มหาภารตะ · อัธยายะ 12.337
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.337.1
एतस्मिन्नन्तरे भूते नारदः पुनरागमत् ।
शुकं स्वाध्यायनिरतं वेदार्थान्प्रष्टुमीप्सवा ॥ १२.३३७.१ ॥
ในขณะนั้น พระนารทได้มาอีกครั้ง ด้วยประสงค์จะถามความหมายของพระเวทกับศุกะผู้กำลังตั้งใจศึกษาพระเวทอยู่
12.337.2
देवर्षि तु शुको दृष्ट्वा नारदं समुपस्यितम् ।
अर्ध्यपूर्वेण विधिवा वेदोक्तेनाभ्यपूजयत् ॥ १२.३३७.२ ॥
เมื่อเห็นพระนารทผู้เป็นเทวฤๅษีเสด็จมาถึง ศุกะก็ต้อนรับท่านตามพิธีที่พระเวทกำหนด เริ่มด้วยการถวายน้ำอรฆ์เป็นอันดับแรก
12.337.3
नारदोऽयाजवीत्प्रीतो ब्रूहि ब्रह्मविदां वर ।
केन त्वां श्रेयसा वत्स योजयामीति हृष्टवत् ॥ १२.३३७.३ ॥
พระนารทมีความยินดีจึงตรัสว่า "จงกล่าวเถิด ผู้เป็นยอดแห่งผู้รู้พรหมัน ลูกรัก เราจะนำเจ้าไปสู่ความดีประการใดเล่า" ศุกะจึงกล่าวด้วยความปลื้มใจ
12.337.4
नारदस्य वचः श्रुत्वा शुकः प्रोवाच भारत ।
अस्मिँल्लोके हितं यत्स्वात्तेन मां योक्तुमर्हसि ॥ १२.३३७.४ ॥
เมื่อได้ฟังคำของพระนารทแล้ว ศุกะกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านภารตะ ขอท่านโปรดนำข้าพเจ้าไปสู่สิ่งที่เป็นประโยชน์ในโลกนี้เถิด"
12.337.5
तत्त्वं जिज्ञासतां पूर्वनृषीणां भावितात्मनाम् ।
सनत्कुमारो भगवानिदं वतनमब्रवीत् ॥ १२.३३७.५ ॥
แก่บรรดาฤๅษีผู้มีจิตบริสุทธิ์ในยุคก่อน ผู้ปรารถนาจะรู้ความจริง พระสนัตกุมารผู้ทรงพระคุณได้ตรัสถ้อยคำนี้
12.337.6
नास्ति विद्यासगं चक्षुर्नास्ति सत्यसमं तपः ।
नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम् ॥ १२.३३७.६ ॥
ไม่มีดวงตาใดเสมอด้วยความรู้ ไม่มีตบะใดเสมอด้วยความจริง ไม่มีทุกข์ใดเสมอด้วยความยึดติด ไม่มีความสุขใดเสมอด้วยการสละ
12.337.7
निवृत्तिः कर्मणा पापात्सततं पुण्यशीलता ।
सद्वृत्तिः सद्वदाचारः श्रेय एवदनुत्तमम् ॥ १२.३३७.७ ॥
การหันเหจากกรรมที่เป็นบาป การประพฤติดีอยู่เสมอ ความประพฤติที่ชอบ และการปฏิบัติที่ถูกต้อง นี่คือความดีอันสูงสุด
12.337.8
नानुवयसुखं प्राप्य यः सज्जति न मुच्यते ।
नालं स दुःखमोक्षाय संयोगो दुःखलक्षणम् ॥ १२.३३७.८ ॥
ผู้ใดได้รับความสุขแห่งวัยหนุ่มสาวแล้วยังยึดติดอยู่ ผู้นั้นย่อมไม่พ้นไปได้ เขาไม่อาจหลุดพ้นจากทุกข์ได้ เพราะการประสบกันเป็นเครื่องหมายแห่งทุกข์
12.337.9
सक्तस्य बुद्धिश्चलति मोहजालविवर्धनी ।
मोहवालावृतो दुःखमिह चामुत्र सोऽश्नुते ॥ १२.३३७.९ ॥
ปัญญาของผู้ยึดติดย่อมหวั่นไหว และเพิ่มพูนตาข่ายแห่งโมหะ ผู้ถูกห่อหุ้มด้วยเครือข่ายแห่งโมหะย่อมได้รับทุกข์ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า
12.337.10
सर्वोपागात्तु कामस्व क्रोधस्य च विनिग्रहः ।
कार्यः श्रेयोर्थिना तौ हि श्रेयोघातार्थमुद्यतौ ॥ १२.३३७.१० ॥
ผู้ปรารถนาความดีสูงสุดต้องข่มกามและโทสะให้ได้ทุกวิถีทาง เพราะทั้งสองนี้พร้อมจะทำลายความดีอยู่เสมอ
12.337.11
नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेच्छ्रियं रक्षेच्च मत्सरात् ।
विद्यां मानावमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः ॥ १२.३३७.११ ॥
ควรรักษาตบะจากความโกรธเสมอ รักษาความรุ่งเรืองจากความริษยา รักษาความรู้จากการยกย่องและการดูหมิ่น และรักษาตนเองจากความประมาท
12.337.12
आनृशंस्यं परो धर्मः क्षमा च परमं बलम् ।
आत्मज्ञानं परं ज्ञानं न सत्याद्विद्यते परम् ॥ १२.३३७.१२ ॥
ความไม่เบียดเบียนเป็นธรรมอันสูงสุด ความอดทนเป็นกำลังอันยิ่งใหญ่ ความรู้ในอาตมันเป็นความรู้อันสูงสุด และไม่มีสิ่งใดสูงกว่าความจริง
12.337.13
सत्यस्य वचनं श्रेयः सत्यादपि हितं वदेत् ।
यद्भूतहितमत्यन्तमेतत्सत्यं मतं मम ॥ १२.३३७.१३ ॥
การกล่าวความจริงเป็นสิ่งดี แต่ควรกล่าวสิ่งที่เป็นประโยชน์แม้ยิ่งกว่าความจริง สิ่งที่เป็นประโยชน์แก่สรรพสัตว์อย่างยิ่งนั้น ข้าพเจ้าถือว่าเป็นความจริง
12.337.14
सर्वारम्भपरित्यागी निराशीर्निष्परिग्रहः ।
येन सर्वं परित्यक्तं स विद्वान्स च पण्डितः ॥ १२.३३७.१४ ॥
ผู้ที่สละความพยายามทั้งปวง ไม่หวังผลตอบแทน ไม่มีสิ่งยึดถือ และได้สละทุกสิ่งแล้ว ผู้นั้นเป็นผู้มีปัญญา และเป็นผู้รู้
12.337.15
इन्द्रियैरिन्द्रियार्थान्यश्चरत्यात्मवशैरिह ।
आसज्जमानः शान्तात्मा निर्विकारः समाहितः ॥ १२.३३७.१५ ॥
ผู้ที่เคลื่อนไปท่ามกลางอารมณ์ของอินทรีย์ด้วยอินทรีย์ที่อยู่ในอำนาจของตน ดูเหมือนยึดติด แต่มีจิตสงบ ไม่หวั่นไหว และมีสมาธิมั่นคง
12.337.16
अत्मभूतैरतद्भूतः सह चैव विनैव च ।
स विमुक्तः परं श्रेयो नचिरेणाधिगच्छति ॥ १२.३३७.१६ ॥
แม้จะอยู่ร่วมกับสรรพสัตว์ซึ่งเป็นดั่งอาตมันของตน แต่ก็ไม่มีสภาวะเช่นสัตว์เหล่านั้น และแม้อยู่ห่างจากสัตว์เหล่านั้น ผู้ที่หลุดพ้นแล้วย่อมบรรลุความดีอันสูงสุดโดยไม่ล่าช้า
12.337.17
अदर्शनमसंस्पर्शस्तथाऽसंभाषणं तदा ।
यस्य भूतैः सह मुने स श्रेयो विन्दते परम् ॥ १२.३३७.१७ ॥
ข้าแต่มุนี ผู้ที่ไม่เห็น ไม่สัมผัส และไม่สนทนากับสรรพสัตว์ ผู้นั้นย่อมบรรลุความดีอันสูงสุด
12.337.18
न हिंस्यात्सर्वभूतानि मैत्रायगणतश्चरेत् ।
नेदं जन्म समासाद्य वैरं कुर्वीत केनचित् ॥ १२.३३७.१८ ॥
ไม่ควรเบียดเบียนสรรพสัตว์ ควรดำเนินชีวิตด้วยไมตรี เมื่อได้เกิดมาในชาตินี้แล้ว ไม่ควรก่อเวรกับผู้ใด
12.337.19
आकिञ्चन्यं सुसंतोषो निराशीस्त्वमचापलम् ।
एतदाहुः परं श्रेय आत्मज्ञस्य जितात्मनः ॥ १२.३३७.१९ ॥
การไม่มีสิ่งใดเป็นของตน ความสันโดษอย่างยิ่ง การไม่หวังผลตอบแทน และความมั่นคงปราศจากความวอกแวก นี่แหละกล่าวกันว่าเป็นความดีอันสูงสุดของผู้รู้อาตมันและผู้ชนะตนเองแล้ว
12.337.20
परिग्रहं परित्यज्य भव तात जितेन्द्रियः ।
अशोकं स्थानमातिष्ठ इह चामुत्र चाभयम् ॥ १२.३३७.२० ॥
ลูกรัก จงละทิ้งสิ่งยึดถือ และเป็นผู้ข่มอินทรีย์ได้แล้วเถิด จงตั้งอยู่ในสภาวะที่ปราศจากโศก ซึ่งไม่มีภัยทั้งในโลกนี้และโลกหน้า
12.337.21
निरामिषा न शोचन्ति त्यजेदामिषमात्मनः ।
परित्यज्यामिषं सौभ्य दुःखतापाद्विमोक्ष्यसे ॥ १२.३३७.२१ ॥
ผู้ที่ปราศจากเหยื่อย่อมไม่โศกเศร้า จงละเหยื่อที่อยู่ในตนเอง ดูก่อนผู้อ่อนโยน เมื่อละเหยื่อแล้ว ท่านจะพ้นจากความร้อนรนแห่งทุกข์
12.337.22
तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना ।
अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना ॥ १२.३३७.२२ ॥
มุนีผู้เพียรตบะเป็นนิตย์ ผู้ข่มใจได้ ผู้สำรวมตน ผู้ปรารถนาจะชนะสิ่งที่ยังไม่อาจชนะได้ พึงดำรงอยู่โดยไม่ยึดติดในสิ่งที่ยึดติดทั้งหลาย
12.337.23
गुणसङ्गेष्वनासक्त एकचर्यारतः सदा ।
ब्राह्मणो नचिरादेव सुखमायात्यनुत्तमम् ॥ १२.३३७.२३ ॥
พราหมณ์ผู้ไม่ยึดติดในการผูกพันกับคุณทั้งหลาย ยินดีในการปฏิบัติอยู่ผู้เดียวเสมอ ย่อมบรรลุความสุขอันสูงสุดได้ในไม่ช้า
12.337.24
द्वन्द्वारामेषु भूतेषु य एको रमते मुनिः ।
विद्धि प्रज्ञानतृप्तं तं ज्ञानतृप्तो न शोचति ॥ १२.३३७.२४ ॥
มุนีผู้ใดยินดีอยู่ผู้เดียวท่ามกลางสัตว์ทั้งหลายที่ยินดีในคู่ตรงข้าม จงรู้ว่าท่านอิ่มด้วยปัญญา ผู้อิ่มด้วยความรู้ย่อมไม่โศกเศร้า
12.337.25
शुभैर्लभति देवत्वं व्यामिश्रेर्जन्म मानुषम् ।
अशुभैश्चाप्यधोजन्म कर्मभिर्लभतेऽवशः ॥ १२.३३७.२५ ॥
ด้วยกรรมดีย่อมได้เกิดเป็นเทวดา ด้วยกรรมปนกันย่อมได้เกิดเป็นมนุษย์ ส่วนด้วยกรรมชั่ว ผู้ไร้ทางเลือกย่อมได้เกิดในภพต่ำ
12.337.26
तत्र मृत्युवशो दुःखैः सततं समभिद्रुतः ।
संसारे पच्यते जन्तुस्तत्कथं नावबुध्यसे ॥ १२.३३७.२६ ॥
ที่นั้นสัตว์ผู้อยู่ใต้อำนาจความตายและถูกทุกข์รุมเร้าอยู่เป็นนิตย์ ย่อมถูกต้มอยู่ในสังสารวัฏ ไฉนท่านจึงไม่เข้าใจเรื่องนี้
12.337.27
अहिते हितसंज्ञस्त्वमध्रुवे ध्रुवसंज्ञकः ।
अनर्थे चार्थसंज्ञस्त्वं किमर्थं नावबुध्यसे ॥ १२.३३७.२७ ॥
ท่านถือสิ่งที่เป็นโทษว่าเป็นประโยชน์ ถือสิ่งที่ไม่เที่ยงว่าเที่ยง และถือสิ่งที่ไร้ประโยชน์ว่ามีคุณค่า เพราะเหตุใดท่านจึงไม่เข้าใจ
12.337.28
संवेष्ट्यमानं बहुभिर्मोहात्तन्तुभिरात्मजैः ।
कोशकार इवात्मानं वेष्टयन्नावबुध्यसे ॥ १२.३३७.२८ ॥
ถูกบุตรของตนพันรัดด้วยเส้นใยมากมายเพราะความหลง ท่านไม่รู้ตัวว่าเหมือนหนอนไหมที่ทอรังดักตน ท่านกำลังพันตนเองอยู่
12.337.29
अलं परिग्रहेणेह दोषवान्हि परिग्रहः ।
कृमिर्हि कोशकारस्तु बध्यते स परिग्रहात् ॥ १२.३३७.२९ ॥
พอแล้วกับการยึดครองในที่นี้ เพราะการยึดครองนั้นเต็มไปด้วยโทษ หนอนไหมย่อมถูกผูกมัดด้วยการยึดครองนั้นเอง
12.337.30
पुत्रदारकुटुम्बेषु सक्ताः सीदन्ति जन्तवः ।
सरःपङ्कार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव ॥ १२.३३७.३० ॥
สัตว์ทั้งหลายที่ยึดติดในบุตร ภรรยา และครอบครัว ย่อมจมลง เหมือนช้างป่าแก่ที่จมอยู่ในโคลนตมของทะเลสาบ
12.337.31
महाजालसमाकृष्टान्स्थले मत्स्यानिवोद्धृतान् ।
मोहजालसमाकृष्टान्पश्य जन्तून्सुदुःखितान् ॥ १२.३३७.३१ ॥
จงดูสัตว์ทั้งหลายที่ถูกลากไปด้วยตาข่ายแห่งความหลงอันใหญ่ เหมือนปลาที่ถูกยกขึ้นจากน้ำและดึงขึ้นบนพื้นแห้ง ช่างทุกข์ทรมานยิ่งนัก
12.337.32
कुटुम्बं पुत्रदारांश्च शरीरं संचयाश्च ये ।
पारक्यमध्रुवं सर्वं किं स्वं सुकृतदुष्कृतम् ॥ १२.३३७.३२ ॥
ครอบครัว บุตร ภรรยา ร่างกาย และสิ่งสะสมทั้งหลาย ทั้งหมดนั้นเป็นของผู้อื่นและไม่เที่ยง อะไรเล่าเป็นของตนแท้จริง นอกจากกรรมดีและกรรมชั่ว
12.337.33
यदा सर्वान्परित्यज्य गन्तव्यमवशेन ते ।
अनर्थे किं प्रसक्तस्त्वं समर्थं नानुतिष्ठसि ॥ १२.३३७.३३ ॥
เมื่อวันหนึ่งท่านต้องละทิ้งทั้งหมดไปโดยมิอาจขัดขืน ไฉนท่านจึงยึดติดในสิ่งไร้ประโยชน์ ไฉนท่านจึงไม่ปฏิบัติสิ่งที่ท่านทำได้
12.337.34
अविश्रान्तमनालम्बमपाथेयमदैशिकम् ।
तमः कान्तारमध्वानं कथमेको गमिष्यसि ॥ १२.३३७.३४ ॥
ปราศจากการพักผ่อน ปราศจากที่พึ่ง ปราศจากเสบียง ปราศจากผู้นำทาง ท่านจะไปคนเดียวผ่านป่าอันมืดมิดและไร้ทางนั้นได้อย่างไร
12.337.35
न हि त्वां प्रस्थितं कश्चित्पृष्ठतोऽनुगमिष्यति ।
सुकृतं दुष्कृतं च त्वां यास्यन्तमनुयास्यतः ॥ १२.३३७.३५ ॥
เมื่อท่านออกเดินทาง จะไม่มีผู้ใดตามหลังท่านมา มีแต่กรรมดีและกรรมชั่วของท่านเท่านั้นที่จะตามไปกับท่านขณะที่ท่านไป
12.337.36
विद्या कर्म च शौचं च ज्ञानं च बहुविस्तरम् ।
अर्थार्थमनुसार्यन्ते सिद्धार्थस्य विमुच्यते ॥ १२.३३७.३६ ॥
วิชา กรรม ความบริสุทธิ์ และความรู้อันกว้างขวาง ล้วนถูกแสวงหาเพื่อจุดหมายบางอย่าง ผู้ที่บรรลุจุดหมายแล้วย่อมพ้นไป
12.337.37
निबन्धनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रतिः ।
छित्त्वैतां सुकृतो यान्ति नैनां छिन्दन्ति दुष्कृतः ॥ १२.३३७.३७ ॥
เชือกที่ผูกมัดนี้คือความยินดีของผู้อาศัยอยู่ในหมู่บ้าน ผู้มีบุญตัดเชือกนี้แล้วก็ไป คนชั่วไม่อาจตัดมันได้
12.337.38
रूपकूलां मनःस्रोतां स्पर्शद्वीपां रसावहाम् ।
गन्धपङ्कां शब्दजलां स्वर्गमार्गदुरावहाम् ॥ १२.३३७.३८ ॥
มีฝั่งคือรูป มีกระแสคือใจ มีเกาะคือการสัมผัส นำพารสชาติไป มีโคลนคือกลิ่น มีน้ำคือเสียง และเป็นแม่น้ำที่ข้ามยากบนทางสู่สวรรค์
12.337.39
क्षमारित्रां सत्यमयीं धर्मस्थैर्यपदाङ्कुराम् ।
त्यागवाताध्वगां शीघ्रां नौतार्यां तां नदीं तरेत् ॥ १२.३३७.३९ ॥
แม่น้ำนั้นมีเรือคือความอดทน ทำด้วยความจริง มีต้นกล้าแห่งความมั่นคงของธรรมเป็นฐาน ถูกพัดไปตามทางด้วยลมแห่งการสละ รวดเร็ว และต้องข้ามด้วยเรือ ผู้นั้นพึงข้ามแม่น้ำนั้นไป
12.337.40
त्यज धर्ममधर्मं च उभे सत्यानृते त्यज ।
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा येन त्यजसि तं त्यज ॥ १२.३३७.४० ॥
จงละธรรมและอธรรม จงละทั้งความจริงและความไม่จริง เมื่อละทั้งความจริงและความไม่จริงแล้ว จงละสิ่งที่ทำให้ท่านละสองสิ่งนั้นด้วย
12.337.41
त्यज धर्ममसंकल्पादधर्मं चाप्यलिप्सया ।
उभे सत्यानृते बुद्ध्या बुद्धिं परमनिश्चयात् ॥ १२.३३७.४१ ॥
จงละธรรมด้วยการไม่มีความปรารถนา และละอธรรมด้วยการไม่ยึดติดเช่นกัน ด้วยปัญญาจงละทั้งความจริงและความไม่จริง และด้วยความแน่วแน่อย่างยิ่ง จงละแม้ปัญญานั้นเอง
12.337.42
अस्थिस्थूणं स्नायुयुतं मांसशोणितलेपनम् ।
चर्मावनद्धं दुर्गन्धिं पूर्णं मूत्रपुरीषयोः ॥ १२.३३७.४२ ॥
มีกระดูกเป็นเสา มีเอ็นเกี่ยวรัด ฉาบด้วยเนื้อและเลือด หุ้มด้วยหนัง มีกลิ่นเหม็น เต็มไปด้วยปัสสาวะและอุจจาระ
12.337.43
जराशोकसमाविष्टं रोगायतनमातुरम् ।
रजस्वलमनित्यं च भूतावासमिमं त्यज ॥ १२.३३७.४३ ॥
ถูกความชราและความโศกครอบงำ เป็นที่อยู่ของโรค เป็นที่ทุกข์ทรมาน มีมลทิน ไม่เที่ยง เป็นที่อาศัยของมหาภูต จงละทิ้งเรือนร่างนี้เสีย
12.337.44
इदं विश्वं जगत्सर्वमजगच्चापि यद्भवेत् ।
महाभूतात्मकं सर्वं महद्यत्परमाणु च ॥ १२.३३७.४४ ॥
จักรวาลทั้งหมดนี้ โลกทั้งสิ้นที่เคลื่อนไหวได้ และสิ่งใดที่ไม่เคลื่อนไหว ทั้งหมดนั้นประกอบด้วยมหาภูต ทั้งที่ใหญ่และที่เล็กที่สุดเช่นอณู
12.337.45
महाभूतानि खं वायुरग्निरापस्तथा मही ।
षष्ठं तु चेतना या तु आत्मा सप्तममुच्यते।
अष्टमं तु मनो ज्ञेयं बुद्धिस्तु नवमी स्मृता ॥ १२.३३७.४५ ॥
มหาภูตได้แก่ อากาศ ลม ไฟ น้ำ และดิน ลำดับที่หกคือจิตสำนึก ลำดับที่เจ็ดเรียกว่าอาตมัน ลำดับที่แปดพึงรู้ว่าคือใจ และลำดับที่เก้าสอนว่าคือปัญญา
12.337.46
इन्द्रियाणि च पञ्चैव तमः सत्वं रजस्तथा ।
इत्येष सप्तदशको राशिरव्यक्तसंज्ञकः ॥ १२.३३७.४६ ॥
และอินทรีย์ห้า พร้อมด้วยตมัส สัตตวะ และรชัส กลุ่มสิบเจ็ดประการนี้เรียกว่าอวยักต์
12.337.47
सर्वैरिहेन्द्रियार्थैश्च व्यक्ताव्यक्तैर्हि संहितः ।
चतुर्विशक इत्येष व्यक्ताव्यक्तमयो गणः ॥ १२.३३७.४७ ॥
ประกอบด้วยอารมณ์ของอินทรีย์ทั้งหมดในโลกนี้ และทั้งที่ปรากฏและไม่ปรากฏ กลุ่มนี้เรียกว่ายี่สิบสี่ประการ เป็นกลุ่มที่ประกอบด้วยทั้งที่ปรากฏและไม่ปรากฏ
12.337.48
एतैः सर्वैः समायुक्तः पुमानित्यभिधीयते ।
त्रिवर्गं तु सुखं दुःखं जीवितं मरणं तथा ॥ १२.३३७.४८ ॥
ผู้ประกอบด้วยทั้งหมดนี้ ท่านเรียกว่าบุรุษ และไตรวรรค สุขและทุกข์ ชีวิตและความตายก็เช่นกัน
12.337.49
य इदं वेद तत्त्वेन स वेद प्रभवाप्ययौ ।
पारम्पर्येह बोद्धव्यं ज्ञानानां यच्च किंचन ॥ १२.३३७.४९ ॥
ผู้ใดรู้สิ่งนี้ตามความเป็นจริง ผู้นั้นย่อมรู้ทั้งต้นกำเนิดและความดับ ในที่นี้ ความรู้ใดก็ตามพึงเข้าใจได้ด้วยการสืบทอดคำสอนตามลำดับ
12.337.50
इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तद्व्यक्तमिति स्थितिः ।
अव्यक्तमिति विज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम् ॥ १२.३३७.५० ॥
สิ่งใดที่อินทรีย์รับรู้ได้ นั่นคือสิ่งที่ปรากฏ นี่คือความเห็นที่ตั้งมั่น สิ่งที่ไม่ปรากฏพึงรู้ว่าเป็นสิ่งที่รู้ได้ด้วยการอนุมาน และอยู่เหนืออินทรีย์
12.337.51
इन्द्रियैर्नियतैर्देही धाराभिरिव तर्प्यते ।
लोके विततमात्मानं लोकांश्चात्मनि पश्यति ॥ १२.३३७.५१ ॥
ผู้มีเรือนร่างย่อมอิ่มเอิบด้วยอินทรีย์ที่ควบคุมไว้ดีแล้ว ดุจอิ่มด้วยสายน้ำ เขาเห็นอาตมันแผ่ซ่านไปทั่วโลก และเห็นโลกทั้งหลายอยู่ภายในอาตมัน
12.337.52
परावरदृशः शक्तिर्ज्ञानमूला न नश्यति ।
पश्यतः सर्वभूतानि सर्वावस्थासु सर्वदा ॥ १२.३३७.५२ ॥
พลังแห่งการเห็นทั้งสูงและต่ำ มีรากฐานจากความรู้ ย่อมไม่เสื่อมสลาย สำหรับผู้ที่เห็นสรรพสัตว์ทั้งปวงอยู่เสมอ ในทุกสภาวะ
12.337.53
ब्रह्मभूतस्य संयोगो नाशुभेनोपपद्यते ।
ज्ञानेन विविधान्क्लेशानतिवृत्तस्य मोहजान् ॥ १२.३३७.५३ ॥
สำหรับผู้ที่เป็นพรหมันแล้ว การเชื่อมโยงกับสิ่งอัปมงคลย่อมไม่เกิดขึ้น ผู้ที่ล่วงพ้นความทุกข์ต่าง ๆ อันเกิดจากโมหะ ด้วยความรู้ ย่อมเป็นเช่นนั้น
12.337.54
लोके बुद्धिप्रकाशेन लोकमार्गो न रिष्यते ।
अनादिनिधनज्ञं तमात्मनि स्थितमव्ययम् ॥ १२.३३७.५४ ॥
ในโลก ด้วยแสงสว่างแห่งปัญญา เส้นทางของโลกย่อมไม่ถูกทำลาย เพราะรู้จักผู้ที่เป็นผู้รู้ไร้จุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุด ผู้ไม่เสื่อมสลายสถิตอยู่ในอาตมัน
12.337.55
अकर्तारममूर्तं च भगवानाह तीर्थवित् ।
यो जन्तुः स्वकृतैस्तैस्तैः कर्मभिर्नित्यदुःखितः ॥ १२.३३७.५५ ॥
พระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงพระคุณ ผู้ทรงรู้ท่าข้ามที่ศักดิ์สิทธิ์ ตรัสว่าท่านไม่ใช่ผู้กระทำและไร้รูปร่าง สัตว์ผู้ใดด้วยการกระทำที่ตนได้ทำไว้ และด้วยกรรมต่าง ๆ เป็นนิตย์ย่อมทุกข์ทรมาน
12.337.56
स दुःखप्रतिघातार्थं हन्ति जन्तूननेकधा ।
ततः कर्म समादत्ते पुनरन्यन्नवं बहु ॥ १२.३३७.५६ ॥
เพื่อป้องกันความทุกข์ เขาย่อมทำร้ายสรรพสัตว์ด้วยวิธีต่าง ๆ แล้วเขาก็ประกอบกรรมใหม่อีกมากมายเรื่อยไป
12.337.57
तप्यतेऽथ पुनस्तेन भुक्त्वा पथ्यमिवातुरः ।
अजस्रमेव मोहान्धो दुःखेषु सुखसंज्ञितः ॥ १२.३३७.५७ ॥
แล้วเขาก็เดือดร้อนอีกเพราะสิ่งนั้น เหมือนคนป่วยที่กินอาหารที่เป็นประโยชน์ ถูกโมหะบดบังตา เขาเห็นความทุกข์ว่าเป็นความสุข อย่างไม่หยุดหย่อน
12.337.58
बध्यते मथ्यते चैव कर्मभिर्मन्थवत्सदा ।
ततो निबद्धः स्वां योनिं कर्मणामुदयादिह ॥ १२.३३७.५८ ॥
ด้วยกรรมทั้งหลาย เขาถูกผูกมัดและถูกกวนอยู่เสมอ เหมือนไม้กวน แล้วเมื่อถูกผูกมัด ด้วยการผลิดอกออกผลของกรรม เขาจึงได้กำเนิดในครรภ์ของตนในที่นี้
12.337.59
परिभ्रमति संसारं चक्रवद्बहुवेदनः ।
सत्वं निर्वृत्तबन्धस्तु निवृत्तश्चापि कर्मतः ॥ १२.३३७.५९ ॥
เขาท่องเที่ยวในสังสารวัฏ ดุจล้อหมุน มีความเจ็บปวดมาก แต่ผู้ที่สายสัมพันธ์คลายออกแล้ว และหันเหจากกรรมแล้ว ย่อมเป็นอิสระ
12.337.60
सर्ववित्सर्वजित्सिद्धौ भव भावविवर्जितः ।
संयमेन नवं बन्धं निवर्त्य तपसो बलात्।
संप्राप्ता बहवः सिद्धिमप्यबाधां सुखोदयाम् ॥ १२.३३७.६० ॥
จงเป็นผู้รู้ทั้งหมดและชนะทั้งหมด ในความสำเร็จ จงเป็นผู้ปราศจากภพ ด้วยการควบคุมตน หันเหสายสัมพันธ์ใหม่ด้วยพลังแห่งตบะ ผู้คนมากมายได้บรรลุความสำเร็จที่ไม่มีอุปสรรคและเกิดขึ้นด้วยความสุข