ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.327
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.327.1
यद्भवानाह किं व्यक्तिं किमव्यक्तमिति अत्र ब्रूमः ॥ १२.३२७.१ ॥
ವ್ಯಕ್ತ ಎಂದರೇನು, ಅವ್ಯಕ್ತ ಎಂದರೇನು ಎಂದು ನೀವು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ.
12.327.2
अव्यक्तमग्राह्यमतर्क्यमपरिमेयमव्यक्तं व्यक्तमुपलक्ष्यते यथर्तवो मूर्तयस्तेषु पुष्पफलैर्व्यक्तिरुपलक्ष्यते तद्वद्व्यक्तगुणैरुपलक्ष्यते ॥ १२.३२७.२ ॥
ಅವ್ಯಕ್ತವು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗದ್ದು, ತರ್ಕಾತೀತ, ಅಳೆಯಲಾಗದ್ದು; ವ್ಯಕ್ತವು ಗೋಚರಿಸುವುದು. ಋತುಗಳು ತಮ್ಮ ರೂಪಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವಂತೆ, ಹೂವು ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾಣುವಂತೆ, ಅದೇ ರೀತಿ ವ್ಯಕ್ತ ಗುಣಗಳಿಂದ ಅದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.327.3
प्राग्गतं प्रत्यग्गतमूर्ध्वमधस्तिर्यक्च शतश्चानुग्राह्यत्वात्साऽकृतिः ॥ १२.३२७.३ ॥
ಮುಂದೆ ಹೋಗುವುದು, ಹಿಂದೆ ಹೋಗುವುದು, ಮೇಲಕ್ಕೆ, ಕೆಳಕ್ಕೆ, ಅಡ್ಡಕ್ಕೆ, ನೂರಾರು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸುವುದು; ಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ ಅದು ಆಕೃತಿ.
12.327.4
व्यक्त उत्तमो रजः सत्वं तत्प्रधानं तत्वमक्षमजरमित्येवमादीन्यव्यक्तनामानि भवन्ति ।
एवमाह ॥ १२.३२७.४ ॥
ವ್ಯಕ್ತವು ಉತ್ತಮವಾದದ್ದು; ರಜಸ್, ಸತ್ತ್ವ, ಆ ಪ್ರಧಾನ, ಆ ತತ್ತ್ವ, ಅಕ್ಷರ, ಅಜರ ಮೊದಲಾದವು ಅವ್ಯಕ್ತದ ಹೆಸರುಗಳು. ಹೀಗೆ ಅವರು ಹೇಳಿದರು.
12.327.5
अव्यक्तं बीजधर्माणं महाग्राहमचेतनम् ।
तस्मादेकगुणो जज्ञे तद्व्यक्तं तत्वमीश्वरः ॥ १२.३२७.५ ॥
ಅವ್ಯಕ್ತವು ಬೀಜಧರ್ಮವುಳ್ಳದ್ದು, ಮಹಾ ಗ್ರಾಹಕ, ಅಚೇತನ; ಅದರಿಂದ ಏಕಗುಣ ಉದ್ಭವಿಸಿತು; ಅದು ವ್ಯಕ್ತ ತತ್ತ್ವ, ಈಶ್ವರ.
12.327.6
तदेतदव्यक्तम्। प्रस्नवा घारणादानस्वभावमापोधारणे प्रजनने दाने गुणानां प्रकृतिः सपराप्रमत्तं तदेतदस्मिन्कार्यकरणे ॥ १२.३२७.६ ॥
ಅದೇ ಈ ಅವ್ಯಕ್ತ. ಚಿಲುಮೆ, ಧಾರಣ, ದಾನಸ್ವಭಾವ; ನೀರನ್ನು ಧರಿಸುವಲ್ಲಿ, ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ, ದಾನದಲ್ಲಿ ಗುಣಗಳ ಪ್ರಕೃತಿ; ಪರದೊಂದಿಗೆ ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರುವುದು; ಇದು ಈ ಕಾರ್ಯ-ಕರಣದಲ್ಲಿದೆ.
12.327.7
यदप्युक्तं किमव्यक्तमिति तत्र ब्रूमः। व्यक्तं नामाऽऽसुरे यत्पूर्वमव्यक्तादुत्पन्नतत्वमीश्वरमप्रतिबुद्धगुणस्यगेतत्पुरुषसंज्ञिकं महदित्युक्तं बुद्धिरिति च। सत्ता स्मृतिर्धृतिर्मेधा व्यवसायः समाधिप्राप्तिरित्येवमादीनि व्यक्तपर्याये नामानि वदन्त्येवमाह ॥ १२.३२७.७ ॥
ಅವ್ಯಕ್ತ ಎಂದರೇನು ಎಂದು ಕೇಳಿದುದಕ್ಕೆ ನಾವು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ: ಆಸುರಿಯ ಉಪದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತ ಎನ್ನುವುದು ಮೊದಲು ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ತತ್ತ್ವವೇ; ಗುಣಗಳು ಅರಿಯಲ್ಪಡದ ಈಶ್ವರನು ಇದನ್ನು ಪುರುಷ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮಹತ್ ಎಂದೂ ಬುದ್ಧಿ ಎಂದೂ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಸತ್ತಾ, ಸ್ಮೃತಿ, ಧೃತಿ, ಮೇಧಾ, ವ್ಯವಸಾಯ, ಸಮಾಧಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮೊದಲಾದವು ವ್ಯಕ್ತ ಪರ್ಯಾಯದ ಹೆಸರುಗಳು ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳಿದನು.
12.327.8
मम व्यक्तादुपात्तासिद्धिरागता संयमश्च महद्यतः ।
परसर्गश्च दीप्त्यर्थमौत्सुक्यं च परं तथा ॥ १२.३२७.८ ॥
ವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ನಾನು ಪಡೆದ ಸಿದ್ಧಿ ಬಂದಿತು; ಸಂಯಮವೂ ಬಂದಿತು, ಅದರಿಂದ ಮಹತ್ ಬರುತ್ತದೆ; ಪ್ರಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸೃಷ್ಟಿಯೂ, ಪರಮ ಉತ್ಸುಕತೆಯೂ ಹಾಗೆಯೇ.
12.327.9
यदेषोर्ध्यस्रोताभिर्महत्वादप्रतिबुद्धत्वाच्चात्मनः यकरोत्यहंकारमव्यक्ताव्यक्ततरम् ॥ १२.३२७.९ ॥
ಇದು ಮೇಲ್ಮುಖ ಪ್ರವಾಹಗಳ ಮೂಲಕ, ಮಹತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಆತ್ಮದ ಅರಿವಿನ ಕೊರತೆಯಿಂದ, ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅವ್ಯಕ್ತ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಕ್ತತರ.
12.327.10
यदप्युक्तं किमव्यक्ततरमिति अत्र ब्रूमः ॥ १२.३२७.१० ॥
ಅವ್ಯಕ್ತತರ ಎಂದರೇನು ಎಂದು ಕೇಳಿದುದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ.
12.327.11
व्यक्ताव्यक्ततरं नाम तृतीयं पुरुषसंज्ञकम् ।
तदेतदुभयोर्विरिञ्चवैरिञ्चयोरेकैक उत्पत्तिः ॥ १२.३२७.११ ॥
ವ್ಯಕ್ತಾವ್ಯಕ್ತತರ ಎಂಬ, ಪುರುಷ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮೂರನೆಯದು. ಅದು ವಿರಿಂಚ ಮತ್ತು ವೈರಿಂಚ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೊಂದರಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿ.
12.327.12
विरिञ्चोऽभिमानिन्यविवेक ईर्ष्या कामः क्रोधो लोभो मदो दर्पो ममकारश्चैतान्यहंकारपर्यायनामानि भवन्त्येवमाह ॥ १२.३२७.१२ ॥
ವಿರಿಂಚನು ಅಭಿಮಾನ, ಅವಿವೇಕ, ಈರ್ಷ್ಯೆ, ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮದ, ದರ್ಪ, ಮಮಕಾರ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಹಂಕಾರದ ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮಗಳೆಂದು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
12.327.13
अहं कर्तेत्यहंकर्ता ससृजे विश्वमीश्वरः ।
तृतीयमेनं पुरुषमभिमानगुणं विदुः ॥ १२.३२७.१३ ॥
'ನಾನೇ ಕರ್ತ' ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರ ಕರ್ತೃ ಈಶ್ವರನು ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಈ ಮೂರನೆಯ ಪುರುಷನನ್ನು ಅಭಿಮಾನ ಗುಣವುಳ್ಳವನೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
12.327.14
अहंकाराद्युगपदुन्मादयामास पञ्च महाभूतानि शब्दस्पर्शरूपरसगन्धलक्षणानि। तान्येव बुद्ध्यन्त इत्येवमाह ॥ १२.३२७.१४ ॥
ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ, ಗಂಧ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಐದು ಮಹಾಭೂತಗಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದನು. ಅವೇ ಅರಿಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
12.327.15
भूतसङ्घमहङ्काराद्यो विद्वानवबुध्यसे ।
अभिमानमतिक्रम्य महान्तं प्रतितिष्ठते ॥ १२.३२७.१५ ॥
ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಭೂತಸಮೂಹವನ್ನು ನೀನು ವಿದ್ವಾಂಸನಾಗಿ ಅರಿತರೆ, ಅಭಿಮಾನವನ್ನು ದಾಟಿ ಮಹತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ.
12.327.16
भूतेषु चाप्यहंकारमश्वरूपस्तथोच्यते ।
पुनर्विषयहेत्वर्थे स मनस्संज्ञकः स्मृतः ॥ १२.३२७.१६ ॥
ಭೂತಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅಹಂಕಾರವೂ ಅಶ್ವರೂಪವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆ, ವಿಷಯಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅದು ಮನಸ್ಸು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.327.17
विखराद्वैखरं युगपदिन्द्रियैः सहोत्पादयति। श्रोत्रं घ्राणं चक्षुर्जिह्वा त्वगित्येतानि शब्दस्पर्शरूपरसगन्धानवबुध्यन्त इति पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि वदन्त्येवमाहुराचार्याः ॥ १२.३२७.१७ ॥
ವಿಖರದಿಂದ ವೈಖರವನ್ನು ಇಂದ್ರಿಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರೋತ್ರ, ಘ್ರಾಣ, ಚಕ್ಷು, ಜಿಹ್ವೆ, ತ್ವಕ್ — ಇವುಗಳಿಂದ ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ, ಗಂಧ ಅರಿಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಈ ಐದನ್ನು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳೆಂದು ಆಚಾರ್ಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.327.18
वाग्घस्तौ पादपायुरानन्दश्चेति पञ्चेन्द्रियाणि विशेषमादित्योश्वीनि नक्षत्राणीत्येतानीन्द्रियाणां पर्यायनामानि वदन्त्येवमाह ॥ १२.३२७.१८ ॥
ವಾಕ್ಕು, ಎರಡು ಕೈಗಳು, ಎರಡು ಪಾದಗಳು, ಗುದ, ಆನಂದ ಎಂಬ ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆದಿತ್ಯರು, ಅಶ್ವಿನಿಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇವು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮಗಳು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.
12.327.19
अहंकारात्तथा भूतान्युत्पाद्य महदात्मनोः ।
वैखरत्वं ततो राज्ञा वैखर्यो विषयात्मकः ॥ १२.३२७.१९ ॥
ಅಹಂಕಾರದಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಹತ್ ಮತ್ತು ಆತ್ಮದಿಂದ ಭೂತಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ, ಓ ರಾಜನೇ, ಆಗ ವೈಖರತ್ವ (ಸ್ಥೂಲತೆ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ವೈಖರಿ ವಿಷಯಸ್ವರೂಪವಾದುದು.
12.327.20
विकारस्थमहंकारमवबुध्याथ मानवः ।
महदैश्वर्यमाप्नोति यावदाचन्द्रतारकम् ॥ १२.३२७.२० ॥
ವಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅರಿತ ಮಾನವನು ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ತಾರೆಗಳಿರುವವರೆಗೂ ಮಹಾ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.