ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.337
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.337.1
एतस्मिन्नन्तरे भूते नारदः पुनरागमत् ।
शुकं स्वाध्यायनिरतं वेदार्थान्प्रष्टुमीप्सवा ॥ १२.३३७.१ ॥
ଏହି ସମୟରେ ନାରଦ ପୁଣି ଆସିଲେ; ବେଦାର୍ଥ ପଚାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛାରେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ମଗ୍ନ ଶୁକଙ୍କ ପାଖକୁ ସେ ଆସିଲେ।
12.337.2
देवर्षि तु शुको दृष्ट्वा नारदं समुपस्यितम् ।
अर्ध्यपूर्वेण विधिवा वेदोक्तेनाभ्यपूजयत् ॥ १२.३३७.२ ॥
ନିକଟକୁ ଆସିଥିବା ଦେବର୍ଷି ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି ଶୁକ ଅର୍ଘ୍ୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବେଦବିଧି ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
12.337.3
नारदोऽयाजवीत्प्रीतो ब्रूहि ब्रह्मविदां वर ।
केन त्वां श्रेयसा वत्स योजयामीति हृष्टवत् ॥ १२.३३७.३ ॥
ନାରଦ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ: "ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୁହ! ପ୍ରିୟ ବତ୍ସ, କେଉଁ କଲ୍ୟାଣ ପଥରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଲଗାଇବି?" ଏହା ସେ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ।
12.337.4
नारदस्य वचः श्रुत्वा शुकः प्रोवाच भारत ।
अस्मिँल्लोके हितं यत्स्वात्तेन मां योक्तुमर्हसि ॥ १२.३३७.४ ॥
ନାରଦଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଶୁକ କହିଲେ: "ହେ ଭରତ! ଏ ଲୋକରେ ଯାହା ହିତକର, ତାହାରେ ହିଁ ଆପଣ ମୋତେ ଲଗାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।"
12.337.5
तत्त्वं जिज्ञासतां पूर्वनृषीणां भावितात्मनाम् ।
सनत्कुमारो भगवानिदं वतनमब्रवीत् ॥ १२.३३७.५ ॥
ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ପୂର୍ବକାଳୀନ, ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଭଗବାନ ସନତ୍କୁମାର ଏହି ବାଣୀ କହିଲେ।
12.337.6
नास्ति विद्यासगं चक्षुर्नास्ति सत्यसमं तपः ।
नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम् ॥ १२.३३७.६ ॥
ବିଦ୍ୟା ସମାନ ଚକ୍ଷୁ ନାହିଁ; ସତ୍ୟ ସମାନ ତପ ନାହିଁ; ରାଗ ସମାନ ଦୁଃଖ ନାହିଁ; ତ୍ୟାଗ ସମାନ ସୁଖ ନାହିଁ।
12.337.7
निवृत्तिः कर्मणा पापात्सततं पुण्यशीलता ।
सद्वृत्तिः सद्वदाचारः श्रेय एवदनुत्तमम् ॥ १२.३३७.७ ॥
ପାପକର୍ମରୁ ନିବୃତ୍ତି, ନିରନ୍ତର ପୁଣ୍ୟଶୀଳତା, ସଦ୍ବୃତ୍ତି ଓ ସଦାଚାର — ଏହା ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶ୍ରେୟ।
12.337.8
नानुवयसुखं प्राप्य यः सज्जति न मुच्यते ।
नालं स दुःखमोक्षाय संयोगो दुःखलक्षणम् ॥ १२.३३७.८ ॥
ଯୌବନ ସୁଖ ପାଇ ଯେ ତାହାରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ, ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ସଂଯୋଗ ହିଁ ଦୁଃଖର ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି ସେ ଦୁଃଖ ମୋଚନରେ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।
12.337.9
सक्तस्य बुद्धिश्चलति मोहजालविवर्धनी ।
मोहवालावृतो दुःखमिह चामुत्र सोऽश्नुते ॥ १२.३३७.९ ॥
ଆସକ୍ତର ବୁଦ୍ଧି ଚଞ୍ଚଳ ହୁଏ, ତାହା ମୋହଜାଲ ବଢ଼ାଏ; ମୋହଜାଳରେ ଆବୃତ ହୋଇ ସେ ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗେ।
12.337.10
सर्वोपागात्तु कामस्व क्रोधस्य च विनिग्रहः ।
कार्यः श्रेयोर्थिना तौ हि श्रेयोघातार्थमुद्यतौ ॥ १२.३३७.१० ॥
ଶ୍ରେୟ ଇଚ୍ଛାକାରୀ ସବୁପ୍ରକାରେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ନିଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଏ ଦୁଇଟି ଶ୍ରେୟର ବିନାଶ ପାଇଁ ସର୍ବଦା ଉଦ୍ୟତ।
12.337.11
नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेच्छ्रियं रक्षेच्च मत्सरात् ।
विद्यां मानावमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः ॥ १२.३३७.११ ॥
ସବୁବେଳେ କ୍ରୋଧରୁ ତପସ୍ୟାକୁ ରକ୍ଷା କରିବ; ମତ୍ସରରୁ ଶ୍ରୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବ; ମାନ-ଅପମାନରୁ ବିଦ୍ୟାକୁ ରକ୍ଷା କରିବ ଓ ପ୍ରମାଦରୁ ଆତ୍ମାକୁ ରକ୍ଷା କରିବ।
12.337.12
आनृशंस्यं परो धर्मः क्षमा च परमं बलम् ।
आत्मज्ञानं परं ज्ञानं न सत्याद्विद्यते परम् ॥ १२.३३७.१२ ॥
ଅହିଂସା ପରମ ଧର୍ମ, କ୍ଷମା ପରମ ବଳ। ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ପରମ ଜ୍ଞାନ; ସତ୍ୟଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କିଛି ନାହିଁ।
12.337.13
सत्यस्य वचनं श्रेयः सत्यादपि हितं वदेत् ।
यद्भूतहितमत्यन्तमेतत्सत्यं मतं मम ॥ १२.३३७.१३ ॥
ସତ୍ୟ କହିବା ଶ୍ରେୟସ୍କର; କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଯାହା ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହିତକର ତାହା କହିବା ଉଚିତ। ଯାହା ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହିତକର, ତାହା ହିଁ ମୋ ମତରେ ସତ୍ୟ।
12.337.14
सर्वारम्भपरित्यागी निराशीर्निष्परिग्रहः ।
येन सर्वं परित्यक्तं स विद्वान्स च पण्डितः ॥ १२.३३७.१४ ॥
ସର୍ବ ଆରମ୍ଭର ତ୍ୟାଗୀ, ଫଳାଶାହୀନ, ପରିଗ୍ରହହୀନ, ଯେ ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି — ସେ ହିଁ ବିଦ୍ବାନ, ସେ ହିଁ ପଣ୍ଡିତ।
12.337.15
इन्द्रियैरिन्द्रियार्थान्यश्चरत्यात्मवशैरिह ।
आसज्जमानः शान्तात्मा निर्विकारः समाहितः ॥ १२.३३७.१५ ॥
ଏଠାରେ ନିଜ ବଶରେ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ବିଷୟ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରେ, ଆସକ୍ତ ଦିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଶାନ୍ତାତ୍ମା, ନିର୍ବିକାର ଓ ସମାହିତ।
12.337.16
अत्मभूतैरतद्भूतः सह चैव विनैव च ।
स विमुक्तः परं श्रेयो नचिरेणाधिगच्छति ॥ १२.३३७.१६ ॥
ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସହ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବରୁ ଭିନ୍ନ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ବିନା ରହିଲେ ମଧ୍ୟ — ସେ ବିମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅଳ୍ପ କାଳରେ ପରମ ଶ୍ରେୟ ପାଏ।
12.337.17
अदर्शनमसंस्पर्शस्तथाऽसंभाषणं तदा ।
यस्य भूतैः सह मुने स श्रेयो विन्दते परम् ॥ १२.३३७.१७ ॥
ହେ ମୁନି, ଯାହାର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସହ ଦର୍ଶନ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଆଳାପ ନାହିଁ — ସେ ହିଁ ପରମ ଶ୍ରେୟ ପାଏ।
12.337.18
न हिंस्यात्सर्वभूतानि मैत्रायगणतश्चरेत् ।
नेदं जन्म समासाद्य वैरं कुर्वीत केनचित् ॥ १२.३३७.१८ ॥
ସର୍ବ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ହିଂସା ନ କରି ମୈତ୍ରୀଭାବରେ ବିଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଜନ୍ମ ପାଇ କାହା ସହ ବୈର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.337.19
आकिञ्चन्यं सुसंतोषो निराशीस्त्वमचापलम् ।
एतदाहुः परं श्रेय आत्मज्ञस्य जितात्मनः ॥ १२.३३७.१९ ॥
ଅକିଞ୍ଚନତା, ପରମ ସନ୍ତୋଷ, ଫଳାକାଂକ୍ଷାହୀନତା ଏବଂ ଚଞ୍ଚଳତାହୀନତା — ଏହାକୁ ଆତ୍ମଜ୍ଞ ଓ ଜିତାତ୍ମାଙ୍କ ପରମ ଶ୍ରେୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.337.20
परिग्रहं परित्यज्य भव तात जितेन्द्रियः ।
अशोकं स्थानमातिष्ठ इह चामुत्र चाभयम् ॥ १२.३३७.२० ॥
ହେ ବତ୍ସ, ପରିଗ୍ରହ ତ୍ୟାଗ କରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟୀ ହୁଅ। ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଭୟହୀନ, ଶୋକହୀନ ସ୍ଥିତିରେ ସ୍ଥିର ହୁଅ।
12.337.21
निरामिषा न शोचन्ति त्यजेदामिषमात्मनः ।
परित्यज्यामिषं सौभ्य दुःखतापाद्विमोक्ष्यसे ॥ १२.३३७.२१ ॥
ନିରାମିଷ (ବିଷୟଲୋଭରହିତ) ଲୋକେ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ନିଜ ଭିତରର ଆମିଷ (ବିଷୟମୋହ) ତ୍ୟାଗ କର; ହେ ସୌମ୍ୟ, ଆମିଷ ଛାଡ଼ିଲେ ଦୁଃଖତାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।
12.337.22
तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना ।
अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना ॥ १२.३३७.२२ ॥
ସର୍ବଦା ତପସ୍ୟାରେ ନିରତ, ଦାନ୍ତ, ସଂଯତାତ୍ମା ମୁନି ଅଜିତକୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ହେଲେ ଆସକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅସଙ୍ଗୀ ରହିବା ଉଚିତ।
12.337.23
गुणसङ्गेष्वनासक्त एकचर्यारतः सदा ।
ब्राह्मणो नचिरादेव सुखमायात्यनुत्तमम् ॥ १२.३३७.२३ ॥
ଗୁଣାସକ୍ତିରେ ଅନାସକ୍ତ, ସର୍ବଦା ଏକାନ୍ତ ସାଧନାରେ ରମଣ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ତମ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି।
12.337.24
द्वन्द्वारामेषु भूतेषु य एको रमते मुनिः ।
विद्धि प्रज्ञानतृप्तं तं ज्ञानतृप्तो न शोचति ॥ १२.३३७.२४ ॥
ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ରମଣ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ମୁନି ଏକାକୀ ରମଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ଞାରେ ତୃପ୍ତ ଜାଣ; ଜ୍ଞାନରେ ତୃପ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.337.25
शुभैर्लभति देवत्वं व्यामिश्रेर्जन्म मानुषम् ।
अशुभैश्चाप्यधोजन्म कर्मभिर्लभतेऽवशः ॥ १२.३३७.२५ ॥
ଶୁଭ କର୍ମରେ ଦେବତ୍ୱ ମିଳେ, ମିଶ୍ର କର୍ମରେ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ମିଳେ, ଏବଂ ଅଶୁଭ କର୍ମରେ ଅବଶ ହୋଇ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମ ମିଳେ।
12.337.26
तत्र मृत्युवशो दुःखैः सततं समभिद्रुतः ।
संसारे पच्यते जन्तुस्तत्कथं नावबुध्यसे ॥ १२.३३७.२६ ॥
ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବଶ ହୋଇଥିବା ଜୀବ ସର୍ବଦା ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସଂସାରରେ ପକ୍ୱ ହୁଏ; ତୁମେ କାହିଁକି ବୁଝୁନାହଁ?
12.337.27
अहिते हितसंज्ञस्त्वमध्रुवे ध्रुवसंज्ञकः ।
अनर्थे चार्थसंज्ञस्त्वं किमर्थं नावबुध्यसे ॥ १२.३३७.२७ ॥
ଅହିତକୁ ତୁମେ ହିତ ବୋଲି ଜାଣ, ଅନିତ୍ୟକୁ ନିତ୍ୟ, ଏବଂ ଅନର୍ଥକୁ ଅର୍ଥ ବୋଲି ଜାଣ; ତୁମେ କାହିଁକି ବୁଝୁନାହଁ?
12.337.28
संवेष्ट्यमानं बहुभिर्मोहात्तन्तुभिरात्मजैः ।
कोशकार इवात्मानं वेष्टयन्नावबुध्यसे ॥ १२.३३७.२८ ॥
ମୋହରୁ ଅନେକ ସୂତା ପରି ତୁମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ, କୋଶକାର କୀଟ ପରି ନିଜକୁ ବେଷ୍ଟନ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ବୁଝୁନାହଁ।
12.337.29
अलं परिग्रहेणेह दोषवान्हि परिग्रहः ।
कृमिर्हि कोशकारस्तु बध्यते स परिग्रहात् ॥ १२.३३७.२९ ॥
ଏଠାରେ ପରିଗ୍ରହ ଯଥେଷ୍ଟ; ପରିଗ୍ରହ ଦୋଷଯୁକ୍ତ। କୋଶକାର କୀଟ ସେହି ପରିଗ୍ରହରେ ହିଁ ବନ୍ଧା ପଡ଼େ।
12.337.30
पुत्रदारकुटुम्बेषु सक्ताः सीदन्ति जन्तवः ।
सरःपङ्कार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव ॥ १२.३३७.३० ॥
ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ ଓ ପରିବାରରେ ଆସକ୍ତ ଜୀବମାନେ ହ୍ରଦର ପଙ୍କ-ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ିଥିବା ଜୀର୍ଣ୍ଣ ବନହସ୍ତୀ ପରି ବୁଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି।
12.337.31
महाजालसमाकृष्टान्स्थले मत्स्यानिवोद्धृतान् ।
मोहजालसमाकृष्टान्पश्य जन्तून्सुदुःखितान् ॥ १२.३३७.३१ ॥
ବଡ଼ ଜାଲରେ ଧରା ପଡ଼ି ସ୍ଥଳକୁ ଟାଣି ଅଣାଯାଇଥିବା ମାଛ ପରି, ମୋହଜାଲରେ ଟଣା ହୋଇଥିବା ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଦେଖ; ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ।
12.337.32
कुटुम्बं पुत्रदारांश्च शरीरं संचयाश्च ये ।
पारक्यमध्रुवं सर्वं किं स्वं सुकृतदुष्कृतम् ॥ १२.३३७.३२ ॥
ପରିବାର, ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀ, ଶରୀର ଏବଂ ଯାହା ସଞ୍ଚିତ — ଏ ସବୁ ପରର ଓ ଅସ୍ଥିର। ସୁକୃତ ଓ ଦୁଷ୍କୃତ ବ୍ୟତୀତ ନିଜର କ'ଣ ଅଛି?
12.337.33
यदा सर्वान्परित्यज्य गन्तव्यमवशेन ते ।
अनर्थे किं प्रसक्तस्त्वं समर्थं नानुतिष्ठसि ॥ १२.३३७.३३ ॥
ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅବଶ ହୋଇ ଯିବାକୁ ହେବ, ତେବେ ଅନର୍ଥରେ କାହିଁକି ଆସକ୍ତ ଅଛ? ଯାହା କରିବାକୁ ସମର୍ଥ, ତାହା କାହିଁକି ଆଚରଣ କରୁନାହଁ?
12.337.34
अविश्रान्तमनालम्बमपाथेयमदैशिकम् ।
तमः कान्तारमध्वानं कथमेको गमिष्यसि ॥ १२.३३७.३४ ॥
ବିଶ୍ରାମ ବିନା, ଆଧାର ବିନା, ପଥ-ଖାଦ୍ୟ ବିନା, ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ବିନା, ଅନ୍ଧକାରମୟ ସେ ବନପଥରେ ତୁମେ ଏକା କେମିତି ଯିବ?
12.337.35
न हि त्वां प्रस्थितं कश्चित्पृष्ठतोऽनुगमिष्यति ।
सुकृतं दुष्कृतं च त्वां यास्यन्तमनुयास्यतः ॥ १२.३३७.३५ ॥
ତୁମେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲାବେଳେ ତୁମ ପଛରେ କେହି ଆସିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ ଯିବାବେଳେ କେବଳ ସୁକୃତ ଓ ଦୁଷ୍କୃତ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ।
12.337.36
विद्या कर्म च शौचं च ज्ञानं च बहुविस्तरम् ।
अर्थार्थमनुसार्यन्ते सिद्धार्थस्य विमुच्यते ॥ १२.३३७.३६ ॥
ବିଦ୍ୟା, କର୍ମ, ଶୌଚ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଜ୍ଞାନ — ଏ ସବୁ ଅର୍ଥ ପାଇଁ ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ। ଯାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି, ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
12.337.37
निबन्धनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रतिः ।
छित्त्वैतां सुकृतो यान्ति नैनां छिन्दन्ति दुष्कृतः ॥ १२.३३७.३७ ॥
ଗ୍ରାମରେ ବାସ କରୁଥିବା ଲୋକର ଆସକ୍ତି ଏହି ବନ୍ଧନକାରୀ ଦଉଡି। ଏହାକୁ କାଟି ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ ଯା’ନ୍ତି; ପାପୀମାନେ ଏହାକୁ କାଟି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.337.38
रूपकूलां मनःस्रोतां स्पर्शद्वीपां रसावहाम् ।
गन्धपङ्कां शब्दजलां स्वर्गमार्गदुरावहाम् ॥ १२.३३७.३८ ॥
ରୂପ ଯାହାର କୂଳ, ମନ ଯାହାର ସ୍ରୋତ, ସ୍ପର୍ଶ ଯାହାର ଦ୍ୱୀପ, ରସ ବହନକାରିଣୀ, ଗନ୍ଧ ଯାହାର ପଙ୍କ, ଶବ୍ଦ ଯାହାର ଜଳ; ସ୍ୱର୍ଗମାର୍ଗରେ ପାର ହେବା କଷ୍ଟକର।
12.337.39
क्षमारित्रां सत्यमयीं धर्मस्थैर्यपदाङ्कुराम् ।
त्यागवाताध्वगां शीघ्रां नौतार्यां तां नदीं तरेत् ॥ १२.३३७.३९ ॥
କ୍ଷମା ଯାହାର ଡଙ୍ଗା, ଯାହା ସତ୍ୟମୟ, ଧର୍ମର ସ୍ଥିରତାର ଅଙ୍କୁର ଯାହାର ପାଦ, ତ୍ୟାଗର ପବନରେ ଯାହା ପଥରେ ଚାଳିତ, ଯାହା ଦ୍ରୁତଗାମୀ, ଡଙ୍ଗାରେ ପାର ହେବାର ଯୋଗ୍ୟ — ସେହି ନଦୀ ପାର ହେବା ଉଚିତ।
12.337.40
त्यज धर्ममधर्मं च उभे सत्यानृते त्यज ।
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा येन त्यजसि तं त्यज ॥ १२.३३७.४० ॥
ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କର; ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଉଭୟଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କର। ସତ୍ୟାସତ୍ୟ ଉଭୟଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ କରୁଛ, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କର।
12.337.41
त्यज धर्ममसंकल्पादधर्मं चाप्यलिप्सया ।
उभे सत्यानृते बुद्ध्या बुद्धिं परमनिश्चयात् ॥ १२.३३७.४१ ॥
ସଂକଳ୍ପ ନ ଥିବାରୁ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ଲାଳସା ନ ଥିବାରୁ ଅଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ। ବୁଦ୍ଧିରେ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଉଭୟଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କର; ପରମ ନିଶ୍ଚୟରେ ବୁଦ୍ଧିକୁ ମଧ୍ୟ।
12.337.42
अस्थिस्थूणं स्नायुयुतं मांसशोणितलेपनम् ।
चर्मावनद्धं दुर्गन्धिं पूर्णं मूत्रपुरीषयोः ॥ १२.३३७.४२ ॥
ହାଡ ସ୍ତମ୍ଭଯୁକ୍ତ, ସ୍ନାୟୁରେ ଯୁକ୍ତ, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ, ଚର୍ମରେ ବାନ୍ଧିଥିବା, ଦୁର୍ଗନ୍ଧିତ, ମୂତ୍ର ଓ ମଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
12.337.43
जराशोकसमाविष्टं रोगायतनमातुरम् ।
रजस्वलमनित्यं च भूतावासमिमं त्यज ॥ १२.३३७.४३ ॥
ଏହି ଶରୀର ଜରା ଓ ଶୋକରେ ଘେରା, ରୋଗର ଆଳୟ, ପୀଡ଼ିତ, ମଳିନ ଓ ଅନିତ୍ୟ; ଏହି ଭୂତମାନଙ୍କର ବାସକୁ ତ୍ୟାଗ କର।
12.337.44
इदं विश्वं जगत्सर्वमजगच्चापि यद्भवेत् ।
महाभूतात्मकं सर्वं महद्यत्परमाणु च ॥ १२.३३७.४४ ॥
ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ, ଚଳନ୍ତି ଓ ଅଚଳ ଯାହା କିଛି, ବଡ଼ ଓ ପରମାଣୁ ସବୁ ମହାଭୂତମୟ।
12.337.45
महाभूतानि खं वायुरग्निरापस्तथा मही ।
षष्ठं तु चेतना या तु आत्मा सप्तममुच्यते।
अष्टमं तु मनो ज्ञेयं बुद्धिस्तु नवमी स्मृता ॥ १२.३३७.४५ ॥
ମହାଭୂତ ହେଲେ ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ପୃଥିବୀ; ଷଷ୍ଠ ଚେତନା, ସପ୍ତମକୁ ଆତ୍ମା କୁହାଯାଏ। ଅଷ୍ଟମ ମନ ବୋଲି ଜାଣିବ, ନବମୀ ବୁଦ୍ଧି ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.337.46
इन्द्रियाणि च पञ्चैव तमः सत्वं रजस्तथा ।
इत्येष सप्तदशको राशिरव्यक्तसंज्ञकः ॥ १२.३३७.४६ ॥
ପଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ତମ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜ ମଧ୍ୟ; ଏହିପରି ଏହି ସତର ଘଟକର ସମୂହ ଅବ୍ୟକ୍ତ ନାମରେ ଅଭିହିତ।
12.337.47
सर्वैरिहेन्द्रियार्थैश्च व्यक्ताव्यक्तैर्हि संहितः ।
चतुर्विशक इत्येष व्यक्ताव्यक्तमयो गणः ॥ १२.३३७.४७ ॥
ଏଠାକାର ସବୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ବିଷୟ ଓ ବ୍ୟକ୍ତ-ଅବ୍ୟକ୍ତ ସହିତ ମିଶି ଏହା ଚବିଶଟିର ସମୂହ; ଏହିଟି ବ୍ୟକ୍ତାବ୍ୟକ୍ତମୟ ଗଣ।
12.337.48
एतैः सर्वैः समायुक्तः पुमानित्यभिधीयते ।
त्रिवर्गं तु सुखं दुःखं जीवितं मरणं तथा ॥ १२.३३७.४८ ॥
ଏସବୁ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତ୍ରିବର୍ଗ, ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଜୀବନ ଓ ମରଣ ମଧ୍ୟ।
12.337.49
य इदं वेद तत्त्वेन स वेद प्रभवाप्ययौ ।
पारम्पर्येह बोद्धव्यं ज्ञानानां यच्च किंचन ॥ १२.३३७.४९ ॥
ଯିଏ ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣେ, ସେ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟ ଜାଣେ। ଏଠାରେ ପରମ୍ପରାରେ ଯାହା କିଛି ଜ୍ଞାନ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ, ତାହା ଜାଣିବା ଉଚିତ।
12.337.50
इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तद्व्यक्तमिति स्थितिः ।
अव्यक्तमिति विज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम् ॥ १२.३३७.५० ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟଦ୍ୱାରା ଯାହା ଯାହା ଗୃହୀତ ହୁଏ, ତାହା ବ୍ୟକ୍ତ, ଏହା ସ୍ଥିତି। ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଲିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ ହୁଏ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ।
12.337.51
इन्द्रियैर्नियतैर्देही धाराभिरिव तर्प्यते ।
लोके विततमात्मानं लोकांश्चात्मनि पश्यति ॥ १२.३३७.५१ ॥
ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଦ୍ୱାରା ଦେହୀ ଧାରାଗୁଡ଼ିକଦ୍ୱାରା ପରି ତୃପ୍ତ ହୁଏ। ସେ ଲୋକରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଆତ୍ମାକୁ ଏବଂ ଆତ୍ମାରେ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖେ।
12.337.52
परावरदृशः शक्तिर्ज्ञानमूला न नश्यति ।
पश्यतः सर्वभूतानि सर्वावस्थासु सर्वदा ॥ १२.३३७.५२ ॥
ପରାବର ଦୃଷ୍ଟିଥିବାର ଶକ୍ତି, ଯାହା ଜ୍ଞାନମୂଳକ, ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ସର୍ବ ଅବସ୍ଥାରେ, ସଦା ସର୍ବଭୂତ ଦେଖୁଥିବାର (ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ)।
12.337.53
ब्रह्मभूतस्य संयोगो नाशुभेनोपपद्यते ।
ज्ञानेन विविधान्क्लेशानतिवृत्तस्य मोहजान् ॥ १२.३३७.५३ ॥
ବ୍ରହ୍ମଭୂତଙ୍କର ଅଶୁଭ ସହ ସଂଯୋଗ ହୁଏ ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୋହରୁ ଜାତ ବିବିଧ କ୍ଳେଶକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବାଙ୍କର (ତାହା ହୁଏ ନାହିଁ)।
12.337.54
लोके बुद्धिप्रकाशेन लोकमार्गो न रिष्यते ।
अनादिनिधनज्ञं तमात्मनि स्थितमव्ययम् ॥ १२.३३७.५४ ॥
ଲୋକରେ ବୁଦ୍ଧିର ପ୍ରକାଶରେ ଲୋକମାର୍ଗ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥିତ ଆଦି-ଅନ୍ତହୀନ ଜ୍ଞାତା, ଅବ୍ୟୟଙ୍କୁ (ଜାଣିବାରୁ)।
12.337.55
अकर्तारममूर्तं च भगवानाह तीर्थवित् ।
यो जन्तुः स्वकृतैस्तैस्तैः कर्मभिर्नित्यदुःखितः ॥ १२.३३७.५५ ॥
ଅକର୍ତ୍ତା ଓ ଅମୂର୍ତ୍ତ ବୋଲି ତୀର୍ଥବିତ୍ ଭଗବାନ କହିଲେ। ନିଜ କୃତ କର୍ମରୁ, ସେଇ ସେଇ କର୍ମରୁ ସର୍ବଦା ଦୁଃଖିତ ଜୀବ।
12.337.56
स दुःखप्रतिघातार्थं हन्ति जन्तूननेकधा ।
ततः कर्म समादत्ते पुनरन्यन्नवं बहु ॥ १२.३३७.५६ ॥
ସେ ଦୁଃଖ ନିବାରଣ ପାଇଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ ହତ୍ୟା କରେ। ତା'ପରେ ସେ ପୁଣି ଆଉ ନୂଆ ବହୁତ କର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରେ।
12.337.57
तप्यतेऽथ पुनस्तेन भुक्त्वा पथ्यमिवातुरः ।
अजस्रमेव मोहान्धो दुःखेषु सुखसंज्ञितः ॥ १२.३३७.५७ ॥
ତା'ପରେ ସେ ସେଥିରେ ପୁଣି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ, ରୋଗୀ ପଥ୍ୟ ଖାଇ ଯେପରି। ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ସୁଖ ଭାବେ।
12.337.58
बध्यते मथ्यते चैव कर्मभिर्मन्थवत्सदा ।
ततो निबद्धः स्वां योनिं कर्मणामुदयादिह ॥ १२.३३७.५८ ॥
କର୍ମରୁ ସେ ସର୍ବଦା ବାନ୍ଧି ହୁଏ ଓ ମନ୍ଥନ ହୁଏ, ମନ୍ଥଦଣ୍ଡ ପରି। ତା'ପରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, କର୍ମର ଉଦୟରୁ ଏଠାରେ ନିଜ ଯୋନି ପାଏ।
12.337.59
परिभ्रमति संसारं चक्रवद्बहुवेदनः ।
सत्वं निर्वृत्तबन्धस्तु निवृत्तश्चापि कर्मतः ॥ १२.३३७.५९ ॥
ଚକ୍ର ପରି ବହୁ ବେଦନା ସହି ସେ ସଂସାରରେ ଘୂରେ। କିନ୍ତୁ ଯାହାର ବନ୍ଧନ ଖସିଛି ଏବଂ ଯେ କର୍ମରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇଛି, ସେ (ମୁକ୍ତ)।
12.337.60
सर्ववित्सर्वजित्सिद्धौ भव भावविवर्जितः ।
संयमेन नवं बन्धं निवर्त्य तपसो बलात्।
संप्राप्ता बहवः सिद्धिमप्यबाधां सुखोदयाम् ॥ १२.३३७.६० ॥
ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ସର୍ବଜୟୀ ହୋଇ, ସିଦ୍ଧିରେ ଭାବରହିତ ହୁଅ। ସଂଯମରେ ନୂଆ ବନ୍ଧନ ଫେରାଇ, ତପସ୍ୟାର ବଳରେ ବହୁତ ଲୋକ ସିଦ୍ଧି ପାଇଛନ୍ତି — ଅବାଧିତ ଓ ସୁଖୋଦୟ ସିଦ୍ଧି।