મહાભારત · અધ્યાય 12.334
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.334.1
ततः स राजा जनको मन्त्रिभिः सह भारत ।
पुरोहितं पुरस्कृत्य सर्वाण्यन्तः पुराणि च ॥ १२.३३४.१ ॥
ત્યારે તે રાજા જનક, હે ભારત, મંત્રીઓ સાથે, પુરોહિતને આગળ રાખીને, પોતાના સમગ્ર અંતઃપુર સહિત (તેમનું સ્વાગત કર્યું).
12.334.2
आसनं च पुरस्कृत्य रत्नानि विविधानि च ।
शिरसा चार्ध्यमादाय गुरुपुत्रं समभ्यगात् ॥ १२.३३४.२ ॥
આસન અને વિવિધ રત્નો આગળ મૂકીને, માથું નમાવીને અર્ઘ્ય લઈને ગુરુપુત્ર પાસે ગયા.
12.334.3
स तदासनमादाय बहुरत्नविभूषितम् ।
स्पर्ध्यास्तरणसंस्तीर्णं सर्वतोभद्रमृद्धिमत् ॥ १२.३३४.३ ॥
તેમણે અનેક રત્નોથી શણગારેલું, ઈર્ષ્યા થાય એવા પાથરણાથી પાથરેલું, સર્વતઃ શુભ અને સમૃદ્ધ એવું તે આસન લીધું.
12.334.4
पुरोधसा संगृहीतं हस्तेनालभ्य पार्थिवः ।
प्रददौ गुरुपुत्राय शुकाय परमार्चितम् ॥ १२.३३४.४ ॥
પુરોહિતે પકડી રાખેલું તે આસન રાજાએ હાથથી સ્પર્શીને, અત્યંત સન્માનિત એવું તે ગુરુપુત્ર શુકને આપ્યું.
12.334.5
तत्रोपविष्टं तं कार्ष्णि शास्त्रतः प्रतिपूज्य च ।
पाद्यं निवेद्य प्रथममर्ध्यं गां च न्यवेदयत् ॥ १२.३३४.५ ॥
ત્યાં બેઠેલા કૃષ્ણપુત્રનું શાસ્ત્રાનુસાર સન્માન કરીને, પ્રથમ પાદ્ય અર્પીને, અર્ઘ્ય અને ગાય પણ અર્પણ કર્યા.
12.334.6
स च तां मन्त्रवत्पूजां प्रत्यगृह्णाद्यथाविधि ।
प्रतिगृह्य तु तां पूजां जनकाद्द्विजसत्तमः ॥ १२.३३४.६ ॥
તેમણે તે પૂજા મંત્રપૂર્વક, વિધિ પ્રમાણે સ્વીકારી. જનક પાસેથી તે પૂજા સ્વીકારીને, તે દ્વિજશ્રેષ્ઠ (સંતુષ્ટ થયા).
12.334.7
गां चैव समनुज्ञाय राजानमनुमान्य च ।
पर्यपृच्छन्महातेजा राज्ञः कुशलमव्ययम् ॥ १२.३३४.७ ॥
ગાયને અનુમતિ આપીને અને રાજાનું સન્માન કરીને મહાતેજસ્વીએ રાજાનું અવ્યય કુશળ પૂછ્યું.
12.334.8
अनामयं च राजेन्द्र शुकः सानुचरस्य ह ।
अनुज्ञातः स तेनाथ निषसाद सहानुगः ॥ १२.३३४.८ ॥
હે રાજેન્દ્ર, શુક અને તેમના અનુચરોનું કુશળ છે. પછી તેમની અનુમતિ મેળવીને તેઓ અનુચરો સહિત બેઠા.
12.334.9
कुशलं चाव्ययं चैव पृष्ट्वा वैयासकिं नृपः ।
किमागमनमित्येवं पर्यपृच्छत पार्थिवः ॥ १२.३३४.९ ॥
વૈયાસકિનું અવ્યય કુશળ પૂછીને રાજાએ પૂછ્યું, 'તમારા આગમનનું કારણ શું છે?'
12.334.10
पित्राऽहमुक्तो भद्रं ते मोक्षधर्मार्थकोविदः ।
विदेहराजो याज्यो मे जनको नाम विश्रुतः ॥ १२.३३४.१० ॥
મારા પિતાએ મને કહ્યું, 'તારું કલ્યાણ થાઓ. મોક્ષધર્મ અને તેના અર્થના જ્ઞાતા, વિદેહના રાજા, મારા યાજ્ય, જનક નામે પ્રસિદ્ધ છે.'
12.334.11
तत्र गच्छस्व वै तूर्णं यदि ते हृदि संशयः ।
प्रवृत्तौ वा निवृत्तौ वा स ते च्छेत्स्यति संशयं ॥ १२.३३४.११ ॥
જો તારા હૃદયમાં સંશય હોય તો ઝડપથી ત્યાં જા. પ્રવૃત્તિમાં કે નિવૃત્તિમાં તે તારો સંશય છેદી નાખશે.
12.334.12
सोहं पितुर्नियोगात्त्वामुपप्रष्टुमिहागतः ।
तन्मे धर्मभृतां श्रेष्ठ यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ १२.३३४.१२ ॥
તેથી પિતાની આજ્ઞાથી તમને પૂછવા હું અહીં આવ્યો છું. હે ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, તે મને યથાવત કહેવા તમે યોગ્ય છો.
12.334.13
किं कार्यं ब्राह्मणेनेह मोक्षार्थश्च किमात्मकः ।
कथं च मोक्षः प्राप्तव्यो ज्ञानेन तपसाऽथवा ॥ १२.३३४.१३ ॥
અહીં બ્રાહ્મણનું કર્તવ્ય શું છે? મોક્ષ માટે તે કેવા સ્વભાવનો હોવો જોઈએ? મોક્ષ કેવી રીતે મેળવવો, જ્ઞાનથી કે તપથી?
12.334.14
यत्कार्यं ब्राह्मणेनेह जन्मप्रभृति तच्छृणु ।
कृतोपनयनस्तात भवेद्वेदपरायणः ॥ १२.३३४.१४ ॥
બ્રાહ્મણનું જે કર્તવ્ય જન્મથી શરૂ થાય છે તે સાંભળ. હે પુત્ર, ઉપનયન થયા પછી તે વેદપરાયણ થવો જોઈએ.
12.334.15
तपसा गुरुवृत्त्या च ब्रह्मचर्येण चाभिभो ।
देवतानामृषीणां चाप्यनृणो ह्यनसूयकः ॥ १२.३३४.१५ ॥
હે સમર્થ, તપ, ગુરુસેવા અને બ્રહ્મચર્યથી દેવો અને ઋષિઓના ઋણથી મુક્ત અને અસૂયારહિત રહે.
12.334.16
वेदानधीत्य नियतो दक्षिणामपवर्ज्य च ।
अभ्यनुज्ञामथ प्राप्य समावर्तेत वै द्विजः ॥ १२.३३४.१६ ॥
વેદોનો અભ્યાસ કરીને, નિયમિત રહીને, ગુરુદક્ષિણા છોડીને અને અનુમતિ મેળવીને દ્વિજે ઘરે પાછા ફરવું જોઈએ.
12.334.17
समावृत्तश्च गार्हस्थ्ये स्वदारनिरतो वसेत् ।
अनसूयुर्यथान्यायमाहिताग्निरनावृतः ॥ १२.३३४.१७ ॥
ઘરે પાછા ફરીને ગૃહસ્થ જીવનમાં પોતાની પત્નીમાં આસક્ત રહી, અસૂયારહિત, ન્યાયપૂર્વક, અગ્નિ ધારણ કરીને, અવરોધ વિના રહેવું.
12.334.18
उत्पाद्य पुत्रं पौत्रं तु वन्याश्रमपदे वसेत् ।
तानेवाग्नीन्यथाशास्त्रमर्चयन्नतिथिप्रियः ॥ १२.३३४.१८ ॥
પુત્ર અને પૌત્ર ઉત્પન્ન કરીને વનાશ્રમમાં વસવું; શાસ્ત્ર પ્રમાણે તે જ અગ્નિઓની પૂજા કરતા અને અતિથિપ્રિય થઈને.
12.334.19
स वनेऽग्नीन्यथान्यायमात्मन्यारोप्य धर्मवित् ।
निर्द्वन्द्वो बीतरागात्मा ब्रह्माश्रमपदे वसेत् ॥ १२.३३४.१९ ॥
ધર્મજ્ઞ વનમાં યથાન્યાય અગ્નિઓને પોતાનામાં સ્થાપીને, દ્વંદ્વરહિત અને વીતરાગ આત્મા સાથે બ્રહ્માશ્રમમાં વસે.
12.334.20
उत्पन्ने ज्ञानविज्ञाने प्रत्यक्षे हृदि शाश्वते ।
किमवश्यं निवस्तव्यमाश्रमेषु वनेषु वा ॥ १२.३३४.२० ॥
હૃદયમાં શાશ્વત અને પ્રત્યક્ષ જ્ઞાન-વિજ્ઞાન ઉત્પન્ન થયા પછી, આશ્રમોમાં કે વનોમાં વસવું શું અનિવાર્ય છે?
12.334.21
एतद्भवन्तं पृच्छामि तद्भवान्वक्तुमर्हति ।
यथा वेदार्थतत्त्वेन ब्रूहि मे त्वं जनाधिप ॥ १२.३३४.२१ ॥
આ જ હું તમને પૂછું છું; તેથી તમે કહેવા યોગ્ય છો. હે જનાધિપ, વેદાર્થના તત્ત્વ પ્રમાણે મને કહો.
12.334.22
न विना ज्ञानविज्ञाने मोक्षस्याधिगमो भवेत् ।
न विना गुरुसंबन्धं ज्ञानस्याधिगमः स्मृतः ॥ १२.३३४.२२ ॥
જ્ઞાન-વિજ્ઞાન વિના મોક્ષપ્રાપ્તિ થતી નથી, અને ગુરુસંબંધ વિના જ્ઞાનપ્રાપ્તિ થતી નથી એમ સ્મૃતિ કહે છે.
12.334.23
गुरुः प्लावयिता तस्य ज्ञानं प्लव इहोच्यते ।
विज्ञाय कृतकृत्यस्तु तीर्णस्तदुभयं त्यजेत् ॥ १२.३३४.२३ ॥
ગુરુ તેને પાર ઉતારનાર છે; અહીં જ્ઞાનને નાવ કહેવાય છે. જ્ઞાન જાણીને કૃતકૃત્ય થયેલો અને પાર ઉતરેલો એ બંનેને ત્યજી દે.
12.334.24
अनुच्छेदाय लोकानामनुच्छेदाय कर्मणाम् ।
पूर्वैराचरितो धर्मश्चातुराश्रम्यसंश्रितः ॥ १२.३३४.२४ ॥
લોકોની અવિચ્છિન્નતા માટે અને કર્મોની અવિચ્છિન્નતા માટે પૂર્વજોએ આચરેલો ધર્મ ચાતુરાશ્રમ્યનો આશ્રય લે છે.
12.334.25
अनेन क्रमयोगेन बहुजातिषु कर्मणाम् ।
कृत्वा शुभाशुभं कर्म मोक्षो नामेह लभ्यते ॥ १२.३३४.२५ ॥
આ ક્રમયોગથી, અનેક જન્મોમાં શુભ-અશુભ કર્મો કરીને, અહીં જ મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે.
12.334.26
भावितैः करणैश्चायं बहुसंसारयोनिषु ।
आसादयति शुद्धात्मा मोक्षं वै प्रथमाश्रमे ॥ १२.३३४.२६ ॥
ઘણી સંસારયોનિઓમાં કેળવેલી ઇન્દ્રિયો વડે આ શુદ્ધાત્મા પ્રથમ આશ્રમમાં જ મોક્ષ પામે છે.
12.334.27
तमासाद्य तु मुक्तस्य दृष्टार्थस्य विपश्चितः ।
त्रिष्वाश्रमेषु कोऽन्वर्थो भवेत्परमभीप्सतः ॥ १२.३३४.२७ ॥
તે પ્રાપ્ત કરીને મુક્ત થયેલા, તત્ત્વદર્શી વિદ્વાનને, પરમની ઇચ્છા રાખનારને, ત્રણ આશ્રમોમાં શું પ્રયોજન રહે?
12.334.28
राजसांस्तामसांश्चैव नित्यं दोषान्विवर्जयेत् ।
सात्विकं मार्गमास्थाय पश्येदात्मानमात्मना ॥ १२.३३४.२८ ॥
રાજસિક અને તામસિક દોષોને સદા ત્યજવા; સાત્ત્વિક માર્ગનો આશ્રય લઈ આત્માને આત્માથી જોવો.
12.334.29
सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ।
संपश्यन्नोपलिप्येत जले वारिचरो यथा ॥ १२.३३४.२९ ॥
સર્વ ભૂતોમાં આત્માને અને આત્મામાં સર્વ ભૂતોને જોતો, જળચર જેમ જળમાં લેપાતું નથી તેમ તે લેપાતો નથી.
12.334.30
पक्षिवत्प्रायणादूर्ध्वममुत्रानन्त्यमश्नुते ।
विहाय देहान्निर्मुक्तो निर्द्वन्द्वः प्रशमं गतः ॥ १२.३३४.३० ॥
પક્ષીની જેમ મૃત્યુ પછી ઊંચે ઊડીને તે ત્યાં અનંતતા પામે છે; દેહોનો ત્યાગ કરી, મુક્ત, દ્વંદ્વાતીત અને શાંતિ પામીને.
12.334.31
अत्र गाथाः पुरा गीताः शृणु राज्ञा ययातिना ।
धार्यन्तो या द्विजैस्तात मोक्षशास्त्रविशारदैः ॥ १२.३३४.३१ ॥
અહીં પૂર્વે રાજા યયાતિએ ગાયેલી ગાથાઓ સાંભળ, જે મોક્ષશાસ્ત્રમાં નિપુણ દ્વિજોએ ધારણ કરી છે, હે તાત.
12.334.32
ज्योतिरात्मनि नान्यत्र सर्वजन्तुषु तत्समम् ।
स्वयं च शक्यते द्रष्टुं सुसमाहितचेतसा ॥ १२.३३४.३२ ॥
તે જ્યોતિ આત્મામાં જ છે, બીજે ક્યાંય નથી; સર્વ જીવોમાં તેના જેવું જ છે; સુસમાહિત ચિત્તથી તેને સ્વયં જોઈ શકાય છે.
12.334.33
न बिभेति परो यस्मान्न बिभेति पराच्च यः ।
यश्च नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म संपद्यते तु सः ॥ १२.३३४.३३ ॥
જેનાથી બીજા ડરતા નથી અને જે બીજાથી ડરતો નથી, જે ઇચ્છતો નથી અને દ્વેષ કરતો નથી, તે જ બ્રહ્મને પામે છે.
12.334.34
यदा भावं न कुरुते सर्वभूतेषु पापकम् ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.३३४.३४ ॥
જ્યારે તે સર્વ ભૂતો પ્રત્યે પાપભાવ રાખતો નથી, કર્મથી, મનથી કે વાણીથી, ત્યારે તે બ્રહ્મને પામે છે.
12.334.35
संयोज्य मनसाऽऽत्मानमीर्ष्यामुत्सृज्य मोहनीम् ।
त्यक्त्वा कामं च मोहं च ततो ब्रह्मत्वमश्नुते ॥ १२.३३४.३५ ॥
મનથી આત્માને જોડીને, મોહક ઈર્ષ્યાનો ત્યાગ કરીને, કામ અને મોહ છોડીને, પછી તે બ્રહ્મત્વ પામે છે.
12.334.36
यदा श्राव्ये च दृश्ये च सर्वभूतेषु चाप्ययम् ।
समो भवति निर्द्वन्द्वो ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.३३४.३६ ॥
સાંભળવા યોગ્ય અને જોવા યોગ્ય વિષયોમાં તથા સર્વ ભૂતોમાં જ્યારે તે સમભાવ ધરાવે અને દ્વંદ્વરહિત થાય, ત્યારે તે બ્રહ્મને પામે છે.
12.334.37
यदा स्तुतिं च निन्दां च समत्वेनैव पश्यति ।
काञ्चनं चायसं चैव सुखं दुःखं तथैव च ॥ १२.३३४.३७ ॥
જ્યારે માણસ સ્તુતિ અને નિંદાને સમભાવે જુએ છે, સોના અને લોખંડને, સુખ અને દુઃખને પણ એ જ રીતે જુએ છે,
12.334.38
शीतमुष्णं तथैवार्थमनर्थं प्रियमप्रियम् ।
जीवितं मरणं चैव ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.३३४.३८ ॥
ઠંડી-ગરમી, લાભ-હાનિ, પ્રિય-અપ્રિય, જીવન-મરણને સમભાવે જુએ છે ત્યારે તે બ્રહ્મને પામે છે.
12.334.39
प्रसार्येह यथाङ्गानि कूर्मः संहरते पुनः ।
तथेन्द्रियाणि मनसा संयन्तव्यानि भिक्षुणा ॥ १२.३३४.३९ ॥
કાચબો જેમ પોતાના અંગો ફેલાવીને ફરી સંકોરી લે છે, તેમ ભિક્ષુએ મનથી ઇન્દ્રિયોને સંયમમાં રાખવી જોઈએ.
12.334.40
तमः परिगतं वेश्म यथा दीपेन दृश्यते ।
तथा बुद्धिप्रदीपेन शक्य आत्मा निरीक्षितुम् ॥ १२.३३४.४० ॥
અંધકારથી ઘેરાયેલું ઘર દીવાથી દેખાય છે, તેમ બુદ્ધિરૂપી દીવાથી આત્માને જોવો શક્ય છે.
12.334.41
एतत्सर्वं च पश्यामि त्वयि बुद्धिमतां वर ।
यच्चान्यदपि नोक्तं मे तत्त्वतो वेद तद्भवान् ॥ १२.३३४.४१ ॥
હે બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ! આ બધું હું તમારામાં જોઉં છું; મેં ન કહેલી બીજી બાબતો પણ તમે યથાર્થ રીતે જાણો છો.
12.334.42
ब्रह्मर्षे विदितश्चासि विषयान्तमुपागतः ।
गुरोस्तव प्रसादेन तव चैवोपशिक्षया ॥ १२.३३४.४२ ॥
હે બ્રહ્મર્ષિ! તમે પ્રસિદ્ધ છો, વિષયોના અંત સુધી પહોંચી ગયા છો; તમારા ગુરુની કૃપાથી અને તમારા જ ઉપદેશથી.
12.334.43
तस्यैव च प्रसादेन प्रादुर्भूतं महात्मनः ।
ज्ञानं दिव्यं ममापीदं तेनासि विदितो मम ॥ १२.३३४.४३ ॥
તે મહાત્માની કૃપાથી જ મારામાં પણ આ દિવ્ય જ્ઞાન પ્રગટ થયું; તેમના દ્વારા જ તમે મને જાણીતા થયા.
12.334.44
अधिकं तव विज्ञानमधिका च गतिस्तव ।
अधिकं तव चैश्वर्यं तच्च त्वं नावबुध्यसे ॥ १२.३३४.४४ ॥
તમારું વિજ્ઞાન અધિક છે, તમારી ગતિ પણ અધિક છે, તમારું ઐશ્વર્ય પણ અધિક છે; પરંતુ તે તમે સમજતા નથી.
12.334.45
बाल्याद्वा संशयाद्वापि भयाद्वाऽप्यविमोक्षणात् ।
उत्पन्ने चापि विज्ञाने नाधिगच्छति तां गतिं ॥ १२.३३४.४५ ॥
બાલ્યાવસ્થાને કારણે, સંશયને કારણે, ભયને કારણે, અથવા મુક્ત ન થવાને કારણે, વિજ્ઞાન ઉત્પન્ન થાય તોપણ માણસ તે ગતિ પામતો નથી.
12.334.46
व्यवसायेन शुद्धेन मद्विधैश्छिन्नसंशयः ।
विमुच्य हृदयग्रन्थीनासादयति तां गतिम् ॥ १२.३३४.४६ ॥
શુદ્ધ દૃઢ પ્રયત્નથી, મારા જેવા લોકો દ્વારા સંશય છેદાઈને, હૃદયની ગાંઠો ખોલીને તે તે ગતિ પામે છે.
12.334.47
भवांश्चोत्पन्नविज्ञानः स्थिरबुद्धिरलोलुपः ।
व्यवसायादृते ब्रह्मन्नासादयति तत्परम् ॥ १२.३३४.४७ ॥
તમે વિજ્ઞાન ઉત્પન્ન થયેલા, સ્થિર બુદ્ધિવાળા અને લોભરહિત છો; હે બ્રહ્મન્, દૃઢ પ્રયત્ન વિના માણસ તે પરમ ગતિ પામતો નથી.
12.334.48
नास्ति ते सुखदुःखेषु विशेषो नास्ति लोलुपः ।
नौत्सुक्यं नृत्यगीतेषु न राग उपजायते ॥ १२.३३४.४८ ॥
સુખદુઃખમાં તમને ભેદ નથી, તમારામાં લોભ નથી; નૃત્ય અને ગીતમાં ઉત્સુકતા નથી, આસક્તિ પણ ઉત્પન્ન થતી નથી.
12.334.49
न बन्धुष्वनुबन्धस्ते न भयेष्वस्ति ते भयम् ।
पश्यामि त्वां महाभाग तुल्यलोष्टाश्मकाञ्चनम् ॥ १२.३३४.४९ ॥
હે મહાભાગ, સ્વજનો પ્રત્યે તને આસક્તિ નથી, ભયોમાં તને ભય નથી. માટીનું ઢેકું, પથ્થર અને સોનાને સમાન ગણતા તને હું જોઉં છું.
12.334.50
अहं त्वामनुपश्यामि ये चाप्यन्ते मनीषिणः ।
आस्थितं परमं मार्गमक्षयं तमनामयम् ॥ १२.३३४.५० ॥
અંતે રહેલા મનીષીઓને જેમ હું જોઉં છું તેમ તને જોઉં છું. તેં તે પરમ, અક્ષય, નિરામય માર્ગનો આશ્રય લીધો છે.
12.334.51
यत्फलं ब्राह्मणस्येह मोक्षार्थश्च यदात्मकः ।
तस्मिन्वै वर्तसे विप्र किमन्यत्परिपृच्छसि ॥ १२.३३४.५१ ॥
અહીં બ્રાહ્મણનું જે ફળ છે અને મોક્ષ માટે જે આત્મસ્વરૂપ છે, હે વિપ્ર, તું તેમાં જ સ્થિત છે; તો પછી બીજું શું પૂછે છે?