મહાભારત · અધ્યાય 12.337
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.337.1
एतस्मिन्नन्तरे भूते नारदः पुनरागमत् ।
शुकं स्वाध्यायनिरतं वेदार्थान्प्रष्टुमीप्सवा ॥ १२.३३७.१ ॥
એ દરમિયાન નારદ ફરી આવ્યા; વેદાર્થ પૂછવાની ઇચ્છાથી સ્વાધ્યાયમાં લીન શુક પાસે તેઓ આવ્યા.
12.337.2
देवर्षि तु शुको दृष्ट्वा नारदं समुपस्यितम् ।
अर्ध्यपूर्वेण विधिवा वेदोक्तेनाभ्यपूजयत् ॥ १२.३३७.२ ॥
નજીક આવેલા દેવર્ષિ નારદને જોઈને શુકે અર્ઘ્યથી શરૂ કરીને વેદવિધિ પ્રમાણે તેમનું પૂજન કર્યું.
12.337.3
नारदोऽयाजवीत्प्रीतो ब्रूहि ब्रह्मविदां वर ।
केन त्वां श्रेयसा वत्स योजयामीति हृष्टवत् ॥ १२.३३७.३ ॥
નારદ પ્રસન્ન થઈને બોલ્યા: "બ્રહ્મજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ, કહે! વત્સ, કયા શ્રેયના માર્ગમાં હું તને જોડું?" એમ તેમણે હર્ષથી કહ્યું.
12.337.4
नारदस्य वचः श्रुत्वा शुकः प्रोवाच भारत ।
अस्मिँल्लोके हितं यत्स्वात्तेन मां योक्तुमर्हसि ॥ १२.३३७.४ ॥
નારદના વચન સાંભળી શુક બોલ્યા: "હે ભારત! આ લોકમાં જે હિતકર હોય, તેમાં જ તમે મને જોડવા યોગ્ય છો."
12.337.5
तत्त्वं जिज्ञासतां पूर्वनृषीणां भावितात्मनाम् ।
सनत्कुमारो भगवानिदं वतनमब्रवीत् ॥ १२.३३७.५ ॥
તત્ત્વ જાણવાની ઇચ્છા રાખતા પૂર્વકાલીન, શુદ્ધચિત્ત ઋષિઓને ભગવાન સનત્કુમારે આ વચન કહ્યું.
12.337.6
नास्ति विद्यासगं चक्षुर्नास्ति सत्यसमं तपः ।
नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम् ॥ १२.३३७.६ ॥
વિદ્યા સમાન ચક્ષુ નથી; સત્ય સમાન તપ નથી; રાગ સમાન દુઃખ નથી; ત્યાગ સમાન સુખ નથી.
12.337.7
निवृत्तिः कर्मणा पापात्सततं पुण्यशीलता ।
सद्वृत्तिः सद्वदाचारः श्रेय एवदनुत्तमम् ॥ १२.३३७.७ ॥
પાપકર્મથી નિવૃત્તિ, સતત પુણ્યશીલતા, સદ્વૃત્તિ અને સદાચાર — એ જ સર્વોત્તમ શ્રેય છે.
12.337.8
नानुवयसुखं प्राप्य यः सज्जति न मुच्यते ।
नालं स दुःखमोक्षाय संयोगो दुःखलक्षणम् ॥ १२.३३७.८ ॥
યૌવનનું સુખ પામીને જે તેમાં આસક્ત થાય છે, તે મુક્ત થતો નથી; સંયોગ જ દુઃખનું લક્ષણ હોવાથી તે દુઃખમોચન માટે સમર્થ નથી.
12.337.9
सक्तस्य बुद्धिश्चलति मोहजालविवर्धनी ।
मोहवालावृतो दुःखमिह चामुत्र सोऽश्नुते ॥ १२.३३७.९ ॥
આસક્તની બુદ્ધિ ચંચળ થાય છે અને તે મોહજાળ વધારે છે; મોહજાળથી ઘેરાયેલો તે અહીં અને પરલોકમાં દુઃખ ભોગવે છે.
12.337.10
सर्वोपागात्तु कामस्व क्रोधस्य च विनिग्रहः ।
कार्यः श्रेयोर्थिना तौ हि श्रेयोघातार्थमुद्यतौ ॥ १२.३३७.१० ॥
શ્રેયની ઇચ્છા રાખનારે સર્વ રીતે કામ અને ક્રોધનો નિગ્રહ કરવો જોઈએ, કારણ કે એ બન્ને શ્રેયનો ઘાત કરવા જ તત્પર રહે છે.
12.337.11
नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेच्छ्रियं रक्षेच्च मत्सरात् ।
विद्यां मानावमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः ॥ १२.३३७.११ ॥
હંમેશાં ક્રોધથી તપનું રક્ષણ કરવું, મત્સરથી શ્રીનું રક્ષણ કરવું, માન-અપમાનથી વિદ્યાનું રક્ષણ કરવું અને પ્રમાદથી આત્માનું રક્ષણ કરવું.
12.337.12
आनृशंस्यं परो धर्मः क्षमा च परमं बलम् ।
आत्मज्ञानं परं ज्ञानं न सत्याद्विद्यते परम् ॥ १२.३३७.१२ ॥
અહિંસા પરમ ધર્મ છે, અને ક્ષમા પરમ બળ છે. આત્મજ્ઞાન પરમ જ્ઞાન છે; સત્યથી ઉત્તમ કંઈ નથી.
12.337.13
सत्यस्य वचनं श्रेयः सत्यादपि हितं वदेत् ।
यद्भूतहितमत्यन्तमेतत्सत्यं मतं मम ॥ १२.३३७.१३ ॥
સત્ય બોલવું શ્રેયસ્કર છે; પરંતુ સત્યથી પણ જે પ્રાણીઓના હિતનું હોય તે બોલવું. જે પ્રાણીઓને અત્યંત હિતકારી છે, તે જ મારા મતે સત્ય છે.
12.337.14
सर्वारम्भपरित्यागी निराशीर्निष्परिग्रहः ।
येन सर्वं परित्यक्तं स विद्वान्स च पण्डितः ॥ १२.३३७.१४ ॥
સર્વ આરંભનો ત્યાગી, ફળની આશા વિનાનો, પરિગ્રહ વિનાનો, જેણે સર્વનો ત્યાગ કર્યો છે — તે જ વિદ્વાન અને તે જ પંડિત.
12.337.15
इन्द्रियैरिन्द्रियार्थान्यश्चरत्यात्मवशैरिह ।
आसज्जमानः शान्तात्मा निर्विकारः समाहितः ॥ १२.३३७.१५ ॥
જે અહીં પોતાને વશ ઇન્દ્રિયો વડે ઇન્દ્રિયવિષયોની વચ્ચે વિચરે છે, આસક્ત દેખાતો હોવા છતાં જે શાંતાત્મા, વિકારરહિત અને સમાહિત છે.
12.337.16
अत्मभूतैरतद्भूतः सह चैव विनैव च ।
स विमुक्तः परं श्रेयो नचिरेणाधिगच्छति ॥ १२.३३७.१६ ॥
આત્મસ્વરૂપ પ્રાણીઓ સાથે રહેવા છતાં, તેમના સ્વભાવથી ભિન્ન થઈને, અને તેમના વિના પણ રહીને — તે મુક્ત થઈ, લાંબો સમય લીધા વિના પરમ શ્રેય પામે છે.
12.337.17
अदर्शनमसंस्पर्शस्तथाऽसंभाषणं तदा ।
यस्य भूतैः सह मुने स श्रेयो विन्दते परम् ॥ १२.३३७.१७ ॥
હે મુનિ, જેનો પ્રાણીઓ સાથે દર્શન, સ્પર્શ અને સંભાષણ ન હોય — તે જ પરમ શ્રેય પામે છે.
12.337.18
न हिंस्यात्सर्वभूतानि मैत्रायगणतश्चरेत् ।
नेदं जन्म समासाद्य वैरं कुर्वीत केनचित् ॥ १२.३३७.१८ ॥
સર્વ પ્રાણીઓની હિંસા ન કરવી, મૈત્રીભાવથી વિચરવું. આ જન્મ પામીને કોઈની સાથે વેર ન કરવું.
12.337.19
आकिञ्चन्यं सुसंतोषो निराशीस्त्वमचापलम् ।
एतदाहुः परं श्रेय आत्मज्ञस्य जितात्मनः ॥ १२.३३७.१९ ॥
અકિંચનતા, પરમ સંતોષ, ફળની આશા ન હોવી અને ચપળતાનો અભાવ — આને આત્મજ્ઞ અને જિતાત્માનું પરમ શ્રેય કહેવાય છે.
12.337.20
परिग्रहं परित्यज्य भव तात जितेन्द्रियः ।
अशोकं स्थानमातिष्ठ इह चामुत्र चाभयम् ॥ १२.३३७.२० ॥
વત્સ, પરિગ્રહનો ત્યાગ કરીને ઇન્દ્રિયોને જીતનારો થા. અહીં અને પરલોકમાં પણ ભયરહિત, શોકરહિત સ્થિતિમાં સ્થિર રહે.
12.337.21
निरामिषा न शोचन्ति त्यजेदामिषमात्मनः ।
परित्यज्यामिषं सौभ्य दुःखतापाद्विमोक्ष्यसे ॥ १२.३३७.२१ ॥
નિરામિષ (વિષયલોભરહિત) લોકો શોક કરતા નથી. તારી અંદરનું આમિષ (વિષયમોહ) છોડ; હે સૌમ્ય, આમિષ છોડીને તું દુઃખના તાપથી મુક્ત થઈશ.
12.337.22
तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना ।
अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना ॥ १२.३३७.२२ ॥
સદા તપમાં રત, દાંત, સંયતાત્મા મુનિએ અજિતને જીતવાની ઇચ્છા હોય તો આસક્તિઓ વચ્ચે પણ અનાસક્ત રહેવું જોઈએ.
12.337.23
गुणसङ्गेष्वनासक्त एकचर्यारतः सदा ।
ब्राह्मणो नचिरादेव सुखमायात्यनुत्तमम् ॥ १२.३३७.२३ ॥
ગુણોની આસક્તિઓમાં અનાસક્ત, સદા એકાંત સાધનામાં રમતો બ્રાહ્મણ થોડા જ સમયમાં ઉત્તમ સુખ પામે છે.
12.337.24
द्वन्द्वारामेषु भूतेषु य एको रमते मुनिः ।
विद्धि प्रज्ञानतृप्तं तं ज्ञानतृप्तो न शोचति ॥ १२.३३७.२४ ॥
દ્વંદ્વોમાં રમતાં પ્રાણીઓ વચ્ચે જે મુનિ એકલો જ રમે છે, તેને પ્રજ્ઞાથી તૃપ્ત જાણ; જ્ઞાનથી તૃપ્ત થયેલો શોક કરતો નથી.
12.337.25
शुभैर्लभति देवत्वं व्यामिश्रेर्जन्म मानुषम् ।
अशुभैश्चाप्यधोजन्म कर्मभिर्लभतेऽवशः ॥ १२.३३७.२५ ॥
શુભ કર્મોથી દેવત્વ મળે છે, મિશ્ર કર્મોથી મનુષ્યજન્મ મળે છે, અને અશુભ કર્મોથી તે અવશ થઈ નીચ જન્મ પામે છે.
12.337.26
तत्र मृत्युवशो दुःखैः सततं समभिद्रुतः ।
संसारे पच्यते जन्तुस्तत्कथं नावबुध्यसे ॥ १२.३३७.२६ ॥
ત્યાં મૃત્યુને વશ થયેલો જીવ સતત દુઃખોથી પીડાઈને સંસારમાં શેકાય છે; તું કેમ સમજતો નથી?
12.337.27
अहिते हितसंज्ञस्त्वमध्रुवे ध्रुवसंज्ञकः ।
अनर्थे चार्थसंज्ञस्त्वं किमर्थं नावबुध्यसे ॥ १२.३३७.२७ ॥
અહિતને તું હિત માને છે, અનિત્યને નિત્ય માને છે, અને અનર્થને અર્થ માને છે; તું કેમ સમજતો નથી?
12.337.28
संवेष्ट्यमानं बहुभिर्मोहात्तन्तुभिरात्मजैः ।
कोशकार इवात्मानं वेष्टयन्नावबुध्यसे ॥ १२.३३७.२८ ॥
મોહને કારણે અનેક દોરા જેવા તારા પુત્રોથી વીંટળાયેલો તું, કોશકાર કીડાની જેમ પોતાને જ વીંટાળતો હોવા છતાં સમજતો નથી.
12.337.29
अलं परिग्रहेणेह दोषवान्हि परिग्रहः ।
कृमिर्हि कोशकारस्तु बध्यते स परिग्रहात् ॥ १२.३३७.२९ ॥
અહીં પરિગ્રહ બસ છે; પરિગ્રહ દોષયુક્ત છે. કોશકાર કીડો તે પરિગ્રહથી જ બંધાય છે.
12.337.30
पुत्रदारकुटुम्बेषु सक्ताः सीदन्ति जन्तवः ।
सरःपङ्कार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव ॥ १२.३३७.३० ॥
પુત્ર, પત્ની અને કુટુંબમાં આસક્ત જીવો સરોવરના કીચડના સમુદ્રમાં ડૂબેલા જીર્ણ વનહાથીઓની જેમ ડૂબી જાય છે.
12.337.31
महाजालसमाकृष्टान्स्थले मत्स्यानिवोद्धृतान् ।
मोहजालसमाकृष्टान्पश्य जन्तून्सुदुःखितान् ॥ १२.३३७.३१ ॥
મોટી જાળમાં ફસાઈ જમીન પર ખેંચાયેલી માછલીઓની જેમ, મોહજાળમાં ખેંચાયેલા જીવોને જુઓ; તેઓ અત્યંત દુઃખી છે.
12.337.32
कुटुम्बं पुत्रदारांश्च शरीरं संचयाश्च ये ।
पारक्यमध्रुवं सर्वं किं स्वं सुकृतदुष्कृतम् ॥ १२.३३७.३२ ॥
કુટુંબ, પુત્રો અને પત્નીઓ, શરીર અને જે સંચય છે — એ બધું પરાયું અને અસ્થિર છે. સુકૃત અને દુષ્કૃત સિવાય પોતાનું શું છે?
12.337.33
यदा सर्वान्परित्यज्य गन्तव्यमवशेन ते ।
अनर्थे किं प्रसक्तस्त्वं समर्थं नानुतिष्ठसि ॥ १२.३३७.३३ ॥
તારે બધાને છોડીને અવશ થઈને જવું જ પડશે, તો વ્યર્થમાં શા માટે આસક્ત છે? જે કરવા સમર્થ છે તે કેમ આચરતો નથી?
12.337.34
अविश्रान्तमनालम्बमपाथेयमदैशिकम् ।
तमः कान्तारमध्वानं कथमेको गमिष्यसि ॥ १२.३३७.३४ ॥
વિશ્રામ વિના, આધાર વિના, ભાથા વિના, માર્ગદર્શક વિના, અંધકારભર્યા એ વન-માર્ગ પર તું એકલો કેવી રીતે જઈશ?
12.337.35
न हि त्वां प्रस्थितं कश्चित्पृष्ठतोऽनुगमिष्यति ।
सुकृतं दुष्कृतं च त्वां यास्यन्तमनुयास्यतः ॥ १२.३३७.३५ ॥
તું પ્રસ્થાન કરીશ ત્યારે તારી પાછળ કોઈ નહીં આવે. તું જતો હશે ત્યારે સુકૃત અને દુષ્કૃત જ તારી પાછળ આવશે.
12.337.36
विद्या कर्म च शौचं च ज्ञानं च बहुविस्तरम् ।
अर्थार्थमनुसार्यन्ते सिद्धार्थस्य विमुच्यते ॥ १२.३३७.३६ ॥
વિદ્યા, કર્મ, શૌચ અને વિસ્તૃત જ્ઞાન — એ બધાને અર્થ માટે જ અનુસરવામાં આવે છે. જેનો હેતુ સિદ્ધ થયો, તે મુક્ત થાય છે.
12.337.37
निबन्धनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रतिः ।
छित्त्वैतां सुकृतो यान्ति नैनां छिन्दन्ति दुष्कृतः ॥ १२.३३७.३७ ॥
ગામમાં વસનારની જે આસક્તિ છે, તે આ બાંધનારી દોરડી છે. તેને કાપીને પુણ્યવાનો જાય છે; પાપીઓ તેને કાપી શકતા નથી.
12.337.38
रूपकूलां मनःस्रोतां स्पर्शद्वीपां रसावहाम् ।
गन्धपङ्कां शब्दजलां स्वर्गमार्गदुरावहाम् ॥ १२.३३७.३८ ॥
રૂપ જેના કાંઠા છે, મન જેનો પ્રવાહ છે, સ્પર્શ જેના ટાપુઓ છે, રસને વહન કરનારી, ગંધ જેનો કીચડ છે, શબ્દ જેનું પાણી છે; સ્વર્ગમાર્ગમાં પાર કરવી કઠિન એવી.
12.337.39
क्षमारित्रां सत्यमयीं धर्मस्थैर्यपदाङ्कुराम् ।
त्यागवाताध्वगां शीघ्रां नौतार्यां तां नदीं तरेत् ॥ १२.३३७.३९ ॥
ક્ષમા જેની નાવ છે, જે સત્યમય છે, ધર્મની સ્થિરતાના અંકુરો જેના પગ છે, ત્યાગના પવનથી માર્ગમાં જે ચાલે છે, જે ઝડપી છે, નાવથી પાર થવા યોગ્ય છે — એ નદી પાર કરવી.
12.337.40
त्यज धर्ममधर्मं च उभे सत्यानृते त्यज ।
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा येन त्यजसि तं त्यज ॥ १२.३३७.४० ॥
ધર્મ અને અધર્મ છોડી દે; સત્ય અને અસત્ય બંનેને છોડી દે. સત્ય અને અસત્ય બંનેને છોડીને, જેના વડે તું છોડે છે તેને પણ છોડ.
12.337.41
त्यज धर्ममसंकल्पादधर्मं चाप्यलिप्सया ।
उभे सत्यानृते बुद्ध्या बुद्धिं परमनिश्चयात् ॥ १२.३३७.४१ ॥
સંકલ્પના અભાવથી ધર્મને છોડ; લાલસાના અભાવથી અધર્મને પણ. બુદ્ધિથી સત્ય અને અસત્ય બંનેને છોડ; પરમ નિશ્ચયથી બુદ્ધિને પણ છોડ.
12.337.42
अस्थिस्थूणं स्नायुयुतं मांसशोणितलेपनम् ।
चर्मावनद्धं दुर्गन्धिं पूर्णं मूत्रपुरीषयोः ॥ १२.३३७.४२ ॥
હાડકાંના સ્તંભવાળું, નસોથી યુક્ત, માંસ અને રક્તથી લીંપેલું, ચામડીથી બંધાયેલું, દુર્ગંધવાળું, મૂત્ર અને મળથી ભરેલું.
12.337.43
जराशोकसमाविष्टं रोगायतनमातुरम् ।
रजस्वलमनित्यं च भूतावासमिमं त्यज ॥ १२.३३७.४३ ॥
આ શરીર જરા અને શોકથી ઘેરાયેલું છે, રોગોનું ઘર છે, પીડિત, મલિન અને અનિત્ય છે; આ ભૂતોના નિવાસને ત્યજ.
12.337.44
इदं विश्वं जगत्सर्वमजगच्चापि यद्भवेत् ।
महाभूतात्मकं सर्वं महद्यत्परमाणु च ॥ १२.३३७.४४ ॥
આ સમગ્ર વિશ્વ, ચર-અચર જગત, જે કંઈ છે તે, મોટું અને પરમાણુ સર્વ મહાભૂતમય છે.
12.337.45
महाभूतानि खं वायुरग्निरापस्तथा मही ।
षष्ठं तु चेतना या तु आत्मा सप्तममुच्यते।
अष्टमं तु मनो ज्ञेयं बुद्धिस्तु नवमी स्मृता ॥ १२.३३७.४५ ॥
મહાભૂતો: આકાશ, વાયુ, અગ્નિ, જળ અને પૃથ્વી; છઠ્ઠું ચેતના, સાતમું આત્મા કહેવાય છે. આઠમું મન જાણવું, નવમી બુદ્ધિ કહેવાઈ છે.
12.337.46
इन्द्रियाणि च पञ्चैव तमः सत्वं रजस्तथा ।
इत्येष सप्तदशको राशिरव्यक्तसंज्ञकः ॥ १२.३३७.४६ ॥
પાંચ ઇન્દ્રિયો, તમ, સત્ત્વ અને રજ પણ; આ રીતે આ સત્તર-ઘટકનો સમૂહ અવ્યક્ત નામનો છે.
12.337.47
सर्वैरिहेन्द्रियार्थैश्च व्यक्ताव्यक्तैर्हि संहितः ।
चतुर्विशक इत्येष व्यक्ताव्यक्तमयो गणः ॥ १२.३३७.४७ ॥
અહીંના બધા ઇન્દ્રિયવિષયો અને વ્યક્ત-અવ્યક્ત સાથે મળીને આ ચોવીસનો સમૂહ છે; આ જ વ્યક્તાવ્યક્તમય ગણ છે.
12.337.48
एतैः सर्वैः समायुक्तः पुमानित्यभिधीयते ।
त्रिवर्गं तु सुखं दुःखं जीवितं मरणं तथा ॥ १२.३३७.४८ ॥
આ બધાથી યુક્ત પુરુષ કહેવાય છે; ત્રિવર્ગ, સુખ, દુઃખ, જીવન અને મરણ પણ.
12.337.49
य इदं वेद तत्त्वेन स वेद प्रभवाप्ययौ ।
पारम्पर्येह बोद्धव्यं ज्ञानानां यच्च किंचन ॥ १२.३३७.४९ ॥
જે આને તત્ત્વથી જાણે છે, તે ઉત્પત્તિ અને લયને જાણે છે. અહીં પરંપરાથી જે કંઈ જ્ઞાન જાણવા યોગ્ય છે, તે જાણવું.
12.337.50
इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तद्व्यक्तमिति स्थितिः ।
अव्यक्तमिति विज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम् ॥ १२.३३७.५० ॥
ઇન્દ્રિયો વડે જે જે ગ્રહણ થાય છે તે વ્યક્ત છે, એવી સ્થિતિ છે. અવ્યક્ત જાણવું, જે લિંગથી ગ્રહણ થાય છે અને ઇન્દ્રિયાતીત છે.
12.337.51
इन्द्रियैर्नियतैर्देही धाराभिरिव तर्प्यते ।
लोके विततमात्मानं लोकांश्चात्मनि पश्यति ॥ १२.३३७.५१ ॥
નિયંત્રિત ઇન્દ્રિયો વડે દેહી ધારાઓથી જાણે તૃપ્ત થાય છે. તે લોકમાં વ્યાપ્ત આત્માને અને આત્મામાં લોકોને જુએ છે.
12.337.52
परावरदृशः शक्तिर्ज्ञानमूला न नश्यति ।
पश्यतः सर्वभूतानि सर्वावस्थासु सर्वदा ॥ १२.३३७.५२ ॥
પરાવર દૃષ્ટિવાળાની શક્તિ, જે જ્ઞાનમૂલક છે, તે નાશ પામતી નથી. બધી અવસ્થાઓમાં, સદા સર્વભૂતોને જોનારની (શક્તિ નાશ પામતી નથી).
12.337.53
ब्रह्मभूतस्य संयोगो नाशुभेनोपपद्यते ।
ज्ञानेन विविधान्क्लेशानतिवृत्तस्य मोहजान् ॥ १२.३३७.५३ ॥
બ્રહ્મભૂતને અશુભ સાથે સંયોગ થતો નથી. જ્ઞાનથી મોહથી ઉત્પન્ન થતા વિવિધ ક્લેશોને પાર કરનારને (તે થતું નથી).
12.337.54
लोके बुद्धिप्रकाशेन लोकमार्गो न रिष्यते ।
अनादिनिधनज्ञं तमात्मनि स्थितमव्ययम् ॥ १२.३३७.५४ ॥
લોકમાં બુદ્ધિના પ્રકાશથી લોકમાર્ગ નાશ પામતો નથી. આત્મામાં સ્થિત આદિ-અંત વગરના જ્ઞાતા, અવ્યયને (જાણવાથી).
12.337.55
अकर्तारममूर्तं च भगवानाह तीर्थवित् ।
यो जन्तुः स्वकृतैस्तैस्तैः कर्मभिर्नित्यदुःखितः ॥ १२.३३७.५५ ॥
અકર્તા અને અમૂર્ત એમ તીર્થજ્ઞ ભગવાને કહ્યું. પોતાનાં કરેલાં કર્મોથી, તે તે કર્મોથી સદા દુઃખી રહેતો જીવ.
12.337.56
स दुःखप्रतिघातार्थं हन्ति जन्तूननेकधा ।
ततः कर्म समादत्ते पुनरन्यन्नवं बहु ॥ १२.३३७.५६ ॥
દુઃખ રોકવા તે જીવોને અનેક રીતે હણે છે. પછી તે ફરીથી બીજું નવું ઘણું કર્મ ગ્રહણ કરે છે.
12.337.57
तप्यतेऽथ पुनस्तेन भुक्त्वा पथ्यमिवातुरः ।
अजस्रमेव मोहान्धो दुःखेषु सुखसंज्ञितः ॥ १२.३३७.५७ ॥
પછી તે તેનાથી જ ફરી પીડા પામે છે, જેમ રોગી પથ્ય ખાઈને પીડાય. મોહથી અંધ બનીને, દુઃખોમાં સુખ માને છે.
12.337.58
बध्यते मथ्यते चैव कर्मभिर्मन्थवत्सदा ।
ततो निबद्धः स्वां योनिं कर्मणामुदयादिह ॥ १२.३३७.५८ ॥
કર્મોથી તે સદા બંધાય છે અને રવૈયાની જેમ વલોવાય છે. પછી બંધાયેલો તે કર્મોના ઉદયથી અહીં પોતાની યોનિ પામે છે.
12.337.59
परिभ्रमति संसारं चक्रवद्बहुवेदनः ।
सत्वं निर्वृत्तबन्धस्तु निवृत्तश्चापि कर्मतः ॥ १२.३३७.५९ ॥
ચક્રની જેમ ઘણી વેદના સાથે તે સંસારમાં ભમે છે. પણ જેનાં બંધન છૂટી ગયાં છે અને જે કર્મથી નિવૃત્ત થયો છે, તે (મુક્ત છે).
12.337.60
सर्ववित्सर्वजित्सिद्धौ भव भावविवर्जितः ।
संयमेन नवं बन्धं निवर्त्य तपसो बलात्।
संप्राप्ता बहवः सिद्धिमप्यबाधां सुखोदयाम् ॥ १२.३३७.६० ॥
સર્વજ્ઞ અને સર્વજયી થઈને, સિદ્ધિમાં ભાવરહિત થા. સંયમથી નવું બંધન પાછું વાળીને, તપના બળથી ઘણા લોકોએ સિદ્ધિ પામી છે — અબાધિત અને સુખોદયવાળી.