మహాభారతం · అధ్యాయం 12.327
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.327.1
यद्भवानाह किं व्यक्तिं किमव्यक्तमिति अत्र ब्रूमः ॥ १२.३२७.१ ॥
మీరు వ్యక్తం అంటే ఏమిటి, అవ్యక్తం అంటే ఏమిటి అని చెప్పినదానిని ఇక్కడ మేము వివరిస్తాము.
12.327.2
अव्यक्तमग्राह्यमतर्क्यमपरिमेयमव्यक्तं व्यक्तमुपलक्ष्यते यथर्तवो मूर्तयस्तेषु पुष्पफलैर्व्यक्तिरुपलक्ष्यते तद्वद्व्यक्तगुणैरुपलक्ष्यते ॥ १२.३२७.२ ॥
అవ్యక్తం గ్రహించరానిది, తర్కానికి అందనిది, కొలవరానిది; వ్యక్తం గ్రహింపబడేది. ఋతువులు తమ రూపాల ద్వారా తెలిసినట్లు, వాటిలో పూలు ఫలాలు వ్యక్తీకరణను చూపినట్లు, అలాగే వ్యక్త గుణాల ద్వారా అది తెలియబడుతుంది.
12.327.3
प्राग्गतं प्रत्यग्गतमूर्ध्वमधस्तिर्यक्च शतश्चानुग्राह्यत्वात्साऽकृतिः ॥ १२.३२७.३ ॥
ముందుకు పోయేది, వెనక్కి పోయేది, పైకి, క్రిందికి, అడ్డంగా, వందల దిశలలో వ్యాపించేది; గ్రహించదగినది కనుక అది ఆకృతి.
12.327.4
व्यक्त उत्तमो रजः सत्वं तत्प्रधानं तत्वमक्षमजरमित्येवमादीन्यव्यक्तनामानि भवन्ति ।
एवमाह ॥ १२.३२७.४ ॥
వ్యక్తం శ్రేష్ఠమైనది; రజస్సు, సత్త్వం, ఆ ప్రధానం, ఆ తత్త్వం, అక్షరం, అజరం మొదలైనవి అవ్యక్తం యొక్క పేర్లు. ఈ విధంగా ఆయన చెప్పారు.
12.327.5
अव्यक्तं बीजधर्माणं महाग्राहमचेतनम् ।
तस्मादेकगुणो जज्ञे तद्व्यक्तं तत्वमीश्वरः ॥ १२.३२७.५ ॥
అవ్యక్తం బీజ స్వభావం కలది, మహా గ్రాహకం, అచేతనం; దాని నుండి ఏక గుణం పుట్టింది; అది వ్యక్త తత్త్వం, ఈశ్వరుడు.
12.327.6
तदेतदव्यक्तम्। प्रस्नवा घारणादानस्वभावमापोधारणे प्रजनने दाने गुणानां प्रकृतिः सपराप्रमत्तं तदेतदस्मिन्कार्यकरणे ॥ १२.३२७.६ ॥
అది ఈ అవ్యక్తం. ప్రవాహాలు, ధారణ, దాన స్వభావం కలది; నీటిని ధరించడంలో, ప్రజననంలో, దానంలో గుణాల ప్రకృతి; అది పరతో అప్రమత్తంగా ఉంటుంది; ఇది ఈ కార్యంలో, కరణంలో ఉంది.
12.327.7
यदप्युक्तं किमव्यक्तमिति तत्र ब्रूमः। व्यक्तं नामाऽऽसुरे यत्पूर्वमव्यक्तादुत्पन्नतत्वमीश्वरमप्रतिबुद्धगुणस्यगेतत्पुरुषसंज्ञिकं महदित्युक्तं बुद्धिरिति च। सत्ता स्मृतिर्धृतिर्मेधा व्यवसायः समाधिप्राप्तिरित्येवमादीनि व्यक्तपर्याये नामानि वदन्त्येवमाह ॥ १२.३२७.७ ॥
అవ్యక్తం అంటే ఏమిటని అడిగినదానికి మేము చెబుతాము: ఆసురి బోధలో వ్యక్తం అని పిలవబడేది ముందు అవ్యక్తం నుండి పుట్టిన తత్త్వమే; గుణాలు గ్రహించబడని ఈశ్వరుడు దీనిని పురుష అనే పేరుతో మహత్ అని, బుద్ధి అని అంటారు. సత్త, స్మృతి, ధృతి, మేధ, వ్యవసాయం, సమాధి ప్రాప్తి మొదలైనవి వ్యక్త పర్యాయంలోని పేర్లు అని ఆయన చెప్పారు.
12.327.8
मम व्यक्तादुपात्तासिद्धिरागता संयमश्च महद्यतः ।
परसर्गश्च दीप्त्यर्थमौत्सुक्यं च परं तथा ॥ १२.३२७.८ ॥
వ్యక్తం నుండి నేను పొందిన సిద్ధి వచ్చింది; నియమం కూడా వచ్చింది, దాని నుండి మహత్ వస్తుంది; ప్రకాశం కోసం పరమ సృష్టి, అలాగే పరమ ఉత్సుకత కూడా.
12.327.9
यदेषोर्ध्यस्रोताभिर्महत्वादप्रतिबुद्धत्वाच्चात्मनः यकरोत्यहंकारमव्यक्ताव्यक्ततरम् ॥ १२.३२७.९ ॥
ఇది పైకి ప్రవహించే ప్రవాహాల ద్వారా, మహత్వం వల్ల, ఆత్మకు గ్రహింపు లేకపోవడం వల్ల, అహంకారాన్ని కలిగించేది; అవ్యక్తం, అవ్యక్తతరం.
12.327.10
यदप्युक्तं किमव्यक्ततरमिति अत्र ब्रूमः ॥ १२.३२७.१० ॥
అవ్యక్తతరం అంటే ఏమిటని అడిగినదానికి ఇక్కడ మేము చెబుతాము.
12.327.11
व्यक्ताव्यक्ततरं नाम तृतीयं पुरुषसंज्ञकम् ।
तदेतदुभयोर्विरिञ्चवैरिञ्चयोरेकैक उत्पत्तिः ॥ १२.३२७.११ ॥
వ్యక్తావ్యక్తతరం అనే, పురుష అనే పేరుగల మూడవది. అది రెండు విరించి-వైరించిల నుండి ఒక్కొక్కదాని నుండి ఉత్పత్తి.
12.327.12
विरिञ्चोऽभिमानिन्यविवेक ईर्ष्या कामः क्रोधो लोभो मदो दर्पो ममकारश्चैतान्यहंकारपर्यायनामानि भवन्त्येवमाह ॥ १२.३२७.१२ ॥
విరించుడు అభిమానము, అవివేకము, ఈర్ష్య, కామము, క్రోధము, లోభము, మదము, దర్పము, మమకారము — ఇవన్నీ అహంకారానికి పర్యాయ నామాలు అని ఇలా చెబుతాడు.
12.327.13
अहं कर्तेत्यहंकर्ता ससृजे विश्वमीश्वरः ।
तृतीयमेनं पुरुषमभिमानगुणं विदुः ॥ १२.३२७.१३ ॥
'నేనే కర్తను' అనే అహంకారకర్తయైన ఈశ్వరుడు విశ్వాన్ని సృష్టించాడు. ఈ మూడవ పురుషుణ్ణి అభిమాన గుణం కలవాడిగా తెలుసుకుంటారు.
12.327.14
अहंकाराद्युगपदुन्मादयामास पञ्च महाभूतानि शब्दस्पर्शरूपरसगन्धलक्षणानि। तान्येव बुद्ध्यन्त इत्येवमाह ॥ १२.३२७.१४ ॥
అహంకారం నుండి ఒకేసారి శబ్ద, స్పర్శ, రూప, రస, గంధ లక్షణాలు కలిగిన ఐదు మహాభూతాలను కదిలించాడు. అవే తెలియబడతాయని ఇలా చెబుతాడు.
12.327.15
भूतसङ्घमहङ्काराद्यो विद्वानवबुध्यसे ।
अभिमानमतिक्रम्य महान्तं प्रतितिष्ठते ॥ १२.३२७.१५ ॥
అహంకారం నుండి పుట్టిన భూతసమూహాన్ని నీవు విద్వాంసుడిగా తెలుసుకుంటే, అభిమానాన్ని దాటి మహత్తులో నిలుస్తావు.
12.327.16
भूतेषु चाप्यहंकारमश्वरूपस्तथोच्यते ।
पुनर्विषयहेत्वर्थे स मनस्संज्ञकः स्मृतः ॥ १२.३२७.१६ ॥
భూతాలలోని అహంకారం కూడా అశ్వరూపమని చెప్పబడుతుంది. మళ్లీ, విషయాల హేతువు కోసం అది మనస్సు అనే పేరుతో స్మరించబడుతుంది.
12.327.17
विखराद्वैखरं युगपदिन्द्रियैः सहोत्पादयति। श्रोत्रं घ्राणं चक्षुर्जिह्वा त्वगित्येतानि शब्दस्पर्शरूपरसगन्धानवबुध्यन्त इति पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि वदन्त्येवमाहुराचार्याः ॥ १२.३२७.१७ ॥
విఖరం నుండి వైఖరాన్ని ఇంద్రియాలతో కలిసి ఒకేసారి సృష్టిస్తాడు. శ్రోత్రం, ఘ్రాణం, చక్షువు, జిహ్వ, త్వక్కు — వీటి ద్వారా శబ్ద, స్పర్శ, రూప, రస, గంధాలు తెలియబడతాయి; ఈ ఐదింటిని జ్ఞానేంద్రియాలని ఆచార్యులు చెబుతారు.
12.327.18
वाग्घस्तौ पादपायुरानन्दश्चेति पञ्चेन्द्रियाणि विशेषमादित्योश्वीनि नक्षत्राणीत्येतानीन्द्रियाणां पर्यायनामानि वदन्त्येवमाह ॥ १२.३२७.१८ ॥
వాక్కు, రెండు చేతులు, రెండు పాదాలు, పాయువు, ఆనందం అనే ఐదు కర్మేంద్రియాలు. వీటినే ప్రత్యేకంగా ఆదిత్యులు, అశ్వినులు, నక్షత్రాలు అని కూడా అంటారు; ఇవి ఇంద్రియాల పర్యాయనామాలు అని ఆయన చెప్పాడు.
12.327.19
अहंकारात्तथा भूतान्युत्पाद्य महदात्मनोः ।
वैखरत्वं ततो राज्ञा वैखर्यो विषयात्मकः ॥ १२.३२७.१९ ॥
అహంకారం నుండి, అలాగే మహత్తు మరియు ఆత్మ నుండి భూతాలను ఉత్పత్తి చేసి, ఓ రాజా, అప్పుడు వైఖరత్వం (స్థూలత) కలుగుతుంది; వైఖరి విషయస్వరూపమైనది.
12.327.20
विकारस्थमहंकारमवबुध्याथ मानवः ।
महदैश्वर्यमाप्नोति यावदाचन्द्रतारकम् ॥ १२.३२७.२० ॥
వికారాలలో నిలిచి ఉన్న అహంకారాన్ని గ్రహించిన మానవుడు, చంద్రుడు మరియు తారలు ఉన్నంతవరకు గొప్ప ఐశ్వర్యాన్ని పొందుతాడు.