହରଣ କଲା; ନିଜ ବେଦର ଦକ୍ଷିଣା ପାଇଁ, ବିବାଦରେ ମାମୁ ଏପରି କଲେ।
12.323.20
सुमन्तुनाऽथ पैलेन तथा जैमिनिना च वै ।
पित्रा ते मुनिभिश्चैव ततोऽहमनुमानितः ॥ १२.३२३.२० ॥
ସୁମନ୍ତୁ, ପୈଳ, ଜୈମିନି, ତୁମ ପିତା ଓ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେତେବେଳେ ମୁଁ ସମ୍ମତି ପାଇ ସମ୍ମାନିତ ହେଲି।
12.323.21
दश पञ्च च प्राप्तानि यजूंष्यर्कान्मयाऽनघ ।
तथैव रोमहर्षेण पुराणमवधारितम् ॥ १२.३२३.२१ ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ, ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ପନ୍ଦରଟି ଯଜୁଃ ପାଇଲି; ସେହିପରି ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କଠାରୁ ପୁରାଣ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା।
12.323.22
बीजमेतत्पुरस्कृत्य देवीं चैव सरस्वतीम् ।
सूर्यस्य चानुभावेन प्रवृत्तोऽहं नराधिप ॥ १२.३२३.२२ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ଏହି ବୀଜକୁ ଆଗରେ ରଖି, ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲି।
12.323.23
कर्तुं शतपथं चेदमपूर्वं च कृतं मया ।
यथाभिलपितं मार्गं तथा तच्चोपपादितम् ॥ १२.३२३.२३ ॥
ଏହି ଶତପଥ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରଚନା କରିବା, ଏବଂ ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ନଥିଲା ତାହା ମୁଁ କଲି; ଇଚ୍ଛିତ ପଥରେ ତାହା ମଧ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
12.323.24
शिष्याणामखिलं कृत्स्नमनुज्ञातं ससंग्रहम् ।
सर्वे च शिष्याः शुचयो गताः परमहर्षिताः ॥ १२.३२३.२४ ॥
ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସଂଗ୍ରହ ସହିତ ଅନୁମତି ଦିଆଗଲା; ସମସ୍ତ ଶୁଚି ଶିଷ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ।
12.323.25
शाखाः पञ्चदशेमास्तु विद्या भास्करदर्शिता ।
प्रतिष्ठाप्य यथाकामं वेद्यं तदनुचितयम् ॥ १२.३२३.२५ ॥
ଏହି ପନ୍ଦର ଶାଖା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇଥିବା ବିଦ୍ୟା। ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସ୍ଥାପନ କରି ସେହି ଜ୍ଞେୟକୁ ଚିନ୍ତା କର।
12.323.26
किमत्र ब्रह्मण्यमृतं किंच वेद्यमनुत्तमम् ।
चिन्तयंस्तत्र चागत्य गन्धर्वो मामपृच्छत ॥ १२.३२३.२६ ॥
ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅମୃତ କ'ଣ? ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ଞେୟ କ'ଣ? ଏହା ଚିନ୍ତା କରି ସେଠାକୁ ଆସି ଗନ୍ଧର୍ବ ମୋତେ ପଚାରିଲା।
12.323.27
विश्वावसुस्ततो राजन्वेदान्तज्ञानकोविदः ।
चतुर्विशांस्ततोऽपृच्छत्प्रश्नान्वेदस्य पार्थिव ॥ १२.३२३.२७ ॥
ତା'ପରେ, ହେ ରାଜନ, ବେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ ବିଶ୍ୱାବସୁ ବେଦ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଚବିଶ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲା।
12.323.28
पञ्चविंशतिमं प्रश्नं पप्रच्छान्वीक्षिकीं तदा ।
तथैव पुरुषव्याघ्र मित्रं वरुणमेव च ॥ १२.३२३.२८ ॥
ସେତେବେଳେ ସେ ପଚିଶତମ ପ୍ରଶ୍ନ, ନ୍ୟାୟ ବିଦ୍ୟା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲା। ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ସେହିପରି ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ପଚାରିଲା।
12.323.29
ज्ञानं ज्ञेयं तथा ज्ञोऽज्ञः कस्तपा अतपास्तथा ।
सूर्यातिसूर्य इति च विद्याविद्ये तथैव च ॥ १२.३२३.२९ ॥
ଜ୍ଞାନ, ଜ୍ଞେୟ, ଜ୍ଞ ଓ ଅଜ୍ଞ, କିଏ ତପସ୍ୱୀ ଓ କିଏ ଅତପସ୍ୱୀ, ସେହିପରି 'ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ପର ସୂର୍ଯ୍ୟ' — ବିଦ୍ୟା ଓ ଅବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
12.323.30
वेद्यावेद्यं तथा राजन्नचलं चलमेव च ।
अव्ययं चाक्षरं क्षेम्यमेतत्प्रश्नमनुत्तमम् ॥ १२.३२३.३० ॥
ହେ ରାଜନ, ଜ୍ଞେୟ ଓ ଅଜ୍ଞେୟ, ଅଚଳ ଓ ଚଳ, ଅବ୍ୟୟ ଓ ଅକ୍ଷର, କଲ୍ୟାଣକାରୀ — ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
12.323.31
अथोक्तश्च महाराज राजा गन्धर्वसत्तमः ।
पृष्टवानानुपूर्व्येण प्रश्नमर्थवदुत्तमम् ॥ १२.३२३.३१ ॥
ତା'ପରେ ହେ ମହାରାଜ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା କହିବାରୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲେ।
12.323.32
मुहूर्तमुष्यतां तावद्यावदेनं विचिन्तये ।
बाढमित्येव कृत्वा स तूर्ष्णीं गन्धर्व आस्थितः ॥ १२.३२३.३२ ॥
"ମୁଁ ଏହା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରହିବାକୁ ଦିଅ।" "ବହୁତ ଭଲ" ବୋଲି କହି ସେ ଗନ୍ଧର୍ବ ମୌନ ରହିଲେ।
12.323.33
ततोऽनुचिन्तयमहं भूयो देवीं सरस्वतीम् ।
मनसा स च मे प्रश्नो दध्नो धृतमिवोद्धृतः ॥ १२.३२३.३३ ॥
ତା'ପରେ ମୁଁ ମନରେ ପୁଣି ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲି; ସେତେବେଳେ ମୋର ସେହି ପ୍ରଶ୍ନ ଦହିରୁ ଘିଅ ବାହାର କଲା ପରି ଉଦ୍ଧୃତ ହେଲା।
12.323.34
तत्रोपनिषदं चैव परिशेषं च पार्थिव ।
मथ्नामि मनसा तात दृष्ट्वा चान्वीक्षिकीं पराम् ॥ १२.३२३.३४ ॥
ହେ ପାର୍ଥିବ, ସେଠାରେ ଉପନିଷଦ୍ ଏବଂ ଅବଶେଷକୁ ମୁଁ ମନରେ ମନ୍ଥନ କରେ; ହେ ପ୍ରିୟ, ପରମ ଆନ୍ୱୀକ୍ଷିକୀକୁ ଦେଖି।
12.323.35
चतुर्थी राजशार्दूल विद्यैषा सांपरायिकी ।
उदीरिता मया तुभ्यं पञ्चविंशाऽधितिष्ठता ॥ १२.३२३.३५ ॥
ହେ ରାଜଶାର୍ଦ୍ଦୂଳ, ଏହା ଚତୁର୍ଥ ବିଦ୍ୟା, ପରଲୋକ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ; ପଞ୍ଚବିଂଶ ତତ୍ତ୍ୱରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହା କହିଲି।
12.323.36
अथोक्तस्तु मया राजन्राजा विश्वावसुस्तदा ।
श्रूयतां यद्भवानस्मान्प्रश्नं संपृष्टवानिह ॥ १२.३२३.३६ ॥
ତା'ପରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା କହିବାରୁ, ହେ ରାଜନ୍, ରାଜା ବିଶ୍ୱାବସୁ କହିଲେ: "ଶୁଣ, ଏଠାରେ ତୁମେ ଆମକୁ ପଚାରିଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ।"
12.323.37
विश्वाविश्वेति यदिदं गन्धर्वेन्द्रानुपृच्छसि ।
विश्वाव्यक्तं परं विद्याद्भूतभव्यभयंकरम् ॥ १२.३२३.३७ ॥
ହେ ଗନ୍ଧର୍ବେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ 'ବିଶ୍ୱା' ଓ 'ଅବିଶ୍ୱା' ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛ। ବିଶ୍ୱା-ଅବ୍ୟକ୍ତ ପରମ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ତାହା ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର।
12.323.38
त्रिगुणं गुणकर्तृत्वाद्विश्वान्यो निष्कलस्तथा ।
विश्वाविश्वेति मिथुनमेवमेवानुदृश्यते ॥ १२.३२३.३८ ॥
ତ୍ରିଗୁଣମୟ; ଗୁଣସମୂହର କର୍ତ୍ତା ହେବାରୁ ବିଶ୍ୱାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଏବଂ ସେହିପରି ନିଷ୍କଳ; ବିଶ୍ୱା ଓ ଅବିଶ୍ୱା ଏହିପରି ଯୁଗଳ ରୂପେ ଦୃଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
12.323.39
अव्यक्तं प्रकृतिः प्राहुः पुरुषेति च निर्गुणम् ।
तथैव मित्रं पुरुषं वरुणं प्रकृतिं तथा ॥ १२.३२३.३९ ॥
ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ ପ୍ରକୃତି ବୋଲନ୍ତି, ଏବଂ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ବୋଲନ୍ତି, ଯାହା ନିର୍ଗୁଣ; ସେହିପରି ମିତ୍ରକୁ ପୁରୁଷ ଏବଂ ବରୁଣକୁ ପ୍ରକୃତି ଭାବି ହେବ।
12.323.40
ज्ञानं तु प्रकृतिं प्राहुर्ज्ञेयं पुरुषमेव च ।
अज्ञमव्यक्तमित्युक्तं ज्ञस्तु निष्कल उच्यते ॥ १२.३२३.४० ॥
ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରକୃତି କୁହନ୍ତି, ଜ୍ଞେୟ ତ ପୁରୁଷ ହିଁ; ଅଜ୍ଞକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ କୁହାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାତାକୁ ନିଷ୍କଳ କୁହାଯାଏ।
12.323.41
कस्तपा अतपाः प्रोक्तः कोसौ पुरुष उच्यते ।
तपास्तु प्रकृतिं प्राहुरतपा निष्कलः स्मृतः ॥ १२.३२३.४१ ॥
ତପସ୍ବୀ କିଏ, ଏବଂ ଅତପସ୍ବୀ କାହାକୁ କୁହାଯାଇଛି? ସେଇ ପୁରୁଷ କିଏ କୁହାଯାଏ? ତପକୁ ପ୍ରକୃତି କୁହନ୍ତି, ଏବଂ ଅତପକୁ ନିଷ୍କଳ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
12.323.42
सूर्यमव्यक्तमित्युक्तमतिसूर्यस्तु निष्कलः ।
अविद्या प्रोक्तमव्यक्तं विद्या पुरुष उच्यते ॥ १२.३२३.४२ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ କୁହାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ଅତିସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଷ୍କଳ। ଅବିଦ୍ୟାକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ବିଦ୍ୟାକୁ ପୁରୁଷ କୁହାଯାଏ।
12.323.43
तथैवावेद्यमव्यक्तं वेद्यः पुरुष उच्यते ।
चलाचलमिति प्रोक्तं त्वया तदपि मे शृणु ॥ १२.३२३.४३ ॥
ସେହିପରି ଅଜ୍ଞେୟ ହେଉଛି ଅବ୍ୟକ୍ତ; ଜ୍ଞେୟ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତୁମେ କହିଥିବା 'ଚଳ ଓ ଅଚଳ' କଥା ମଧ୍ୟ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।
12.323.44
चलां तु प्रकृतिं प्राहुः कारणं क्षेपसर्गयोः ।
अक्षेपसर्गयोः कर्ता निश्चलः पुरुषः स्मृतः ॥ १२.३२३.४४ ॥
ଚଳ ପ୍ରକୃତିକୁ କ୍ଷେପ ଓ ସର୍ଗର କାରଣ କୁହାଯାଏ; କ୍ଷେପ ଓ ସର୍ଗ ନ କରୁଥିବା କର୍ତ୍ତା ନିଶ୍ଚଳ ପୁରୁଷ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.323.45
अज्ञावुभौ ध्रुवौ चैव अक्षयौ चाप्युभावपि ॥ १२.३२३.४५ ॥
ଉଭୟେ ଅଜ, ଧ୍ରୁବ ଓ ଅକ୍ଷୟ; ଉଭୟେ ମଧ୍ୟ।
12.323.46
अजौ नित्यावुभौ प्राहुरध्यात्मगतिनिश्चयाः ।
अक्षयत्वात्प्रजनने अजमत्राहुरव्ययम्।
अक्षयं पुरुषं प्राहुः क्षयो ह्यस्य न विद्यते ॥ १२.३२३.४६ ॥
ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ଗତି ନିଶ୍ଚୟ କରୁଥିବା ଲୋକେ କହନ୍ତି ଉଭୟେ ଅଜ ଓ ନିତ୍ୟ। ଅକ୍ଷୟତା ହେତୁ ଉତ୍ପତ୍ତିରେ ଅଜକୁ ଅବ୍ୟୟ କୁହାଯାଏ; ଅକ୍ଷୟ ପୁରୁଷ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ତାହାର କ୍ଷୟ ନାହିଁ।
12.323.47
गुणक्षयत्वात्प्रकृतिः कर्तृत्वादक्षयं बुधाः ।
एषा तेऽन्वीक्षिकी विद्या चतुर्थी सांपरायिकी ॥ १२.३२३.४७ ॥
ଗୁଣ କ୍ଷୟ ହେତୁ ପ୍ରକୃତି କ୍ଷୟଶୀଳ; କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ହେତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନେ ତାହାକୁ ଅକ୍ଷୟ କହନ୍ତି। ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଆନ୍ୱୀକ୍ଷିକୀ ବିଦ୍ୟା, ଚତୁର୍ଥ, ପରଲୋକ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ।
12.323.48
विद्योपेतं धनं कृत्वा कर्मणा नित्यकर्मणि ।
एकान्तदर्शना वेदाः सर्वे विश्वावसो स्मृताः ॥ १२.३२३.४८ ॥
ବିଦ୍ୟାଯୁକ୍ତ ଧନ କରି, ନିତ୍ୟକର୍ମରେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା; ଏକାନ୍ତ ଦର୍ଶନଯୁକ୍ତ ସମସ୍ତ ବେଦ, ହେ ବିଶ୍ୱାବସୁ, ସ୍ମୃତ।
12.323.49
जायन्ते च म्रियन्ते च यस्मिन्नेते यतश्च्युताः ।
वेदार्थं ये न जानीते वेद्यं गन्धर्वसत्तम ॥ १२.३२३.४९ ॥
ଯେଉଁଥିରେ ଏମାନେ ଜନ୍ମନ୍ତି ଓ ମରନ୍ତି, ଯାହାଠାରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବେଦାର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ଜ୍ଞାତବ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ — ହେ ଗନ୍ଧର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.323.50
साङ्गोपाङ्गानपि यदि पञ्च वेदानधीयते ।
वेदवेद्यं न जानीते वेदभारवहो हि सः ॥ १२.३२३.५० ॥
ଅଙ୍ଗ-ଉପାଙ୍ଗ ସହିତ ପଞ୍ଚବେଦ ପଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ବେଦରେ ଜ୍ଞେୟକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ, ସେ କେବଳ ବେଦଭାର ବହନକାରୀ।
12.323.51
यो घृतार्थी खराक्षीरं मथेद्गन्धर्वसत्तम ।
विष्ठां तत्रानुपश्येत न मण्डं न च वै घृतम् ॥ १२.३२३.५१ ॥
ଘିଅର ଇଚ୍ଛାରେ ଯେ ଗଧୀ କ୍ଷୀର ମନ୍ଥନ କରେ, ହେ ଗନ୍ଧର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ତହିଁରେ ବିଷ୍ଠା ହିଁ ଦେଖେ; ମଣ୍ଡ ନୁହେଁ, ଘିଅ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
12.323.52
तथा वेद्यमवेद्यं च वेदविद्यो न विन्दति ।
स केवलं मूढमतिर्वेदभारवहः स्मृतः ॥ १२.३२३.५२ ॥
ସେହିପରି ବେଦବିଦ୍ୟାବାନ୍ ଜ୍ଞେୟ ଓ ଅଜ୍ଞେୟ କିଛି ପାଏ ନାହିଁ; ସେ କେବଳ ମୂଢ଼ମତି ବେଦଭାରବାହୀ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.323.53
द्रष्टव्यौ नित्यमेवैतौ तत्परेणान्तरात्मना ।
यथाऽस्य जन्मनिधने न भवेतां पुनः पुनः ॥ १२.३२३.५३ ॥
ଏହି ଦୁଇକୁ ସର୍ବଦା ସେଥିରେ ଲୀନ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଯେପରି ଏହାର ଜନ୍ମ ଓ ମରଣ ପୁନଃ ପୁନଃ ନ ହୁଏ।
12.323.54
अजस्रं जन्मनिधनं चिन्तयित्वा त्रयीमिमाम् ।
परित्यज्य क्षयमिह अक्षयं धर्ममास्थितः ॥ १२.३२३.५४ ॥
ନିରନ୍ତର ଜନ୍ମ-ମରଣ ଚିନ୍ତା କରି, ଏହି ତ୍ରୟୀକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ଏଠାରେ କ୍ଷୟଶୀଳ ଛାଡ଼ି, ଅକ୍ଷୟ ଧର୍ମର ଆଶ୍ରୟ ନେବା ଉଚିତ।
12.323.55
यदाऽनुपश्यतेऽत्यन्तमहन्यहनि काश्यप ।
तदा स केवलीभूतः षड्विंशमनुपश्यति ॥ १२.३२३.५५ ॥
ହେ କାଶ୍ୟପ, ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଦିନକୁ ଦିନ ସେହି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖେ, ସେତେବେଳେ ସେ କେବଳ (ଆତ୍ମସ୍ଥ) ହୋଇ ଷଡ୍ବିଂଶ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖେ।
12.323.56
अन्यश्च शाश्वतो व्यक्तस्तथाऽन्यः पञ्चविंशकः ।
तत्स्थं समनुपश्यन्ति तमेकमिति साधवः ॥ १२.३२३.५६ ॥
ଗୋଟିଏ ଶାଶ୍ୱତ, ଅନ୍ୟଟି ବ୍ୟକ୍ତ, ଆଉ ଅନ୍ୟଟି ପଞ୍ଚବିଂଶ ତତ୍ତ୍ୱ। ସେଥିରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ସାଧୁମାନେ ତାହାକୁ ଏକ ବୋଲି ଦେଖନ୍ତି।
12.323.57
तेनैतं नाभिनन्दन्ति पञ्चविंशकमच्युतम् ।
जन्ममृत्युभयाद्योगाः सांख्याश्च परमैषिणः ॥ १२.३२३.५७ ॥
ଅତଏବ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଭୟରୁ, ପରମର ଅନ୍ୱେଷୀ ଯୋଗୀ ଓ ସାଂଖ୍ୟମାନେ ସେହି ଅଚ୍ୟୁତ ପଞ୍ଚବିଂଶ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.323.58
पञ्चविंशं यदेतत्ते प्रोक्तं ब्राह्मणसत्तम ।
तदहं न तथा वेद्मि तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.३२३.५८ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ କହିଥିବା ଏହି ପଞ୍ଚବିଂଶ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମୁଁ ସେପରି ଜାଣେ ନାହିଁ; ତାହା ଆପଣ ହିଁ ବୁଝାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
12.323.59
जैगीषव्यस्यासितस्य देवलस्य मया श्रुतम् ।
पराशरस्य विप्रर्षेर्वार्षगण्यस्य धीमतः ॥ १२.३२३.५९ ॥
ଜୈଗୀଷବ୍ୟ, ଅସିତ, ଦେବଳ, ବିପ୍ରର୍ଷି ପରାଶର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାର୍ଷଗଣ୍ୟଙ୍କ (ମତ) ମୁଁ ଶୁଣିଛି।
12.323.60
भिक्षोः पञ्चशिखस्यास्य कपिलस्य शुकस्य च ।
गौतमस्याष्टिंषेणस्य गर्गस्य च महात्मनः ॥ १२.३२३.६० ॥
ଭିକ୍ଷୁ ପଞ୍ଚଶିଖ, ଏହି କପିଳ, ଶୁକ, ଗୌତମ, ଅଷ୍ଟିଷେଣ ଓ ମହାତ୍ମା ଗର୍ଗଙ୍କ (ମତ) ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଶୁଣିଛି।
12.323.61
नारदस्यासुरेश्चैव पुलस्त्यस्य च धीमतः ।
सनत्कुमारस्य ततः शुक्रस्य च महात्मनः ॥ १२.३२३.६१ ॥
ନାରଦ, ଅସୁର, ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ତା'ପରେ ସନତ୍କୁମାର ଓ ମହାତ୍ମା ଶୁକ୍ରଙ୍କ (ବାଣୀ ମୁଁ ଶୁଣିଛି)।
12.323.62
कश्यपस्य पितुश्चैव पूर्वमेव मया श्रुतम् ।
तदनन्तरं च रुद्रस्य विश्वरूपस्य धीमतः ॥ १२.३२३.६२ ॥
ପିତା କଶ୍ୟପଙ୍କ (ବାଣୀ) ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଛି; ତା'ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଶ୍ୱରୂପ ରୁଦ୍ରଙ୍କ (ବାଣୀ)।
12.323.63
दैवतेभ्यः पितृभ्यश्च दैतेयेभ्यस्ततस्ततः ।
प्राप्तमेतन्मया कृत्स्नं वेद्यं नित्यं वदन्त्युत ॥ १२.३२३.६३ ॥
ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଠାରୁ, ତା'ପରେ ତା'ପରେ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାତବ୍ୟ ମୁଁ ପାଇଛି; ଯାହା ସର୍ବଦା ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.323.64
तस्मात्तद्वै भवद्बुद्ध्या श्रोतुमिच्छामि ब्राह्मण ।
भवान्प्रबर्हः शास्त्राणां प्रगल्भश्चातिबुद्धिमान् ॥ १२.३२३.६४ ॥
ତେଣୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ତାହା ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ଆପଣ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିପୁଣ ଓ ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ।
12.323.65
न तवाविदितं किंचिद्भवाञ्श्रुतिनिधिः स्मृतः ।
कथ्यसे देवलोके च पितृलोके च ब्राह्मण ॥ १२.३२३.६५ ॥
ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଅଜ୍ଞାତ ନାହିଁ; ଆପଣ ଶ୍ରୁତିର ନିଧି ବୋଲି ବିବେଚିତ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବଲୋକ ଓ ପିତୃଲୋକରେ ଆପଣଙ୍କ କଥା କୁହାଯାଏ।
12.323.66
ब्रह्मलोकगताश्चैव कथयन्ति महर्षयः ।
पतिश्च तपतां शश्वदादित्यस्तव भाषिता ॥ १२.३२३.६६ ॥
ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଇଥିବା ମହର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ (ଆପଣଙ୍କ ବିଷୟରେ) କହନ୍ତି; ସର୍ବଦା ତପନ୍ତିମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଆଦିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ।
12.323.67
साङ्ख्यज्ञानं त्वया ब्रह्मन्नवाप्तं कृत्स्नमेव च ।
तथैव योगशास्त्रं च याज्ञवल्क्य विशेषतः ॥ १२.३२३.६७ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ତୁମେ ସାଂଖ୍ୟଜ୍ଞାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲାଭ କରିଛ, ସେହିପରି ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ, ବିଶେଷକରି ହେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ।
12.323.68
निःसंदिग्धं प्रबुद्धस्त्वं बुध्यमानश्चराचरम् ।
श्रोतुमिच्छामि तज्ज्ञानं घृतं मण्डमयं यथा ॥ १२.३२३.६८ ॥
ତୁମେ ନିଃସନ୍ଦେହ ଜାଗ୍ରତ, ଚରାଚର ବୁଝୁଛ। ସେ ଜ୍ଞାନ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି, କ୍ଷୀରର ସରରୁ ଘିଅ ପରି।
12.323.69
कृत्स्नधारिणमेव त्वां मन्ये गन्धर्वसत्तम ।
जिज्ञासमे च मां राजंस्तन्निबोध यथाश्रुतम् ॥ १२.३२३.६९ ॥
ହେ ଗନ୍ଧର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମକୁ ସମଗ୍ରର ଧାରକ ମନେ କରେ। ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ; ଶୁଣିଥିବା ପରି ବୁଝ।
12.323.70
बुध्यमानो हि प्रकृतिं बुध्यते पञ्चविंशकः ।
न तु बुध्यति गन्धर्वप्रकृतिः पञ्चविंशकम् ॥ १२.३२३.७० ॥
ଯେ ଜାଣେ ସେ ପ୍ରକୃତିକୁ ଜାଣେ; ପଚିଶତମ ଜାଣେ। କିନ୍ତୁ ଗନ୍ଧର୍ବ-ପ୍ରକୃତି ପଚିଶତମକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ।
12.323.71
अनेन प्रतिबोधेन प्रधानं प्रवदन्ति तत् ।
साङ्ख्ययोगार्थतत्त्वज्ञा यथ्नाश्रुतिनिदर्शनात् ॥ १२.३२३.७१ ॥
ଏହି ପ୍ରବୋଧ ଦ୍ୱାରା ସାଂଖ୍ୟ-ଯୋଗର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞମାନେ ତାକୁ ପ୍ରଧାନ କହନ୍ତି, ଶ୍ରୁତିର ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ।
12.323.72
पश्यंस्तथैव चापश्यन्पश्यत्यन्यः सदाऽनघ ।
षड्विंशं पञ्चविंशं च चतुर्विशं च पश्यति ॥ १२.३२३.७२ ॥
ଦେଖୁଥିବା, ନ ଦେଖୁଥିବା; ସେହିପରି ଅନ୍ୟଜଣେ ସଦା ଦେଖେ, ହେ ନିଷ୍ପାପ! ସେ ଛବିଶତମ, ପଚିଶତମ ଓ ଚବିଶତମକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖେ।
12.323.73
न तु पश्यति पश्यंस्तु यश्चैनमनुपश्यति ।
पञ्चविंशोऽभिमन्येत नान्योऽस्ति परतो मम ॥ १२.३२३.७३ ॥
ଯେ ଦ୍ରଷ୍ଟାକୁ ଦେଖେ, ସେ ପ୍ରକୃତରେ ଦେଖେ ନାହିଁ। ଯେ ଏହାକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଦେଖେ, ସେ ନିଜକୁ ପଞ୍ଚବିଂଶ ଭାବେ; ମୋ ଠାରୁ ଅଧିକ ଆଉ କେହି ନାହାଁନ୍ତି।
12.323.74
न चतुर्विशको ग्राह्यो मनुजैर्ज्ञानदर्शिभिः ।
मत्स्यो वोदकमन्वेति प्रवर्तेत प्रवर्तनात् ॥ १२.३२३.७४ ॥
ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଚତୁର୍ବିଂଶତମକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ମାଛ ଜଳକୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ପ୍ରବୃତ୍ତିରୁ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଚାଲେ।
12.323.75
यथैव बुध्यते मत्स्यस्तथैषोऽप्यनुबुध्यते ।
स स्नेहात्सहवासाच्च साभिमानाच्च नित्यशः ॥ १२.३२३.७५ ॥
ମାଛ ଯେପରି ବୁଝେ, ସେପରି ଏ ମଧ୍ୟ ବୁଝେ। ସେ ସ୍ନେହ, ସହବାସ ଓ ଅଭିମାନ ଯୋଗୁଁ ସର୍ବଦା ସେପରି କରେ।
12.323.76
स निमज्जति कालस्य यदैकत्वं न बुध्यते ।
उन्मज्जति हि कालस्य समत्वेनाभिसंवृतः ॥ १२.३२३.७६ ॥
ଏକତ୍ୱ ନ ବୁଝିଲେ ସେ କାଳରେ ବୁଡ଼େ। କାଳର ସମତାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ସେ ପୁଣି ଉପରକୁ ଉଠେ।
12.323.77
यदा तु मन्यतेऽन्योऽहमन्य एष इति द्वजिः ।
तदा स केवलीभूतः षड्विंशमनुपश्यति ॥ १२.३२३.७७ ॥
'ମୁଁ ଅନ୍ୟ, ଏ ଅନ୍ୟ' ଏପରି ଦ୍ୱିଜ ଯେବେ ଭାବେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଏକାକୀ ହୋଇ ଷଡ଼ିଂଶତମକୁ ଦେଖେ।
12.323.78
अन्यश्च राजन्परमस्तथाऽन्यः पञ्चविंशकः ।
तत्स्थत्वादनुपश्यन्ति एक एवेति साधवः ॥ १२.३२३.७८ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ପରମ ଅନ୍ୟ, ଏବଂ ପଞ୍ଚବିଂଶତମ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ। ତାହାରେ ସ୍ଥିତ ରହିବା ଯୋଗୁଁ ସାଧୁମାନେ 'ଏକ ହିଁ' ବୋଲି ଦେଖନ୍ତି।
12.323.79
तेनैतन्नाभिनन्दन्ति पञ्चविंशकमच्युतम् ।
जन्ममृत्युभयाद्भीता योगाः साङ्ख्याश्च काश्यप।
षड्विंशमनुपश्यन्तः शुचयस्तत्परायणाः ॥ १२.३२३.७९ ॥
ଏଣୁ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ଭୀତ ଯୋଗୀ ଓ ସାଂଖ୍ୟମାନେ ଅଚ୍ୟୁତ ପଞ୍ଚବିଂଶକୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ କାଶ୍ୟପ, ଶୁଚି ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ତହିଁରେ ନିଷ୍ଠ ହୋଇ ଷଡ୍ବିଂଶକୁ ଦେଖନ୍ତି।
12.323.80
यदा स केवलीभूतः षड्विंशमनुपश्यति ।
तदा स सर्वविद्विद्वान्न पुनर्जन्म विन्दति ॥ १२.३२३.८० ॥
ସେ କେବଳ ହୋଇ ଷଡ୍ବିଂଶକୁ ଦେଖେ ଯେବେ, ସେହି ସର୍ବଜ୍ଞ ବିଦ୍ୱାନ ପୁଣି ଜନ୍ମ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
12.323.81
एवमप्रतिबुद्धश्च बुध्यमानश्च तेऽनघ ।
बुद्धिश्चोक्ता यथातत्त्वं मया श्रुतिनिदर्शनात् ॥ १२.३२३.८१ ॥
ଏହିପରି, ହେ ନିଷ୍ପାପ, ତୁମେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇନାହଁ, କିନ୍ତୁ ଜାଗ୍ରତ ହେଉଛ। ଶ୍ରୁତିର ପ୍ରମାଣରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଥାର୍ଥ ବୁଦ୍ଧି କହିଛି।
12.323.82
पश्यापश्यं यो न पश्येत्क्षेम्यं तत्वं च काश्यप ।
केवलाकेवलं चान्यत्पञ्चविंशं परं च यत् ॥ १२.३२३.८२ ॥
ହେ କାଶ୍ୟପ, ଯିଏ ଦେଖା ଓ ନଦେଖା, କ୍ଷେମ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ, କେବଳ ଓ ଅକେବଳ, ଏବଂ ପଞ୍ଚବିଂଶ ଓ ପରମ ଯାହା, ତାହା ଦେଖେ ନାହିଁ।
12.323.83
तथ्यं शुभं चैतदुक्तं त्वया विभो ।
सम्यक्क्षेम्यं दैवताद्यं यथावत्।
स्वस्त्यक्षयं भवतश्चास्तु नित्यं ।
बुद्ध्या सदा बुद्धियुक्तं नमस्ये ॥ १२.३२३.८३ ॥
ହେ ବିଭୋ, ଆପଣ ଏହି ସତ୍ୟ ଓ ଶୁଭ କଥା ଠିକ୍ ଭାବରେ, ଯଥାବତ୍ କହିଛନ୍ତି — କ୍ଷେମ୍ୟ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଦ୍ୟ। ଆପଣଙ୍କର କଲ୍ୟାଣ ସଦା ଅକ୍ଷୟ ହେଉ। ବୁଦ୍ଧିରେ ସଦା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
12.323.84
एवमुक्त्वा संप्रयातो दिवं स ।
विभ्राजन्वै श्रीमता दर्शनेन।
दृष्टश्च तुष्ट्या परयाऽभिनन्द्य ।
प्रदक्षिणं मम कृत्वा महात्मा ॥ १२.३२३.८४ ॥
ଏହା କହି ସେହି ମହାତ୍ମା ଶ୍ରୀମାନ ଦର୍ଶନରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ପରମ ସନ୍ତୋଷ ସହିତ ସେ ଦେଖାଗଲେ ଓ ଅଭିନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସେ ମୋର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ।
12.323.85
ब्रह्मादीनां खेचराणां क्षितौ च ।
ये चाधस्तात्संवसन्ते नरेन्द्र।
तत्रैव तद्दर्शनं दर्शयन्वै ।
सम्यक्क्षेम्यं ये पथं संश्रिता वै ॥ १२.३२३.८५ ॥
ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର! ବ୍ରହ୍ମାଦି, ଆକାଶଚାରୀ, ପୃଥିବୀରେ ଏବଂ ତଳେ ବସବାସ କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ସେହି ଦର୍ଶନ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ୟକ୍ କ୍ଷେମ୍ୟ ପଥକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ (ସେଥିକୁ ପାଆନ୍ତି)।
12.323.86
साङ्ख्याः सर्वे साङ्ख्यधर्मे रताश्च ।
तद्वद्योगा योगधर्मे रताश्च।
ये चाप्यन्ये मोक्षकामा मनुष्या ।
स्तेषामेतद्दर्शनं ज्ञानदृष्टम् ॥ १२.३२३.८६ ॥
ସାଂଖ୍ୟ ଧର୍ମରେ ରତ ସମସ୍ତ ସାଂଖ୍ୟ, ସେହିପରି ଯୋଗ ଧର୍ମରେ ରତ ଯୋଗୀ, ଏବଂ ମୋକ୍ଷକାମୀ ଅନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ — ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଦର୍ଶନ ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖାଯାଇଛି।
12.323.87
ज्ञानान्मोक्षो जायते राजसिंह ।
नास्त्यज्ञानादेवमाहुर्नरेन्द्र।
तस्माज्ज्ञानं तत्त्वतोऽन्तेषितव्यं ।
येनात्मानं मोक्षयेज्जन्ममृत्योः ॥ १२.३२३.८७ ॥
ହେ ରାଜସିଂହ! ଜ୍ଞାନରୁ ମୋକ୍ଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଅଜ୍ଞାନରୁ ତାହା ହୁଏ ନାହିଁ ବୋଲି ସେମାନେ କହନ୍ତି। ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର! ତେଣୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ନିଜକୁ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବ।
12.323.88
प्राप्य ज्ञानं ब्राह्मणात्क्षत्रियाद्वा ।
वैश्याच्छ्रद्रादपि नीचादभीक्ष्णम्।
श्रद्धातव्यं श्रद्दधानेन नित्यं ।
न श्रद्धिनं जन्ममृत्यू विशेताम् ॥ १२.३२३.८८ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର କିମ୍ବା ନୀଚ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ସର୍ବଦା ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖିବା ଉଚିତ; ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.323.89
सर्वं विश्वं ब्रह्म चैतत्समस्तम् ॥ १२.३२३.८९ ॥
ଏ ସବୁ, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ବ୍ରହ୍ମ ହିଁ।
12.323.90
ब्रह्मास्यतो ब्राह्मणाः संप्रसूता ।
बाहुभ्यां वै क्षत्रियाः संप्रसूताः।
नाभ्यां वैश्याः पादतश्चापि शूद्राः ।
सर्वे वर्णा नान्यथा वेदितव्याः ॥ १२.३२३.९० ॥
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବାହୁରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ନାଭିରୁ ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମିଲେ; ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣକୁ ଏହିପରି ହିଁ ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
12.323.91
अज्ञानतः कर्मयोनिं भजन्ते ।
तांतां राजंस्ते यथा यान्त्यभावम्।
तथा वर्णा ज्ञानहीनाः पतन्ते ।
घोरादज्ञानात्प्राकृतं योनिजालम् ॥ १२.३२३.९१ ॥
ଅଜ୍ଞାନ ହେତୁ ଜୀବମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କର୍ମଯୋନିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ହେ ରାଜନ୍, ସେମାନେ ଯେପରି ବିନାଶ ପାଆନ୍ତି, ସେପରି ଜ୍ଞାନହୀନ ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି। ଘୋର ଅଜ୍ଞାନରୁ ପ୍ରାକୃତ ଯୋନିଜାଲ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
12.323.92
तस्माज्ज्ञानं सर्वतो मार्गितव्यं ।
सर्वत्रस्थं चैतदुक्तं मया ते।
तत्स्थो ब्रह्मा तस्थिवांश्चापरो य ।
स्तस्मै नित्यं मोक्षमाहुर्नरेन्द्र ॥ १२.३२३.९२ ॥
ତେଣୁ ଜ୍ଞାନକୁ ସବୁଦିଗରୁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ। ଏହା ସର୍ବତ୍ର ସ୍ଥିତ ବୋଲି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି। ଯିଏ ତହିଁରେ ସ୍ଥିତ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ; ତହିଁରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହୁଥିବା ଅନ୍ୟଜଣକୁ, ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ସର୍ବଦା ମୋକ୍ଷ ମିଳେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.323.93
यत्ते पृष्टं तन्मया चोपदिष्टं ।
याथातथ्यं तद्विशोको भजस्व।
राजन्गच्छस्वैतदर्थस्य पारं ।
सम्यक्प्रोक्तं स्वस्ति ते त्वस्तु नित्यम् ॥ १२.३२३.९३ ॥
ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ମୁଁ ତାହା ଉପଦେଶ କରିଛି। ତାହାର ଯଥାର୍ଥ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣି ଶୋକରହିତ ହୁଅ। ହେ ରାଜନ, ଏହି ବିଷୟର ପାରକୁ ଯାଅ। ଭଲ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି; ତୁମର ସର୍ବଦା ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।
12.323.94
स एवमनुशिष्टस्तु याज्ञवल्क्येन धीमता ।
प्रीतिमानभवद्राजा मिथिलाधिपतिस्तदा ॥ १२.३२३.९४ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପାଇ ମିଥିଲାଧିପତି ସେ ରାଜା ସେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
12.323.95
गते मुनिवरे तस्मिन्कृते चापि प्रदक्षिणम् ।
दैवरातिर्नरपतिरासीनस्तत्र मोक्षवित् ॥ १२.३२३.९५ ॥
ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚାଲିଗଲା ପରେ ଏବଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ହେବା ପରେ, ମୋକ୍ଷଜ୍ଞ ରାଜା ଦୈବରାତ ସେଠାରେ ବସିଥିଲେ।
12.323.96
गोकोटिं स्पर्शयामास हिरण्यस्य तथैव च ।
रत्नाञ्जलिमथैकैकं ब्राह्मणेभ्यो ददौ तदा ॥ १२.३२३.९६ ॥
ସେ ଦଶ କୋଟି ଗାଈ ଏବଂ ସୁନା ସମାନ ଭାବେ ଦାନ କରାଇଲେ; ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ରତ୍ନାଞ୍ଜଳି ଦେଲେ।
12.323.97
वेदहराज्यं च तदा प्रतिष्ठाप्य सुतस्य वै ।
यतिधर्ममुपास्यंश्चाप्यवसन्मिथिलाधिपः ॥ १२.३२३.९७ ॥
ସେତେବେଳେ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ବେଦହର ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଯତିଧର୍ମ ପାଳନ କରି ମିଥିଲାଧିପତି ବାସ କଲେ।
12.323.98
साङ्ख्यज्ञानमधीयानो योगशास्त्रं च कृत्स्नशः ।
धर्माधर्मं च राजेन्द्र प्राकृतं परिगर्हयन् ॥ १२.३२३.९८ ॥
ସାଙ୍ଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମର ଲୌକିକ ଭେଦକୁ ନିନ୍ଦା କରି।
12.323.99
अनन्त इति कृत्वा स नित्यं केवलमेव च ।
धर्माधर्मौ पुण्यपापे सत्यासत्ये तथैव च ॥ १२.३२३.९९ ॥
ସେ ତାହାକୁ ଅନନ୍ତ ଭାବି ସର୍ବଦା କେବଳ ତାହାକୁ ହିଁ ଦେଖିଲେ; ଧର୍ମାଧର୍ମ, ପୁଣ୍ୟପାପ ଓ ସତ୍ୟାସତ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଦେଖିଲେ।
12.323.100
जन्ममृत्यू च राजेन्द्र प्राकृतं तदचिन्तयत् ।
ब्रह्माव्यक्तस्य कर्मेदमिति नित्यं नराधिप ॥ १२.३२३.१०० ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସେ ପ୍ରାକୃତ ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ; 'ଏହା ଅବ୍ୟକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମର କର୍ମ' ବୋଲି, ହେ ନରାଧିପ, ସେ ସର୍ବଦା ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
12.323.101
पश्यन्ति योगाः साङ्ख्याश्च स्वशास्त्रकृतलक्षणाः ।
इष्टानिष्टविमुक्तं हि तस्थौ ब्रह्म परात्परम् ॥ १२.३२३.१०१ ॥
ଯୋଗୀ ଓ ସାଂଖ୍ୟମାନେ ନିଜ ନିଜ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା ଲକ୍ଷଣରେ ତାହାକୁ ଦେଖନ୍ତି; ଇଷ୍ଟାନିଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତ ସେ ବ୍ରହ୍ମ ପରାତ୍ପର ରୂପରେ ସ୍ଥିତ।
12.323.102
नित्यं तदाहुर्विद्वांसः शुचि तस्माच्छुचिर्भव ।
दीयते यच्च लभते दत्तं यच्चानुमन्यते ॥ १२.३२३.१०२ ॥
ବିଦ୍ୱାନମାନେ ତାହାକୁ ସର୍ବଦା ଶୁଚି କୁହନ୍ତି; ତେଣୁ ତୁମେ ଶୁଚି ହୁଅ। ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ଯାହା ମିଳେ, ଯାହା ଦତ୍ତ ହୁଏ ଓ ଯାହା ଅନୁମୋଦିତ ହୁଏ (ସବୁ ତାହାରି)।
12.323.103
अव्यक्तेनेति तच्चिन्त्यमन्यथा मा विचन्तय ।
ददाति च नरश्रेष्ठ प्रतिगृह्णाति यच्च ह।
ददात्यव्यक्त इत्येतत्प्रतिगृह्णाति यच्च वै ॥ १२.३२३.१०३ ॥
'ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦ୍ୱାରା' ବୋଲି ତାହାକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟଭାବେ ଚିନ୍ତା କର ନାହିଁ। ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଦିଏ ଓ ଗ୍ରହଣ କରେ; 'ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦିଏ' ଏବଂ 'ଯାହା ଗ୍ରହଣ କରେ' ଏହା ହିଁ (ସତ୍ୟ)।
12.323.104
आत्मा ह्येवात्मनो ह्येकः कोऽन्यस्तस्मात्परो भवेत् ।
एवं मन्यस्व सततमन्यथा मा विचिन्तय ॥ १२.३२३.१०४ ॥
ଆତ୍ମା ହିଁ ଆତ୍ମାର ଏକମାତ୍ର (ଆଧାର); ତାହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଉ କିଏ ହୋଇପାରେ? ଏହିପରି ସର୍ବଦା ମାନ; ଅନ୍ୟଭାବେ ଚିନ୍ତା କର ନାହିଁ।
12.323.105
यस्याव्यक्तं न विदितं सगुणं निर्गुणं पुनः ।
तेन तीर्थानि यज्ञाश्च सेवितव्या विपश्चिता ॥ १२.३२३.१०५ ॥
ଯିଏ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ସଗୁଣ ଓ ନିର୍ଗୁଣକୁ ଜାଣି ନାହିଁ, ସେହି ବିଦ୍ୱାନ ତୀର୍ଥ ଓ ଯଜ୍ଞ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
12.323.106
न स्वाध्यायैस्तपोभिर्वा यज्ञैर्वा कुरुनन्दन ।
लभतेऽव्यक्तिकं स्थानं ज्ञात्वाऽव्यक्तं महीयते ॥ १२.३२३.१०६ ॥
ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଅବ୍ୟକ୍ତ ସ୍ଥାନ ମିଳେ ନାହିଁ; ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ ଜାଣିଲେ ହିଁ ସେ ପୂଜିତ ହୁଏ।
12.323.107
तथैव महतः स्थानमाहंकारिकमेव च ।
अहंकारात्परं चापि स्थानानि समवाप्नुयात् ॥ १२.३२३.१०७ ॥
ସେହିପରି ମହତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ଅହଙ୍କାର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି; ଅହଙ୍କାରଠାରୁ ପର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ମିଳିପାରେ।
12.323.108
ये त्वव्यक्तात्परं नित्यं जानते शास्त्रतत्पराः ।
जन्ममृत्युविमुक्तं च विमुक्तं सदसच्च यत् ॥ १२.३२३.१०८ ॥
ଯେଉଁମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସେମାନେ ଅବ୍ୟକ୍ତର ପର ନିତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି; ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସତ୍-ଅସତ୍ରୁ ମୁକ୍ତ ଯାହା, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
12.323.109
एतन्मयाऽऽप्तं जनकात्पुरस्ता ।
त्तेनापि चाप्तं नृप याज्ञवल्क्यात्।
ज्ञातं विशिष्टं न तथा हि यज्ञा ।
ज्ञानेन दुर्गं तरते न यज्ञैः ॥ १२.३२३.१०९ ॥
ଏହା ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଜନକଙ୍କଠାରୁ ପାଇଥିଲି; ସେ ମଧ୍ୟ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ପାଇଥିଲେ। ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଜଣାପଡ଼ିଲା; ଯଜ୍ଞ ସେପରି ନୁହେଁ। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଗମ ପଥ ପାର ହୁଏ, ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।
12.323.110
दुर्गं जन्म निधनं चापि राज ।
न्न भौतिकं ज्ञानविदो वदन्ति।
यज्ञैस्तपोभिर्नियमैर्व्रतैश्च ।
दिवं समासाद्य पतन्ति भूमौ ॥ १२.३२३.११० ॥
ହେ ରାଜା, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଦୁର୍ଗମ ପଥ… (ପାଠ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ)…; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଭୌତିକ କହନ୍ତି ନାହିଁ। ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ନିୟମ, ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇ ଲୋକେ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
12.323.111
तस्मादुपासस्व परं महच्छुचि ।
शिवं विमोक्षं विमलं पवित्रम्।
क्षेत्रं ज्ञात्वा पार्थिव ज्ञानयज्ञ ।
मुपास्य वै तत्त्वमृषिर्भविष्यसि ॥ १२.३२३.१११ ॥
ଅତଏବ ସେଇ ପରମ, ମହତ୍, ଶୁଚି, ଶିବ, ବିମୋକ୍ଷଦାୟକ, ନିର୍ମଳ ଓ ପବିତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱର ଉପାସନା କର। ହେ ରାଜନ, କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଜାଣି ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଉପାସନା କଲେ ତୁମେ ତତ୍ତ୍ୱ ପାଇ ଋଷି ହେବ।
12.323.112
युदुपनिषदमुपाकरोत्तथाऽसौ ।
जनकनृपस्य पुरा हि याज्ञवल्क्यः।
यदुपगणितशाश्वताव्ययं त ।
च्छुभममृतत्वमशोकमर्च्छति ॥ १२.३२३.११२ ॥
ପୂର୍ବରୁ ଜନକ ରାଜାଙ୍କୁ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଯେଉଁ ଉପନିଷଦ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଅବ୍ୟୟ ବୋଲି ଗଣାଯାଇଥିବା ତାହାକୁ ଯିଏ ପାଏ, ସେ ସେଇ ଶୁଭ, ଅମୃତତ୍ୱ ଓ ଶୋକରହିତ ଅବସ୍ଥା ପାଏ।