ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.339
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.339.1
सुखदुःखविपर्यासो यदा समनुपद्यते ।
नैनं प्रज्ञा सुनीतं वा त्रायते नापि पौरुषम् ॥ १२.३३९.१ ॥
ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਉਲਟ-ਫੇਰ ਜਦੋਂ ਆ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾ ਬੁੱਧੀ, ਨਾ ਚੰਗੀ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
12.339.2
स्वभावाद्यत्नमातिष्ठेद्यत्नवान्नावसीदति ।
जरामरणरोगेभ्यः प्रियमात्मानमुद्धरेत् ॥ १२.३३९.२ ॥
ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਹੀ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਢਹਿੰਦਾ ਨਹੀਂ। ਬੁਢਾਪੇ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਉਬਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.339.3
रुजन्ति हि शरीराणि रोगाः शारीरमानसाः ।
सायका इव तीक्ष्णाग्राः प्रयुक्ता दृढधन्विभिः ॥ १२.३३९.३ ॥
ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਗ ਦੁਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ, ਦ੍ਰਿੜ ਧਨੁਖਧਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਵਾਂਗ।
12.339.4
व्यथितस्य विधित्साभिस्त्रस्यतो जीवितैषिणः ।
अवशस्य विनाशाय शरीरमपकृष्यते ॥ १२.३३९.४ ॥
ਦੁਖੀ, ਡਰੇ ਹੋਏ, ਜੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਬੇਬੱਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.339.5
स्रवन्ति न निवर्तन्ते स्रोतांसि सरितामिव ।
आयुरादाय मर्त्यानां रात्र्यहानि पुनः पुनः ॥ १२.३३९.५ ॥
ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਾਂਗ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੁੜਦੇ ਨਹੀਂ; ਰਾਤਾਂ ਅਤੇ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੋਹਦੇ ਹਨ।
12.339.6
व्यत्ययो ह्ययमत्यन्तं पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः ।
जातान्मर्त्याञ्जरयति निमेषान्नावतिष्ठते ॥ १२.३३९.६ ॥
ਸ਼ੁਕਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਹੈ; ਇਹ ਜੰਮੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਢਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦਾ।
12.339.7
सुखदुःखानि भूतानामजरो जरयत्यसौ ।
आदित्यो ह्यस्तमभ्येति पुनः पुनरुदेति च ॥ १२.३३९.७ ॥
ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ; ਉਹ ਅਜਰ (ਸੂਰਜ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਜ਼ਰੂਰ ਅਸਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
12.339.8
अदृष्टपूर्वानादाय भावानपरिशङ्कितान् ।
इष्टानिष्टान्मनुष्याणामस्तं गच्छन्ति रात्रयः ॥ १२.३३९.८ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੀਆਂ, ਅਣਸ਼ੰਕਿਤ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਟ-ਅਨਿਸ਼ਟ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰਾਤਾਂ ਅਸਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
12.339.9
योयदिच्छेद्यथाकाममयत्नाच्च तदाप्नुयात् ।
यदि स्यान्न पराधीनं पुरुषस्य क्रियाफलम् ॥ १२.३३९.९ ॥
ਜੋ ਜੋ ਚਾਹੇ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਿਨਾਂ ਯਤਨ ਹੀ ਉਹ ਪਾ ਲੈਂਦਾ — ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਾ ਹੁੰਦਾ।
12.339.10
संयताश्च हि दक्षाश्च मतिमन्तश्च मानवाः ।
दृश्यन्ते निष्फलाः सन्तः प्रहीणाः सर्वकर्मभिः ॥ १२.३३९.१० ॥
ਸੰਜਮੀ, ਦਕ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਬੇਫਲ, ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
12.339.11
अपरे बालिशाः सन्तो निर्गुणाः पुरुषाधमाः ।
अशुभैरपि संयुक्ता दृश्यन्ते सर्वकामिनः ॥ १२.३३९.११ ॥
ਹੋਰ — ਮੂਰਖ, ਗੁਣਹੀਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਚ — ਅਸ਼ੁਭਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
12.339.12
भूतानामपरः कश्चिद्धिंसायां सततोत्थितः ।
वञ्चनायां च लोकस्य स सुखेष्वेव जीर्यते ॥ १२.३३९.१२ ॥
ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਠੱਗਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੀਰਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.339.13
अचेष्टमानमासीनं श्रीः कंचिदुपतिष्ठते ।
कश्चित्कर्मानुसृत्यान्यो नाप्राप्यमधिगच्छति ॥ १२.३३९.१३ ॥
ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਬੈਠੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਸ਼੍ਰੀ ਆਪ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਰਮ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
12.339.14
अपराधं समाचक्ष्व पुरुषस्य स्वभावतः ।
शुक्रमन्यत्र संभूतं पुनरन्यत्र गच्छति ॥ १२.३३९.१४ ॥
ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਦੋਸ਼ ਦੱਸੋ; ਇੱਕ ਥਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.339.15
तस्य योनौ प्रसक्तस्य गर्भो भवति वा न वा ।
आम्रपुष्पोपमा यस्य निर्वृत्तिरुपलभ्यते ॥ १२.३३९.१५ ॥
ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਉਸ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਗਰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ; ਅੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਰਗਾ ਜਿਸਦਾ ਫਲ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
12.339.16
केषांचित्पुत्रकामानामनुसन्तानमिच्छताम् ।
सिद्धौ प्रयतमानानां न चाण्डमुपजायते ॥ १२.३३९.१६ ॥
ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਵੰਸ਼ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ, ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਅੰਡ (ਸੰਤਾਨ ਬੀਜ) ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.339.17
गर्भाच्चोद्विजमानानां क्रुद्धादाशीविषादिव ।
आयुष्माञ्जायते पुत्रः कथं प्रेतः पितेव ह ॥ १२.३३९.१७ ॥
ਗਰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧੀ ਸੱਪ ਤੋਂ ਡਰਨ ਵਾਂਗ ਡਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਜੰਮੇ? ਉਹ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।
12.339.18
देवानिष्ट्वा तपस्तप्त्वा कृपणैः पुत्रगृद्धिभिः ।
दश मासान्परिधृता जायन्ते कुलपांसनाः ॥ १२.३३९.१८ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਯਜਨ ਕਰਕੇ, ਤਪ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰ-ਲਾਲਚੀ ਕੰਗਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਸ ਮਹੀਨੇ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ, ਕੁਲ ਨੂੰ ਕਲੰਕ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜੰਮਦੇ ਹਨ।
12.339.19
अपरे धनधान्यानि भोगांश्च पितृसंचितान् ।
विपुलानभिजायन्ते लब्धास्तैरेव मङ्गलैः ॥ १२.३३९.१९ ॥
ਹੋਰ ਕਈ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਚਿਤ ਕੀਤੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਅਤੇ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਗਲ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ।
12.339.20
अन्योन्यं समभिप्रेत्य मैथुनस्य समागमे ।
उपद्रव इवाविष्टो योनिं गर्भः प्रपद्यते ॥ १२.३३९.२० ॥
ਆਪਸੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਥੁਨ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਗਰਭ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.339.21
शीर्णं परशरीराणि च्छिन्नबीजं शरीरिणम् ।
प्राणिनं प्राणंसरोधे मांसश्लेष्मविचेष्टितम् ॥ १२.३३९.२१ ॥
ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਜੀਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਬੀਜ ਕੱਟ ਕੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਸਾਹ ਰੁਕਣ ਤੇ ਉਹ ਮਾਸ ਤੇ ਬਲਗਮ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦਾ ਹੈ।
12.339.22
निर्दग्धं परदेहेऽपि परदेहं चलाचलम् ।
विनश्यन्तं विनाशान्ते भावि नावमिवाहितम् ॥ १२.३३९.२२ ॥
ਦੂਜੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਸੜ ਕੇ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਚੰਚਲ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਦੇਹ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਕਿਸ਼ਤੀ ਤੇ ਰੱਖੇ ਵਾਂਗ।
12.339.23
सङ्गत्या जठरे न्यस्तं रेतोबिन्दुमचेतनम् ।
केन यत्नेन जीवन्तं गर्भं त्वमिह पश्यसि ॥ १२.३३९.२३ ॥
ਸੰਗ ਨਾਲ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਅਚੇਤਨ ਵੀਰਜ ਬਿੰਦੂ—ਕਿਸ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਜੀਉਂਦਾ ਗਰਭ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ?
12.339.24
अन्नपानानि जीर्यन्ते यत्र भक्षाश्च भक्षिताः ।
तस्मिन्नेवोदरे गर्भः किं नान्नमिव जीर्यते ॥ १२.३३९.२४ ॥
ਅੰਨ-ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਖਾਧੇ ਭੋਜਨ ਜਿਸ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਜੀਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਅੰਨ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜੀਰਦਾ?
12.339.25
गर्भे मूत्रपुरीषाणां स्वभावनियता गतिः ।
धारणे वा विसर्गे वा न कर्ता विद्यतेऽवशः ॥ १२.३३९.२५ ॥
ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਮੂਤਰ ਅਤੇ ਮਲ ਦੀ ਗਤੀ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਯਤ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਣ ਜਾਂ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
12.339.26
स्रवन्ति ह्युदराद्गर्भा जायमानास्तथा परे ।
आगमेन तथाऽन्येषां विनाश उपपद्यते ॥ १२.३३९.२६ ॥
ਕੁਝ ਗਰਭ ਪੇਟ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.339.27
एतस्माद्योनिसंबन्धाद्यो जीवः परिमुच्यते ।
प्रजां च लभते कांचित्पुनर्द्वन्द्वेषु सज्जति ॥ १२.३३९.२७ ॥
ਇਸ ਯੋਨੀ-ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਜੋ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਵੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.339.28
स तस्य सहजातस्य सप्तमीं नवमीं दशाम् ।
प्राप्नुवन्ति ततः पञ्च न भवन्ति शतायुषः ॥ १२.३३९.२८ ॥
ਉਹ ਉਸ ਸਹਜਾਤ (ਜਨਮੇ ਬਾਲ) ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਤੇ ਨੌਵੀਂ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
12.339.29
नाभ्युत्थाने मनुष्याणां योगाः स्युर्नात्र संशयः ।
व्याधिभिश्च विमथ्यन्ते व्याधैः क्षुद्रमृगा इव ॥ १२.३३९.२९ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਉੱਠਣ (ਵਧਣ) ਵਿੱਚ ਯੋਗ (ਸੰਯੋਗ/ਘਟਨਾਵਾਂ) ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਨਹੀਂ; ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਛੋਟੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਵਾਂਗ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.339.30
व्याधिभिर्भक्ष्यमाणानां त्यजतां विपुलं धनम् ।
वेदनां नापकर्षन्ति यतमानाश्चिकित्सकाः ॥ १२.३३९.३० ॥
ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਖਾਏ ਜਾ ਰਹਿਆਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਧਨ ਛੱਡ ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ, ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਵੈਦ ਵੀ ਘਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
12.339.31
ते चापि निपुणा वैद्याः कुशलाः संभृतौषधाः ।
व्याधिभिः परिकृष्यन्ते मृगा व्याधैरिवार्दिताः ॥ १२.३३९.३१ ॥
ਉਹ ਨਿਪੁੰਨ, ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੈਦ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ ਹਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਰੋਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.339.32
ते पिबन्तः कषायांश्च सर्पीषि विविधानि च ।
दृश्यन्ते जरया भग्ना नगा नागैरिवोत्तमैः ॥ १२.३३९.३२ ॥
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਸ਼ਾਏ ਅਤੇ ਘਿਓ ਪੀਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਟੁੱਟੇ ਰੁੱਖ।
12.339.33
के वा भुवि चिकित्सन्ते रोगार्तान्मृगपक्षिणः ।
श्वापदानि दरिद्रांश्च प्रायो नार्ता भवन्ति ते ॥ १२.३३९.३३ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਿਰਨਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਅਕਸਰ ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
12.339.34
पौरानपि दुराधर्षान्नृपतीनुग्रतेजसः ।
आक्रम्य खादन्ते रोगाः पशून्पशुपचा इव ॥ १२.३३९.३४ ॥
ਰੋਗ ਨਗਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਅਜੇਤੂ, ਉਗ੍ਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
12.339.35
इति लोकमनाक्रन्दं मोहशोकपरिप्लुतम् ।
स्रोतसा सहसा क्षिप्तं ह्रियमाणं बलीयसा ॥ १२.३३९.३५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾ, ਵਿਰਲਾਪ ਵੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਅਚਾਨਕ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾ ਕੇ ਬਲਵਾਨ ਦੁਆਰਾ ਰੋੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
12.339.36
न धनेन न राज्येन नोग्रेण तपसा तथा ।
स्वभावमतिवर्तन्ते ये नियुक्ताः शरीरिणः ॥ १२.३३९.३६ ॥
ਧਨ ਨਾਲ, ਰਾਜ ਨਾਲ ਜਾਂ ਉਗ੍ਰ ਤਪ ਨਾਲ ਵੀ ਜਿਹੜੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਇਸ ਨਿਯਮ ਅਧੀਨ ਨਿਯੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਲੰਘ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
12.339.37
न म्रियेरन्न जीर्येरन्सर्वे स्युः सर्वकामिनः ।
नाप्रियं प्रतिपश्येयुरुत्थानस्य फले सति ॥ १२.३३९.३७ ॥
ਜੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਫਲ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਸਭ ਨਾ ਮਰਦੇ, ਨਾ ਬੁੱਢੇ ਹੁੰਦੇ, ਸਭ ਦੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਅਪ੍ਰਿਯ ਨਾ ਦੇਖਦੇ।
12.339.38
उपर्युपरि लोकस्य सर्वो भवितुमीहते ।
यतते च यथाशक्ति न च तद्वर्तते तथा ॥ १२.३३९.३८ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕੋਈ ਉੱਪਰੋਂ ਉੱਪਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਤਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.339.39
ऐश्वर्यमदमत्तांश्च मत्तान्मद्यमदेन च ।
अप्रमत्ताश्च शूराश्च विक्रान्ताः पर्युपासते ॥ १२.३३९.३९ ॥
ਐਸ਼ਵਰਜ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ, ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਤਵਾਲਿਆਂ ਦੀ, ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨ, ਸੂਰਮਿਆਂ ਤੇ ਪਰਾਕਰਮੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.339.40
क्लेशाः प्रतिनिवर्तन्ते केषांचिदसमीक्षिताः ।
स्वंस्वं न पुनरन्येषां न किंचिदधिगम्यते ॥ १२.३३९.४० ॥
ਕਿਸੇ-ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪੋ-ਆਪਣਾ ਕੁਝ ਵੀ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
12.339.41
महच्च फलवैपम्यं दृश्यते कर्मसिद्धिषु ।
वहन्ति शिविकामन्ये यान्त्यन्ये शिविकागताः ॥ १२.३३९.४१ ॥
ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਵਿਖਮ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ: ਕੋਈ ਪਾਲਕੀ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਪਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.339.42
सर्वेषामृद्धिकामानामन्ये रथपुरःसराः ।
मनुजाश्च गतस्त्रीकाः शतशो विविधाः स्त्रियः ॥ १२.३३९.४२ ॥
ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਰੱਥਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਸੈਂਕੜੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
12.339.43
द्वन्द्वारामेषु भूतेषु गच्छन्त्येकैकशो नराः ।
इदमन्यत्परं पश्य माऽत्र मोहं करिष्यसि ॥ १२.३३९.४३ ॥
ਦਵੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੋਰ ਪਰਮ ਸੱਚ ਵੇਖੋ, ਇੱਥੇ ਮੋਹ ਨਾ ਕਰੋ।
12.339.44
त्यज धर्ममधर्मं च उभे सत्यानृते त्यज ।
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा येन त्यजसि तं त्यज ॥ १२.३३९.४४ ॥
ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ; ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ। ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ।
12.339.45
एतत्ते परमं गुह्यमाख्यातमृषिसत्तम ।
येन देवाः परित्यज्य मर्त्यलोकं दिवं गताः ॥ १२.३३९.४५ ॥
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਦੱਸੀ ਗਈ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਮਰਤਲੋਕ ਛੱਡ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਏ।
12.339.46
नारदस्य वचः श्रुत्वा शुकः परमबुद्धिमान् ।
संचिन्त्य मनसा धीरो निश्चयं नाध्यगच्छत ॥ १२.३३९.४६ ॥
ਨਾਰਦ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰਮ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਧੀਰ ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ।
12.339.47
पुत्रदारैर्महान्क्लेशो विद्याम्नाये महाञ्छ्रमः ।
किंनु स्याच्छाश्वतं स्थानमल्पक्लेशं महोदयम् ॥ १२.३३९.४७ ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਕਰਕੇ ਵੱਡਾ ਕਲੇਸ਼ ਹੈ; ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਹੈ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਕਲੇਸ਼ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਉੱਨਤੀ ਵਾਲਾ ਸਦੀਵੀ ਟਿਕਾਣਾ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
12.339.48
ततो मुहूर्तं संचिन्त्य निश्चितां गतिमात्मनः ।
परावरज्ञो धर्मस्य परां नैःश्रेयसीं गतिम् ॥ १२.३३९.४८ ॥
ਫਿਰ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਪਰਾਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਰਮ ਨੈਂਸ਼੍ਰੇਯਸੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਗਤੀ ਵਜੋਂ ਠਹਿਰਾਇਆ।
12.339.49
कथं त्वहमसंश्लिष्टो गच्छेयं गतिमुत्तमाम् ।
नावर्तेयं यथा भूयो योनिसंसारसागरे ॥ १२.३३९.४९ ॥
ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਅਸੰਲਗਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਨਮ-ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ?
12.339.50
परं भावं हि काङ्क्षामि यत्र नावर्तते पुनः ।
सर्वसङ्गान्परित्यज्य निश्चितो मनसा गतिम् ॥ १२.३३९.५० ॥
ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਉਸ ਪਰਮ ਭਾਵ ਦੀ ਮੈਂ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਕਤੀਆਂ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮਨ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਗਤੀ ਨੂੰ.
12.339.51
तत्र यास्यामि यत्रात्मा शर्म मेऽधिगमिष्यति ।
अक्षयश्चाव्ययश्चैव यत्र स्थास्यामि शाश्वतः ॥ १२.३३९.५१ ॥
ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇਗੀ ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਅਕਸ਼ਯ, ਅਵਯਯ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਂਗਾ ਉੱਥੇ।
12.339.52
न तु योगमृते शक्त्या प्राप्नुयां परमां गतिम् ।
अनुबन्धो विमुक्तस्य कर्मभिर्नोपपद्यते ॥ १२.३३९.५२ ॥
ਯੋਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਮੁਕਤ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.339.53
यस्माद्योगं समास्थाय त्यक्त्वा गृहकलेवरम् ।
वायुभूतः प्रवेक्ष्यामि तेजोराशिं दिवाकरम् ॥ १२.३३९.५३ ॥
ਇਸ ਲਈ ਯੋਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਇਸ ਦੇਹ-ਰੂਪੀ ਘਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਵਾਯੂ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਤੇਜ ਦੇ ਪੁੰਜ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।
12.339.54
न ह्येप क्षयतां याति सोमः सुरगणैर्यथा ।
कम्पितः पतते भूमिं पुनश्चैवाधिरोहति ॥ १२.३३९.५४ ॥
ਦੇਵਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਚੰਦਰਮਾ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਫਿਰ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ (ਸੋਮ) ਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.339.55
क्षीयते हि सदा सोमः पुनश्चैवाभिपूर्यते ।
नेच्छाम्येवं विदित्वैते ह्रासवृद्धी पुनः पुनः ॥ १२.३३९.५५ ॥
ਚੰਦਰਮਾ ਸਦਾ ਘਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਣ ਅਤੇ ਵਧਣ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
12.339.56
रविस्तु संतापयते लोकान्रश्मिभिरुल्बणैः ।
सर्वतस्तेज आदत्ते नित्यमक्षयमण्डलः ॥ १२.३३९.५६ ॥
ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਮੰਡਲ ਅਕਸ਼ੈ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਸਦਾ ਤੇਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.339.57
अतो मे रोचते गन्तुमादित्यं दीप्ततेजसम् ।
अत्र वत्स्यामि दुर्धर्षो निःसङ्गेनान्तरात्मना ॥ १२.३३९.५७ ॥
ਇਸ ਲਈ ਦੀਪਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਆਦਿੱਤ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨਿਰਲੇਪ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨਾਲ, ਅਜਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਵੱਸਾਂਗਾ।
12.339.58
सूर्यस्यर सदने चाहं निक्षिप्येदं कलेवरम् ।
ऋषिभिः सह वत्स्यामि सौरं तेजोऽतिदुःसहं ॥ १२.३३९.५८ ॥
ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਰੀਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅਤਿ ਅਸਹਿ ਸੌਰ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵੱਸਾਂਗਾ।
12.339.59
आपृच्छामि नगान्नागान्गिरीनुर्वी दिशो दश ।
देवदानवगन्धर्वान्पिशाचोरगराक्षसान् ॥ १२.३३९.५९ ॥
ਪਰਬਤਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਪਹਾੜੀਆਂ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਵਿਦਾ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ; ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ, ਉਰਗਾਂ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਵੀ।
12.339.60
लोकेषु सर्वभूतानि प्रवेक्ष्यामि न संशयः ।
पश्यन्तु योगवीर्यं मे सर्वे देवाः सहर्षिभिः ॥ १२.३३९.६० ॥
ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮੇਰੀ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖਣ।
12.339.61
अथानुज्ञाप्य तमृषिं नारदं लोकविश्रुतम् ।
तस्मादनुज्ञां संप्राप्य जगाम पितरं प्रति ॥ १२.३३९.६१ ॥
ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਨੁਮਤੀ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
12.339.62
सोऽभिवाद्य महात्मानं कृष्णद्वैपायनं मुनिम् ।
शुकः प्रदक्षिणं कृत्वा कृष्णमापृष्टवान्मुनिम् ॥ १२.३३९.६२ ॥
ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਮੁਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵਿਦਾਈ ਮੰਗੀ।
12.339.63
श्रुत्वा चर्षिस्तद्वचनं शुकस्य ।
प्रीतो महात्मा पुनराह चैनम्।
भोभो पुत्र स्थीयतां तावदद्य ।
यावच्चक्षुः प्रीणयामि त्वदर्थे ॥ १२.३३९.६३ ॥
ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਬੋਲੇ, “ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਅੱਜ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਠਹਿਰ; ਜਦ ਤੱਕ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਾ ਹੋਣ।”
12.339.64
निरपेक्षः शुको भूत्वा निःस्नेहो मुक्तसंशयः ।
मोक्षमेवानुसंचिन्त्य गमनाय मनो दधे ॥ १२.३३९.६४ ॥
ਨਿਰਪੇਖ, ਸਨੇਹਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਸ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਕੇਵਲ ਮੋਕਸ਼ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ।
12.339.65
पितरं स परित्यज्य जगाम मुनिसत्तमः ।
कैलासपृष्ठं विपुलं सिद्धसङ्घनिषेवितम् ॥ १२.३३९.६५ ॥
ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀਸ਼ਰੇਸ਼ਟ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।