મહાભારત · અધ્યાય 12.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.33.1
कानि कृत्वेह कर्माणि प्रायश्चित्तीयते नरः ।
किं कृत्वा मुच्यते तत्र तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.३३.१ ॥
અહીં કયા કર્મો કરવાથી મનુષ્ય પ્રાયશ્ચિત્તને યોગ્ય બને છે? શું કરવાથી ત્યાં તે મુક્ત થાય છે? હે પિતામહ, તે મને કહો.
12.33.2
अकुर्वन्विहितं कर्म प्रतिषिद्धानि चाचरन् ।
प्रायश्चित्तीयते ह्येवं नरो मिथ्याऽनुवर्तयन् ॥ १२.३३.२ ॥
વિહિત કર્મ ન કરીને, નિષિદ્ધ કર્મ આચરીને, મિથ્યા માર્ગને અનુસરતો મનુષ્ય આ રીતે પ્રાયશ્ચિત્તને યોગ્ય બને છે.
12.33.3
सूर्येणाभ्युदितो यश्च ब्रह्मचारी भवत्युत ।
तथा सूर्याभिनिर्मुक्तः कुनखी श्यावदन्नपि ॥ १२.३३.३ ॥
સૂર્ય ઉગ્યા પછી પણ સૂનારો, બ્રહ્મચારી હોવા છતાં તેમ કરનારો; તેવી જ રીતે સૂર્યાસ્ત પછી પણ સૂનારો, દૂષિત નખવાળો, કાળા મુખવાળો પણ.
12.33.4
परिवित्तिः परिवेत्ता ब्रह्मेज्यायाश्च दूषकः ।
दिधिषूपतिस्तथा यः स्यादग्रेदिधिषुरेव च ॥ १२.३३.४ ॥
પરિવિત્તિ, પરિવેત્તા, બ્રાહ્મણના યજ્ઞને દૂષિત કરનારો, પુનર્વિવાહિત સ્ત્રીનો પતિ, અને જે પ્રથમ પુનર્વિવાહ કરે છે તે પણ.
12.33.5
अवकीर्णी भवेद्यश्च द्विजातिवधकस्तथा ।
अतीर्थे ब्राह्मणस्त्यागी तीर्थे चाप्रतिपादकः ॥ १२.३३.५ ॥
જે અવકીર્ણી છે, જે દ્વિજાતિનો વધ કરનારો છે, તેમજ જે અયોગ્ય સ્થાને બ્રાહ્મણનો ત્યાગ કરે છે અને યોગ્ય સ્થાને દાન આપતો નથી.
12.33.6
ग्रामयाजी च कौन्तेय मांसस्य परिविक्रयी ।
यश्चाग्नीनपविध्येत तथैव ब्रह्मविक्रयी ॥ १२.३३.६ ॥
હે કૌન્તેય, ગામ માટે યજ્ઞ કરનારો, માંસ વેચનારો, જે અગ્નિઓનો ત્યાગ કરે છે, અને તેમજ જે વેદ વેચે છે.
12.33.7
शूद्रस्त्रीवधको यश्च पूर्वः पूर्वस्तु गर्हितः ।
वृथा पशुसमालम्भी वनदाहस्य कारकः ॥ १२.३३.७ ॥
જે શૂદ્ર સ્ત્રીનો વધ કરે છે, તે પૂર્વોમાં પણ વધુ નિંદનીય છે; જે વ્યર્થ પશુવધ કરે છે અને જે વન બાળે છે, તેઓ પણ (દોષી) છે.
12.33.8
अनृतेनोपवर्ती च प्रतिषेद्धा गुरोस्तथा ।
स्वदत्तस्यापहर्ता च परदत्तनिरोधकः ॥ १२.३३.८ ॥
જૂઠથી જીવિકા ચલાવનાર, ગુરુને રોકનાર, પોતે આપેલું પાછું છીનવનાર અને પરદત્તને રોકનાર (પણ દોષી છે).
12.33.9
वाग्दत्तं च मनोदत्तं धारादत्तं च यो हरेत् ।
पाकभेदेन भोक्ता च भुञ्जानस्याप्यनादरः ॥ १२.३३.९ ॥
વાણીથી આપેલું, મનથી આપેલું અને ધારાથી આપેલું દાન જે હરી લે છે; રસોઈના ભાગ પાડીને ખાનાર અને જમનારનો અનાદર કરનાર (પણ દોષી છે).
12.33.10
स्वजनैः कलहं चैव आश्रितानामरक्षणम् ।
एतान्येनांसि सर्वाणि व्युत्क्रान्तसमयश्च यः ॥ १२.३३.१० ॥
સ્વજનો સાથે કલહ અને આશ્રિતોની રક્ષા ન કરવી — આ બધાં પાપ છે; જે (ધર્મ-મર્યાદાનો) સમય ઓળંગે છે તે પણ (દોષી).
12.33.11
अकार्याणि तु वक्ष्यामि यानि तानि निबोध मे ।
लोकवेदविरुद्धानि तान्येकाग्रमनाः शृणु ॥ १२.३३.११ ॥
હવે હું લોક અને વેદથી વિરુદ્ધ એવાં અકાર્યો કહીશ; તે મારી પાસેથી સમજો, એકાગ્ર મનથી સાંભળો.
12.33.12
स्वधर्मस्य परित्यागः परधर्मस्य च क्रिया ।
अयाज्ययाजनं चैव तथाऽभक्ष्यस्य भक्षणम् ॥ १२.३३.१२ ॥
સ્વધર્મનો ત્યાગ અને પરધર્મનું આચરણ, જેમનો યજ્ઞ ન કરાવવો જોઈએ તેમનો યજ્ઞ કરાવવો, અને અભક્ષ્યનું ભક્ષણ — (આ અકાર્યો છે).
12.33.13
शरणागतसंत्यागो भृत्यस्याभरणं तथा ।
रसानां विक्रयश्चापि तिर्यग्योनिवधस्तथा ॥ १२.३३.१३ ॥
શરણાગતનો ત્યાગ, સેવકને આભૂષણ આપવું, રસોનું વેચાણ અને પશુવધ પણ એવાં જ.
12.33.14
आधानादीनि कर्माणि शक्तिमान्न करोति यः ।
अप्रयच्छंश्च सर्वाणि नित्यदेयानि भारत ॥ १२.३३.१४ ॥
આધાન વગેરે કર્મો શક્તિ હોવા છતાં જે નથી કરતો, અને નિત્ય દેય બધાં દાન જે નથી આપતો — હે ભારત!
12.33.15
दक्षिणानामदानं च ब्राह्मणस्वाभिमर्शनम् ।
सर्वाण्येतान्यकार्याणि प्राहुर्धर्मविदो जनाः ॥ १२.३३.१५ ॥
દક્ષિણા ન આપવી અને બ્રાહ્મણનું ધન હડપવું — આ બધાંને ધર્મજ્ઞો અકાર્ય કહે છે.
12.33.16
पित्रा विवदते पुत्रो यश्च स्याद्गुरुतल्पगः ।
अप्रजायन्नरव्याघ्र भवत्यधार्मिको नरः ॥ १२.३३.१६ ॥
પિતા સાથે ઝઘડતો પુત્ર અને ગુરુપત્ની સાથે સંગ કરનાર — હે નરવ્યાઘ્ર! સંતાનહીન મનુષ્ય અધાર્મિક બને છે.
12.33.17
उक्तान्येतानि कर्माणि विस्तरेणेतरेण च ॥ १२.३३.१७ ॥
આ કર્મો વિસ્તારથી અને સંક્ષેપમાં કહેવાયાં છે.
12.33.18
यानि कुर्वन्निकुर्वंश्च प्रायश्चित्तीयते नरः ।
एतान्येव तु कर्माणि क्रियमाणानि मानवैः।
येषुयेषु निमित्तेषु न लिप्यन्तेऽथ ताञ्शृणु ॥ १२.३३.१८ ॥
કરવાથી કે ન કરવાથી મનુષ્ય પ્રાયશ્ચિત્ત માટે પાત્ર બને છે, એ જ કર્મો મનુષ્યો દ્વારા કરાય ત્યારે કયા કયા સંજોગોમાં લેપાતા નથી — હવે તે સાંભળ.
12.33.19
प्रगृह्य शस्त्रमायान्तमपि वेदान्तगं रणे ।
जिघांसन्तं जिघांसीयान्न तेन ब्रह्महा भवेत् ॥ १२.३३.१९ ॥
યુદ્ધમાં શસ્ત્ર ઉઠાવીને આવતા, વેદાંતમાં પારંગત હોય તો પણ મારવાની ઇચ્છા રાખનારને મારનાર બ્રહ્મહત્યા કરનાર બનતો નથી.
12.33.20
इति चाप्यत्र कौन्तेय मन्त्रो वेदेषु पठ्यते ।
वेदप्रमाणविहितं धर्मं च प्रब्रवीमि ते ॥ १२.३३.२० ॥
હે કૌંતેય, આ બાબતમાં વેદોમાં આ મંત્ર પણ પઠવામાં આવે છે. વેદપ્રમાણથી વિહિત ધર્મ પણ હું તને કહું છું.
12.33.21
अपेतं ब्राह्मणं वृत्ताद्यो हन्यादाततायिनम् ।
न तेन ब्रह्महा स स्यान्मन्युस्तन्मन्युमृच्छति ॥ १२.३३.२१ ॥
આચારથી ભ્રષ્ટ થયેલો બ્રાહ્મણ આતતાયી તરીકે આવે, તો તેને મારનાર બ્રહ્મહત્યા કરનાર બનતો નથી. ક્રોધ તે ક્રોધને જ પહોંચે છે.
12.33.22
प्राणात्यये तथा ज्ञानादाचरन्मदिरामपि ।
आदेशितो धर्मपरैः पुनः संस्कारमर्हति ॥ १२.३३.२२ ॥
પ્રાણ સંકટમાં હોય ત્યારે, અથવા જાણીજોઈને દારૂ પીનારો પણ, ધર્મપરાયણ લોકો દ્વારા ઉપદેશાયેલો હોય તો ફરી સંસ્કારને પાત્ર બને છે.
12.33.23
एतत्ते सर्वमाख्यातं कौन्तेयाभक्ष्यभक्षणम् ।
प्रायश्चित्तविधानेन सर्वमेतेन शुद्ध्यति ॥ १२.३३.२३ ॥
હે કૌંતેય, અભક્ષ્ય ભક્ષણ વિશે આ બધું મેં તને કહ્યું. પ્રાયશ્ચિત્તના વિધાનથી આ બધું આનાથી શુદ્ધ થાય છે.
12.33.24
गुरुतल्पं हि गुर्वर्थं न दूषयति मानवम् ।
उद्दालकः श्वेतकेतुं जनयामास शिष्यतः ॥ १२.३३.२४ ॥
ગુરુની શય્યા પર ગુરુ માટે જવું માણસને દૂષિત કરતું નથી. ઉદ્દાલકે પોતાના શિષ્ય દ્વારા શ્વેતકેતુને જન્માવ્યો.
12.33.25
स्तेयं कुर्वंश्च गुर्वर्थमापत्सु न निषिध्यते ।
बहुशः कामकारेण न चेद्यः संप्रवर्तते ॥ १२.३३.२५ ॥
ગુરુ માટે આપત્તિકાળમાં ચોરી કરનારને તે નિષિદ્ધ નથી, જો તે વારંવાર કામનાથી ન થતી હોય તો.
12.33.26
अन्यत्र ब्राह्मणस्वेभ्य आददानो न दुष्यति ।
स्वयमप्राशिता यश्च न स पापेन लिप्यते ॥ १२.३३.२६ ॥
બ્રાહ્મણના ધન સિવાય અન્યમાંથી લેનાર દૂષિત થતો નથી; અને જે પોતે ખાધું ન હોય તે લેનાર પાપથી લેપાતો નથી.
12.33.27
प्राणत्राणेऽनृतं वाच्यमात्मनो वा परस्य च ।
गुर्वर्थे स्त्रीषु चैव स्याद्विवाहकरणेषु च ॥ १२.३३.२७ ॥
પ્રાણરક્ષણમાં, પોતાના કે બીજાના માટે, ગુરુ માટે, સ્ત્રીઓ વિશે અને લગ્ન કરાવવામાં અસત્ય બોલી શકાય.
12.33.28
नावर्तते व्रतं स्वप्ने शुक्रमोक्षे कथंचन ।
आज्यहोमः समिद्धेऽग्नौ प्रायश्चित्तं विधीयते ॥ १२.३३.२८ ॥
સ્વપ્નમાં કે કોઈ પણ રીતે શુક્રસ્ખલન થાય તો પણ વ્રત તૂટતું નથી; પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં ઘીની આહુતિ પ્રાયશ્ચિત્ત તરીકે વિધાન કરાય છે.
12.33.29
पारिवित्त्यं तु पतिते नास्ति प्रव्रजिते तथा ।
भिक्षिते पारदार्यं च तद्धर्मस्य न दूषकम् ॥ १२.३३.२९ ॥
પતિત અને સંન્યાસ લીધેલામાં પારિવિત્ત્ય નથી; તેવી જ રીતે ભિક્ષા માગનાર સાથેનું પારદાર્ય પણ ધર્મને દૂષિત કરતું નથી.
12.33.30
वृथा पशुसमालम्भं नैव कुर्यान्न कारयेत् ।
भ्रनुग्रहः पशूनां हि संस्कारो विधिनोदितः ॥ १२.३३.३० ॥
વ્યર્થ પશુવધ પોતે ન કરવો કે બીજા પાસે ન કરાવવો; પશુઓ પર દયા એ જ વિધિથી કહેલો સંસ્કાર છે.
12.33.31
अनर्हे ब्राह्मणे दत्तमज्ञानात्तन्न दूषकम् ।
सत्काराणां तथा तीर्थे नित्यं वा प्रतिपादनम् ॥ १२.३३.३१ ॥
અયોગ્ય બ્રાહ્મણને અજ્ઞાનથી આપેલું દાન દોષ નથી. એ જ રીતે તીર્થમાં સત્કારપૂર્વક આપેલું દાન અને નિત્ય દાન પણ દોષ નથી.
12.33.32
स्त्रियास्तथापचारिण्या निष्कृतिः स्याददूषिका ।
अपि सा पूयते तेन न तु भर्ता प्रदुष्यति ॥ १२.३३.३२ ॥
એ જ રીતે અપરાધ કરનારી સ્ત્રી માટે પણ દોષરહિત પ્રાયશ્ચિત્ત હોઈ શકે છે. તેનાથી તે શુદ્ધ થાય છે, પરંતુ તેનો પતિ દૂષિત થતો નથી.
12.33.33
तत्त्वं ज्ञात्वा तु सोमस्य विक्रयः स्याददोषवान् ।
असमर्थस्य भृत्यस्य विसर्गः स्याददोषवान् ॥ १२.३३.३३ ॥
સોમનું તત્ત્વ જાણીને તેનું વેચાણ દોષરહિત હોઈ શકે છે. અસમર્થ સેવકને છોડી દેવો પણ દોષરહિત હોઈ શકે છે.
12.33.34
वनदाहो गवामर्थे क्रियमाणो न दूषकः ।
उक्तान्येतानि कर्माणि यानि कुर्वन्न दुष्यति ॥ १२.३३.३४ ॥
ગાયો માટે કરાતું વનદહન દૂષણપાત્ર નથી. અહીં કહેલાં આ કર્મો કરનાર દૂષિત થતો નથી.
12.33.35
प्रायश्चित्तानि वक्ष्यामि विस्तरेणैव भारत ।
यानि कृत्वा नरः पूतो भविष्यति नराधिप ॥ १२.३३.३५ ॥
હે ભરતવંશી, નરાધિપ, જે કરીને માણસ પવિત્ર થશે તે પ્રાયશ્ચિત્તો હું વિસ્તારથી કહીશ.