مهابهاراتا · أدهيايا 12.339
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.339.1
सुखदुःखविपर्यासो यदा समनुपद्यते ।
नैनं प्रज्ञा सुनीतं वा त्रायते नापि पौरुषम् ॥ १२.३३९.१ ॥
حين يحل انقلاب اللذة والألم، لا تحميه الحكمة ولا التدبير الحسن ولا الجهد البشري.
12.339.2
स्वभावाद्यत्नमातिष्ठेद्यत्नवान्नावसीदति ।
जरामरणरोगेभ्यः प्रियमात्मानमुद्धरेत् ॥ १२.३३९.२ ॥
ينبغي أن يبذل المرء الجهد بطبعه؛ فالمجتهد لا يخور. وينبغي أن ينتشل نفسه العزيزة من الشيخوخة والموت والمرض.
12.339.3
रुजन्ति हि शरीराणि रोगाः शारीरमानसाः ।
सायका इव तीक्ष्णाग्राः प्रयुक्ता दृढधन्विभिः ॥ १२.३३९.३ ॥
إن الأمراض، الجسدية والنفسية، تنهك الأجساد كالسهام الحادة الرؤوس التي يرميها رماة أشداء.
12.339.4
व्यथितस्य विधित्साभिस्त्रस्यतो जीवितैषिणः ।
अवशस्य विनाशाय शरीरमपकृष्यते ॥ १२.३३९.४ ॥
يُجرّ جسد المتألم الخائف المتعلق بالحياة العاجز إلى الهلاك.
12.339.5
स्रवन्ति न निवर्तन्ते स्रोतांसि सरितामिव ।
आयुरादाय मर्त्यानां रात्र्यहानि पुनः पुनः ॥ १२.३३९.५ ॥
تجري ولا ترجع، كمجاري الأنهار؛ آخذةً عمر الفانين، الليالي والأيام، مرةً بعد مرة.
12.339.6
व्यत्ययो ह्ययमत्यन्तं पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः ।
जातान्मर्त्याञ्जरयति निमेषान्नावतिष्ठते ॥ १२.३३९.६ ॥
إن هذا التعاقب بين الشطر المضيء والشطر المظلم متصل حقاً؛ يُبلي الفانين المولودين، ولا يثبت لحظة واحدة.
12.339.7
सुखदुःखानि भूतानामजरो जरयत्यसौ ।
आदित्यो ह्यस्तमभ्येति पुनः पुनरुदेति च ॥ १२.३३९.७ ॥
الذي لا يشيخ يُبلي لذائذ الكائنات وآلامها؛ فالشمس تمضي حقًا نحو الغروب وتعود تشرق مرارًا وتكرارًا.
12.339.8
अदृष्टपूर्वानादाय भावानपरिशङ्कितान् ।
इष्टानिष्टान्मनुष्याणामस्तं गच्छन्ति रात्रयः ॥ १२.३३९.८ ॥
تحمل الليالي أحوالًا لم تُرَ من قبل ولم تُتوقَّع، وما يُرغب فيه وما لا يُرغب من البشر، فتمضي نحو الغروب.
12.339.9
योयदिच्छेद्यथाकाममयत्नाच्च तदाप्नुयात् ।
यदि स्यान्न पराधीनं पुरुषस्य क्रियाफलम् ॥ १२.३३९.९ ॥
من يرغب في شيء فإنه ينال ما يشاء بلا جهد، لو لم تكن ثمرة فعل الإنسان مرهونة بغيره.
12.339.10
संयताश्च हि दक्षाश्च मतिमन्तश्च मानवाः ।
दृश्यन्ते निष्फलाः सन्तः प्रहीणाः सर्वकर्मभिः ॥ १२.३३९.१० ॥
يُرى الناس المنضبطون والماهرون والعقلاء عاجزين عن الثمر، محرومين من كل أعمالهم.
12.339.11
अपरे बालिशाः सन्तो निर्गुणाः पुरुषाधमाः ।
अशुभैरपि संयुक्ता दृश्यन्ते सर्वकामिनः ॥ १२.३३९.११ ॥
ويُرى آخرون، جهلاء بلا فضيلة، أدنى الناس، ممتلئين بكل رغبة، ولو اقترنوا بما هو مشؤوم.
12.339.12
भूतानामपरः कश्चिद्धिंसायां सततोत्थितः ।
वञ्चनायां च लोकस्य स सुखेष्वेव जीर्यते ॥ १२.३३९.१२ ॥
ومن الكائنات من هو دائمًا منشغل بالعنف وخداع العالم؛ فهو يهرم وسط اللذات بعينها.
12.339.13
अचेष्टमानमासीनं श्रीः कंचिदुपतिष्ठते ।
कश्चित्कर्मानुसृत्यान्यो नाप्राप्यमधिगच्छति ॥ १२.३३९.१३ ॥
إلى من يجلس بلا حراك قد تأتيه الثروة (شري) من تلقاء نفسها، وآخر يتبع العمل فينال ما لم يكن قد ناله.
12.339.14
अपराधं समाचक्ष्व पुरुषस्य स्वभावतः ।
शुक्रमन्यत्र संभूतं पुनरन्यत्र गच्छति ॥ १२.३३९.१४ ॥
بيّن ذلك العيب الناشئ من طبع الرجل: فالمني المنتج في موضع يذهب ثانيةً إلى موضع آخر.
12.339.15
तस्य योनौ प्रसक्तस्य गर्भो भवति वा न वा ।
आम्रपुष्पोपमा यस्य निर्वृत्तिरुपलभ्यते ॥ १२.३३९.१५ ॥
هل يحدث حمل لذلك الرجل المنغمس في الرحم أم لا، إذ تُرى نتيجته كزهر المانجو.
12.339.16
केषांचित्पुत्रकामानामनुसन्तानमिच्छताम् ।
सिद्धौ प्रयतमानानां न चाण्डमुपजायते ॥ १२.३३९.१६ ॥
لبعض من يرغبون في الأبناء، ويتوقون إلى استمرار النسل، ويجتهدون للنجاح، لا يتكوّن البيض (بذرة النسل).
12.339.17
गर्भाच्चोद्विजमानानां क्रुद्धादाशीविषादिव ।
आयुष्माञ्जायते पुत्रः कथं प्रेतः पितेव ह ॥ १२.३३९.१७ ॥
كيف يولد ابن طويل العمر لمن يرتعدون خوفاً منذ الحمل، كأنهم أمام أفعى غاضبة؟ إنه يكون كالميت، مثل أبيه.
12.339.18
देवानिष्ट्वा तपस्तप्त्वा कृपणैः पुत्रगृद्धिभिः ।
दश मासान्परिधृता जायन्ते कुलपांसनाः ॥ १२.३३९.१८ ॥
بعد عبادة الآلهة والتقشف، يحملهم عشرة أشهر رجال بائسون شغوفون بالأبناء، فيولد مدنّسو الأسرة.
12.339.19
अपरे धनधान्यानि भोगांश्च पितृसंचितान् ।
विपुलानभिजायन्ते लब्धास्तैरेव मङ्गलैः ॥ १२.३३९.१९ ॥
وآخرون يولدون بثروات وحبوب ونعم وفيرة جمعها أسلافهم، نالوها بتلك الأعمال المباركة نفسها.
12.339.20
अन्योन्यं समभिप्रेत्य मैथुनस्य समागमे ।
उपद्रव इवाविष्टो योनिं गर्भः प्रपद्यते ॥ १२.३३९.२० ॥
إذ يشتهي كلاهما الآخر، وعند لقاء الاتصال الجنسي، يدخل الجنين الرحم كأنه أصابه ضرر.
12.339.21
शीर्णं परशरीराणि च्छिन्नबीजं शरीरिणम् ।
प्राणिनं प्राणंसरोधे मांसश्लेष्मविचेष्टितम् ॥ १२.३३९.२१ ॥
تتلف أجساد الآخرين؛ والبذرة إذ تُقطع تصير كائنًا ذا جسد، فإذا انسدّ نفَسُه تحرّك في اللحم والبلغم.
12.339.22
निर्दग्धं परदेहेऽपि परदेहं चलाचलम् ।
विनश्यन्तं विनाशान्ते भावि नावमिवाहितम् ॥ १२.३३९.२२ ॥
يُحرق في جسد آخر ومع ذلك يبقى متقلبًا، فيتجه إلى جسد آخر؛ يفنى في نهاية الهلاك، مقدّرًا له الزوال، كشيء وُضع على زورق.
12.339.23
सङ्गत्या जठरे न्यस्तं रेतोबिन्दुमचेतनम् ।
केन यत्नेन जीवन्तं गर्भं त्वमिह पश्यसि ॥ १२.३३९.२३ ॥
قطرة المني غير الواعية التي وُضعت في البطن بالاتصال—بأي جهد ترى هنا الجنين حيًّا؟
12.339.24
अन्नपानानि जीर्यन्ते यत्र भक्षाश्च भक्षिताः ।
तस्मिन्नेवोदरे गर्भः किं नान्नमिव जीर्यते ॥ १२.३३९.२४ ॥
في البطن نفسه الذي تُهضم فيه الأطعمة والأشربة والمأكولات، لماذا لا يُهضم الجنين كما يُهضم الطعام؟
12.339.25
गर्भे मूत्रपुरीषाणां स्वभावनियता गतिः ।
धारणे वा विसर्गे वा न कर्ता विद्यतेऽवशः ॥ १२.३३९.२५ ॥
في الرحم، تتحدد حركة البول والبراز بطبيعتهما الخاصة؛ ولا يوجد فاعل عاجز يحبسهما أو يطلقهما.
12.339.26
स्रवन्ति ह्युदराद्गर्भा जायमानास्तथा परे ।
आगमेन तथाऽन्येषां विनाश उपपद्यते ॥ १२.३३९.२६ ॥
فبعض الأجنة تسقط من البطن نفسه، وأخرى تهلك عند الولادة؛ وكذلك يقع هلاك غيرها بمجيئها ذاته.
12.339.27
एतस्माद्योनिसंबन्धाद्यो जीवः परिमुच्यते ।
प्रजां च लभते कांचित्पुनर्द्वन्द्वेषु सज्जति ॥ १२.३३९.२७ ॥
إن الكائن الحي الذي يتحرر من هذه الصلة بالرحم ينال نسلاً ما، ثم يتعلق من جديد بالثنائيات المتضادة.
12.339.28
स तस्य सहजातस्य सप्तमीं नवमीं दशाम् ।
प्राप्नुवन्ति ततः पञ्च न भवन्ति शतायुषः ॥ १२.३३९.२८ ॥
يبلغون المرحلة السابعة والتاسعة لذلك المولود؛ وبعد ذلك لا يصبح خمسة منهم من المعمّرين مائة عام.
12.339.29
नाभ्युत्थाने मनुष्याणां योगाः स्युर्नात्र संशयः ।
व्याधिभिश्च विमथ्यन्ते व्याधैः क्षुद्रमृगा इव ॥ १२.३३९.२९ ॥
وفي نهوض جسد الإنسان قد تقع الأحداث بلا ريب؛ ويُعذَّب الناس بالأمراض كما تُعذَّب صغار الظباء على يد الصياد.
12.339.30
व्याधिभिर्भक्ष्यमाणानां त्यजतां विपुलं धनम् ।
वेदनां नापकर्षन्ति यतमानाश्चिकित्सकाः ॥ १२.३३९.३० ॥
إن ألم الذين تنهشهم الأمراض ويتركون ثروة عظيمة لا يخففه حتى الأطباء الساعون في ذلك.
12.339.31
ते चापि निपुणा वैद्याः कुशलाः संभृतौषधाः ।
व्याधिभिः परिकृष्यन्ते मृगा व्याधैरिवार्दिताः ॥ १२.३३९.३१ ॥
حتى أولئك الأطباء المهرة الحاذقون الذين جمعوا أدويتهم تجرّهم الأمراض كما تجرّ الغزلان المعذَّبة بيد الصيادين.
12.339.32
ते पिबन्तः कषायांश्च सर्पीषि विविधानि च ।
दृश्यन्ते जरया भग्ना नगा नागैरिवोत्तमैः ॥ १२.३३९.३२ ॥
ومع أنهم يشربون أنواع المغليات والسمن المصفّى، يُرَون مكسورين بالشيخوخة، كأشجار حطّمتها أفيال عظيمة.
12.339.33
के वा भुवि चिकित्सन्ते रोगार्तान्मृगपक्षिणः ।
श्वापदानि दरिद्रांश्च प्रायो नार्ता भवन्ति ते ॥ १२.३३९.३३ ॥
من في الأرض يعالج الغزلان والطيور المصابة بالمرض، والوحوش المفترسة، والفقراء؟ وغالباً لا يكونون بمنأى عن الألم.
12.339.34
पौरानपि दुराधर्षान्नृपतीनुग्रतेजसः ।
आक्रम्य खादन्ते रोगाः पशून्पशुपचा इव ॥ १२.३३९.३४ ॥
تهاجم الأمراض فتلتهم حتى أهل المدن والملوك الشديدي البأس الذين يصعب قهرهم، كما يلتهم الرعاة الماشية.
12.339.35
इति लोकमनाक्रन्दं मोहशोकपरिप्लुतम् ।
स्रोतसा सहसा क्षिप्तं ह्रियमाणं बलीयसा ॥ १२.३३९.३५ ॥
هكذا يُلقى هذا العالم، المغمور بالوهم والحزن، عاجزاً حتى عن النحيب، فجأة في التيار فيجرفه الأقوى.
12.339.36
न धनेन न राज्येन नोग्रेण तपसा तथा ।
स्वभावमतिवर्तन्ते ये नियुक्ताः शरीरिणः ॥ १२.३३९.३६ ॥
لا بالثروة ولا بالملك ولا بالتقشف الشديد يتجاوز الكائنات المتجسدة الموكلة بهذا النظام طبيعتها.
12.339.37
न म्रियेरन्न जीर्येरन्सर्वे स्युः सर्वकामिनः ।
नाप्रियं प्रतिपश्येयुरुत्थानस्य फले सति ॥ १२.३३९.३७ ॥
لو كان لثمرة السعي وجود، لما مات أحد ولا شاخ، ولكان الجميع قد تحققت رغباتهم ولما رأوا شيئًا مكروهًا.
12.339.38
उपर्युपरि लोकस्य सर्वो भवितुमीहते ।
यतते च यथाशक्ति न च तद्वर्तते तथा ॥ १२.३३९.३८ ॥
في العالم يسعى كل إنسان إلى الارتقاء أكثر فأكثر، ويبذل جهده بحسب طاقته، ومع ذلك لا يجري الأمر على هذا النحو.
12.339.39
ऐश्वर्यमदमत्तांश्च मत्तान्मद्यमदेन च ।
अप्रमत्ताश्च शूराश्च विक्रान्ताः पर्युपासते ॥ १२.३३९.३९ ॥
يخدم الناس من سكرتهم كبرياء السلطان ومن أسكرهم الخمر، كما يخدمون اليقظين والأبطال والشجعان.
12.339.40
क्लेशाः प्रतिनिवर्तन्ते केषांचिदसमीक्षिताः ।
स्वंस्वं न पुनरन्येषां न किंचिदधिगम्यते ॥ १२.३३९.४० ॥
فبعض الآلام تنصرف عن بعض الناس دون أن تُتوقَّع، أما آخرون فلا يُستعاد لهم شيء من ممتلكاتهم أبدًا.
12.339.41
महच्च फलवैपम्यं दृश्यते कर्मसिद्धिषु ।
वहन्ति शिविकामन्ये यान्त्यन्ये शिविकागताः ॥ १२.३३९.४१ ॥
في إنجاز الأعمال يُرى تفاوت كبير في النتائج: فبعض الناس يحملون المحفة، وآخرون يمضون جالسين في المحافل.
12.339.42
सर्वेषामृद्धिकामानामन्ये रथपुरःसराः ।
मनुजाश्च गतस्त्रीकाः शतशो विविधाः स्त्रियः ॥ १२.३३९.४२ ॥
من بين جميع الراغبين في الثراء، يسير بعضهم أمام العربات، ويبقى بعض الرجال بلا زوجات، ولدى آخرين مئات من النساء المتنوعات.
12.339.43
द्वन्द्वारामेषु भूतेषु गच्छन्त्येकैकशो नराः ।
इदमन्यत्परं पश्य माऽत्र मोहं करिष्यसि ॥ १२.३३९.४३ ॥
من بين الكائنات التي تبتهج بثنائيات الأضداد، يمضي الناس واحدًا تلو الآخر. انظر إلى هذه الحقيقة العليا الأخرى، ولا تقع هنا في الوهم.
12.339.44
त्यज धर्ममधर्मं च उभे सत्यानृते त्यज ।
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा येन त्यजसि तं त्यज ॥ १२.३३९.४४ ॥
اترك الدارما والأدارما؛ واترك الحق والباطل كليهما. وبعد أن تترك الحق والباطل، اترك ذلك الذي به تترك.
12.339.45
एतत्ते परमं गुह्यमाख्यातमृषिसत्तम ।
येन देवाः परित्यज्य मर्त्यलोकं दिवं गताः ॥ १२.३३९.४५ ॥
لقد أُعلنت لك هذه السر الأسمى، يا أفضل الحكماء، وبه ذهبت الآلهة تاركة عالم الفناء إلى السماء.
12.339.46
नारदस्य वचः श्रुत्वा शुकः परमबुद्धिमान् ।
संचिन्त्य मनसा धीरो निश्चयं नाध्यगच्छत ॥ १२.३३९.४६ ॥
لما سمع شukā كلام نارادا، وهو الحكيم الثابت الجنان، تأمل في نفسه تأملاً عميقاً، لكنه لم يصل إلى يقين.
12.339.47
पुत्रदारैर्महान्क्लेशो विद्याम्नाये महाञ्छ्रमः ।
किंनु स्याच्छाश्वतं स्थानमल्पक्लेशं महोदयम् ॥ १२.३३९.४७ ॥
يأتي العناء الكبير من الأبناء والزوجات، والمشقة العظيمة من التعلم وتلاوة الفيدا. فما عسى أن يكون المقام الأبدي، القليل العناء، العظيم الرفعة؟
12.339.48
ततो मुहूर्तं संचिन्त्य निश्चितां गतिमात्मनः ।
परावरज्ञो धर्मस्य परां नैःश्रेयसीं गतिम् ॥ १२.३३९.४८ ॥
ثم بعد لحظة من التأمل، عيّن من يعرف الأعلى والأدنى مسيرَ نفسه الحتمي: السبيل الأسمى للتحرر في الدارما.
12.339.49
कथं त्वहमसंश्लिष्टो गच्छेयं गतिमुत्तमाम् ।
नावर्तेयं यथा भूयो योनिसंसारसागरे ॥ १२.३३९.४९ ॥
كيف لي، وأنا غير متعلق، أن أبلغ ذلك المسلك الأسمى، فلا أعود ثانية إلى بحر السنسارا والأرحام؟
12.339.50
परं भावं हि काङ्क्षामि यत्र नावर्तते पुनः ।
सर्वसङ्गान्परित्यज्य निश्चितो मनसा गतिम् ॥ १२.३३९.५० ॥
أشتهي تلك الحال العليا التي لا يعود منها أحد؛ وقد تركت كل تعلق، وعقدت العزم بقلبي على ذلك المسلك.
12.339.51
तत्र यास्यामि यत्रात्मा शर्म मेऽधिगमिष्यति ।
अक्षयश्चाव्ययश्चैव यत्र स्थास्यामि शाश्वतः ॥ १२.३३९.५१ ॥
إلى هناك سأمضي، حيث تنال نفسي السكينة؛ وحيث أمكث باقيًا، لا يفنى ولا يتغير، أبديًا.
12.339.52
न तु योगमृते शक्त्या प्राप्नुयां परमां गतिम् ।
अनुबन्धो विमुक्तस्य कर्मभिर्नोपपद्यते ॥ १२.३३९.५२ ॥
بغير اليوغا لا أستطيع بقوتي أن أبلغ ذلك المسلك الأسمى؛ وللمتحرر لا يقع الارتباط بالأفعال.
12.339.53
यस्माद्योगं समास्थाय त्यक्त्वा गृहकलेवरम् ।
वायुभूतः प्रवेक्ष्यामि तेजोराशिं दिवाकरम् ॥ १२.३३९.५३ ॥
لذلك، آخذًا باليوغا، تاركًا هذا الجسد الذي هو كالبيت، صائرًا ريحًا، سأدخل الشمس كتلة النور.
12.339.54
न ह्येप क्षयतां याति सोमः सुरगणैर्यथा ।
कम्पितः पतते भूमिं पुनश्चैवाधिरोहति ॥ १२.३३९.५४ ॥
كما يسقط القمر، وقد هزته جموع الآلهة، إلى الأرض ثم يصعد من جديد، كذلك لا يبلغ هذا (سوما) الفناء.
12.339.55
क्षीयते हि सदा सोमः पुनश्चैवाभिपूर्यते ।
नेच्छाम्येवं विदित्वैते ह्रासवृद्धी पुनः पुनः ॥ १२.३३९.५५ ॥
يتناقص القمر دائمًا ثم يمتلئ من جديد. وقد عرفتُ هذين النقصان والزيادة مرارًا وتكرارًا، فلا أريد أن يكون الأمر هكذا.
12.339.56
रविस्तु संतापयते लोकान्रश्मिभिरुल्बणैः ।
सर्वतस्तेज आदत्ते नित्यमक्षयमण्डलः ॥ १२.३३९.५६ ॥
تُحرق الشمسُ العوالمَ بأشعتها المتّقدة، وقرصها لا يفنى، وهي تجذب النور من كل جانب دائمًا.
12.339.57
अतो मे रोचते गन्तुमादित्यं दीप्ततेजसम् ।
अत्र वत्स्यामि दुर्धर्षो निःसङ्गेनान्तरात्मना ॥ १२.३३९.५७ ॥
لذلك يروق لي أن أذهب إلى الشمس ذات النور المتوقّد، وسأقيم هنا لا يُقهر، بباطنٍ خالٍ من التعلّق.
12.339.58
सूर्यस्यर सदने चाहं निक्षिप्येदं कलेवरम् ।
ऋषिभिः सह वत्स्यामि सौरं तेजोऽतिदुःसहं ॥ १२.३३९.५८ ॥
سأضع هذا الجسد في مسكن الشمس، وأقيم مع الرشيين في النور الشمسي الذي لا يُحتمل البتة.
12.339.59
आपृच्छामि नगान्नागान्गिरीनुर्वी दिशो दश ।
देवदानवगन्धर्वान्पिशाचोरगराक्षसान् ॥ १२.३३९.५९ ॥
أستأذن الجبال والنّاغات والتلال والأرض والجهات العشر، وكذلك الآلهة والدانافا والغاندهارفا والبيشاتشا والأوراغا والراكشاسا.
12.339.60
लोकेषु सर्वभूतानि प्रवेक्ष्यामि न संशयः ।
पश्यन्तु योगवीर्यं मे सर्वे देवाः सहर्षिभिः ॥ १२.३३९.६० ॥
سأدخل في جميع الكائنات في العوالم، لا ريب في ذلك. فليشاهد الآلهة جميعًا مع الرشيين قوة يوغاي.
12.339.61
अथानुज्ञाप्य तमृषिं नारदं लोकविश्रुतम् ।
तस्मादनुज्ञां संप्राप्य जगाम पितरं प्रति ॥ १२.३३९.६१ ॥
ثم، بعد أن استأذن الحكيم ناراداً المشهور في العوالم ونال إذنه، مضى نحو أبيه.
12.339.62
सोऽभिवाद्य महात्मानं कृष्णद्वैपायनं मुनिम् ।
शुकः प्रदक्षिणं कृत्वा कृष्णमापृष्टवान्मुनिम् ॥ १२.३३९.६२ ॥
بعد أن حيّا الحكيم العظيم كريشنا دفايباياناً، طاف به شوكا مبقياً إياه على يمينه، واستأذن الحكيم كريشنا.
12.339.63
श्रुत्वा चर्षिस्तद्वचनं शुकस्य ।
प्रीतो महात्मा पुनराह चैनम्।
भोभो पुत्र स्थीयतां तावदद्य ।
यावच्चक्षुः प्रीणयामि त्वदर्थे ॥ १२.३३९.६३ ॥
ولما سمع الحكيم العظيم كلام شوكا، فرح، وقال له مجدداً: «يا بني، أقم الآن قليلاً، حتى تسرّ عيناي من أجلك».
12.339.64
निरपेक्षः शुको भूत्वा निःस्नेहो मुक्तसंशयः ।
मोक्षमेवानुसंचिन्त्य गमनाय मनो दधे ॥ १२.३३९.६४ ॥
متحرراً من الرغبة والمودّة، خالياً من الشك، لم يفكر شوكا إلا في التحرر، فعزم على الرحيل.
12.339.65
पितरं स परित्यज्य जगाम मुनिसत्तमः ।
कैलासपृष्ठं विपुलं सिद्धसङ्घनिषेवितम् ॥ १२.३३९.६५ ॥
تاركاً أباه، مضى أفضل الحكماء إلى سفح كايلاسا الواسع، الذي يرتاده جمهور الكاملين.