महाभारत · अध्याय 12.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.33.1
कानि कृत्वेह कर्माणि प्रायश्चित्तीयते नरः ।
किं कृत्वा मुच्यते तत्र तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.३३.१ ॥
येथे कोणती कर्मे केल्याने मनुष्य प्रायश्चित्तास पात्र होतो? काय केल्याने तो तेथे मुक्त होतो? हे पितामह, ते मला सांगा.
12.33.2
अकुर्वन्विहितं कर्म प्रतिषिद्धानि चाचरन् ।
प्रायश्चित्तीयते ह्येवं नरो मिथ्याऽनुवर्तयन् ॥ १२.३३.२ ॥
विहित कर्म न करता, निषिद्ध कर्मे करत, मिथ्या मार्गाचे अनुसरण करणारा मनुष्य अशा प्रकारे प्रायश्चित्तास पात्र होतो.
12.33.3
सूर्येणाभ्युदितो यश्च ब्रह्मचारी भवत्युत ।
तथा सूर्याभिनिर्मुक्तः कुनखी श्यावदन्नपि ॥ १२.३३.३ ॥
सूर्य उगवल्यानंतरही झोपणारा, ब्रह्मचारी असूनही तसे करणारा; तसेच सूर्यास्तानंतरही झोपणारा, दूषित नखे असलेला, काळ्या तोंडाचा मनुष्यही.
12.33.4
परिवित्तिः परिवेत्ता ब्रह्मेज्यायाश्च दूषकः ।
दिधिषूपतिस्तथा यः स्यादग्रेदिधिषुरेव च ॥ १२.३३.४ ॥
परिवित्ती, परिवेत्ता, ब्राह्मणाच्या यज्ञाला दूषित करणारा, पुनर्विवाहित स्त्रीचा पती, आणि जो प्रथम पुनर्विवाह करतो तोही.
12.33.5
अवकीर्णी भवेद्यश्च द्विजातिवधकस्तथा ।
अतीर्थे ब्राह्मणस्त्यागी तीर्थे चाप्रतिपादकः ॥ १२.३३.५ ॥
जो अवकीर्णी, जो द्विजाचा वध करणारा, तसेच जो अयोग्य ठिकाणी ब्राह्मणाचा त्याग करतो आणि योग्य ठिकाणी दान देत नाही.
12.33.6
ग्रामयाजी च कौन्तेय मांसस्य परिविक्रयी ।
यश्चाग्नीनपविध्येत तथैव ब्रह्मविक्रयी ॥ १२.३३.६ ॥
हे कौंतेया, गावासाठी यज्ञ करणारा, मांस विकणारा, जो अग्नींचा त्याग करतो, आणि तसाच जो वेद विकतो.
12.33.7
शूद्रस्त्रीवधको यश्च पूर्वः पूर्वस्तु गर्हितः ।
वृथा पशुसमालम्भी वनदाहस्य कारकः ॥ १२.३३.७ ॥
जो शूद्र स्त्रीचा वध करतो, तो पूर्वीच्या सर्वांपेक्षा अधिक निंद्य आहे; जो व्यर्थ पशुवध करतो आणि जो वन जाळतो, तेही (दोषी) होत.
12.33.8
अनृतेनोपवर्ती च प्रतिषेद्धा गुरोस्तथा ।
स्वदत्तस्यापहर्ता च परदत्तनिरोधकः ॥ १२.३३.८ ॥
असत्याने उपजीविका करणारा, गुरूला अडवणारा, स्वतः दिलेले परत हिरावणारा आणि दुसऱ्याने दिलेले अडवणारा (हेही दोषी).
12.33.9
वाग्दत्तं च मनोदत्तं धारादत्तं च यो हरेत् ।
पाकभेदेन भोक्ता च भुञ्जानस्याप्यनादरः ॥ १२.३३.९ ॥
वाणीने दिलेले, मनाने दिलेले आणि धारेने दिलेले दान जो हरण करतो; पाकाचे भेद करून खाणारा आणि जेवणाऱ्याचा अनादर करणारा (हेही दोषी).
12.33.10
स्वजनैः कलहं चैव आश्रितानामरक्षणम् ।
एतान्येनांसि सर्वाणि व्युत्क्रान्तसमयश्च यः ॥ १२.३३.१० ॥
स्वजनांशी कलह आणि आश्रितांचे रक्षण न करणे — ही सर्व पापे आहेत; जो (धर्म-मर्यादेचा) काळ ओलांडतो तोही (दोषी).
12.33.11
अकार्याणि तु वक्ष्यामि यानि तानि निबोध मे ।
लोकवेदविरुद्धानि तान्येकाग्रमनाः शृणु ॥ १२.३३.११ ॥
आता मी लोक आणि वेद यांच्याविरुद्ध असलेली अकार्ये सांगतो; ती माझ्याकडून समजून घ्या, एकाग्र मनाने ऐका.
12.33.12
स्वधर्मस्य परित्यागः परधर्मस्य च क्रिया ।
अयाज्ययाजनं चैव तथाऽभक्ष्यस्य भक्षणम् ॥ १२.३३.१२ ॥
स्वधर्माचा त्याग आणि परधर्माचे आचरण, ज्यांचे यज्ञ करवू नयेत त्यांचे यज्ञ करवणे, आणि जे खाण्यास योग्य नाही ते खाणे — (ही अकार्ये).
12.33.13
शरणागतसंत्यागो भृत्यस्याभरणं तथा ।
रसानां विक्रयश्चापि तिर्यग्योनिवधस्तथा ॥ १२.३३.१३ ॥
शरणागताचा त्याग, सेवकाला अलंकार देणे, रसांचा विक्रय आणि पशुवध हेही तसेच.
12.33.14
आधानादीनि कर्माणि शक्तिमान्न करोति यः ।
अप्रयच्छंश्च सर्वाणि नित्यदेयानि भारत ॥ १२.३३.१४ ॥
आधान इत्यादी कर्मे सामर्थ्य असूनही जो करत नाही, आणि नित्य देय असलेली सर्व दाने जो देत नाही — हे भारता!
12.33.15
दक्षिणानामदानं च ब्राह्मणस्वाभिमर्शनम् ।
सर्वाण्येतान्यकार्याणि प्राहुर्धर्मविदो जनाः ॥ १२.३३.१५ ॥
दक्षिणा न देणे आणि ब्राह्मणाचे धन हडपणे — ही सर्व अकार्ये आहेत असे धर्मज्ञ म्हणतात.
12.33.16
पित्रा विवदते पुत्रो यश्च स्याद्गुरुतल्पगः ।
अप्रजायन्नरव्याघ्र भवत्यधार्मिको नरः ॥ १२.३३.१६ ॥
पित्याशी वाद घालणारा पुत्र आणि गुरुपत्नीशी संग करणारा — हे नरव्याघ्रा! अपत्यहीन मनुष्य अधार्मिक होतो.
12.33.17
उक्तान्येतानि कर्माणि विस्तरेणेतरेण च ॥ १२.३३.१७ ॥
ही कर्मे विस्ताराने आणि संक्षेपाने सांगितली गेली आहेत.
12.33.18
यानि कुर्वन्निकुर्वंश्च प्रायश्चित्तीयते नरः ।
एतान्येव तु कर्माणि क्रियमाणानि मानवैः।
येषुयेषु निमित्तेषु न लिप्यन्तेऽथ ताञ्शृणु ॥ १२.३३.१८ ॥
केल्याने किंवा न केल्याने माणूस प्रायश्चित्तास पात्र होतो, तीच कर्मे माणसांनी केली असता कोणत्या कोणत्या प्रसंगी त्यांना दोष लागत नाही — ते आता ऐक.
12.33.19
प्रगृह्य शस्त्रमायान्तमपि वेदान्तगं रणे ।
जिघांसन्तं जिघांसीयान्न तेन ब्रह्महा भवेत् ॥ १२.३३.१९ ॥
युद्धात शस्त्र घेऊन येणाऱ्या, वेदान्तपारंगत असला तरी आपल्याला मारू इच्छिणाऱ्या माणसाला जो मारतो, तो ब्रह्महत्या करणारा ठरत नाही.
12.33.20
इति चाप्यत्र कौन्तेय मन्त्रो वेदेषु पठ्यते ।
वेदप्रमाणविहितं धर्मं च प्रब्रवीमि ते ॥ १२.३३.२० ॥
हे कौन्तेया, या विषयात वेदांमध्ये हा मंत्रही पठण केला जातो. वेदप्रमाणाने विहित धर्मही मी तुला सांगतो.
12.33.21
अपेतं ब्राह्मणं वृत्ताद्यो हन्यादाततायिनम् ।
न तेन ब्रह्महा स स्यान्मन्युस्तन्मन्युमृच्छति ॥ १२.३३.२१ ॥
आचरणातून भ्रष्ट झालेला ब्राह्मण आततायी म्हणून आला, तर त्याला मारणारा ब्रह्महत्या करणारा ठरत नाही. राग त्या रागालाच पोहोचतो.
12.33.22
प्राणात्यये तथा ज्ञानादाचरन्मदिरामपि ।
आदेशितो धर्मपरैः पुनः संस्कारमर्हति ॥ १२.३३.२२ ॥
प्राणसंकटात, किंवा जाणूनबुजून मद्य प्राशन करणारानेही, धर्मपरायण लोकांनी उपदेश केल्यास तो पुन्हा संस्कारास पात्र ठरतो.
12.33.23
एतत्ते सर्वमाख्यातं कौन्तेयाभक्ष्यभक्षणम् ।
प्रायश्चित्तविधानेन सर्वमेतेन शुद्ध्यति ॥ १२.३३.२३ ॥
हे कौन्तेया, अभक्ष्य भक्षणासंबंधी हे सर्व मी तुला सांगितले. प्रायश्चित्ताच्या विधानाने यामुळेच सर्व शुद्ध होते.
12.33.24
गुरुतल्पं हि गुर्वर्थं न दूषयति मानवम् ।
उद्दालकः श्वेतकेतुं जनयामास शिष्यतः ॥ १२.३३.२४ ॥
गुरूच्या शय्येवर गुरूसाठी जाणे माणसाला दूषित करत नाही. उद्दालकाने आपल्या शिष्याद्वारे श्वेतकेतूला जन्म दिला.
12.33.25
स्तेयं कुर्वंश्च गुर्वर्थमापत्सु न निषिध्यते ।
बहुशः कामकारेण न चेद्यः संप्रवर्तते ॥ १२.३३.२५ ॥
गुरुसाठी आपत्काळात चोरी करणाऱ्यास ती निषिद्ध मानली जात नाही, जर ती वारंवार कामनेने केली जात नसेल तर.
12.33.26
अन्यत्र ब्राह्मणस्वेभ्य आददानो न दुष्यति ।
स्वयमप्राशिता यश्च न स पापेन लिप्यते ॥ १२.३३.२६ ॥
ब्राह्मणाच्या धनाखेरीज इतरांकडून घेणारा दूषित होत नाही; आणि जे स्वतः खाल्ले गेलेले नाही ते घेणारा पापाने लिप्त होत नाही.
12.33.27
प्राणत्राणेऽनृतं वाच्यमात्मनो वा परस्य च ।
गुर्वर्थे स्त्रीषु चैव स्याद्विवाहकरणेषु च ॥ १२.३३.२७ ॥
प्राणरक्षणात, स्वतःसाठी किंवा दुसऱ्यासाठी, गुरूसाठी, स्त्रियांविषयी आणि विवाह करण्यात असत्य बोलावे.
12.33.28
नावर्तते व्रतं स्वप्ने शुक्रमोक्षे कथंचन ।
आज्यहोमः समिद्धेऽग्नौ प्रायश्चित्तं विधीयते ॥ १२.३३.२८ ॥
स्वप्नात किंवा कोणत्याही प्रकारे शुक्रपतन झाले तरी व्रत मोडत नाही; प्रज्वलित अग्नीत तुपाची आहुती प्रायश्चित्त म्हणून विहित आहे.
12.33.29
पारिवित्त्यं तु पतिते नास्ति प्रव्रजिते तथा ।
भिक्षिते पारदार्यं च तद्धर्मस्य न दूषकम् ॥ १२.३३.२९ ॥
पतित आणि संन्यास घेतलेल्याच्या बाबतीत पारिवित्त्य नाही; तसेच भिक्षा मागणाऱ्याशी पारदार्यही धर्माला दूषित करत नाही.
12.33.30
वृथा पशुसमालम्भं नैव कुर्यान्न कारयेत् ।
भ्रनुग्रहः पशूनां हि संस्कारो विधिनोदितः ॥ १२.३३.३० ॥
व्यर्थ पशुहत्या स्वतः करू नये किंवा इतरांकडून करवू नये; पशूंवर दया हाच विधीने सांगितलेला संस्कार आहे.
12.33.31
अनर्हे ब्राह्मणे दत्तमज्ञानात्तन्न दूषकम् ।
सत्काराणां तथा तीर्थे नित्यं वा प्रतिपादनम् ॥ १२.३३.३१ ॥
अयोग्य ब्राह्मणाला अज्ञानाने दिलेले दान दोषपूर्ण नाही. तसेच तीर्थक्षेत्री सत्काराने केलेले दान आणि नित्य दानही दोषपूर्ण नाही.
12.33.32
स्त्रियास्तथापचारिण्या निष्कृतिः स्याददूषिका ।
अपि सा पूयते तेन न तु भर्ता प्रदुष्यति ॥ १२.३३.३२ ॥
त्याचप्रमाणे अपराध करणाऱ्या स्त्रीलाही दोषरहित प्रायश्चित्त असू शकते. त्याने ती शुद्ध होते, पण तिचा पती दूषित होत नाही.
12.33.33
तत्त्वं ज्ञात्वा तु सोमस्य विक्रयः स्याददोषवान् ।
असमर्थस्य भृत्यस्य विसर्गः स्याददोषवान् ॥ १२.३३.३३ ॥
सोमाचे तत्त्व जाणून त्याचा विक्रय दोषरहित असू शकतो. असमर्थ सेवकाला सोडून देणेही दोषरहित असू शकते.
12.33.34
वनदाहो गवामर्थे क्रियमाणो न दूषकः ।
उक्तान्येतानि कर्माणि यानि कुर्वन्न दुष्यति ॥ १२.३३.३४ ॥
गायींसाठी केलेले वनदहन दूषणीय नाही. येथे सांगितलेली ही कर्मे करणारा दूषित होत नाही.
12.33.35
प्रायश्चित्तानि वक्ष्यामि विस्तरेणैव भारत ।
यानि कृत्वा नरः पूतो भविष्यति नराधिप ॥ १२.३३.३५ ॥
हे भरतवंशजा, नराधिपा, जे करून मनुष्य पवित्र होईल ती प्रायश्चित्ते मी विस्ताराने सांगेन.