મહાભારત · અધ્યાય 12.339
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.339.1
सुखदुःखविपर्यासो यदा समनुपद्यते ।
नैनं प्रज्ञा सुनीतं वा त्रायते नापि पौरुषम् ॥ १२.३३९.१ ॥
સુખ-દુઃખનો ઉલટફેર જ્યારે આવી પડે છે, ત્યારે બુદ્ધિ, સારી યોજના કે પુરુષાર્થ તેને બચાવી શકતાં નથી.
12.339.2
स्वभावाद्यत्नमातिष्ठेद्यत्नवान्नावसीदति ।
जरामरणरोगेभ्यः प्रियमात्मानमुद्धरेत् ॥ १२.३३९.२ ॥
સ્વભાવથી જ પ્રયત્ન કરવો; પ્રયત્નશીલ માણસ હારતો નથી. ઘડપણ, મૃત્યુ અને રોગથી પોતાના પ્રિય આત્માનો ઉદ્ધાર કરવો.
12.339.3
रुजन्ति हि शरीराणि रोगाः शारीरमानसाः ।
सायका इव तीक्ष्णाग्राः प्रयुक्ता दृढधन्विभिः ॥ १२.३३९.३ ॥
શરીરોને રોગો પીડે છે; શારીરિક અને માનસિક રોગો, દૃઢ ધનુર્ધરોએ છોડેલા તીક્ષ્ણ બાણો જેવા.
12.339.4
व्यथितस्य विधित्साभिस्त्रस्यतो जीवितैषिणः ।
अवशस्य विनाशाय शरीरमपकृष्यते ॥ १२.३३९.४ ॥
દુઃખી, ડરેલા, જીવવાની ઇચ્છા રાખતા, લાચાર માણસનું શરીર વિનાશ માટે ખેંચી લેવાય છે.
12.339.5
स्रवन्ति न निवर्तन्ते स्रोतांसि सरितामिव ।
आयुरादाय मर्त्यानां रात्र्यहानि पुनः पुनः ॥ १२.३३९.५ ॥
નદીઓના પ્રવાહની જેમ વહે છે, પાછા ફરતા નથી; રાત અને દિવસ મનુષ્યોનું આયુષ્ય વારંવાર હરી લે છે.
12.339.6
व्यत्ययो ह्ययमत्यन्तं पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः ।
जातान्मर्त्याञ्जरयति निमेषान्नावतिष्ठते ॥ १२.३३९.६ ॥
શુક્લ અને કૃષ્ણ પક્ષનો આ ફેરફાર ખરેખર સતત છે; તે જન્મેલા મનુષ્યોને જીર્ણ કરે છે, એક નિમેષ પણ રોકાતો નથી.
12.339.7
सुखदुःखानि भूतानामजरो जरयत्यसौ ।
आदित्यो ह्यस्तमभ्येति पुनः पुनरुदेति च ॥ १२.३३९.७ ॥
પ્રાણીઓનાં સુખ-દુઃખ; તે અજર (સૂર્ય) તેમને જીર્ણ કરે છે. સૂર્ય ચોક્કસ અસ્ત તરફ જાય છે અને ફરી ફરી ઉદય પામે છે.
12.339.8
अदृष्टपूर्वानादाय भावानपरिशङ्कितान् ।
इष्टानिष्टान्मनुष्याणामस्तं गच्छन्ति रात्रयः ॥ १२.३३९.८ ॥
પહેલાં ક્યારેય ન જોયેલી, અશંકિત સ્થિતિઓ લઈને, મનુષ્યોનાં ઇષ્ટ-અનિષ્ટ વહન કરીને રાત્રિઓ અસ્ત તરફ જાય છે.
12.339.9
योयदिच्छेद्यथाकाममयत्नाच्च तदाप्नुयात् ।
यदि स्यान्न पराधीनं पुरुषस्य क्रियाफलम् ॥ १२.३३९.९ ॥
જે જે ઇચ્છે, ઇચ્છા મુજબ, પ્રયત્ન વિના જ તે મેળવે — જો પુરુષના કર્મફળ બીજાને અધીન ન હોય તો.
12.339.10
संयताश्च हि दक्षाश्च मतिमन्तश्च मानवाः ।
दृश्यन्ते निष्फलाः सन्तः प्रहीणाः सर्वकर्मभिः ॥ १२.३३९.१० ॥
સંયમી, દક્ષ અને બુદ્ધિમાન મનુષ્યો પણ નિષ્ફળ, સર્વ કર્મોથી વંચિત દેખાય છે.
12.339.11
अपरे बालिशाः सन्तो निर्गुणाः पुरुषाधमाः ।
अशुभैरपि संयुक्ता दृश्यन्ते सर्वकामिनः ॥ १२.३३९.११ ॥
બીજા — મૂર્ખ, ગુણહીન, મનુષ્યોમાં અધમ — અશુભ સાથે જોડાયેલા હોવા છતાં સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ થયેલા દેખાય છે.
12.339.12
भूतानामपरः कश्चिद्धिंसायां सततोत्थितः ।
वञ्चनायां च लोकस्य स सुखेष्वेव जीर्यते ॥ १२.३३९.१२ ॥
પ્રાણીઓમાં બીજો કોઈ સતત હિંસા અને જગતને છેતરવામાં લાગેલો રહે છે; તે સુખોમાં જ જીર્ણ થાય છે.
12.339.13
अचेष्टमानमासीनं श्रीः कंचिदुपतिष्ठते ।
कश्चित्कर्मानुसृत्यान्यो नाप्राप्यमधिगच्छति ॥ १२.३३९.१३ ॥
નિષ્ક્રિય બેઠેલા કોઈની પાસે શ્રી પોતે આવે છે; બીજો કોઈ કર્મ અનુસરીને જે ન મળ્યું હોય તે મેળવે છે.
12.339.14
अपराधं समाचक्ष्व पुरुषस्य स्वभावतः ।
शुक्रमन्यत्र संभूतं पुनरन्यत्र गच्छति ॥ १२.३३९.१४ ॥
પુરુષના સ્વભાવથી થતો તે દોષ સમજાવો; એક સ્થાને ઉત્પન્ન થયેલું શુક્ર ફરી બીજે સ્થાને જાય છે.
12.339.15
तस्य योनौ प्रसक्तस्य गर्भो भवति वा न वा ।
आम्रपुष्पोपमा यस्य निर्वृत्तिरुपलभ्यते ॥ १२.३३९.१५ ॥
યોનિમાં આસક્ત તેને ગર્ભ થાય છે કે નહીં; આંબાના ફૂલ જેવું જેનું ફળ જોવા મળે છે.
12.339.16
केषांचित्पुत्रकामानामनुसन्तानमिच्छताम् ।
सिद्धौ प्रयतमानानां न चाण्डमुपजायते ॥ १२.३३९.१६ ॥
પુત્રની કામના કરનારા, વંશ-પરંપરા ઇચ્છનારા, સિદ્ધિ માટે પ્રયત્ન કરનારા કેટલાકને અંડ (સંતાનબીજ) ઉત્પન્ન થતું નથી.
12.339.17
गर्भाच्चोद्विजमानानां क्रुद्धादाशीविषादिव ।
आयुष्माञ्जायते पुत्रः कथं प्रेतः पितेव ह ॥ १२.३३९.१७ ॥
ગર્ભથી જ ક્રોધિત સર્પથી ડરનારાઓને દીર્ધાયુ પુત્ર કેવી રીતે જન્મે? તે પિતાની જેમ મૃત જેવો થાય.
12.339.18
देवानिष्ट्वा तपस्तप्त्वा कृपणैः पुत्रगृद्धिभिः ।
दश मासान्परिधृता जायन्ते कुलपांसनाः ॥ १२.३३९.१८ ॥
દેવોનું યજન કરીને, તપ કરીને, પુત્રલોભી દીન લોકો દ્વારા દસ મહિના ગર્ભમાં ધારણ કરાયેલા, કુળને કલંક લગાડનારા જન્મે છે.
12.339.19
अपरे धनधान्यानि भोगांश्च पितृसंचितान् ।
विपुलानभिजायन्ते लब्धास्तैरेव मङ्गलैः ॥ १२.३३९.१९ ॥
બીજા કેટલાક પિતૃઓએ સંચિત કરેલ ધનધાન્ય અને વિપુલ ભોગો સાથે જન્મે છે; તે એ જ મંગલ કર્મોથી મેળવાયેલા હોય છે.
12.339.20
अन्योन्यं समभिप्रेत्य मैथुनस्य समागमे ।
उपद्रव इवाविष्टो योनिं गर्भः प्रपद्यते ॥ १२.३३९.२० ॥
પરસ્પર ઇચ્છાથી મૈથુનના સંયોગમાં, જાણે કોઈ ઉપદ્રવથી ગ્રસ્ત હોય તેમ ગર્ભ યોનિમાં પ્રવેશે છે.
12.339.21
शीर्णं परशरीराणि च्छिन्नबीजं शरीरिणम् ।
प्राणिनं प्राणंसरोधे मांसश्लेष्मविचेष्टितम् ॥ १२.३३९.२१ ॥
બીજાના દેહ જીર્ણ થાય છે; બીજ છેદાઈને દેહધારી પ્રાણી બને છે; શ્વાસ રોકાતાં તે માંસ અને કફમાં ચેષ્ટા કરે છે.
12.339.22
निर्दग्धं परदेहेऽपि परदेहं चलाचलम् ।
विनश्यन्तं विनाशान्ते भावि नावमिवाहितम् ॥ १२.३३९.२२ ॥
બીજા દેહમાં બળીને નાશ પામ્યા છતાં ચંચળ રીતે બીજા દેહ તરફ જાય છે; વિનાશના અંતે નાશ પામનાર, નાવ પર મૂકેલાની જેમ.
12.339.23
सङ्गत्या जठरे न्यस्तं रेतोबिन्दुमचेतनम् ।
केन यत्नेन जीवन्तं गर्भं त्वमिह पश्यसि ॥ १२.३३९.२३ ॥
સંગમથી પેટમાં મુકાયેલ અચેતન વીર્યબિંદુ—કયા પ્રયત્નથી તું અહીં જીવંત ગર્ભ જુએ છે?
12.339.24
अन्नपानानि जीर्यन्ते यत्र भक्षाश्च भक्षिताः ।
तस्मिन्नेवोदरे गर्भः किं नान्नमिव जीर्यते ॥ १२.३३९.२४ ॥
અન્નપાન અને ખાધેલા ભક્ષ્યો જે પેટમાં પચે છે, તે જ પેટમાં ગર્ભ અન્નની જેમ કેમ પચી જતો નથી?
12.339.25
गर्भे मूत्रपुरीषाणां स्वभावनियता गतिः ।
धारणे वा विसर्गे वा न कर्ता विद्यतेऽवशः ॥ १२.३३९.२५ ॥
ગર્ભમાં મૂત્ર-મળની ગતિ તેમના સ્વભાવથી જ નિયત છે; તેને રોકવા કે કાઢવાનો કોઈ અવશ કર્તા નથી.
12.339.26
स्रवन्ति ह्युदराद्गर्भा जायमानास्तथा परे ।
आगमेन तथाऽन्येषां विनाश उपपद्यते ॥ १२.३३९.२६ ॥
કેટલાક ગર્ભ પેટમાંથી જ સરી જાય છે; બીજા જન્મતી વખતે નાશ પામે છે; તેમ બીજાઓનો વિનાશ પણ તેમના આગમનથી જ થાય છે.
12.339.27
एतस्माद्योनिसंबन्धाद्यो जीवः परिमुच्यते ।
प्रजां च लभते कांचित्पुनर्द्वन्द्वेषु सज्जति ॥ १२.३३९.२७ ॥
આ યોનિ-સંબંધથી જે જીવ મુક્ત થાય છે, તે કોઈ સંતતિ પામે છે અને ફરી દ્વંદ્વોમાં આસક્ત થાય છે.
12.339.28
स तस्य सहजातस्य सप्तमीं नवमीं दशाम् ।
प्राप्नुवन्ति ततः पञ्च न भवन्ति शतायुषः ॥ १२.३३९.२८ ॥
તેઓ તે સહજાત (જન્મેલા શિશુ)ની સાતમી અને નવમી દશા સુધી પહોંચે છે; પછી પાંચ જણ સો વર્ષનું આયુષ્ય પામતા નથી.
12.339.29
नाभ्युत्थाने मनुष्याणां योगाः स्युर्नात्र संशयः ।
व्याधिभिश्च विमथ्यन्ते व्याधैः क्षुद्रमृगा इव ॥ १२.३३९.२९ ॥
મનુષ્યોના દેહોત્થાનમાં યોગ (સંયોગ/ઘટના) થઈ શકે છે—તેમાં સંશય નથી; વ્યાધિઓથી તેઓ શિકારી વડે નાના મૃગોની જેમ પીડાય છે.
12.339.30
व्याधिभिर्भक्ष्यमाणानां त्यजतां विपुलं धनम् ।
वेदनां नापकर्षन्ति यतमानाश्चिकित्सकाः ॥ १२.३३९.३० ॥
વ્યાધિઓથી ખવાઈ રહેલાઓની અને વિપુલ ધન છોડી રહેલાઓની વેદના, પ્રયત્ન કરતા વૈદ્યો પણ ઓછી કરી શકતા નથી.
12.339.31
ते चापि निपुणा वैद्याः कुशलाः संभृतौषधाः ।
व्याधिभिः परिकृष्यन्ते मृगा व्याधैरिवार्दिताः ॥ १२.३३९.३१ ॥
તે નિપુણ, કુશળ અને ઔષધો એકઠાં કરનારા વૈદ્યો પણ શિકારીઓથી પીડાતાં મૃગોની જેમ રોગો વડે ખેંચાઈ જાય છે.
12.339.32
ते पिबन्तः कषायांश्च सर्पीषि विविधानि च ।
दृश्यन्ते जरया भग्ना नगा नागैरिवोत्तमैः ॥ १२.३३९.३२ ॥
વિવિધ કષાયો અને ઘી પીતાં પણ તેઓ ઘડપણથી ભાંગી પડેલા દેખાય છે, જેમ ઉત્તમ હાથીઓથી ભાંગેલાં વૃક્ષો.
12.339.33
के वा भुवि चिकित्सन्ते रोगार्तान्मृगपक्षिणः ।
श्वापदानि दरिद्रांश्च प्रायो नार्ता भवन्ति ते ॥ १२.३३९.३३ ॥
પૃથ્વી પર રોગથી પીડાતાં મૃગો, પક્ષીઓ, હિંસક પ્રાણીઓ અને ગરીબોની ચિકિત્સા કોણ કરે છે? તેઓ મોટે ભાગે પીડારહિત હોતા નથી.
12.339.34
पौरानपि दुराधर्षान्नृपतीनुग्रतेजसः ।
आक्रम्य खादन्ते रोगाः पशून्पशुपचा इव ॥ १२.३३९.३४ ॥
રોગો નગરજનોને અને દુર્ધર્ષ, ઉગ્ર તેજસ્વી રાજાઓને પણ આક્રમણ કરીને ખાઈ જાય છે, જેમ ગોવાળો પશુઓને ખાઈ જાય છે.
12.339.35
इति लोकमनाक्रन्दं मोहशोकपरिप्लुतम् ।
स्रोतसा सहसा क्षिप्तं ह्रियमाणं बलीयसा ॥ १२.३३९.३५ ॥
આ રીતે આ લોક, મોહ અને શોકમાં ડૂબેલું, આક્રંદ પણ ન કરી શકતું, અચાનક પ્રવાહમાં ફેંકાઈને બળવાન દ્વારા તણાઈ જાય છે.
12.339.36
न धनेन न राज्येन नोग्रेण तपसा तथा ।
स्वभावमतिवर्तन्ते ये नियुक्ताः शरीरिणः ॥ १२.३३९.३६ ॥
ધનથી, રાજ્યથી કે ઉગ્ર તપથી પણ, જે દેહધારીઓ આ નિયમ હેઠળ નિયુક્ત છે, તેઓ પોતાના સ્વભાવનું ઉલ્લંઘન કરી શકતા નથી.
12.339.37
न म्रियेरन्न जीर्येरन्सर्वे स्युः सर्वकामिनः ।
नाप्रियं प्रतिपश्येयुरुत्थानस्य फले सति ॥ १२.३३९.३७ ॥
પ્રયત્નનું ફળ હોત તો સૌ મરત નહીં, જીર્ણ થાત નહીં, સૌની સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ થાત અને અપ્રિય કંઈ જોવું ન પડત.
12.339.38
उपर्युपरि लोकस्य सर्वो भवितुमीहते ।
यतते च यथाशक्ति न च तद्वर्तते तथा ॥ १२.३३९.३८ ॥
જગતમાં સૌ ઉપર ઉપર જવા ઇચ્છે છે; પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પ્રયત્ન પણ કરે છે, છતાં તે તે રીતે બનતું નથી.
12.339.39
ऐश्वर्यमदमत्तांश्च मत्तान्मद्यमदेन च ।
अप्रमत्ताश्च शूराश्च विक्रान्ताः पर्युपासते ॥ १२.३३९.३९ ॥
ઐશ્વર્યના મદથી મત્ત થયેલાઓની, મદિરાના નશામાં ચૂર લોકોની, સાવધ, શૂરવીર અને પરાક્રમી લોકોની પણ સેવા કરવામાં આવે છે.
12.339.40
क्लेशाः प्रतिनिवर्तन्ते केषांचिदसमीक्षिताः ।
स्वंस्वं न पुनरन्येषां न किंचिदधिगम्यते ॥ १२.३३९.४० ॥
કેટલાકના ક્લેશ અણધાર્યા રીતે પાછા વળે છે; બીજાઓને પોતાનું પોતાનું કંઈ પાછું મળતું નથી.
12.339.41
महच्च फलवैपम्यं दृश्यते कर्मसिद्धिषु ।
वहन्ति शिविकामन्ये यान्त्यन्ये शिविकागताः ॥ १२.३३९.४१ ॥
કર્મની સિદ્ધિઓમાં ફળનું મોટું વૈષમ્ય દેખાય છે: કેટલાક પાલખી ઊંચકે છે, બીજા પાલખીમાં બેસીને જાય છે.
12.339.42
सर्वेषामृद्धिकामानामन्ये रथपुरःसराः ।
मनुजाश्च गतस्त्रीकाः शतशो विविधाः स्त्रियः ॥ १२.३३९.४२ ॥
સમૃદ્ધિ ઇચ્છનારાઓમાંથી કેટલાક રથની આગળ ચાલે છે; કેટલાક પત્ની વિનાના રહે છે; કેટલાકને સેંકડો પ્રકારની વિવિધ સ્ત્રીઓ હોય છે.
12.339.43
द्वन्द्वारामेषु भूतेषु गच्छन्त्येकैकशो नराः ।
इदमन्यत्परं पश्य माऽत्र मोहं करिष्यसि ॥ १२.३३९.४३ ॥
દ્વંદ્વોમાં રમતાં પ્રાણીઓમાં મનુષ્યો એક-એક કરીને જાય છે. આ બીજું પરમ તત્ત્વ જુઓ, અહીં મોહ ન કરો.
12.339.44
त्यज धर्ममधर्मं च उभे सत्यानृते त्यज ।
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा येन त्यजसि तं त्यज ॥ १२.३३९.४४ ॥
ધર્મ અને અધર્મ બંનેનો ત્યાગ કર; સત્ય અને અસત્ય બંનેનો ત્યાગ કર. સત્ય અને અસત્ય બંનેને છોડીને, જેનાથી તું છોડે છે તેને પણ છોડ.
12.339.45
एतत्ते परमं गुह्यमाख्यातमृषिसत्तम ।
येन देवाः परित्यज्य मर्त्यलोकं दिवं गताः ॥ १२.३३९.४५ ॥
હે ઋષિશ્રેષ્ઠ, આ તને પરમ ગુહ્ય કહેવાયું; જેનાથી દેવો મર્ત્યલોક છોડીને સ્વર્ગે ગયા.
12.339.46
नारदस्य वचः श्रुत्वा शुकः परमबुद्धिमान् ।
संचिन्त्य मनसा धीरो निश्चयं नाध्यगच्छत ॥ १२.३३९.४६ ॥
નારદનાં વચન સાંભળીને પરમ બુદ્ધિમાન ધીર શુકે મનમાં સારી રીતે વિચાર કર્યો, પણ નિશ્ચયને પામ્યા નહીં.
12.339.47
पुत्रदारैर्महान्क्लेशो विद्याम्नाये महाञ्छ्रमः ।
किंनु स्याच्छाश्वतं स्थानमल्पक्लेशं महोदयम् ॥ १२.३३९.४७ ॥
પુત્રો અને પત્નીઓથી મોટો ક્લેશ; વિદ્યા અને વેદાધ્યયનમાં મોટો શ્રમ. તો અલ્પ ક્લેશ અને મહાન ઉદયવાળું શાશ્વત સ્થાન કયું હોઈ શકે?
12.339.48
ततो मुहूर्तं संचिन्त्य निश्चितां गतिमात्मनः ।
परावरज्ञो धर्मस्य परां नैःश्रेयसीं गतिम् ॥ १२.३३९.४८ ॥
પછી ક્ષણભર વિચાર કરીને, પરાવરને જાણનાર તેણે ધર્મની પરમ નૈઃશ્રેયસી ગતિને પોતાના આત્માની નિશ્ચિત ગતિ તરીકે નક્કી કરી.
12.339.49
कथं त्वहमसंश्लिष्टो गच्छेयं गतिमुत्तमाम् ।
नावर्तेयं यथा भूयो योनिसंसारसागरे ॥ १२.३३९.४९ ॥
હું કેવી રીતે અસંલગ્ન થઈને તે ઉત્તમ ગતિ પામું, જેથી યોનિસંસારસાગરમાં ફરી પાછો ન ફરું?
12.339.50
परं भावं हि काङ्क्षामि यत्र नावर्तते पुनः ।
सर्वसङ्गान्परित्यज्य निश्चितो मनसा गतिम् ॥ १२.३३९.५० ॥
જ્યાં પહોંચ્યા પછી ફરી પાછું આવવું પડતું નથી, તે પરમ ભાવની હું ઇચ્છા રાખું છું; બધી આસક્તિઓ ત્યજીને, મનથી દૃઢ નિશ્ચય કરીને તે ગતિ.
12.339.51
तत्र यास्यामि यत्रात्मा शर्म मेऽधिगमिष्यति ।
अक्षयश्चाव्ययश्चैव यत्र स्थास्यामि शाश्वतः ॥ १२.३३९.५१ ॥
જ્યાં મારા આત્માને શાંતિ મળશે ત્યાં હું જઈશ; જ્યાં હું અક્ષય, અવ્યય અને શાશ્વત રૂપે સ્થિર રહીશ ત્યાં.
12.339.52
न तु योगमृते शक्त्या प्राप्नुयां परमां गतिम् ।
अनुबन्धो विमुक्तस्य कर्मभिर्नोपपद्यते ॥ १२.३३९.५२ ॥
યોગ વિના મારી શક્તિથી તે પરમ ગતિ હું પામી શકીશ નહીં; મુક્ત પુરુષને કર્મોનું બંધન લાગતું નથી.
12.339.53
यस्माद्योगं समास्थाय त्यक्त्वा गृहकलेवरम् ।
वायुभूतः प्रवेक्ष्यामि तेजोराशिं दिवाकरम् ॥ १२.३३९.५३ ॥
તેથી યોગને આશ્રય કરીને, આ દેહરૂપી ઘરનો ત્યાગ કરીને, વાયુરૂપ થઈને હું તેજોરાશિ સૂર્યમાં પ્રવેશીશ.
12.339.54
न ह्येप क्षयतां याति सोमः सुरगणैर्यथा ।
कम्पितः पतते भूमिं पुनश्चैवाधिरोहति ॥ १२.३३९.५४ ॥
દેવગણો દ્વારા કંપાવાયેલો ચંદ્ર જેમ પૃથ્વી પર પડીને ફરી ઊંચે ચડે છે, તેમ આ (સોમ) ક્ષય પામતો નથી.
12.339.55
क्षीयते हि सदा सोमः पुनश्चैवाभिपूर्यते ।
नेच्छाम्येवं विदित्वैते ह्रासवृद्धी पुनः पुनः ॥ १२.३३९.५५ ॥
ચંદ્ર સદા ક્ષીણ થાય છે અને ફરી પૂર્ણ થાય છે. આ ક્ષય અને વૃદ્ધિને વારંવાર જાણીને હું આમ ઇચ્છતો નથી.
12.339.56
रविस्तु संतापयते लोकान्रश्मिभिरुल्बणैः ।
सर्वतस्तेज आदत्ते नित्यमक्षयमण्डलः ॥ १२.३३९.५६ ॥
સૂર્ય પોતાનાં પ્રચંડ કિરણોથી લોકોને તપાવે છે. તેનું મંડળ અક્ષય છે; તે સર્વ દિશાઓમાંથી સદા તેજ ગ્રહણ કરે છે.
12.339.57
अतो मे रोचते गन्तुमादित्यं दीप्ततेजसम् ।
अत्र वत्स्यामि दुर्धर्षो निःसङ्गेनान्तरात्मना ॥ १२.३३९.५७ ॥
તેથી દીપ્ત તેજવાળા આદિત્ય પાસે જવું મને ગમે છે. અહીં અનાસક્ત અંતરાત્માથી, અજેય થઈને હું વસીશ.
12.339.58
सूर्यस्यर सदने चाहं निक्षिप्येदं कलेवरम् ।
ऋषिभिः सह वत्स्यामि सौरं तेजोऽतिदुःसहं ॥ १२.३३९.५८ ॥
સૂર્યના નિવાસમાં આ દેહ મૂકીને, ઋષિઓ સાથે અતિ દુઃસહ સૌર તેજમાં હું વસીશ.
12.339.59
आपृच्छामि नगान्नागान्गिरीनुर्वी दिशो दश ।
देवदानवगन्धर्वान्पिशाचोरगराक्षसान् ॥ १२.३३९.५९ ॥
પર્વતો, નાગો, ગિરિઓ, પૃથ્વી અને દસ દિશાઓ પાસેથી હું વિદાય માગું છું; દેવો, દાનવો, ગંધર્વો, પિશાચો, ઉરગો અને રાક્ષસો પાસેથી પણ.
12.339.60
लोकेषु सर्वभूतानि प्रवेक्ष्यामि न संशयः ।
पश्यन्तु योगवीर्यं मे सर्वे देवाः सहर्षिभिः ॥ १२.३३९.६० ॥
લોકોમાં સર્વ ભૂતોમાં હું પ્રવેશીશ, એમાં શંકા નથી. સર્વ દેવો ઋષિઓ સાથે મારું યોગબળ જુઓ.
12.339.61
अथानुज्ञाप्य तमृषिं नारदं लोकविश्रुतम् ।
तस्मादनुज्ञां संप्राप्य जगाम पितरं प्रति ॥ १२.३३९.६१ ॥
પછી લોકવિખ્યાત એ ઋષિ નારદ પાસેથી રજા લઈ, તેમની અનુજ્ઞા પામીને તે પોતાના પિતા તરફ ગયો.
12.339.62
सोऽभिवाद्य महात्मानं कृष्णद्वैपायनं मुनिम् ।
शुकः प्रदक्षिणं कृत्वा कृष्णमापृष्टवान्मुनिम् ॥ १२.३३९.६२ ॥
તે મહાત્મા મુનિ કૃષ્ણદ્વૈપાયનને પ્રણામ કરીને, શુકે તેમની પ્રદક્ષિણા કરી અને મુનિ કૃષ્ણ પાસેથી વિદાય માગી.
12.339.63
श्रुत्वा चर्षिस्तद्वचनं शुकस्य ।
प्रीतो महात्मा पुनराह चैनम्।
भोभो पुत्र स्थीयतां तावदद्य ।
यावच्चक्षुः प्रीणयामि त्वदर्थे ॥ १२.३३९.६३ ॥
શુકના વચન સાંભળીને પ્રસન્ન થયેલા મહાત્મા ઋષિ ફરી તેને બોલ્યા, “હે પુત્ર, આજ થોડો સમય રહે; જ્યાં સુધી તારા માટે મારી આંખો તૃપ્ત ન થાય ત્યાં સુધી.”
12.339.64
निरपेक्षः शुको भूत्वा निःस्नेहो मुक्तसंशयः ।
मोक्षमेवानुसंचिन्त्य गमनाय मनो दधे ॥ १२.३३९.६४ ॥
નિરપેક્ષ, સ્નેહરહિત અને સંશયમુક્ત બનીને શુકે કેવળ મોક્ષનું જ ચિંતન કરીને જવાનું મન બનાવ્યું.
12.339.65
पितरं स परित्यज्य जगाम मुनिसत्तमः ।
कैलासपृष्ठं विपुलं सिद्धसङ्घनिषेवितम् ॥ १२.३३९.६५ ॥
પિતાને છોડીને તે મુનિશ્રેષ્ઠ સિદ્ધ સમૂહો દ્વારા સેવાયેલા વિશાળ કૈલાસના શિખરપ્રદેશ તરફ ગયા.