มหาภารตะ · อัธยายะ 12.323
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.323.1
अव्यक्तस्थं परं यत्तत्पृष्टस्तेऽहं नराधिप ।
परं गुह्यमिमं प्रश्नं शृणुष्वावहितो नृप ॥ १२.३२३.१ ॥
นราธิป ผู้ที่ท่านถามข้าพเจ้าถึงสิ่งสูงสุดซึ่งดำรงอยู่ในสิ่งที่ไม่ปรากฏนั้น จงฟังด้วยความตั้งใจ ข้าแต่พระราชา ต่อคำถามอันลึกลับและสูงสุดนี้
12.323.2
यथार्षेणेह विधिना चरताऽवमतेन ह ।
मयाऽऽदित्यादवाप्तानि यजूंषि मिथिलाधिप ॥ १२.३२३.२ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมิถิลา ดังที่ข้าพเจ้า ผู้ปฏิบัติตามพิธีกรรมของฤๅษีในโลกนี้ แม้จะถูกดูหมิ่น ได้รับยชุสทั้งหลายมาจากพระอาทิตย์
12.323.3
महता तपसा देवस्तपिष्णुः सेवितो मया ।
प्रीतेन चाहं विभुना सूर्येणोक्तस्तदाऽनघ ॥ १२.३२३.३ ॥
ข้าพเจ้าบำเพ็ญตบะอย่างยิ่งใหญ่รับใช้เทพผู้แผดแสง และเมื่อพระอาทิตย์ผู้ทรงอานุภาพรอบด้านทรงพอพระทัย จึงตรัสกับข้าพเจ้า ข้าแต่ผู้ปราศจากบาป
12.323.4
वरं वृणीष्व विप्रर्षे यदिष्टं ते सुदुर्लभम् ।
तं ते दास्यामि प्रीतात्मा मत्प्रसादो हि दुर्लभः ॥ १२.३२३.४ ॥
ข้าแต่ฤๅษีผู้เป็นพราหมณ์ จงเลือกพรที่ท่านปรารถนา ซึ่งยากยิ่งที่จะได้มา ด้วยใจที่พอพระทัย เราจะประทานสิ่งนั้นแก่ท่าน เพราะพระกรุณาของเราหาได้ยากยิ่ง
12.323.5
ततः प्रणम्य शिरसा मयोक्तस्तपतांवरः ।
यजूंषि नोपयुक्तानि क्षिप्रमिच्छामि वेदितुम् ॥ १२.३२३.५ ॥
ครั้งนั้น ข้าพเจ้าก้มศีรษะลงกราบ แล้วกล่าวกับผู้เลิศในหมู่ผู้บำเพ็ญตบะว่า "ยชุสทั้งหลายยังไม่ได้ถูกนำไปใช้ ข้าพเจ้าปรารถนาจะรู้โดยเร็ว"
12.323.6
ततो मां भगवानाह वितरिष्यामि ते द्विज ।
सरस्वतीह वाग्भूता शरीरं ते प्रवेक्ष्यति ॥ १२.३२३.६ ॥
ครั้งนั้น พระผู้เป็นเจ้าตรัสกับข้าพเจ้าว่า "ข้าแต่ผู้เกิดสองครั้ง เราจะประทานสิ่งนั้นแก่ท่าน ที่นี่ สรัสวดีผู้เป็นวาจา จะเข้าไปในร่างของท่าน"
12.323.7
ततो मामाह भगवानास्यं स्वं विवृतं कुरु ।
विवृतं च ततो मेऽऽस्यं प्रविष्टा च सरस्वती ॥ १२.३२३.७ ॥
ครั้งนั้น พระผู้เป็นเจ้าตรัสกับข้าพเจ้าว่า "จงอ้าปากของเจ้าออก" เมื่อปากของข้าพเจ้าอ้าออกแล้ว สรัสวดีก็เข้าไปในปากนั้น
12.323.8
ततो विदह्यमानोऽहं प्रविष्टोऽम्भस्तदाऽनघ ।
अविज्ञानादमर्षाच्च भास्करस्य महात्मनः ॥ १२.३२३.८ ॥
ครั้งนั้น ข้าพเจ้าร้อนรุ่มจึงเข้าไปในน้ำ ข้าแต่ผู้ปราศจากบาป เพราะความไม่รู้และความโกรธต่อพระอาทิตย์ผู้ยิ่งใหญ่
12.323.9
ततो विदह्यमानं मामुवाच भगवान्रविः ।
मुहूर्तं सह्यतां दाहस्ततः शीतीभविष्यति ॥ १२.३२३.९ ॥
ครั้งนั้น พระรวิผู้เป็นเจ้าตรัสกับข้าพเจ้าขณะที่ข้าพเจ้ากำลังร้อนรุ่มว่า "จงอดทนต่อความร้อนนี้สักครู่ แล้วมันจะเย็นลง"
12.323.10
शीतीभूतं च मां दृष्ट्वा भगवानाह भास्करः ।
प्रतिभास्यति ते वेदः सखिलः सोत्तरो द्विज ॥ १२.३२३.१० ॥
เมื่อเห็นข้าพเจ้าเย็นลงแล้ว พระภาสกรผู้เป็นเจ้าตรัสว่า "ข้าแต่ผู้เกิดสองครั้ง พระเวทพร้อมทั้งเวทางค์และอุตตระจะสว่างแก่ท่าน"
12.323.11
कृत्स्नं शतपथं चैव प्रणेष्यसि द्विजर्षभ ।
तस्यान्ते चापुनर्भावे बुद्धिस्तव भविष्यति ॥ १२.३२३.११ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่ผู้เกิดสองครั้ง ท่านจะเผยแพร่ศตปถพราหมณ์ทั้งหมด และเมื่อจบสิ้น จิตของท่านจะตั้งมั่นในความไม่กลับมาเกิดอีก
12.323.12
प्राप्स्यसे च यदिष्टं तत्साङ्ख्ययोगेप्सितं पदम् ।
एतावदुक्त्वा भगवानस्तमेवाभ्यवर्तत ॥ १२.३२३.१२ ॥
และท่านจะบรรลุสิ่งที่ปรารถนา คือฐานะที่สางขยะและโยคะแสวงหา เมื่อตรัสเพียงเท่านี้แล้ว พระผู้เป็นเจ้าก็หันไปยังภูเขาทางทิศตะวันตก
12.323.13
ततोऽनुव्याहृतं श्रुत्वा गते देवे विभावसौ ।
गृहमागत्य संहृष्टोऽचिन्तयं वै सरस्वतीम् ॥ १२.३२३.१३ ॥
ครั้งนั้น เมื่อได้ยินคำตอบที่กล่าวตอบกลับมา และเมื่อเทพผู้แผดแสงเสด็จจากไปแล้ว ข้าพเจ้าก็กลับถึงบ้านด้วยความยินดียิ่ง และระลึกถึงสรัสวดี
12.323.14
ततः प्रवृत्ताऽतिशुभा स्वरव्यञ्जनभूषिता ।
ओंकारमादितः कृत्वा मम देवी सरस्वती ॥ १२.३२३.१४ ॥
ครั้งนั้น เทวีสรัสวดีของข้าพเจ้า ประดับด้วยสระและพยัญชนะ ได้อุบัติขึ้นอย่างเป็นมงคลยิ่ง โดยมีพยางค์โอṃ เป็นเบื้องต้น
12.323.15
ततोऽहमर्ध्यं विधिवत्सरस्वत्यै न्यवेदयम् ।
परं यत्नमवाप्यैव निषण्णस्तत्परायणः ॥ १२.३२३.१५ ॥
ครั้งนั้น ข้าพเจ้าถวายอรฆ์แด่สรัสวดีตามวิธี และเมื่อได้ทำความพยายามอย่างยิ่งแล้ว ข้าพเจ้าก็นั่งลง มุ่งมั่นอยู่ที่พระนาง
12.323.16
ततः शतपथं कृत्स्नं सरहस्यं ससंग्रहम् ।
चक्रे सपरिशेषं च हर्षेण परमेण ह ॥ १२.३२३.१६ ॥
ครั้งนั้น ข้าพเจ้าได้แต่งศตปถพราหมณ์ทั้งหมด พร้อมทั้งคำสอนลับ การรวบรวม และส่วนที่เหลือ ด้วยความปีติยินดีอย่างยิ่ง
12.323.17
कृत्वा चाध्ययनं तेषां शिष्याणां शतमुत्तमम् ।
विप्रियार्थं सशिष्यस्य मातुलस्य महात्मनः ॥ १२.३२३.१७ ॥
ข้าพเจ้าได้สอนศิษย์ที่ดีเลิศหนึ่งร้อยคนของพวกเขา เพื่อให้ลุงฝ่ายมารดาผู้ยิ่งใหญ่และศิษย์ของท่านไม่พอใจ
12.323.18
ततः सशिष्येण मया सूर्येणेव गभस्तिभिः ।
व्यस्तो यज्ञो महाराज पितुस्तव महात्मनः ॥ १२.३२३.१८ ॥
ข้าแต่มหาราช ครั้งนั้น ข้าพเจ้าพร้อมด้วยศิษย์ เหมือนพระอาทิตย์กระจายรัศมี ได้ทำลายพิธียัญของพระบิดาของท่านผู้ยิ่งใหญ่
12.323.19
मिषतो देवलस्यापि ततोऽर्धं हृतवान्वसु ।
स्ववेददक्षिणायार्थे विमर्दे मातुलेन ह ॥ १२.३२३.१९ ॥
ขณะที่เทวละกำลังมองดูอยู่ ท่านได้นำทรัพย์ไปครึ่งหนึ่ง เป็นค่าตอบแทนสำหรับพระเวทของตน ในการแข่งขัน ลุงฝ่ายมารดาของข้าพเจ้าได้ทำเช่นนั้น
12.323.20
सुमन्तुनाऽथ पैलेन तथा जैमिनिना च वै ।
पित्रा ते मुनिभिश्चैव ततोऽहमनुमानितः ॥ १२.३२३.२० ॥
ครั้งนั้น ข้าพเจ้าได้รับการยกย่องด้วยความยินยอมจากสุมันตุ ปัยละ และไชมินิ รวมทั้งพระบิดาของท่านและฤๅษีทั้งหลาย
12.323.21
दश पञ्च च प्राप्तानि यजूंष्यर्कान्मयाऽनघ ।
तथैव रोमहर्षेण पुराणमवधारितम् ॥ १२.३२३.२१ ॥
ข้าแต่ผู้ไร้บาป ข้าได้รับยชุสสูตรสิบห้าบทจากพระอาทิตย์ และในทำนองเดียวกัน ปุราณะก็ได้ถูกเรียนรู้จากโรมหรรษณะ
12.323.22
बीजमेतत्पुरस्कृत्य देवीं चैव सरस्वतीम् ।
सूर्यस्य चानुभावेन प्रवृत्तोऽहं नराधिप ॥ १२.३२३.२२ ॥
ข้าแต่จอมนร เมื่อตั้งเมล็ดพันธุ์นี้ไว้เบื้องหน้า พร้อมทั้งเทวีสรัสวตี และด้วยอานุภาพของพระอาทิตย์ ข้าจึงได้เริ่มลงมือ
12.323.23
कर्तुं शतपथं चेदमपूर्वं च कृतं मया ।
यथाभिलपितं मार्गं तथा तच्चोपपादितम् ॥ १२.३२३.२३ ॥
เพื่อรจนาศตปถพราหมณะนี้ และสิ่งที่ไม่เคยมีมาก่อนข้าก็ได้ทำสำเร็จ ดังที่ปรารถนาไว้เป็นทางเช่นใด ก็ได้ทำให้สำเร็จเช่นนั้น
12.323.24
शिष्याणामखिलं कृत्स्नमनुज्ञातं ससंग्रहम् ।
सर्वे च शिष्याः शुचयो गताः परमहर्षिताः ॥ १२.३२३.२४ ॥
แก่ศิษย์ทั้งหลาย ได้อนุญาตให้ทั้งหมด ครบถ้วน พร้อมทั้งการรวบรวม และศิษย์ทั้งปวงผู้บริสุทธิ์ก็จากไปด้วยความปีติยินดียิ่ง
12.323.25
शाखाः पञ्चदशेमास्तु विद्या भास्करदर्शिता ।
प्रतिष्ठाप्य यथाकामं वेद्यं तदनुचितयम् ॥ १२.३२३.२५ ॥
สาขาทั้งสิบห้านี้คือวิทยาที่พระอาทิตย์ทรงแสดง จงตั้งมั่นไว้ตามที่ปรารถนา และพิจารณาสิ่งที่พึงรู้เถิด
12.323.26
किमत्र ब्रह्मण्यमृतं किंच वेद्यमनुत्तमम् ।
चिन्तयंस्तत्र चागत्य गन्धर्वो मामपृच्छत ॥ १२.३२३.२६ ॥
ในที่นี้อะไรคือพรหมันอันเป็นอมฤต และอะไรคือสิ่งสูงสุดที่พึงรู้ ขณะที่ข้าครุ่นคิดอยู่นั้น คนธรรพ์ตนหนึ่งได้มาถึงและถามข้า
12.323.27
विश्वावसुस्ततो राजन्वेदान्तज्ञानकोविदः ।
चतुर्विशांस्ततोऽपृच्छत्प्रश्नान्वेदस्य पार्थिव ॥ १२.३२३.२७ ॥
ข้าแต่พระราชา ต่อมา วิศวาวสุผู้ชำนาญในความรู้เวทานตะ ได้ถามคำถามยี่สิบสี่ข้อเกี่ยวกับพระเวท
12.323.28
पञ्चविंशतिमं प्रश्नं पप्रच्छान्वीक्षिकीं तदा ।
तथैव पुरुषव्याघ्र मित्रं वरुणमेव च ॥ १२.३२३.२८ ॥
แล้วท่านก็ถามคำถามข้อที่ยี่สิบห้า เรื่องการพินิจด้วยเหตุผล ข้าแต่บุรุษผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ท่านยังได้ถามถึงมิตรและวรุณด้วย
12.323.29
ज्ञानं ज्ञेयं तथा ज्ञोऽज्ञः कस्तपा अतपास्तथा ।
सूर्यातिसूर्य इति च विद्याविद्ये तथैव च ॥ १२.३२३.२९ ॥
ความรู้และสิ่งที่พึงรู้ ผู้รู้และผู้ไม่รู้ ใครเป็นผู้บำเพ็ญตบะและใครไม่ได้บำเพ็ญ พระอาทิตย์ที่ยิ่งกว่าพระอาทิตย์ และวิทยากับอวิทยาก็เช่นเดียวกัน
12.323.30
वेद्यावेद्यं तथा राजन्नचलं चलमेव च ।
अव्ययं चाक्षरं क्षेम्यमेतत्प्रश्नमनुत्तमम् ॥ १२.३२३.३० ॥
ข้าแต่พระราชา สิ่งที่พึงรู้และไม่พึงรู้ สิ่งที่ไม่เคลื่อนและสิ่งที่เคลื่อน สิ่งที่ไม่เสื่อมและสิ่งที่ไม่ทำลาย สิ่งที่เป็นมงคล คำถามนี้เป็นคำถามอันสูงสุด
12.323.31
अथोक्तश्च महाराज राजा गन्धर्वसत्तमः ।
पृष्टवानानुपूर्व्येण प्रश्नमर्थवदुत्तमम् ॥ १२.३२३.३१ ॥
ข้าแต่มหาราช เมื่อถูกกล่าวถึงแล้ว พระราชาผู้เป็นยอดแห่งคนธรรพ์ได้ถามตามลำดับ ซึ่งเป็นคำถามที่มีความหมายอันสูงสุด
12.323.32
मुहूर्तमुष्यतां तावद्यावदेनं विचिन्तये ।
बाढमित्येव कृत्वा स तूर्ष्णीं गन्धर्व आस्थितः ॥ १२.३२३.३२ ॥
ขอให้ข้าพักอยู่สักครู่เถิด จนกว่าข้าจะได้ครุ่นคิดเรื่องนี้ เมื่อได้กล่าวว่า ดีแล้ว คนธรรพ์นั้นก็นิ่งอยู่
12.323.33
ततोऽनुचिन्तयमहं भूयो देवीं सरस्वतीम् ।
मनसा स च मे प्रश्नो दध्नो धृतमिवोद्धृतः ॥ १२.३२३.३३ ॥
จากนั้น ข้าได้ครุ่นคิดถึงเทวีสรัสวตีอีกครั้งด้วยใจ และคำถามนั้นก็ปรากฏขึ้นแก่ข้า ดั่งเนยใสที่ถูกตีออกมาจากนมเปรี้ยว
12.323.34
तत्रोपनिषदं चैव परिशेषं च पार्थिव ।
मथ्नामि मनसा तात दृष्ट्वा चान्वीक्षिकीं पराम् ॥ १२.३२३.३४ ॥
ข้าแต่พระราชา ที่นั่นข้าตรึกตรองถึงอุปนิษัทและส่วนที่เหลือด้วยใจ ข้าแต่ลูกรัก หลังจากได้เห็นการพินิจด้วยเหตุผลอันสูงสุดแล้ว
12.323.35
चतुर्थी राजशार्दूल विद्यैषा सांपरायिकी ।
उदीरिता मया तुभ्यं पञ्चविंशाऽधितिष्ठता ॥ १२.३२३.३५ ॥
ข้าแต่ราชสีห์แห่งกษัตริย์ วิทยาที่สี่นี้เกี่ยวกับโลกหน้า ข้าได้กล่าวแก่ท่านขณะยืนอยู่บนหลักการข้อที่ยี่สิบห้า
12.323.36
अथोक्तस्तु मया राजन्राजा विश्वावसुस्तदा ।
श्रूयतां यद्भवानस्मान्प्रश्नं संपृष्टवानिह ॥ १२.३२३.३६ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อข้ากล่าวแล้ว พระราชาวิศวาวสุได้ตรัสว่า จงฟังคำถามที่ท่านได้ถามพวกเราไว้ที่นี่เถิด
12.323.37
विश्वाविश्वेति यदिदं गन्धर्वेन्द्रानुपृच्छसि ।
विश्वाव्यक्तं परं विद्याद्भूतभव्यभयंकरम् ॥ १२.३२३.३७ ॥
ท่านถามถึงคำว่า "ทั้งหมด" และ "ไม่ใช่ทั้งหมด" ข้อนี้ สิ่งที่ไม่ปรากฏของทั้งหมดพึงรู้ว่าเป็นสิ่งสูงสุด เป็นที่น่าสะพรึงแก่สัตว์ทั้งหลายทั้งในอดีตและอนาคต
12.323.38
त्रिगुणं गुणकर्तृत्वाद्विश्वान्यो निष्कलस्तथा ।
विश्वाविश्वेति मिथुनमेवमेवानुदृश्यते ॥ १२.३२३.३८ ॥
เป็นไปสามคุณ และเป็นผู้กระทำการแห่งคุณทั้งหลาย จึงแตกต่างจากทั้งหมด และไม่มีส่วนประกอบเช่นกัน ทั้งหมดและไม่ใช่ทั้งหมดจึงปรากฏเป็นคู่เช่นนี้
12.323.39
अव्यक्तं प्रकृतिः प्राहुः पुरुषेति च निर्गुणम् ।
तथैव मित्रं पुरुषं वरुणं प्रकृतिं तथा ॥ १२.३२३.३९ ॥
เขาเรียกสิ่งที่ไม่ปรากฏว่าปรกฤติ และเรียกปุรุษะซึ่งปราศจากคุณด้วย ในทำนองเดียวกัน มิตรพึงถือเป็นปุรุษะ และวรุณเป็นปรกฤติ
12.323.40
ज्ञानं तु प्रकृतिं प्राहुर्ज्ञेयं पुरुषमेव च ।
अज्ञमव्यक्तमित्युक्तं ज्ञस्तु निष्कल उच्यते ॥ १२.३२३.४० ॥
เขาเรียกความรู้ว่าปรกฤติ และสิ่งที่พึงรู้ก็คือปุรุษะนั่นเอง ผู้ไม่รู้กล่าวว่าเป็นสิ่งที่ไม่ปรากฏ แต่ผู้รู้เรียกว่าปราศจากส่วนประกอบ
12.323.41
कस्तपा अतपाः प्रोक्तः कोसौ पुरुष उच्यते ।
तपास्तु प्रकृतिं प्राहुरतपा निष्कलः स्मृतः ॥ १२.३२३.४१ ॥
ใครเรียกว่าผู้มีตบะ และใครเรียกว่าผู้ไม่มีตบะ ใครถูกเรียกว่าปุรุษะ ท่านกล่าวตบะว่าคือประกฤติ ส่วนผู้ไม่มีตบะถูกจดจำว่าไม่มีส่วนประกอบ
12.323.42
सूर्यमव्यक्तमित्युक्तमतिसूर्यस्तु निष्कलः ।
अविद्या प्रोक्तमव्यक्तं विद्या पुरुष उच्यते ॥ १२.३२३.४२ ॥
ดวงอาทิตย์ถูกกล่าวว่าเป็นสิ่งที่ยังไม่ปรากฏ แต่สิ่งที่อยู่เหนือดวงอาทิตย์นั้นไม่มีส่วนประกอบ อวิทยาถูกกล่าวว่าคือสิ่งที่ยังไม่ปรากฏ ส่วนวิทยาถูกเรียกว่าปุรุษะ
12.323.43
तथैवावेद्यमव्यक्तं वेद्यः पुरुष उच्यते ।
चलाचलमिति प्रोक्तं त्वया तदपि मे शृणु ॥ १२.३२३.४३ ॥
ในทำนองเดียวกัน สิ่งที่ยังไม่ปรากฏเป็นสิ่งที่รู้ไม่ได้ และปุรุษะถูกกล่าวว่าเป็นสิ่งที่รู้ได้ จงฟังจากข้าพเจ้าด้วยเถิดเรื่องที่ท่านกล่าวถึงว่าเป็นสิ่งเคลื่อนไหวและสิ่งไม่เคลื่อนไหว
12.323.44
चलां तु प्रकृतिं प्राहुः कारणं क्षेपसर्गयोः ।
अक्षेपसर्गयोः कर्ता निश्चलः पुरुषः स्मृतः ॥ १२.३२३.४४ ॥
พวกเขาเรียกประกฤติที่เคลื่อนไหวว่าเป็นเหตุของการขับออกและการสร้าง ผู้กระทำการที่ไม่ขับออกและไม่สร้างถูกจดจำว่าเป็นปุรุษะที่ไม่เคลื่อนไหว
12.323.45
अज्ञावुभौ ध्रुवौ चैव अक्षयौ चाप्युभावपि ॥ १२.३२३.४५ ॥
ทั้งสองไม่มีการเกิด ตั้งมั่น และไม่เสื่อมสลาย ทั้งสองอย่างแน่นอน
12.323.46
अजौ नित्यावुभौ प्राहुरध्यात्मगतिनिश्चयाः ।
अक्षयत्वात्प्रजनने अजमत्राहुरव्ययम्।
अक्षयं पुरुषं प्राहुः क्षयो ह्यस्य न विद्यते ॥ १२.३२३.४६ ॥
ผู้ที่มั่นใจในแนวทางของอาตมันกล่าวว่า ทั้งสองไม่มีการเกิดและเป็นนิรันดร์ เพราะความไม่เสื่อมสลาย สิ่งที่ไม่มีการเกิดจึงถูกเรียกว่าไม่เสื่อมในการให้กำเนิด พวกเขาเรียกปุรุษะว่าไม่เสื่อมสลาย เพราะไม่มีความเสื่อมอยู่ในท่าน
12.323.47
गुणक्षयत्वात्प्रकृतिः कर्तृत्वादक्षयं बुधाः ।
एषा तेऽन्वीक्षिकी विद्या चतुर्थी सांपरायिकी ॥ १२.३२३.४७ ॥
เพราะคุณะเสื่อมสลาย ประกฤติจึงเสื่อมได้ เพราะความเป็นผู้กระทำ ปราชญ์เรียกประกฤติว่าไม่เสื่อม นี่คืออันวีกษิกีวิทยาของท่าน ประการที่สี่ซึ่งเกี่ยวกับโลกหน้า
12.323.48
विद्योपेतं धनं कृत्वा कर्मणा नित्यकर्मणि ।
एकान्तदर्शना वेदाः सर्वे विश्वावसो स्मृताः ॥ १२.३२३.४८ ॥
เมื่อทำทรัพย์ให้ประกอบด้วยวิทยา โดยการกระทำในกรรมนิตย์ เวทในทุกส่วนมีทัศนะสุดท้ายอันเดียว ข้าแต่วิศวาวสุ พวกมันถูกจดจำไว้
12.323.49
जायन्ते च म्रियन्ते च यस्मिन्नेते यतश्च्युताः ।
वेदार्थं ये न जानीते वेद्यं गन्धर्वसत्तम ॥ १२.३२३.४९ ॥
ในสิ่งที่สิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นและดับลง และจากสิ่งที่สิ่งเหล่านี้หลุดออกมา ผู้ที่ไม่รู้ความหมายของเวท และสิ่งที่ควรรู้ ข้าแต่คันธรรพ์ผู้ประเสริฐที่สุด
12.323.50
साङ्गोपाङ्गानपि यदि पञ्च वेदानधीयते ।
वेदवेद्यं न जानीते वेदभारवहो हि सः ॥ १२.३२३.५० ॥
แม้ผู้ใดศึกษาเวททั้งห้าพร้อมทั้งอังคะและอุปางคะ แต่ไม่รู้สิ่งที่พึงรู้ด้วยเวท ผู้นั้นก็เป็นเพียงผู้แบกภาระของเวทเท่านั้น
12.323.51
यो घृतार्थी खराक्षीरं मथेद्गन्धर्वसत्तम ।
विष्ठां तत्रानुपश्येत न मण्डं न च वै घृतम् ॥ १२.३२३.५१ ॥
ผู้ที่ปรารถนาเนยใสแล้วกวนนมของลาตัวเมีย ข้าแต่คันธรรพ์ผู้ประเสริฐที่สุด ย่อมเห็นแต่มูลอยู่ในนั้น ไม่มีครีมและไม่มีเนยใสเลย
12.323.52
तथा वेद्यमवेद्यं च वेदविद्यो न विन्दति ।
स केवलं मूढमतिर्वेदभारवहः स्मृतः ॥ १२.३२३.५२ ॥
ในทำนองเดียวกัน ผู้รู้เวทย่อมไม่บรรลุสิ่งที่พึงรู้และสิ่งที่ไม่พึงรู้ ผู้นั้นกล่าวกันว่าเป็นเพียงผู้แบกภาระของเวท มีใจหลงผิด
12.323.53
द्रष्टव्यौ नित्यमेवैतौ तत्परेणान्तरात्मना ।
यथाऽस्य जन्मनिधने न भवेतां पुनः पुनः ॥ १२.३२३.५३ ॥
สองสิ่งนี้ควรได้รับการเห็นอยู่เสมอ ด้วยอันตรัตมันที่มุ่งมั่นต่อสิ่งนั้น เพื่อไม่ให้การเกิดและการตายของสิ่งมีชีวิตนี้เกิดซ้ำแล้วซ้ำเล่า
12.323.54
अजस्रं जन्मनिधनं चिन्तयित्वा त्रयीमिमाम् ।
परित्यज्य क्षयमिह अक्षयं धर्ममास्थितः ॥ १२.३२३.५४ ॥
เมื่อพิจารณาการเกิดและการตายอย่างต่อเนื่อง และละทิ้งไตรเวทนี้กับสิ่งที่เสื่อมสลายในโลกนี้ ผู้นั้นควรยึดมั่นในธรรมะที่ไม่เสื่อมสลาย
12.323.55
यदाऽनुपश्यतेऽत्यन्तमहन्यहनि काश्यप ।
तदा स केवलीभूतः षड्विंशमनुपश्यति ॥ १२.३२३.५५ ॥
ข้าแต่กาศยป เมื่อผู้ใดเห็นความจริงสูงสุดนั้นวันแล้ววันเล่า ผู้นั้นก็กลายเป็นผู้โดดเดี่ยวและเห็นยี่สิบหกประการ
12.323.56
अन्यश्च शाश्वतो व्यक्तस्तथाऽन्यः पञ्चविंशकः ।
तत्स्थं समनुपश्यन्ति तमेकमिति साधवः ॥ १२.३२३.५६ ॥
อีกประการหนึ่งเป็นนิรันดร์และปรากฏ และอีกประการหนึ่งคือประการที่ยี่สิบห้า ผู้มีปัญญาเห็นสิ่งที่ดำรงอยู่ในสิ่งนั้นว่าเป็นหนึ่งเดียว
12.323.57
तेनैतं नाभिनन्दन्ति पञ्चविंशकमच्युतम् ।
जन्ममृत्युभयाद्योगाः सांख्याश्च परमैषिणः ॥ १२.३२३.५७ ॥
เพราะเหตุนั้น ด้วยความกลัวการเกิดและการตาย โยคินและสางขยะผู้แสวงหาสิ่งสูงสุดจึงไม่ยินดีในสิ่งไม่เสื่อมสลายประการที่ยี่สิบห้านั้น
12.323.58
पञ्चविंशं यदेतत्ते प्रोक्तं ब्राह्मणसत्तम ।
तदहं न तथा वेद्मि तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.३२३.५८ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุด ประการที่ยี่สิบห้าที่ท่านได้กล่าวไว้นั้น ข้าพเจ้าไม่รู้ตามที่ท่านว่า มีเพียงท่านเท่านั้นที่คู่ควรจะอธิบายสิ่งนั้น
12.323.59
जैगीषव्यस्यासितस्य देवलस्य मया श्रुतम् ।
पराशरस्य विप्रर्षेर्वार्षगण्यस्य धीमतः ॥ १२.३२३.५९ ॥
ข้าพเจ้าได้ฟังคำสอนของไชคีษวยะ อสิตะ เทวละ พระปราศรผู้เป็นพราหมณ์ฤๅษี และวารษคณยะผู้มีปัญญา
12.323.60
भिक्षोः पञ्चशिखस्यास्य कपिलस्य शुकस्य च ।
गौतमस्याष्टिंषेणस्य गर्गस्य च महात्मनः ॥ १२.३२३.६० ॥
และคำสอนของภิกษุปัญจศิขะ กปิละนี้ ศุกะ เคาตมะ อัษฎิเษณะ และการคเคยผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ด้วย
12.323.61
नारदस्यासुरेश्चैव पुलस्त्यस्य च धीमतः ।
सनत्कुमारस्य ततः शुक्रस्य च महात्मनः ॥ १२.३२३.६१ ॥
ข้าพเจ้าได้ฟังถ้อยคำของพระนารท และของอสูร และของพระปุลัสตยผู้มีปัญญา แล้วของพระสนัตกุมาร และของพระศุกระผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่
12.323.62
कश्यपस्य पितुश्चैव पूर्वमेव मया श्रुतम् ।
तदनन्तरं च रुद्रस्य विश्वरूपस्य धीमतः ॥ १२.३२३.६२ ॥
ข้าพเจ้าได้ฟังถ้อยคำของบิดาของข้าพเจ้า พระกัศยปมาก่อนแล้ว และภายหลังนั้นของพระรุทรผู้มีปัญญา คือพระวิศวรูป
12.323.63
दैवतेभ्यः पितृभ्यश्च दैतेयेभ्यस्ततस्ततः ।
प्राप्तमेतन्मया कृत्स्नं वेद्यं नित्यं वदन्त्युत ॥ १२.३२३.६३ ॥
จากเหล่าเทพ จากเหล่าบรรพบุรุษ และจากเหล่าไไตย และต่อจากนั้นจากผู้อื่น ข้าพเจ้าได้รับความรู้ทั้งหมดนี้แล้ว ซึ่งกล่าวกันว่าเป็นสิ่งที่ควรรู้อยู่เสมอ
12.323.64
तस्मात्तद्वै भवद्बुद्ध्या श्रोतुमिच्छामि ब्राह्मण ।
भवान्प्रबर्हः शास्त्राणां प्रगल्भश्चातिबुद्धिमान् ॥ १२.३२३.६४ ॥
เพราะเหตุนั้น ข้าแต่พราหมณ์ ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังเรื่องนั้นด้วยปัญญาของท่าน ท่านเป็นผู้เลิศในบรรดาศาสตร์ ฉลาดและมีปัญญายิ่งนัก
12.323.65
न तवाविदितं किंचिद्भवाञ्श्रुतिनिधिः स्मृतः ।
कथ्यसे देवलोके च पितृलोके च ब्राह्मण ॥ १२.३२३.६५ ॥
ไม่มีสิ่งใดที่ท่านไม่รู้ ท่านถูกยกย่องว่าเป็นขุมทรัพย์แห่งศรุติ ข้าแต่พราหมณ์ ท่านถูกกล่าวถึงทั้งในโลกของเทพและในโลกของบรรพบุรุษ
12.323.66
ब्रह्मलोकगताश्चैव कथयन्ति महर्षयः ।
पतिश्च तपतां शश्वदादित्यस्तव भाषिता ॥ १२.३२३.६६ ॥
เหล่ามหาฤๅษีผู้ไปสู่พรหมโลกก็กล่าวถึงท่านเช่นกัน และพระอาทิตย์ผู้เป็นเจ้าแห่งผู้ที่ส่องแสงร้อนอยู่เสมอ ก็ถูกท่านกล่าวถึง
12.323.67
साङ्ख्यज्ञानं त्वया ब्रह्मन्नवाप्तं कृत्स्नमेव च ।
तथैव योगशास्त्रं च याज्ञवल्क्य विशेषतः ॥ १२.३२३.६७ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ ท่านได้บรรลุความรู้ของสางขยะทั้งหมดแล้ว และเช่นเดียวกันคัมภีร์โยคะ โดยเฉพาะ ข้าแต่ยาชญวัลกยะ
12.323.68
निःसंदिग्धं प्रबुद्धस्त्वं बुध्यमानश्चराचरम् ।
श्रोतुमिच्छामि तज्ज्ञानं घृतं मण्डमयं यथा ॥ १२.३२३.६८ ॥
ท่านตื่นรู้อย่างไม่มีข้อสงสัย รับรู้ทั้งสิ่งที่เคลื่อนไหวและสิ่งที่ไม่เคลื่อนไหว ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังความรู้นั้น เหมือนเนยใสที่ทำจากวาสนาครีม
12.323.69
कृत्स्नधारिणमेव त्वां मन्ये गन्धर्वसत्तम ।
जिज्ञासमे च मां राजंस्तन्निबोध यथाश्रुतम् ॥ १२.३२३.६९ ॥
ข้าแต่คนธรรพ์ผู้ประเสริฐที่สุด ข้าพเจ้าเห็นว่าท่านคือผู้ทรงรักษาความครบถ้วนทั้งหมด ข้าแต่พระราชา ข้าพเจ้าก็ปรารถนาจะไต่ถามเช่นกัน ขอท่านจงเข้าใจตามที่ท่านได้ฟังมา
12.323.70
बुध्यमानो हि प्रकृतिं बुध्यते पञ्चविंशकः ।
न तु बुध्यति गन्धर्वप्रकृतिः पञ्चविंशकम् ॥ १२.३२३.७० ॥
แท้จริง ผู้ที่รับรู้ย่อมรู้ปฤกฤติ และผู้ที่ยี่สิบห้ารับรู้ แต่ธรรมชาติของคนธรรพ์ไม่รับรู้ยี่สิบห้า
12.323.71
अनेन प्रतिबोधेन प्रधानं प्रवदन्ति तत् ।
साङ्ख्ययोगार्थतत्त्वज्ञा यथ्नाश्रुतिनिदर्शनात् ॥ १२.३२३.७१ ॥
ด้วยการตื่นรู้นี้ ผู้รู้ความจริงแห่งสางขยะและโยคะ เรียกสิ่งนั้นว่าประธาน ดังที่แสดงไว้ด้วยการสอนจากสิ่งที่ได้ฟังมา
12.323.72
पश्यंस्तथैव चापश्यन्पश्यत्यन्यः सदाऽनघ ।
षड्विंशं पञ्चविंशं च चतुर्विशं च पश्यति ॥ १२.३२३.७२ ॥
ผู้ที่เห็นและผู้ที่ไม่เห็น และเช่นเดียวกัน อีกผู้หนึ่งย่อมเห็นอยู่เสมอ ข้าแต่ผู้ไร้บาป เขาเห็นยี่สิบหก ยี่สิบห้า และยี่สิบสี่
12.323.73
न तु पश्यति पश्यंस्तु यश्चैनमनुपश्यति ।
पञ्चविंशोऽभिमन्येत नान्योऽस्ति परतो मम ॥ १२.३२३.७३ ॥
แต่ผู้ที่เห็นผู้เห็นนั้นแท้จริงไม่เห็น ผู้ที่รับรู้ผู้เห็นนั้นย่อมถือตนว่าเป็นยี่สิบห้า ไม่มีอื่นใดเหนือกว่าข้า
12.323.74
न चतुर्विशको ग्राह्यो मनुजैर्ज्ञानदर्शिभिः ।
मत्स्यो वोदकमन्वेति प्रवर्तेत प्रवर्तनात् ॥ १२.३२३.७४ ॥
มนุษย์ผู้เห็นด้วยปัญญาไม่ควรยึดถือยี่สิบสี่เป็นหลัก เหมือนปลาตามไปในน้ำ ดังนั้นผู้หนึ่งจึงดำเนินจากการกระทำสู่การกระทำ
12.323.75
यथैव बुध्यते मत्स्यस्तथैषोऽप्यनुबुध्यते ।
स स्नेहात्सहवासाच्च साभिमानाच्च नित्यशः ॥ १२.३२३.७५ ॥
เหมือนปลารับรู้อย่างไร ผู้นี้ก็รับรู้เช่นนั้น ด้วยความรัก ด้วยการอยู่ร่วมกัน และด้วยความถือตน เขาทำเช่นนั้นอยู่เป็นนิตย์
12.323.76
स निमज्जति कालस्य यदैकत्वं न बुध्यते ।
उन्मज्जति हि कालस्य समत्वेनाभिसंवृतः ॥ १२.३२३.७६ ॥
เมื่อเขาไม่รับรู้ความเป็นหนึ่งเดียว เขาก็จมลงในกาลเวลา เมื่อถูกห่อหุ้มด้วยความเสมอกันของกาลเวลา เขาก็ผุดขึ้นอีก
12.323.77
यदा तु मन्यतेऽन्योऽहमन्य एष इति द्वजिः ।
तदा स केवलीभूतः षड्विंशमनुपश्यति ॥ १२.३२३.७७ ॥
เมื่อผู้เกิดสองครั้งคิดว่า ข้าเป็นอีกสิ่งหนึ่ง และผู้นี้เป็นอีกสิ่งหนึ่ง ดังนั้น เมื่อนั้นเขาก็เป็นผู้อยู่โดดเดี่ยว และเห็นยี่สิบหก
12.323.78
अन्यश्च राजन्परमस्तथाऽन्यः पञ्चविंशकः ।
तत्स्थत्वादनुपश्यन्ति एक एवेति साधवः ॥ १२.३२३.७८ ॥
ข้าแต่พระราชา สิ่งสูงสุดเป็นอย่างหนึ่ง และยี่สิบห้าเป็นอีกอย่างหนึ่ง เพราะเขาดำรงอยู่ในสิ่งนั้น ผู้ดีจึงเห็นว่ามีเพียงหนึ่งเดียว
12.323.79
तेनैतन्नाभिनन्दन्ति पञ्चविंशकमच्युतम् ।
जन्ममृत्युभयाद्भीता योगाः साङ्ख्याश्च काश्यप।
षड्विंशमनुपश्यन्तः शुचयस्तत्परायणाः ॥ १२.३२३.७९ ॥
เพราะเหตุนั้น ผู้มีโยคะและผู้มีสางขยะจึงไม่ยินดีในยี่สิบห้าที่ไม่เสื่อมสลาย เพราะกลัวความกลัวต่อการเกิดและความตาย ข้าแต่กาศยป ผู้บริสุทธิ์ที่มุ่งมั่นในสิ่งนั้นย่อมพิจารณายี่สิบหก
12.323.80
यदा स केवलीभूतः षड्विंशमनुपश्यति ।
तदा स सर्वविद्विद्वान्न पुनर्जन्म विन्दति ॥ १२.३२३.८० ॥
เมื่อผู้นั้นเป็นผู้อยู่โดดเดี่ยว (ปราศจากความยึดติด) และเห็นยี่สิบหก เมื่อนั้นผู้นั้นผู้รู้ทั้งปวงและฉลาด ย่อมไม่ได้รับการเกิดใหม่อีก
12.323.81
एवमप्रतिबुद्धश्च बुध्यमानश्च तेऽनघ ।
बुद्धिश्चोक्ता यथातत्त्वं मया श्रुतिनिदर्शनात् ॥ १२.३२३.८१ ॥
ดูกรผู้ไร้บาป เจ้ายังไม่ตื่นรู้ แต่กำลังตื่นรู้ และปัญญาได้ถูกประกาศแก่เจ้าตามที่เป็นจริง โดยข้าพเจ้า ผ่านคำพยานแห่งพระเวท
12.323.82
पश्यापश्यं यो न पश्येत्क्षेम्यं तत्वं च काश्यप ।
केवलाकेवलं चान्यत्पञ्चविंशं परं च यत् ॥ १२.३२३.८२ ॥
ดูกรกาศยป ผู้ที่ไม่เห็นการเห็นและการไม่เห็น หลักแห่งความปลอดภัย ทั้งที่เป็นเอกเทศและที่ไม่เป็นเอกเทศ ยี่สิบห้าประการ และสิ่งสูงสุดที่อยู่เหนือสิ่งนั้น ย่อมไม่เห็น
12.323.83
तथ्यं शुभं चैतदुक्तं त्वया विभो ।
सम्यक्क्षेम्यं दैवताद्यं यथावत्।
स्वस्त्यक्षयं भवतश्चास्तु नित्यं ।
बुद्ध्या सदा बुद्धियुक्तं नमस्ये ॥ १२.३२३.८३ ॥
ดูกรท่านผู้ยิ่งใหญ่ ท่านได้กล่าวเรื่องนี้ซึ่งเป็นความจริงและเป็นมงคลโดยถูกต้อง หลักแห่งความปลอดภัยและสิ่งที่เลิศกว่าเทพทั้งหลาย ตามที่เป็นจริง ขอความสวัสดีของท่านจงไม่เสื่อมสูญตลอดไป ข้าพเจ้าน้อมกราบท่านผู้ประกอบด้วยปัญญาเสมอ ด้วยปัญญาของข้าพเจ้า
12.323.84
एवमुक्त्वा संप्रयातो दिवं स ।
विभ्राजन्वै श्रीमता दर्शनेन।
दृष्टश्च तुष्ट्या परयाऽभिनन्द्य ।
प्रदक्षिणं मम कृत्वा महात्मा ॥ १२.३२३.८४ ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว ท่านผู้ยิ่งใหญ่นั้นก็เสด็จขึ้นสู่สวรรค์ รุ่งเรืองด้วยรูปลักษณ์อันรุ่งโรจน์ ท่านได้รับการเห็นและได้รับการต้อนรับด้วยความยินดีอย่างยิ่ง และท่านได้เวียนขวาข้าพเจ้า
12.323.85
ब्रह्मादीनां खेचराणां क्षितौ च ।
ये चाधस्तात्संवसन्ते नरेन्द्र।
तत्रैव तद्दर्शनं दर्शयन्वै ।
सम्यक्क्षेम्यं ये पथं संश्रिता वै ॥ १२.३२३.८५ ॥
ดูกรจอมคน พระพรหมและเหล่าเทพผู้เหาะไปในอากาศ ทั้งที่อยู่บนแผ่นดินและที่อยู่เบื้องล่าง ย่อมแสดงการเห็นนั้นอยู่ ณ ที่นั้นเอง ผู้ที่ยึดมั่นในหนทางแห่งความปลอดภัยโดยแท้ ย่อมได้บรรลุสิ่งนั้นอย่างแน่นอน
12.323.86
साङ्ख्याः सर्वे साङ्ख्यधर्मे रताश्च ।
तद्वद्योगा योगधर्मे रताश्च।
ये चाप्यन्ये मोक्षकामा मनुष्या ।
स्तेषामेतद्दर्शनं ज्ञानदृष्टम् ॥ १२.३२३.८६ ॥
ผู้นับถือสางขยะทั้งปวงซึ่งยินดีในหลักคำสอนของสางขยะ และเช่นเดียวกันผู้ประกอบโยคะซึ่งยินดีในหลักโยคะ และมนุษย์อื่นๆ ที่ปรารถนาการหลุดพ้น การเห็นนี้เป็นการเห็นด้วยญาณสำหรับผู้เหล่านั้น
12.323.87
ज्ञानान्मोक्षो जायते राजसिंह ।
नास्त्यज्ञानादेवमाहुर्नरेन्द्र।
तस्माज्ज्ञानं तत्त्वतोऽन्तेषितव्यं ।
येनात्मानं मोक्षयेज्जन्ममृत्योः ॥ १२.३२३.८७ ॥
ดูกรราชสีห์ การหลุดพ้นย่อมเกิดจากญาณ ผู้รู้กล่าวว่าไม่มีการหลุดพ้นจากอวิชชา ดูกรจอมคน เพราะฉะนั้น พึงแสวงหาญาณโดยแท้จริง ด้วยญาณนั้นบุคคลพึงปลดปล่อยตนจากการเกิดและการตาย
12.323.88
प्राप्य ज्ञानं ब्राह्मणात्क्षत्रियाद्वा ।
वैश्याच्छ्रद्रादपि नीचादभीक्ष्णम्।
श्रद्धातव्यं श्रद्दधानेन नित्यं ।
न श्रद्धिनं जन्ममृत्यू विशेताम् ॥ १२.३२३.८८ ॥
เมื่อได้ญาณจากพราหมณ์ กษัตริย์ แพศย์ หรือแม้จากศูทร หรือจากผู้ต่ำต้อย พึงมีความเชื่ออยู่เสมอ ผู้มีความเชื่อพึงรักษาศรัทธาเป็นนิตย์ การเกิดและการตายย่อมไม่เข้าสู่ผู้มีศรัทธา
12.323.89
सर्वं विश्वं ब्रह्म चैतत्समस्तम् ॥ १२.३२३.८९ ॥
โลกและจักรวาลทั้งหมดนี้คือพรหมันทั้งสิ้น
12.323.90
ब्रह्मास्यतो ब्राह्मणाः संप्रसूता ।
बाहुभ्यां वै क्षत्रियाः संप्रसूताः।
नाभ्यां वैश्याः पादतश्चापि शूद्राः ।
सर्वे वर्णा नान्यथा वेदितव्याः ॥ १२.३२३.९० ॥
พราหมณ์เกิดจากพระโอษฐ์ของพระพรหม กษัตริย์เกิดจากพระพาหาทั้งสอง แพศย์เกิดจากพระนาภี และศูทรก็เกิดจากพระบาท วรรณะทั้งปวงพึงเข้าใจอย่างนี้เท่านั้น ไม่เป็นอย่างอื่น
12.323.91
अज्ञानतः कर्मयोनिं भजन्ते ।
तांतां राजंस्ते यथा यान्त्यभावम्।
तथा वर्णा ज्ञानहीनाः पतन्ते ।
घोरादज्ञानात्प्राकृतं योनिजालम् ॥ १२.३२३.९१ ॥
เพราะอวิชชา สรรพสัตว์เข้าถึงครรภ์แห่งกรรมทีละครรภ์ ดูกรพระราชา ดังที่เขาเหล่านั้นไปสู่ความพินาศอย่างไร วรรณะทั้งหลายที่ปราศจากญาณก็ตกต่ำอย่างนั้น ข่ายแห่งครรภ์ตามธรรมชาติเกิดจากอวิชชาอันน่ากลัว
12.323.92
तस्माज्ज्ञानं सर्वतो मार्गितव्यं ।
सर्वत्रस्थं चैतदुक्तं मया ते।
तत्स्थो ब्रह्मा तस्थिवांश्चापरो य ।
स्तस्मै नित्यं मोक्षमाहुर्नरेन्द्र ॥ १२.३२३.९२ ॥
เพราะฉะนั้น พึงแสวงหาญาณจากทุกทิศ ข้าพเจ้าได้บอกเจ้าแล้วว่าญาณนั้นดำรงอยู่ทุกหนแห่ง ผู้ที่ดำรงอยู่ในญาณนั้นคือพรหมัน และสำหรับผู้อื่นที่ตั้งมั่นในญาณนั้น ดูกรจอมคน การหลุดพ้นย่อมมีมาเสมอ ตามที่ได้กล่าวไว้
12.323.93
यत्ते पृष्टं तन्मया चोपदिष्टं ।
याथातथ्यं तद्विशोको भजस्व।
राजन्गच्छस्वैतदर्थस्य पारं ।
सम्यक्प्रोक्तं स्वस्ति ते त्वस्तु नित्यम् ॥ १२.३२३.९३ ॥
สิ่งที่เจ้าถามนั้น ข้าพเจ้าได้สอนแล้ว จงรู้ตามที่เป็นจริงและจงปราศจากความโศก ดูกรพระราชา จงไปสู่ฝั่งแห่งเรื่องนี้ ได้กล่าวไว้โดยถูกต้องแล้ว ขอความสวัสดีจงมีแก่เจ้าเป็นนิตย์
12.323.94
स एवमनुशिष्टस्तु याज्ञवल्क्येन धीमता ।
प्रीतिमानभवद्राजा मिथिलाधिपतिस्तदा ॥ १२.३२३.९४ ॥
พระราชาผู้ได้รับการสั่งสอนจากยาชญวัลกยะผู้มีปัญญาดังนี้ ในขณะนั้นก็ทรงมีความยินดี พระราชาผู้เป็นเจ้าแห่งมิถิลา
12.323.95
गते मुनिवरे तस्मिन्कृते चापि प्रदक्षिणम् ।
दैवरातिर्नरपतिरासीनस्तत्र मोक्षवित् ॥ १२.३२३.९५ ॥
เมื่อฤๅษีผู้ประเสริฐนั้นเสด็จจากไปแล้ว และได้เวียนขวาแล้วด้วย พระเจ้าไทวราติ ผู้รู้การหลุดพ้น ก็ประทับนั่งอยู่ ณ ที่นั้น
12.323.96
गोकोटिं स्पर्शयामास हिरण्यस्य तथैव च ।
रत्नाञ्जलिमथैकैकं ब्राह्मणेभ्यो ददौ तदा ॥ १२.३२३.९६ ॥
พระองค์ทรงให้ถวายโคนับสิบล้านตัวและทองคำในทำนองเดียวกัน แล้วทรงประทานกำมือเต็มของอัญมณีแก่พราหมณ์ทีละคน
12.323.97
वेदहराज्यं च तदा प्रतिष्ठाप्य सुतस्य वै ।
यतिधर्ममुपास्यंश्चाप्यवसन्मिथिलाधिपः ॥ १२.३२३.९७ ॥
ครั้งนั้น ทรงตั้งพระโอรสให้ครองราชย์แห่งผู้ทรงพระเวท แล้วพระเจ้าแผ่นดินมิถิลาก็ประทับอยู่ที่นั้น ปฏิบัติธรรมของนักบวช
12.323.98
साङ्ख्यज्ञानमधीयानो योगशास्त्रं च कृत्स्नशः ।
धर्माधर्मं च राजेन्द्र प्राकृतं परिगर्हयन् ॥ १२.३२३.९८ ॥
ทรงศึกษาความรู้สางขยะและคัมภีร์โยคะโดยครบถ้วน ดูกรจอมราชา ทรงติเตียนความแตกต่างระหว่างธรรมและอธรรมตามธรรมชาติของโลก
12.323.99
अनन्त इति कृत्वा स नित्यं केवलमेव च ।
धर्माधर्मौ पुण्यपापे सत्यासत्ये तथैव च ॥ १२.३२३.९९ ॥
ทรงถือว่าเป็นอนันต์ จึงทรงเห็นแต่สิ่งบริสุทธิ์อยู่เสมอ ดังนั้นพระองค์จึงทรงเห็นธรรมและอธรรม บุญและบาป และความจริงและความไม่จริงด้วย
12.323.100
जन्ममृत्यू च राजेन्द्र प्राकृतं तदचिन्तयत् ।
ब्रह्माव्यक्तस्य कर्मेदमिति नित्यं नराधिप ॥ १२.३२३.१०० ॥
ดูกรจอมราชา พระองค์ทรงพิจารณาการเกิดและการตายว่าเป็นไปตามธรรมชาติ ดูกรจอมคน ทรงระลึกอยู่เสมอว่านี่คือกรรมของพรหมันผู้ไม่ปรากฏ
12.323.101
पश्यन्ति योगाः साङ्ख्याश्च स्वशास्त्रकृतलक्षणाः ।
इष्टानिष्टविमुक्तं हि तस्थौ ब्रह्म परात्परम् ॥ १२.३२३.१०१ ॥
โยคีและนักสางขยะย่อมเห็นพรหมันด้วยลักษณะที่ตำราของตนกำหนดไว้ พรหมันพ้นจากสิ่งที่ปรารถนาและไม่ปรารถนา ตั้งอยู่เป็นสิ่งสูงสุดยิ่งกว่าสิ่งสูงทั้งหลาย
12.323.102
नित्यं तदाहुर्विद्वांसः शुचि तस्माच्छुचिर्भव ।
दीयते यच्च लभते दत्तं यच्चानुमन्यते ॥ १२.३२३.१०२ ॥
ปราชญ์ทั้งหลายกล่าวว่าสิ่งนั้นนิรันดร์และบริสุทธิ์ เพราะฉะนั้นจงเป็นผู้บริสุทธิ์ สิ่งที่ให้ไป สิ่งที่ได้รับ สิ่งที่มอบให้ และสิ่งที่อนุโมทนา ล้วนเป็นสิ่งนั้น
12.323.103
अव्यक्तेनेति तच्चिन्त्यमन्यथा मा विचन्तय ।
ददाति च नरश्रेष्ठ प्रतिगृह्णाति यच्च ह।
ददात्यव्यक्त इत्येतत्प्रतिगृह्णाति यच्च वै ॥ १२.३२३.१०३ ॥
พึงคิดว่าสิ่งนั้นคือ "อัพยักตะ" อย่าคิดเป็นอย่างอื่นเลย ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งมนุษย์ พระองค์ประทานและพระองค์รับ "อัพยักตะประทาน" และ "รับ" ก็คือสิ่งนี้เอง
12.323.104
आत्मा ह्येवात्मनो ह्येकः कोऽन्यस्तस्मात्परो भवेत् ।
एवं मन्यस्व सततमन्यथा मा विचिन्तय ॥ १२.३२३.१०४ ॥
อาตมันนั้นเป็นอาตมันเดียวของอาตมัน แล้วจะมีอะไรอื่นที่สูงกว่านั้นได้เล่า จงถือไว้อย่างนี้เสมอ อย่าคิดเป็นอย่างอื่นเลย
12.323.105
यस्याव्यक्तं न विदितं सगुणं निर्गुणं पुनः ।
तेन तीर्थानि यज्ञाश्च सेवितव्या विपश्चिता ॥ १२.३२३.१०५ ॥
ผู้ใดไม่รู้จักอัพยักตะ ทั้งที่มีคุณและไม่มีคุณ ผู้มีปัญญาพึงไปปฏิบัติที่แสวงบุญและการบูชายัญ
12.323.106
न स्वाध्यायैस्तपोभिर्वा यज्ञैर्वा कुरुनन्दन ।
लभतेऽव्यक्तिकं स्थानं ज्ञात्वाऽव्यक्तं महीयते ॥ १२.३२३.१०६ ॥
ข้าแต่ความยินดีของชาวกุรุ ไม่ว่าจะด้วยการศึกษาพระเวท ด้วยตบะ หรือด้วยการบูชายัญ ก็ไม่อาจได้สภาวะแห่งอัพยักตะ เมื่อรู้จักอัพยักตะแล้ว ผู้นั้นย่อมได้รับการยกย่อง
12.323.107
तथैव महतः स्थानमाहंकारिकमेव च ।
अहंकारात्परं चापि स्थानानि समवाप्नुयात् ॥ १२.३२३.१०७ ॥
ฉันนั้นเอง มีสถานะของมหัต และสถานะที่เกี่ยวกับอหังการ และเหนือกว่าอหังการ ก็ยังมีสถานะอื่นที่อาจบรรลุได้
12.323.108
ये त्वव्यक्तात्परं नित्यं जानते शास्त्रतत्पराः ।
जन्ममृत्युविमुक्तं च विमुक्तं सदसच्च यत् ॥ १२.३२३.१०८ ॥
ส่วนผู้ที่ยึดมั่นในคัมภีร์ ย่อมรู้จักสิ่งนิรันดร์ที่อยู่เหนืออัพยักตะ คือสิ่งที่พ้นจากการเกิดและการตาย และพ้นจากทั้งความมีอยู่และความไม่มีอยู่
12.323.109
एतन्मयाऽऽप्तं जनकात्पुरस्ता ।
त्तेनापि चाप्तं नृप याज्ञवल्क्यात्।
ज्ञातं विशिष्टं न तथा हि यज्ञा ।
ज्ञानेन दुर्गं तरते न यज्ञैः ॥ १२.३२३.१०९ ॥
เรื่องนี้ข้าพเจ้าได้รับมาแต่ก่อนจากพระชนก และพระองค์ก็ได้รับมาจากยาชญวัลกยะ ข้าแต่พระราชา สิ่งนี้เป็นที่รู้กันว่าประเสริฐยิ่ง การบูชายัญหาได้เป็นเช่นนั้นไม่ ผู้คนข้ามพ้นทางอันยากลำบากได้ด้วยปัญญา มิใช่ด้วยการบูชายัญ
12.323.110
दुर्गं जन्म निधनं चापि राज ।
न्न भौतिकं ज्ञानविदो वदन्ति।
यज्ञैस्तपोभिर्नियमैर्व्रतैश्च ।
दिवं समासाद्य पतन्ति भूमौ ॥ १२.३२३.११० ॥
ข้าแต่พระราชา การเกิดและการตายอันเป็นทางยากลำบาก…(ข้อความขาดตอน)…ผู้รู้ความจริงไม่เรียกสิ่งนั้นว่าเป็นวัตถุ ผู้คนเมื่อไปถึงสวรรค์ด้วยการบูชายัญ ตบะ นิยม และวัตร ย่อมตกลงสู่พื้นดินอีก
12.323.111
तस्मादुपासस्व परं महच्छुचि ।
शिवं विमोक्षं विमलं पवित्रम्।
क्षेत्रं ज्ञात्वा पार्थिव ज्ञानयज्ञ ।
मुपास्य वै तत्त्वमृषिर्भविष्यसि ॥ १२.३२३.१११ ॥
เพราะฉะนั้น จงบูชาความจริงสูงสุด ยิ่งใหญ่ บริสุทธิ์ เป็นมงคล ให้ความหลุดพ้น ไร้มลทิน และชำระให้บริสุทธิ์นั้น ข้าแต่พระราชา เมื่อรู้จักเขตแห่งกายแล้ว และบูชาด้วยยัญแห่งปัญญา พระองค์จะบรรลุความจริงนั้นและจะเป็นฤๅษี
12.323.112
युदुपनिषदमुपाकरोत्तथाऽसौ ।
जनकनृपस्य पुरा हि याज्ञवल्क्यः।
यदुपगणितशाश्वताव्ययं त ।
च्छुभममृतत्वमशोकमर्च्छति ॥ १२.३२३.११२ ॥
อุปนิษัทที่ยาชญวัลกยะได้อธิบายแก่พระเจ้าชนกในกาลก่อนนั้น ผู้ใดบรรลุสิ่งที่ถือกันว่านิรันดร์และไม่เสื่อมสลาย ผู้นั้นย่อมบรรลุสภาวะอันเป็นมงคล เป็นอมตะ และปราศจากโศก