Mahābhārata · Adhyāya 12.339
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.339.1
सुखदुःखविपर्यासो यदा समनुपद्यते ।
नैनं प्रज्ञा सुनीतं वा त्रायते नापि पौरुषम् ॥ १२.३३९.१ ॥
Cuando sobreviene la inversión de placer y dolor, ni la sabiduría, ni la buena conducta planeada, ni el esfuerzo humano lo protegen.
12.339.2
स्वभावाद्यत्नमातिष्ठेद्यत्नवान्नावसीदति ।
जरामरणरोगेभ्यः प्रियमात्मानमुद्धरेत् ॥ १२.३३९.२ ॥
Uno debe esforzarse por naturaleza; el hombre diligente no se hunde. De la vejez, la muerte y la enfermedad debe rescatar su querido yo.
12.339.3
रुजन्ति हि शरीराणि रोगाः शारीरमानसाः ।
सायका इव तीक्ष्णाग्राः प्रयुक्ता दृढधन्विभिः ॥ १२.३३९.३ ॥
En efecto, las enfermedades, corporales y mentales, afligen los cuerpos como flechas de punta afilada disparadas por arqueros firmes.
12.339.4
व्यथितस्य विधित्साभिस्त्रस्यतो जीवितैषिणः ।
अवशस्य विनाशाय शरीरमपकृष्यते ॥ १२.३३९.४ ॥
El cuerpo del afligido, del asustado, del que desea vivir, del indefenso, es arrastrado hacia la destrucción.
12.339.5
स्रवन्ति न निवर्तन्ते स्रोतांसि सरितामिव ।
आयुरादाय मर्त्यानां रात्र्यहानि पुनः पुनः ॥ १२.३३९.५ ॥
Fluyen y no retroceden, como las corrientes de los ríos; arrebatando la vida de los mortales, las noches y los días, una y otra vez.
12.339.6
व्यत्ययो ह्ययमत्यन्तं पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः ।
जातान्मर्त्याञ्जरयति निमेषान्नावतिष्ठते ॥ १२.३३९.६ ॥
Esta alternancia de las quincenas claras y oscuras es verdaderamente constante; desgasta a los mortales nacidos y no se detiene ni un instante.
12.339.7
सुखदुःखानि भूतानामजरो जरयत्यसौ ।
आदित्यो ह्यस्तमभ्येति पुनः पुनरुदेति च ॥ १२.३३९.७ ॥
El inmortal envejece los placeres y dolores de los seres; el sol, en verdad, se dirige al ocaso y vuelve a surgir una y otra vez.
12.339.8
अदृष्टपूर्वानादाय भावानपरिशङ्कितान् ।
इष्टानिष्टान्मनुष्याणामस्तं गच्छन्ति रात्रयः ॥ १२.३३९.८ ॥
Llevando estados nunca vistos antes ni sospechados, las noches se dirigen al ocaso, cargando lo deseado y lo no deseado de los hombres.
12.339.9
योयदिच्छेद्यथाकाममयत्नाच्च तदाप्नुयात् ।
यदि स्यान्न पराधीनं पुरुषस्य क्रियाफलम् ॥ १२.३३९.९ ॥
Quien desea algo, según su deseo, lo obtendría sin esfuerzo, si el fruto de la acción del hombre no dependiera de otro.
12.339.10
संयताश्च हि दक्षाश्च मतिमन्तश्च मानवाः ।
दृश्यन्ते निष्फलाः सन्तः प्रहीणाः सर्वकर्मभिः ॥ १२.३३९.१० ॥
Los hombres dominados, hábiles e inteligentes se ven infructuosos, privados de todas sus acciones.
12.339.11
अपरे बालिशाः सन्तो निर्गुणाः पुरुषाधमाः ।
अशुभैरपि संयुक्ता दृश्यन्ते सर्वकामिनः ॥ १२.३३९.११ ॥
Otros, necios, carentes de virtud, los más bajos de los hombres, se ven con todos sus deseos cumplidos, aun unidos a cosas inauspiciosas.
12.339.12
भूतानामपरः कश्चिद्धिंसायां सततोत्थितः ।
वञ्चनायां च लोकस्य स सुखेष्वेव जीर्यते ॥ १२.३३९.१२ ॥
Entre los seres hay otro que siempre se empeña en la violencia y en engañar al mundo; envejece justamente entre placeres.
12.339.13
अचेष्टमानमासीनं श्रीः कंचिदुपतिष्ठते ।
कश्चित्कर्मानुसृत्यान्यो नाप्राप्यमधिगच्छति ॥ १२.३३९.१३ ॥
A quien permanece sentado e inactivo, a veces le sirve la fortuna (Śrī); otro, siguiendo la acción, alcanza lo que no había conseguido.
12.339.14
अपराधं समाचक्ष्व पुरुषस्य स्वभावतः ।
शुक्रमन्यत्र संभूतं पुनरन्यत्र गच्छति ॥ १२.३३९.१४ ॥
Explica la falta que nace de la naturaleza del hombre: la simiente producida en un lugar vuelve a irse a otro.
12.339.15
तस्य योनौ प्रसक्तस्य गर्भो भवति वा न वा ।
आम्रपुष्पोपमा यस्य निर्वृत्तिरुपलभ्यते ॥ १२.३३९.१५ ॥
Si para el hombre entregado a la matriz se produce embarazo o no; su resultado se percibe como la flor del mango.
12.339.16
केषांचित्पुत्रकामानामनुसन्तानमिच्छताम् ।
सिद्धौ प्रयतमानानां न चाण्डमुपजायते ॥ १२.३३९.१६ ॥
A algunos que desean hijos, anhelan la continuidad de la línea y se esfuerzan por el éxito, no se les produce ningún huevo (semilla de descendencia).
12.339.17
गर्भाच्चोद्विजमानानां क्रुद्धादाशीविषादिव ।
आयुष्माञ्जायते पुत्रः कथं प्रेतः पितेव ह ॥ १२.३३९.१७ ॥
¿Cómo nace un hijo longevo para quienes, temerosos desde el mismo vientre, tiemblan como ante una serpiente irritada? Sería como un muerto, como su padre.
12.339.18
देवानिष्ट्वा तपस्तप्त्वा कृपणैः पुत्रगृद्धिभिः ।
दश मासान्परिधृता जायन्ते कुलपांसनाः ॥ १२.३३९.१८ ॥
Tras adorar a los dioses y practicar austeridades, llevados diez meses por hombres miserables ávidos de hijos, nacen los mancilladores de la familia.
12.339.19
अपरे धनधान्यानि भोगांश्च पितृसंचितान् ।
विपुलानभिजायन्ते लब्धास्तैरेव मङ्गलैः ॥ १२.३३९.१९ ॥
Otros nacen con riquezas, grano y placeres abundantes acumulados por sus antepasados, obtenidos por esas mismas acciones auspiciosas.
12.339.20
अन्योन्यं समभिप्रेत्य मैथुनस्य समागमे ।
उपद्रव इवाविष्टो योनिं गर्भः प्रपद्यते ॥ १२.३३९.२० ॥
Deseándose mutuamente, en el encuentro de la unión sexual, el embrión entra en el útero como si lo asaltara una aflicción.
12.339.21
शीर्णं परशरीराणि च्छिन्नबीजं शरीरिणम् ।
प्राणिनं प्राणंसरोधे मांसश्लेष्मविचेष्टितम् ॥ १२.३३९.२१ ॥
Los cuerpos ajenos se deterioran; la semilla, cortada, se convierte en un ser corpóreo que, cuando su aliento es obstruido, se agita en carne y flema.
12.339.22
निर्दग्धं परदेहेऽपि परदेहं चलाचलम् ।
विनश्यन्तं विनाशान्ते भावि नावमिवाहितम् ॥ १२.३३९.२२ ॥
Consumido en otro cuerpo, sin embargo inestable, se dirige a otro cuerpo; pereciendo al final de la destrucción, destinado a perecer, como algo puesto en una barca.
12.339.23
सङ्गत्या जठरे न्यस्तं रेतोबिन्दुमचेतनम् ।
केन यत्नेन जीवन्तं गर्भं त्वमिह पश्यसि ॥ १२.३३९.२३ ॥
La gota de semen inconsciente depositada en el vientre por la unión—¿con qué esfuerzo ves aquí vivo el embrión?
12.339.24
अन्नपानानि जीर्यन्ते यत्र भक्षाश्च भक्षिताः ।
तस्मिन्नेवोदरे गर्भः किं नान्नमिव जीर्यते ॥ १२.३३९.२४ ॥
En el mismo vientre donde se digieren la comida, la bebida y lo ingerido, ¿por qué el embrión no se digiere como el alimento?
12.339.25
गर्भे मूत्रपुरीषाणां स्वभावनियता गतिः ।
धारणे वा विसर्गे वा न कर्ता विद्यतेऽवशः ॥ १२.३३९.२५ ॥
En el útero, el movimiento de la orina y las heces está fijado por su propia naturaleza; no existe un agente impotente que los retenga o los expulse.
12.339.26
स्रवन्ति ह्युदराद्गर्भा जायमानास्तथा परे ।
आगमेन तथाऽन्येषां विनाश उपपद्यते ॥ १२.३३९.२६ ॥
Algunos embriones se desprenden ya del vientre, y otros perecen al nacer; y, de igual modo, la destrucción de otros sobreviene con su propia llegada.
12.339.27
एतस्माद्योनिसंबन्धाद्यो जीवः परिमुच्यते ।
प्रजां च लभते कांचित्पुनर्द्वन्द्वेषु सज्जति ॥ १२.३३९.२७ ॥
El ser vivo que se libera de este vínculo con el útero obtiene alguna descendencia y luego vuelve a aferrarse a los pares de opuestos.
12.339.28
स तस्य सहजातस्य सप्तमीं नवमीं दशाम् ।
प्राप्नुवन्ति ततः पञ्च न भवन्ति शतायुषः ॥ १२.३३९.२८ ॥
Alcanzan el séptimo y el noveno estado de aquel recién nacido; después de eso, cinco de ellos no llegan a vivir cien años.
12.339.29
नाभ्युत्थाने मनुष्याणां योगाः स्युर्नात्र संशयः ।
व्याधिभिश्च विमथ्यन्ते व्याधैः क्षुद्रमृगा इव ॥ १२.३३९.२९ ॥
En el desarrollo de los seres humanos pueden ocurrir ciertos sucesos, sin duda; y por las enfermedades son atormentados, como los pequeños ciervos por el cazador.
12.339.30
व्याधिभिर्भक्ष्यमाणानां त्यजतां विपुलं धनम् ।
वेदनां नापकर्षन्ति यतमानाश्चिकित्सकाः ॥ १२.३३९.३० ॥
El dolor de quienes son devorados por las enfermedades y abandonan grandes riquezas no lo alivian ni siquiera los médicos que se esfuerzan por ello.
12.339.31
ते चापि निपुणा वैद्याः कुशलाः संभृतौषधाः ।
व्याधिभिः परिकृष्यन्ते मृगा व्याधैरिवार्दिताः ॥ १२.३३९.३१ ॥
Incluso esos médicos hábiles y diestros, que han reunido sus medicinas, son arrastrados por las enfermedades, como ciervos acosados por cazadores.
12.339.32
ते पिबन्तः कषायांश्च सर्पीषि विविधानि च ।
दृश्यन्ते जरया भग्ना नगा नागैरिवोत्तमैः ॥ १२.३३९.३२ ॥
Aunque beben diversos cocimientos y mantequillas clarificadas, se les ve quebrados por la vejez, como árboles derribados por excelentes elefantes.
12.339.33
के वा भुवि चिकित्सन्ते रोगार्तान्मृगपक्षिणः ।
श्वापदानि दरिद्रांश्च प्रायो नार्ता भवन्ति ते ॥ १२.३३९.३३ ॥
¿Quién en la tierra cuida a los ciervos y aves afligidos por la enfermedad, a las bestias de presa y a los pobres? Casi siempre no están libres de sufrimiento.
12.339.34
पौरानपि दुराधर्षान्नृपतीनुग्रतेजसः ।
आक्रम्य खादन्ते रोगाः पशून्पशुपचा इव ॥ १२.३३९.३४ ॥
Las enfermedades, al atacar, devoran incluso a los ciudadanos y a los reyes de fulgor feroz e inexpugnables, como los pastores devoran al ganado.
12.339.35
इति लोकमनाक्रन्दं मोहशोकपरिप्लुतम् ।
स्रोतसा सहसा क्षिप्तं ह्रियमाणं बलीयसा ॥ १२.३३९.३५ ॥
Así, este mundo, sumergido en el engaño y el dolor, incapaz siquiera de lamentarse, es arrojado de repente a la corriente y arrastrado por la fuerza mayor.
12.339.36
न धनेन न राज्येन नोग्रेण तपसा तथा ।
स्वभावमतिवर्तन्ते ये नियुक्ताः शरीरिणः ॥ १२.३३९.३६ ॥
Ni con riqueza, ni con reino, ni con austeridad feroz, los seres encarnados sometidos a este orden trascienden su naturaleza.
12.339.37
न म्रियेरन्न जीर्येरन्सर्वे स्युः सर्वकामिनः ।
नाप्रियं प्रतिपश्येयुरुत्थानस्य फले सति ॥ १२.३३९.३७ ॥
Si hubiera fruto del esfuerzo, nadie moriría ni envejecería; todos tendrían cumplidos sus deseos y no verían nada desagradable.
12.339.38
उपर्युपरि लोकस्य सर्वो भवितुमीहते ।
यतते च यथाशक्ति न च तद्वर्तते तथा ॥ १२.३३९.३८ ॥
En el mundo todos aspiran a elevarse cada vez más y se esfuerzan según su poder, pero no sucede así.
12.339.39
ऐश्वर्यमदमत्तांश्च मत्तान्मद्यमदेन च ।
अप्रमत्ताश्च शूराश्च विक्रान्ताः पर्युपासते ॥ १२.३३९.३९ ॥
Se sirve a los embriagados por el orgullo del poder y a los ebrios de licor, y también a los vigilantes, a los héroes y a los valientes.
12.339.40
क्लेशाः प्रतिनिवर्तन्ते केषांचिदसमीक्षिताः ।
स्वंस्वं न पुनरन्येषां न किंचिदधिगम्यते ॥ १२.३३९.४० ॥
A algunos las aflicciones se retiran sin previsión, mientras que a otros nada de lo suyo vuelve a alcanzarse.
12.339.41
महच्च फलवैपम्यं दृश्यते कर्मसिद्धिषु ।
वहन्ति शिविकामन्ये यान्त्यन्ये शिविकागताः ॥ १२.३३९.४१ ॥
En el logro de las obras se ve una gran desigualdad de resultados: unos cargan la litera, mientras otros van sentados en literas.
12.339.42
सर्वेषामृद्धिकामानामन्ये रथपुरःसराः ।
मनुजाश्च गतस्त्रीकाः शतशो विविधाः स्त्रियः ॥ १२.३३९.४२ ॥
De todos los que desean prosperidad, unos van delante de los carros, algunos hombres carecen de esposas y otros tienen cientos de mujeres diversas.
12.339.43
द्वन्द्वारामेषु भूतेषु गच्छन्त्येकैकशो नराः ।
इदमन्यत्परं पश्य माऽत्र मोहं करिष्यसि ॥ १२.३३९.४३ ॥
Entre los seres que se deleitan en los pares de opuestos, los hombres van uno por uno. Mira esta otra verdad suprema; no te dejes llevar por la ilusión aquí.
12.339.44
त्यज धर्ममधर्मं च उभे सत्यानृते त्यज ।
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा येन त्यजसि तं त्यज ॥ १२.३३९.४४ ॥
Abandona el dharma y el adharma; abandona la verdad y la falsedad. Habiendo abandonado la verdad y la falsedad, abandona aquello por lo que abandonas.
12.339.45
एतत्ते परमं गुह्यमाख्यातमृषिसत्तम ।
येन देवाः परित्यज्य मर्त्यलोकं दिवं गताः ॥ १२.३३९.४५ ॥
Esto te ha sido revelado como el supremo secreto, oh mejor de los sabios, por el cual los dioses, abandonando el mundo mortal, fueron al cielo.
12.339.46
नारदस्य वचः श्रुत्वा शुकः परमबुद्धिमान् ।
संचिन्त्य मनसा धीरो निश्चयं नाध्यगच्छत ॥ १२.३३९.४६ ॥
Habiendo escuchado las palabras de Nārada, Śuka, supremamente sabio y firme, reflexionó profundamente en su mente, pero no llegó a una conclusión firme.
12.339.47
पुत्रदारैर्महान्क्लेशो विद्याम्नाये महाञ्छ्रमः ।
किंनु स्याच्छाश्वतं स्थानमल्पक्लेशं महोदयम् ॥ १२.३३९.४७ ॥
Gran aflicción proviene de hijos y esposas, y gran esfuerzo del estudio y la recitación de los Vedas. ¿Cuál sería entonces el lugar eterno, con poca aflicción y gran prosperidad?
12.339.48
ततो मुहूर्तं संचिन्त्य निश्चितां गतिमात्मनः ।
परावरज्ञो धर्मस्य परां नैःश्रेयसीं गतिम् ॥ १२.३३९.४८ ॥
Entonces, tras reflexionar un momento, él, que conocía lo superior y lo inferior, determinó el camino de su propio ser: la suprema senda de liberación del dharma.
12.339.49
कथं त्वहमसंश्लिष्टो गच्छेयं गतिमुत्तमाम् ।
नावर्तेयं यथा भूयो योनिसंसारसागरे ॥ १२.३३९.४९ ॥
¿Cómo, desapegado, podría alcanzar aquel camino supremo, para no volver a regresar al océano del saṃsāra y de los vientres?
12.339.50
परं भावं हि काङ्क्षामि यत्र नावर्तते पुनः ।
सर्वसङ्गान्परित्यज्य निश्चितो मनसा गतिम् ॥ १२.३३९.५० ॥
Deseo aquel estado supremo del que no se vuelve; abandonando todo apego, resuelto en la mente, a ese camino.
12.339.51
तत्र यास्यामि यत्रात्मा शर्म मेऽधिगमिष्यति ।
अक्षयश्चाव्ययश्चैव यत्र स्थास्यामि शाश्वतः ॥ १२.३३९.५१ ॥
Allí iré, donde mi alma hallará la paz; donde permaneceré imperecedero, inmutable y eterno.
12.339.52
न तु योगमृते शक्त्या प्राप्नुयां परमां गतिम् ।
अनुबन्धो विमुक्तस्य कर्मभिर्नोपपद्यते ॥ १२.३३९.५२ ॥
Sin el yoga no podría, por mi propia fuerza, alcanzar aquel camino supremo; y para quien está liberado no surge la atadura por las acciones.
12.339.53
यस्माद्योगं समास्थाय त्यक्त्वा गृहकलेवरम् ।
वायुभूतः प्रवेक्ष्यामि तेजोराशिं दिवाकरम् ॥ १२.३३९.५३ ॥
Por tanto, tomando el yoga y abandonando este cuerpo-casa, convertido en viento, entraré en el sol, masa de resplandor.
12.339.54
न ह्येप क्षयतां याति सोमः सुरगणैर्यथा ।
कम्पितः पतते भूमिं पुनश्चैवाधिरोहति ॥ १२.३३९.५४ ॥
Así como la luna, sacudida por las huestes de los dioses, cae a la tierra y de nuevo asciende, así este (Soma) no entra en la decadencia.
12.339.55
क्षीयते हि सदा सोमः पुनश्चैवाभिपूर्यते ।
नेच्छाम्येवं विदित्वैते ह्रासवृद्धी पुनः पुनः ॥ १२.३३९.५५ ॥
La luna siempre mengua y luego vuelve a llenarse. Habiendo conocido una y otra vez estas disminuciones y aumentos, no deseo que sea así.
12.339.56
रविस्तु संतापयते लोकान्रश्मिभिरुल्बणैः ।
सर्वतस्तेज आदत्ते नित्यमक्षयमण्डलः ॥ १२.३३९.५६ ॥
El sol abrasa los mundos con sus rayos feroces; su disco es imperecedero, y por todos lados absorbe sin cesar el resplandor.
12.339.57
अतो मे रोचते गन्तुमादित्यं दीप्ततेजसम् ।
अत्र वत्स्यामि दुर्धर्षो निःसङ्गेनान्तरात्मना ॥ १२.३३९.५७ ॥
Por eso me agrada ir al sol, de radiante resplandor. Aquí habitaré, invencible, con un ser interior libre de apego.
12.339.58
सूर्यस्यर सदने चाहं निक्षिप्येदं कलेवरम् ।
ऋषिभिः सह वत्स्यामि सौरं तेजोऽतिदुःसहं ॥ १२.३३९.५८ ॥
Depositando este cuerpo en la morada del sol, habitaré junto con los sabios en el resplandor solar, insoportable en extremo.
12.339.59
आपृच्छामि नगान्नागान्गिरीनुर्वी दिशो दश ।
देवदानवगन्धर्वान्पिशाचोरगराक्षसान् ॥ १२.३३९.५९ ॥
Me despido de las montañas, las serpientes, las colinas, la tierra y las diez direcciones; de los dioses, los dānavas, los gandharvas, los piśācas, los uragas y los rākṣasas.
12.339.60
लोकेषु सर्वभूतानि प्रवेक्ष्यामि न संशयः ।
पश्यन्तु योगवीर्यं मे सर्वे देवाः सहर्षिभिः ॥ १२.३३९.६० ॥
Entraré en todos los seres de los mundos, sin duda. Que todos los dioses, junto con los sabios, contemplen el poder de mi yoga.
12.339.61
अथानुज्ञाप्य तमृषिं नारदं लोकविश्रुतम् ।
तस्मादनुज्ञां संप्राप्य जगाम पितरं प्रति ॥ १२.३३९.६१ ॥
Entonces, tras despedirse del sabio Nārada, renombrado en los mundos, y obtenido su permiso, se dirigió hacia su padre.
12.339.62
सोऽभिवाद्य महात्मानं कृष्णद्वैपायनं मुनिम् ।
शुकः प्रदक्षिणं कृत्वा कृष्णमापृष्टवान्मुनिम् ॥ १२.३३९.६२ ॥
Tras inclinarse ante el sabio magnánimo Kṛṣṇa Dvaipāyana, Śuka lo circunvaló manteniéndolo a su derecha y pidió permiso al sabio Kṛṣṇa.
12.339.63
श्रुत्वा चर्षिस्तद्वचनं शुकस्य ।
प्रीतो महात्मा पुनराह चैनम्।
भोभो पुत्र स्थीयतां तावदद्य ।
यावच्चक्षुः प्रीणयामि त्वदर्थे ॥ १२.३३९.६३ ॥
Al oír las palabras de Śuka, el sabio magnánimo, complacido, volvió a hablarle: «¡Oh hijo, quédate ahora un poco, hasta que mis ojos se alegren por ti!».
12.339.64
निरपेक्षः शुको भूत्वा निःस्नेहो मुक्तसंशयः ।
मोक्षमेवानुसंचिन्त्य गमनाय मनो दधे ॥ १२.३३९.६४ ॥
Libre de expectativas y apego, liberado de la duda, Śuka pensó solo en la liberación y resolvió partir.
12.339.65
पितरं स परित्यज्य जगाम मुनिसत्तमः ।
कैलासपृष्ठं विपुलं सिद्धसङ्घनिषेवितम् ॥ १२.३३९.६५ ॥
Dejando a su padre, aquel mejor de los sabios se dirigió a la vasta cumbre del Kailāsa, frecuentada por multitudes de seres perfectos.