ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.339
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.339.1
सुखदुःखविपर्यासो यदा समनुपद्यते ।
नैनं प्रज्ञा सुनीतं वा त्रायते नापि पौरुषम् ॥ १२.३३९.१ ॥
ସୁଖ-ଦୁଃଖର ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଯେତେବେଳେ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ବୁଦ୍ଧି, ସୁନିଯୋଜିତ ଆଚରଣ କିମ୍ବା ପୌରୁଷ କେହି ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.339.2
स्वभावाद्यत्नमातिष्ठेद्यत्नवान्नावसीदति ।
जरामरणरोगेभ्यः प्रियमात्मानमुद्धरेत् ॥ १२.३३९.२ ॥
ସ୍ୱଭାବରୁ ହିଁ ପ୍ରୟତ୍ନ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରୟତ୍ନଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଅବସନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଜରା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ରୋଗରୁ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଆତ୍ମାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ।
12.339.3
रुजन्ति हि शरीराणि रोगाः शारीरमानसाः ।
सायका इव तीक्ष्णाग्राः प्रयुक्ता दृढधन्विभिः ॥ १२.३३९.३ ॥
ଶରୀରକୁ ରୋଗ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଏ; ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ରୋଗ, ଦୃଢ଼ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିକ୍ଷିପ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ର ବାଣ ପରି।
12.339.4
व्यथितस्य विधित्साभिस्त्रस्यतो जीवितैषिणः ।
अवशस्य विनाशाय शरीरमपकृष्यते ॥ १२.३३९.४ ॥
ବ୍ୟଥିତ, ଭୀତ, ଜୀବନ ଇଚ୍ଛୁକ, ଅସହାୟ ମନୁଷ୍ୟର ଶରୀର ବିନାଶ ପାଇଁ ଟାଣି ନିଆଯାଏ।
12.339.5
स्रवन्ति न निवर्तन्ते स्रोतांसि सरितामिव ।
आयुरादाय मर्त्यानां रात्र्यहानि पुनः पुनः ॥ १२.३३९.५ ॥
ନଦୀର ସ୍ରୋତ ପରି ବହନ୍ତି, ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ; ରାତି ଓ ଦିନ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଆୟୁ ବାରମ୍ବାର ହରଣ କରନ୍ତି।
12.339.6
व्यत्ययो ह्ययमत्यन्तं पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः ।
जातान्मर्त्याञ्जरयति निमेषान्नावतिष्ठते ॥ १२.३३९.६ ॥
ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ନିଶ୍ଚୟ ନିରନ୍ତର; ତାହା ଜନ୍ମିତ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜୀର୍ଣ୍ଣ କରେ, ଏକ ନିମେଷ ମଧ୍ୟ ରହେ ନାହିଁ।
12.339.7
सुखदुःखानि भूतानामजरो जरयत्यसौ ।
आदित्यो ह्यस्तमभ्येति पुनः पुनरुदेति च ॥ १२.३३९.७ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସୁଖ-ଦୁଃଖ; ସେ ଅଜର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ସେମାନଙ୍କୁ ଜୀର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଅସ୍ତ ଆଡ଼କୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି।
12.339.8
अदृष्टपूर्वानादाय भावानपरिशङ्कितान् ।
इष्टानिष्टान्मनुष्याणामस्तं गच्छन्ति रात्रयः ॥ १२.३३९.८ ॥
ପୂର୍ବରୁ କେବେ ନ ଦେଖା, ଅଶଙ୍କିତ ଅବସ୍ଥାସବୁ ନେଇ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଇଷ୍ଟ-ଅନିଷ୍ଟ ବହି ରାତ୍ରିସବୁ ଅସ୍ତ ଆଡ଼କୁ ଯାଆନ୍ତି।
12.339.9
योयदिच्छेद्यथाकाममयत्नाच्च तदाप्नुयात् ।
यदि स्यान्न पराधीनं पुरुषस्य क्रियाफलम् ॥ १२.३३९.९ ॥
ଯେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ, ପ୍ରୟାସ ବିନା ହିଁ ତାହା ପାଏ — ଯଦି ମନୁଷ୍ୟର କ୍ରିୟାଫଳ ଅନ୍ୟର ଅଧୀନ ନ ହୁଏ।
12.339.10
संयताश्च हि दक्षाश्च मतिमन्तश्च मानवाः ।
दृश्यन्ते निष्फलाः सन्तः प्रहीणाः सर्वकर्मभिः ॥ १२.३३९.१० ॥
ସଂଯମୀ, ଦକ୍ଷ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ, ସମସ୍ତ କର୍ମରୁ ବଞ୍ଚିତ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
12.339.11
अपरे बालिशाः सन्तो निर्गुणाः पुरुषाधमाः ।
अशुभैरपि संयुक्ता दृश्यन्ते सर्वकामिनः ॥ १२.३३९.११ ॥
ଅନ୍ୟମାନେ — ମୂର୍ଖ, ଗୁଣହୀନ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧମ — ଅଶୁଭ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
12.339.12
भूतानामपरः कश्चिद्धिंसायां सततोत्थितः ।
वञ्चनायां च लोकस्य स सुखेष्वेव जीर्यते ॥ १२.३३९.१२ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କେହି ସର୍ବଦା ହିଂସା ଏବଂ ଜଗତକୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନାରେ ନିୟୋଜିତ ରହେ; ସେ ସୁଖରେ ହିଁ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
12.339.13
अचेष्टमानमासीनं श्रीः कंचिदुपतिष्ठते ।
कश्चित्कर्मानुसृत्यान्यो नाप्राप्यमधिगच्छति ॥ १२.३३९.१३ ॥
ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହୋଇ ବସିଥିବା କାହା ନିକଟକୁ ଶ୍ରୀ ନିଜେ ଆସନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କେହି କର୍ମ ଅନୁସରଣ କରି ଯାହା ମିଳି ନଥିଲା ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
12.339.14
अपराधं समाचक्ष्व पुरुषस्य स्वभावतः ।
शुक्रमन्यत्र संभूतं पुनरन्यत्र गच्छति ॥ १२.३३९.१४ ॥
ପୁରୁଷର ସ୍ୱଭାବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେହି ଦୋଷ ବୁଝାନ୍ତୁ; ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଜାତ ଶୁକ୍ର ପୁଣି ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଏ।
12.339.15
तस्य योनौ प्रसक्तस्य गर्भो भवति वा न वा ।
आम्रपुष्पोपमा यस्य निर्वृत्तिरुपलभ्यते ॥ १२.३३९.१५ ॥
ଯୋନିରେ ଆସକ୍ତ ତା'ର ଗର୍ଭ ହୁଏ କି ନାହିଁ; ଆମ୍ବ ପୁଷ୍ପ ପରି ଯାହାର ଫଳ ଦେଖାଯାଏ।
12.339.16
केषांचित्पुत्रकामानामनुसन्तानमिच्छताम् ।
सिद्धौ प्रयतमानानां न चाण्डमुपजायते ॥ १२.३३९.१६ ॥
ପୁତ୍ର କାମନା କରୁଥିବା, ବଂଶ ଚାହୁଁଥିବା, ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରୁଥିବା କେତେକଙ୍କର ଅଣ୍ଡ (ସନ୍ତାନ ବୀଜ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.339.17
गर्भाच्चोद्विजमानानां क्रुद्धादाशीविषादिव ।
आयुष्माञ्जायते पुत्रः कथं प्रेतः पितेव ह ॥ १२.३३९.१७ ॥
ଗର୍ଭରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ୍ରୋଧୀ ସର୍ପଠାରୁ ଭୟଭୀତ ପରି ଭୟ କରୁଥିବାଙ୍କର ଦୀର୍ଘାୟୁ ପୁତ୍ର କିପରି ଜନ୍ମିବ? ସେ ପିତା ପରି ମୃତ ପ୍ରାୟ ହେବ।
12.339.18
देवानिष्ट्वा तपस्तप्त्वा कृपणैः पुत्रगृद्धिभिः ।
दश मासान्परिधृता जायन्ते कुलपांसनाः ॥ १२.३३९.१८ ॥
ଦେବତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟା କରି, ପୁତ୍ର-ଲୋଭୀ ଦୀନ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଶ ମାସ ଗର୍ଭରେ ଧାରିତ ହୋଇ, କୁଳ ଅପବିତ୍ରକାରୀ ଜନ୍ମନ୍ତି।
12.339.19
अपरे धनधान्यानि भोगांश्च पितृसंचितान् ।
विपुलानभिजायन्ते लब्धास्तैरेव मङ्गलैः ॥ १२.३३९.१९ ॥
ଅନ୍ୟମାନେ ପିତୃଗଣଙ୍କ ସଞ୍ଚିତ ଧନଧାନ୍ୟ ଓ ପ୍ରଚୁର ଭୋଗ ସହିତ ଜନ୍ମନ୍ତି; ସେଗୁଡ଼ିକ ସେହି ମଙ୍ଗଳ କର୍ମଦ୍ୱାରା ହିଁ ଲବ୍ଧ।
12.339.20
अन्योन्यं समभिप्रेत्य मैथुनस्य समागमे ।
उपद्रव इवाविष्टो योनिं गर्भः प्रपद्यते ॥ १२.३३९.२० ॥
ପରସ୍ପରକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ମୈଥୁନ ସଂଯୋଗରେ, ଯେମିତି କୌଣସି ଉପଦ୍ରବ ଆବୃତ ହୋଇ ଗର୍ଭ ଯୋନିରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
12.339.21
शीर्णं परशरीराणि च्छिन्नबीजं शरीरिणम् ।
प्राणिनं प्राणंसरोधे मांसश्लेष्मविचेष्टितम् ॥ १२.३३९.२१ ॥
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶରୀର କ୍ଷୟ ହୁଏ; ବୀଜ ଛିନ୍ନ ହୋଇ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀ ହୁଏ; ପ୍ରାଣ ଅବରୁଦ୍ଧ ହେଲେ ସେ ମାଂସ ଓ ଶ୍ଳେଷ୍ମରେ ଚେଷ୍ଟା କରେ।
12.339.22
निर्दग्धं परदेहेऽपि परदेहं चलाचलम् ।
विनश्यन्तं विनाशान्ते भावि नावमिवाहितम् ॥ १२.३३९.२२ ॥
ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଚଞ୍ଚଳ ଭାବରେ ଅନ୍ୟ ଦେହ ଆଡ଼କୁ ଯାଏ; ବିନାଶର ଶେଷରେ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଥିବା, ନାଆରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଭଳି।
12.339.23
सङ्गत्या जठरे न्यस्तं रेतोबिन्दुमचेतनम् ।
केन यत्नेन जीवन्तं गर्भं त्वमिह पश्यसि ॥ १२.३३९.२३ ॥
ସଙ୍ଗମରୁ ପେଟରେ ସ୍ଥାପିତ ଅଚେତନ ରେତ ବିନ୍ଦୁ—କେଉଁ ଯତ୍ନରେ ତୁମେ ଏଠାରେ ଜୀବିତ ଗର୍ଭ ଦେଖୁଛ?
12.339.24
अन्नपानानि जीर्यन्ते यत्र भक्षाश्च भक्षिताः ।
तस्मिन्नेवोदरे गर्भः किं नान्नमिव जीर्यते ॥ १२.३३९.२४ ॥
ଅନ୍ନପାନ ଓ ଖାଇଥିବା ଭକ୍ଷ୍ୟ ଯେଉଁ ପେଟରେ ହଜମ ହୁଏ, ସେହି ପେଟରେ ଗର୍ଭ ଅନ୍ନ ପରି କାହିଁକି ହଜମ ହୁଏ ନାହିଁ?
12.339.25
गर्भे मूत्रपुरीषाणां स्वभावनियता गतिः ।
धारणे वा विसर्गे वा न कर्ता विद्यतेऽवशः ॥ १२.३३९.२५ ॥
ଗର୍ଭରେ ମୂତ୍ର ଓ ମଳର ଗତି ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ନିୟତ; ତାକୁ ଧରିବା ବା ବାହାର କରିବାର କୌଣସି ବଶବର୍ତ୍ତୀ କର୍ତ୍ତା ନାହିଁ।
12.339.26
स्रवन्ति ह्युदराद्गर्भा जायमानास्तथा परे ।
आगमेन तथाऽन्येषां विनाश उपपद्यते ॥ १२.३३९.२६ ॥
କେତେକ ଗର୍ଭ ପେଟରୁ ହିଁ ଖସି ପଡ଼ନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ସେହିପରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ବିନାଶ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଆଗମନରୁ ହିଁ ଘଟେ।
12.339.27
एतस्माद्योनिसंबन्धाद्यो जीवः परिमुच्यते ।
प्रजां च लभते कांचित्पुनर्द्वन्द्वेषु सज्जति ॥ १२.३३९.२७ ॥
ଏହି ଯୋନି-ସମ୍ବନ୍ଧରୁ ଯେଉଁ ଜୀବ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେ କୌଣସି ସନ୍ତତି ପାଏ ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ।
12.339.28
स तस्य सहजातस्य सप्तमीं नवमीं दशाम् ।
प्राप्नुवन्ति ततः पञ्च न भवन्ति शतायुषः ॥ १२.३३९.२८ ॥
ସେମାନେ ସେହି ସହଜାତ (ଜନ୍ମିତ ଶିଶୁ)ର ସପ୍ତମ ଓ ନବମ ଦଶାରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ତା'ପରେ ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଶହେ ବର୍ଷ ଆୟୁଷ୍ମାନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
12.339.29
नाभ्युत्थाने मनुष्याणां योगाः स्युर्नात्र संशयः ।
व्याधिभिश्च विमथ्यन्ते व्याधैः क्षुद्रमृगा इव ॥ १२.३३९.२९ ॥
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଦେହୋତ୍ଥାନରେ ଯୋଗ (ସଂଯୋଗ/ଘଟଣା) ଘଟିପାରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ବ୍ୟାଧି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ବ୍ୟାଧ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୁଦ୍ର ମୃଗ ପରି ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି।
12.339.30
व्याधिभिर्भक्ष्यमाणानां त्यजतां विपुलं धनम् ।
वेदनां नापकर्षन्ति यतमानाश्चिकित्सकाः ॥ १२.३३९.३० ॥
ବ୍ୟାଧିରେ ଗ୍ରସ୍ତ ଓ ବିପୁଳ ଧନ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବାଙ୍କ ବେଦନାକୁ, ଯତ୍ନ କରୁଥିବା ଚିକିତ୍ସକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.339.31
ते चापि निपुणा वैद्याः कुशलाः संभृतौषधाः ।
व्याधिभिः परिकृष्यन्ते मृगा व्याधैरिवार्दिताः ॥ १२.३३९.३१ ॥
ସେହି ନିପୁଣ, କୁଶଳୀ ଔଷଧ-ସଂଗ୍ରହୀ ବୈଦ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ମୃଗଙ୍କ ପରି ରୋଗଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନିଆଯାଆନ୍ତି।
12.339.32
ते पिबन्तः कषायांश्च सर्पीषि विविधानि च ।
दृश्यन्ते जरया भग्ना नगा नागैरिवोत्तमैः ॥ १२.३३९.३२ ॥
ବିବିଧ କଷାୟ ଓ ଘିଅ ପାନ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ସେମାନେ ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟରେ ଭଗ୍ନ ଦେଖାଯା'ନ୍ତି, ଯେପରି ଉତ୍ତମ ହାତୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଗ୍ନ ବୃକ୍ଷ।
12.339.33
के वा भुवि चिकित्सन्ते रोगार्तान्मृगपक्षिणः ।
श्वापदानि दरिद्रांश्च प्रायो नार्ता भवन्ति ते ॥ १२.३३९.३३ ॥
ପୃଥିବୀରେ ରୋଗପୀଡ଼ିତ ମୃଗ, ପକ୍ଷୀ, ହିଂସ୍ର ପଶୁ ଓ ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ କିଏ ଚିକିତ୍ସା କରେ? ସେମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ପୀଡ଼ାହୀନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
12.339.34
पौरानपि दुराधर्षान्नृपतीनुग्रतेजसः ।
आक्रम्य खादन्ते रोगाः पशून्पशुपचा इव ॥ १२.३३९.३४ ॥
ରୋଗମାନେ ନଗରବାସୀଙ୍କୁ ଏବଂ ଦୁର୍ଧର୍ଷ, ଉଗ୍ରତେଜ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ କରି ଗ୍ରାସ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଗୋପାଳମାନେ ପଶୁଙ୍କୁ ଖାଆନ୍ତି।
12.339.35
इति लोकमनाक्रन्दं मोहशोकपरिप्लुतम् ।
स्रोतसा सहसा क्षिप्तं ह्रियमाणं बलीयसा ॥ १२.३३९.३५ ॥
ଏହିପରି ଏହି ଜଗତ, ମୋହ ଓ ଶୋକରେ ବୁଡ଼ି, ଆକ୍ରନ୍ଦନ ମଧ୍ୟ ନକରି, ହଠାତ୍ ସ୍ରୋତରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ ବଳବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୋହି ନିଆଯାଉଛି।
12.339.36
न धनेन न राज्येन नोग्रेण तपसा तथा ।
स्वभावमतिवर्तन्ते ये नियुक्ताः शरीरिणः ॥ १२.३३९.३६ ॥
ଧନ ଦ୍ୱାରା, ରାଜ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ଏହି ନିୟମରେ ନିଯୁକ୍ତ ଦେହଧାରୀମାନେ ନିଜ ସ୍ଵଭାବକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.339.37
न म्रियेरन्न जीर्येरन्सर्वे स्युः सर्वकामिनः ।
नाप्रियं प्रतिपश्येयुरुत्थानस्य फले सति ॥ १२.३३९.३७ ॥
ଉଦ୍ୟମର ଫଳ ଥିଲେ ସମସ୍ତେ ମରନ୍ତି ନାହିଁ, ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସମସ୍ତଙ୍କ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତା ଏବଂ ଅପ୍ରିୟ କିଛି ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼ନ୍ତା ନାହିଁ।
12.339.38
उपर्युपरि लोकस्य सर्वो भवितुमीहते ।
यतते च यथाशक्ति न च तद्वर्तते तथा ॥ १२.३३९.३८ ॥
ଜଗତରେ ସମସ୍ତେ ଉପରକୁ ଉପରକୁ ଉଠିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି; ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଚେଷ୍ଟାମଧ୍ୟ କରନ୍ତି, ତଥାପି ତାହା ସେପରି ହୁଏ ନାହିଁ।
12.339.39
ऐश्वर्यमदमत्तांश्च मत्तान्मद्यमदेन च ।
अप्रमत्ताश्च शूराश्च विक्रान्ताः पर्युपासते ॥ १२.३३९.३९ ॥
ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ମଦରେ ମତ୍ତ ଓ ମଦ୍ୟ ନିଶାରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ, ସାବଧାନ, ଶୂର ଓ ପରାକ୍ରମୀ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ସେବା କରନ୍ତି।
12.339.40
क्लेशाः प्रतिनिवर्तन्ते केषांचिदसमीक्षिताः ।
स्वंस्वं न पुनरन्येषां न किंचिदधिगम्यते ॥ १२.३३९.४० ॥
କେତେକଙ୍କ କ୍ଲେଶ ଅବିଚାରିତ ଭାବେ ଫେରିଯାଏ; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜର କିଛି ପୁନର୍ବାର ମିଳେ ନାହିଁ।
12.339.41
महच्च फलवैपम्यं दृश्यते कर्मसिद्धिषु ।
वहन्ति शिविकामन्ये यान्त्यन्ये शिविकागताः ॥ १२.३३९.४१ ॥
କର୍ମସିଦ୍ଧିରେ ଫଳର ବହୁତ ବୈଷମ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ: କେହି ପାଲିଙ୍କି ବହନ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ପାଲିଙ୍କିରେ ଯାଆନ୍ତି।
12.339.42
सर्वेषामृद्धिकामानामन्ये रथपुरःसराः ।
मनुजाश्च गतस्त्रीकाः शतशो विविधाः स्त्रियः ॥ १२.३३९.४२ ॥
ସମୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛାକାରୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ରଥର ଆଗେ ଚାଲନ୍ତି; କେହି ପତ୍ନୀହୀନ ରହନ୍ତି; କାହାର ଶହ ଶହ ପ୍ରକାରର ସ୍ତ୍ରୀ ଥାଆନ୍ତି।
12.339.43
द्वन्द्वारामेषु भूतेषु गच्छन्त्येकैकशो नराः ।
इदमन्यत्परं पश्य माऽत्र मोहं करिष्यसि ॥ १२.३३९.४३ ॥
ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ରମଣ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏକ ଏକ କରି ଯାଆନ୍ତି। ଏହି ଅନ୍ୟ ପରମ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖ, ଏଠାରେ ମୋହ କରନାହିଁ।
12.339.44
त्यज धर्ममधर्मं च उभे सत्यानृते त्यज ।
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा येन त्यजसि तं त्यज ॥ १२.३३९.४४ ॥
ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଉଭୟ ତ୍ୟାଗ କର; ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଉଭୟ ତ୍ୟାଗ କର। ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଉଭୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ କରୁଛ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କର।
12.339.45
एतत्ते परमं गुह्यमाख्यातमृषिसत्तम ।
येन देवाः परित्यज्य मर्त्यलोकं दिवं गताः ॥ १२.३३९.४५ ॥
ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ତୁମକୁ ପରମ ଗୁହ୍ୟ ରୂପେ କୁହାଯାଇଛି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ମର୍ତ୍ତ୍ୟଲୋକ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
12.339.46
नारदस्य वचः श्रुत्वा शुकः परमबुद्धिमान् ।
संचिन्त्य मनसा धीरो निश्चयं नाध्यगच्छत ॥ १२.३३९.४६ ॥
ନାରଦଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ପରମ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧୀର ଶୁକ ମନରେ ଭଲ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଶ୍ଚୟ ପାଇଲେ ନାହିଁ।
12.339.47
पुत्रदारैर्महान्क्लेशो विद्याम्नाये महाञ्छ्रमः ।
किंनु स्याच्छाश्वतं स्थानमल्पक्लेशं महोदयम् ॥ १२.३३९.४७ ॥
ପୁତ୍ର ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହା କ୍ଲେଶ; ବିଦ୍ୟା ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ମହା ଶ୍ରମ। ତେବେ ଅଳ୍ପ କ୍ଲେଶ ଓ ମହା ଉଦୟ ଥିବା ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ଥାନ କଣ ହୋଇପାରେ?
12.339.48
ततो मुहूर्तं संचिन्त्य निश्चितां गतिमात्मनः ।
परावरज्ञो धर्मस्य परां नैःश्रेयसीं गतिम् ॥ १२.३३९.४८ ॥
ତା ପରେ କ୍ଷଣେ ଚିନ୍ତା କରି, ପରାବର ଜାଣିଥିବା ସେ ଧର୍ମର ପରମ ନୈଃଶ୍ରେୟସୀ ଗତିକୁ ନିଜ ଆତ୍ମାର ନିଶ୍ଚିତ ଗତି ବୋଲି ସ୍ଥିର କଲେ।
12.339.49
कथं त्वहमसंश्लिष्टो गच्छेयं गतिमुत्तमाम् ।
नावर्तेयं यथा भूयो योनिसंसारसागरे ॥ १२.३३९.४९ ॥
ମୁଁ କିପରି ଅସଂଲଗ୍ନ ହୋଇ ସେହି ଉତ୍ତମ ଗତି ପାଇବି, ଯେପରି ଯୋନିସଂସାର ସାଗରରେ ପୁନର୍ବାର ଫେରିବି ନାହିଁ?
12.339.50
परं भावं हि काङ्क्षामि यत्र नावर्तते पुनः ।
सर्वसङ्गान्परित्यज्य निश्चितो मनसा गतिम् ॥ १२.३३९.५० ॥
ଯେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ପୁନର୍ବାର ଫେରିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ, ସେହି ପରମ ଭାବକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି, ମନରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ହୋଇ ସେହି ଗତି.
12.339.51
तत्र यास्यामि यत्रात्मा शर्म मेऽधिगमिष्यति ।
अक्षयश्चाव्ययश्चैव यत्र स्थास्यामि शाश्वतः ॥ १२.३३९.५१ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ଆତ୍ମାକୁ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ସେଠାକୁ ମୁଁ ଯିବି; ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଅକ୍ଷୟ, ଅବ୍ୟୟ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ରୂପେ ରହିବି ସେଠାରେ।
12.339.52
न तु योगमृते शक्त्या प्राप्नुयां परमां गतिम् ।
अनुबन्धो विमुक्तस्य कर्मभिर्नोपपद्यते ॥ १२.३३९.५२ ॥
ଯୋଗ ବିନା ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ସେହି ପରମ ଗତି ପାଇପାରିବି ନାହିଁ; ମୁକ୍ତ ପୁରୁଷର କର୍ମରେ ବନ୍ଧନ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.339.53
यस्माद्योगं समास्थाय त्यक्त्वा गृहकलेवरम् ।
वायुभूतः प्रवेक्ष्यामि तेजोराशिं दिवाकरम् ॥ १२.३३९.५३ ॥
ତେଣୁ ଯୋଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଏହି ଦେହରୂପୀ ଘରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ବାୟୁରୂପ ହୋଇ ତେଜୋରାଶି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।
12.339.54
न ह्येप क्षयतां याति सोमः सुरगणैर्यथा ।
कम्पितः पतते भूमिं पुनश्चैवाधिरोहति ॥ १२.३३९.५४ ॥
ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କମ୍ପିତ ଚନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ି ପୁନର୍ବାର ଉପରକୁ ଉଠେ, ସେହିପରି ଏହା (ସୋମ) କ୍ଷୟ ପାଏ ନାହିଁ।
12.339.55
क्षीयते हि सदा सोमः पुनश्चैवाभिपूर्यते ।
नेच्छाम्येवं विदित्वैते ह्रासवृद्धी पुनः पुनः ॥ १२.३३९.५५ ॥
ଚନ୍ଦ୍ର ସର୍ବଦା କ୍ଷୟ ପାଏ, ପୁଣି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଏହି କ୍ଷୟ ଓ ବୃଦ୍ଧିକୁ ବାରମ୍ବାର ଜାଣି ମୁଁ ଏପରି ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ।
12.339.56
रविस्तु संतापयते लोकान्रश्मिभिरुल्बणैः ।
सर्वतस्तेज आदत्ते नित्यमक्षयमण्डलः ॥ १२.३३९.५६ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜର ପ୍ରଚଣ୍ଡ କିରଣରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ତପ୍ତ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ମଣ୍ଡଳ ଅକ୍ଷୟ; ସେ ସର୍ବଦିଗରୁ ସଦା ତେଜ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
12.339.57
अतो मे रोचते गन्तुमादित्यं दीप्ततेजसम् ।
अत्र वत्स्यामि दुर्धर्षो निःसङ्गेनान्तरात्मना ॥ १२.३३९.५७ ॥
ତେଣୁ ଦୀପ୍ତ ତେଜ ଥିବା ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗେ। ଏଠାରେ ଅନାସକ୍ତ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ, ଅଜେୟ ହୋଇ ମୁଁ ବାସ କରିବି।
12.339.58
सूर्यस्यर सदने चाहं निक्षिप्येदं कलेवरम् ।
ऋषिभिः सह वत्स्यामि सौरं तेजोऽतिदुःसहं ॥ १२.३३९.५८ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆବାସରେ ଏହି ଦେହ ରଖି, ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ଅତି ଦୁଃସହ ସୌର ତେଜରେ ମୁଁ ବାସ କରିବି।
12.339.59
आपृच्छामि नगान्नागान्गिरीनुर्वी दिशो दश ।
देवदानवगन्धर्वान्पिशाचोरगराक्षसान् ॥ १२.३३९.५९ ॥
ପର୍ବତ, ନାଗ, ଗିରି, ପୃଥିବୀ ଓ ଦଶ ଦିଗରୁ ମୁଁ ବିଦାୟ ମାଗୁଛି; ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ଉରଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ।
12.339.60
लोकेषु सर्वभूतानि प्रवेक्ष्यामि न संशयः ।
पश्यन्तु योगवीर्यं मे सर्वे देवाः सहर्षिभिः ॥ १२.३३९.६० ॥
ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଭୂତରେ ମୁଁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋର ଯୋଗବଳ ଦେଖନ୍ତୁ।
12.339.61
अथानुज्ञाप्य तमृषिं नारदं लोकविश्रुतम् ।
तस्मादनुज्ञां संप्राप्य जगाम पितरं प्रति ॥ १२.३३९.६१ ॥
ଏବେ ଲୋକବିଖ୍ୟାତ ସେହି ଋଷି ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ଅନୁମତି ନେଇ, ତାଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞା ପାଇ ସେ ପିତାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଗଲା।
12.339.62
सोऽभिवाद्य महात्मानं कृष्णद्वैपायनं मुनिम् ।
शुकः प्रदक्षिणं कृत्वा कृष्णमापृष्टवान्मुनिम् ॥ १२.३३९.६२ ॥
ସେହି ମହାତ୍ମା ମୁନି କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶୁକ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ମୁନି କୃଷ୍ଣଙ୍କଠାରୁ ବିଦାୟ ମାଗିଲେ।
12.339.63
श्रुत्वा चर्षिस्तद्वचनं शुकस्य ।
प्रीतो महात्मा पुनराह चैनम्।
भोभो पुत्र स्थीयतां तावदद्य ।
यावच्चक्षुः प्रीणयामि त्वदर्थे ॥ १२.३३९.६३ ॥
ଶୁକଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମହାତ୍ମା ଋଷି ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପୁତ୍ର, ଆଜି କିଛି ସମୟ ରୁହ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ପାଇଁ ମୋ ଆଖି ତୃପ୍ତ ନ ହୁଏ।”
12.339.64
निरपेक्षः शुको भूत्वा निःस्नेहो मुक्तसंशयः ।
मोक्षमेवानुसंचिन्त्य गमनाय मनो दधे ॥ १२.३३९.६४ ॥
ନିରପେକ୍ଷ, ସ୍ନେହରହିତ ଓ ସଂଶୟମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶୁକ କେବଳ ମୋକ୍ଷକୁ ଚିନ୍ତା କରି ଯିବାକୁ ମନ ସ୍ଥିର କଲେ।
12.339.65
पितरं स परित्यज्य जगाम मुनिसत्तमः ।
कैलासपृष्ठं विपुलं सिद्धसङ्घनिषेवितम् ॥ १२.३३९.६५ ॥
ପିତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧ ସମୂହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ବିଶାଳ କୈଳାସ ଶିଖର ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।