มหาภารตะ · อัธยายะ 12.339
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.339.1
सुखदुःखविपर्यासो यदा समनुपद्यते ।
नैनं प्रज्ञा सुनीतं वा त्रायते नापि पौरुषम् ॥ १२.३३९.१ ॥
เมื่อความสุขและความทุกข์กลับตาลปัตรมาถึงคน ปัญญา การวางแผนอย่างดี หรือความเพียรของมนุษย์ ก็ไม่อาจคุ้มครองเขาได้
12.339.2
स्वभावाद्यत्नमातिष्ठेद्यत्नवान्नावसीदति ।
जरामरणरोगेभ्यः प्रियमात्मानमुद्धरेत् ॥ १२.३३९.२ ॥
ควรพากเพียรตามธรรมชาติของตน ผู้มีความเพียรย่อมไม่จมลง ควรยกตนที่รักขึ้นพ้นจากความแก่ ความตาย และโรคภัย
12.339.3
रुजन्ति हि शरीराणि रोगाः शारीरमानसाः ।
सायका इव तीक्ष्णाग्राः प्रयुक्ता दृढधन्विभिः ॥ १२.३३९.३ ॥
โรคทั้งทางกายและทางใจย่อมทำร้ายร่างกาย เหมือนลูกศรปลายแหลมที่พลแม่นธนูยิงออกไป
12.339.4
व्यथितस्य विधित्साभिस्त्रस्यतो जीवितैषिणः ।
अवशस्य विनाशाय शरीरमपकृष्यते ॥ १२.३३९.४ ॥
ร่างกายของผู้ที่ทุกข์ระทม หวาดกลัว ปรารถนาจะมีชีวิต และไร้อำนาจ ย่อมถูกลากไปสู่ความพินาศ
12.339.5
स्रवन्ति न निवर्तन्ते स्रोतांसि सरितामिव ।
आयुरादाय मर्त्यानां रात्र्यहानि पुनः पुनः ॥ १२.३३९.५ ॥
ไหลไปไม่หวนกลับ เหมือนกระแสของแม่น้ำ คืนและวันพรากอายุของมนุษย์ไปซ้ำแล้วซ้ำเล่า
12.339.6
व्यत्ययो ह्ययमत्यन्तं पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः ।
जातान्मर्त्याञ्जरयति निमेषान्नावतिष्ठते ॥ १२.३३९.६ ॥
การสลับกันนี้ของปักษ์ขาวกับปักษ์ดำเป็นไปอย่างแน่นอน มันทำให้มนุษย์ที่เกิดมาแก่ลง และไม่หยุดอยู่แม้เพียงชั่วกระพริบตา
12.339.7
सुखदुःखानि भूतानामजरो जरयत्यसौ ।
आदित्यो ह्यस्तमभ्येति पुनः पुनरुदेति च ॥ १२.३३९.७ ॥
ผู้ไม่รู้แก่ ย่อมทำให้ความสุขและความทุกข์ของสรรพสัตว์แก่ไปเช่นกัน ดวงอาทิตย์คล้อยไปสู่การตก แล้วก็ขึ้นมาใหม่ซ้ำแล้วซ้ำเล่า
12.339.8
अदृष्टपूर्वानादाय भावानपरिशङ्कितान् ।
इष्टानिष्टान्मनुष्याणामस्तं गच्छन्ति रात्रयः ॥ १२.३३९.८ ॥
ราตรีนำพาสภาวะที่ไม่เคยเห็นมาก่อนและไม่เคยคาดคิด พาสิ่งที่มนุษย์ปรารถนาและไม่ปรารถนาไปสู่การตก
12.339.9
योयदिच्छेद्यथाकाममयत्नाच्च तदाप्नुयात् ।
यदि स्यान्न पराधीनं पुरुषस्य क्रियाफलम् ॥ १२.३३९.९ ॥
ผู้ใดปรารถนาสิ่งใด เมื่อปรารถนาตามที่ตนประสงค์ ก็จะได้สิ่งนั้นโดยไม่ต้องพยายาม หากผลของการกระทำของมนุษย์ไม่ขึ้นอยู่กับผู้อื่น
12.339.10
संयताश्च हि दक्षाश्च मतिमन्तश्च मानवाः ।
दृश्यन्ते निष्फलाः सन्तः प्रहीणाः सर्वकर्मभिः ॥ १२.३३९.१० ॥
มนุษย์ที่สำรวมตน ชำนาญ และมีปัญญา กลับปรากฏว่าไร้ผล ถูกพรากไปจากการงานทั้งปวง
12.339.11
अपरे बालिशाः सन्तो निर्गुणाः पुरुषाधमाः ।
अशुभैरपि संयुक्ता दृश्यन्ते सर्वकामिनः ॥ १२.३३९.११ ॥
ส่วนคนอื่นที่โง่เขลา ไร้คุณธรรม เป็นคนต่ำช้าที่สุดในหมู่มนุษย์ กลับปรากฏว่ามีความปรารถนาทุกอย่าง แม้จะประสบสิ่งอัปมงคล
12.339.12
भूतानामपरः कश्चिद्धिंसायां सततोत्थितः ।
वञ्चनायां च लोकस्य स सुखेष्वेव जीर्यते ॥ १२.३३९.१२ ॥
ในหมู่สรรพสัตว์ยังมีอีกผู้หนึ่งที่พร้อมอยู่เสมอในการเบียดเบียนและหลอกลวงโลก เขาย่อมแก่ไปท่ามกลางความสุขนั่นเอง
12.339.13
अचेष्टमानमासीनं श्रीः कंचिदुपतिष्ठते ।
कश्चित्कर्मानुसृत्यान्यो नाप्राप्यमधिगच्छति ॥ १२.३३९.१३ ॥
บางครั้งพระลักษมีย่อมมาหาผู้ที่นั่งนิ่งไม่ทำการใด ๆ อีกผู้หนึ่งเมื่อดำเนินตามการกระทำ ก็บรรลุสิ่งที่ยังไม่เคยได้รับ
12.339.14
अपराधं समाचक्ष्व पुरुषस्य स्वभावतः ।
शुक्रमन्यत्र संभूतं पुनरन्यत्र गच्छति ॥ १२.३३९.१४ ॥
จงอธิบายความผิดที่เกิดจากธรรมชาติของมนุษย์ให้ฟังเถิด น้ำอสุจิที่เกิดขึ้นในที่หนึ่ง ย่อมไปยังอีกที่หนึ่งอีก
12.339.15
तस्य योनौ प्रसक्तस्य गर्भो भवति वा न वा ।
आम्रपुष्पोपमा यस्य निर्वृत्तिरुपलभ्यते ॥ १२.३३९.१५ ॥
ไม่ว่าการตั้งครรภ์จะเกิดขึ้นกับชายผู้ข้องอยู่ในครรภ์มารดาหรือไม่ ผลของเขาก็เห็นได้ว่าเหมือนดอกมะม่วง
12.339.16
केषांचित्पुत्रकामानामनुसन्तानमिच्छताम् ।
सिद्धौ प्रयतमानानां न चाण्डमुपजायते ॥ १२.३३९.१६ ॥
สำหรับบางคนที่ปรารถนาบุตรและหวังให้วงศ์สกุลสืบต่อ และพยายามเพื่อให้สำเร็จ ไข่ (คือเมล็ดแห่งการสืบพันธุ์) ก็ไม่เกิดขึ้น
12.339.17
गर्भाच्चोद्विजमानानां क्रुद्धादाशीविषादिव ।
आयुष्माञ्जायते पुत्रः कथं प्रेतः पितेव ह ॥ १२.३३९.१७ ॥
บุตรที่มีอายุยืนจะเกิดแก่บิดามารดาผู้หวาดกลัวตั้งแต่ในครรภ์ ดุจหวาดกลัวงูพิษที่โกรธจัดได้อย่างไร บุตรเช่นนั้นจะเป็นเหมือนผู้ตายแล้ว เหมือนบิดาของตน
12.339.18
देवानिष्ट्वा तपस्तप्त्वा कृपणैः पुत्रगृद्धिभिः ।
दश मासान्परिधृता जायन्ते कुलपांसनाः ॥ १२.३३९.१८ ॥
เทวดาถูกบูชาและตบะถูกบำเพ็ญแล้ว มารดาผู้ตกอยู่ในความทุกข์ผู้โลภในบุตรครรภ์ไว้สิบเดือน บุตรผู้ทำลายวงศ์สกุลก็เกิดมา
12.339.19
अपरे धनधान्यानि भोगांश्च पितृसंचितान् ।
विपुलानभिजायन्ते लब्धास्तैरेव मङ्गलैः ॥ १२.३३९.१९ ॥
ส่วนบางคนเกิดมาพร้อมทรัพย์สิน ธัญญาหาร และความสุขอันมาก ซึ่งบรรพบุรุษสะสมไว้ ได้มาด้วยการกระทำอันเป็นมงคลเหล่านั้นนั่นเอง
12.339.20
अन्योन्यं समभिप्रेत्य मैथुनस्य समागमे ।
उपद्रव इवाविष्टो योनिं गर्भः प्रपद्यते ॥ १२.३३९.२० ॥
เมื่อปรารถนาซึ่งกันและกัน ในขณะที่มีการร่วมประเวณี ตัวอ่อนย่อมเข้าสู่ครรภ์ราวกับถูกความทุกข์ทรมานเข้าครอบงำ
12.339.21
शीर्णं परशरीराणि च्छिन्नबीजं शरीरिणम् ।
प्राणिनं प्राणंसरोधे मांसश्लेष्मविचेष्टितम् ॥ १२.३३९.२१ ॥
ร่างอื่นย่อมเสื่อมสลาย เมล็ดพันธุ์ที่ถูกตัดขาดกลายเป็นสิ่งมีร่างกาย ผู้มีชีวิตที่เกิดขึ้นเมื่อลมหายใจถูกกีดขวาง ดิ้นรนอยู่ในเนื้อและเสมหะ
12.339.22
निर्दग्धं परदेहेऽपि परदेहं चलाचलम् ।
विनश्यन्तं विनाशान्ते भावि नावमिवाहितम् ॥ १२.३३९.२२ ॥
ถูกเผาผลาญในร่างอื่น แต่ยังไม่มั่นคง ย่อมเคลื่อนไปสู่ร่างอื่นต่อไป เมื่อถึงที่สุดของความพินาศ ก็ย่อมพินาศ เป็นดังสิ่งของที่ถูกวางไว้บนเรือ และจะต้องสูญหายไป
12.339.23
सङ्गत्या जठरे न्यस्तं रेतोबिन्दुमचेतनम् ।
केन यत्नेन जीवन्तं गर्भं त्वमिह पश्यसि ॥ १२.३३९.२३ ॥
หยดเมล็ดพันธุ์ที่ไร้จิตสำนึก ถูกวางไว้ในท้องด้วยการร่วมประเวณี ด้วยความพยายามอย่างใด ท่านจึงเห็นครรภ์ที่มีชีวิตอยู่ในที่นี้
12.339.24
अन्नपानानि जीर्यन्ते यत्र भक्षाश्च भक्षिताः ।
तस्मिन्नेवोदरे गर्भः किं नान्नमिव जीर्यते ॥ १२.३३९.२४ ॥
ในท้องนั้นเองที่อาหาร เครื่องดื่ม และสิ่งที่กินเข้าไปถูกย่อยไป ทำไมครรภ์จึงไม่ถูกย่อยเหมือนอาหารเล่า
12.339.25
गर्भे मूत्रपुरीषाणां स्वभावनियता गतिः ।
धारणे वा विसर्गे वा न कर्ता विद्यतेऽवशः ॥ १२.३३९.२५ ॥
ในครรภ์ การเคลื่อนไหวของปัสสาวะและอุจจาระเป็นไปตามธรรมชาติของมันเอง ไม่มีผู้กระทำที่ไร้อำนาจซึ่งคอยกักไว้หรือปล่อยออกไป
12.339.26
स्रवन्ति ह्युदराद्गर्भा जायमानास्तथा परे ।
आगमेन तथाऽन्येषां विनाश उपपद्यते ॥ १२.३३९.२६ ॥
ครรภ์บางส่วนหลุดลื่นไปจากท้องเอง และบางส่วนถูกทำลายขณะกำลังคลอด ความพินาศของอีกบางส่วนก็เกิดขึ้นจากการมาถึงของมันเอง
12.339.27
एतस्माद्योनिसंबन्धाद्यो जीवः परिमुच्यते ।
प्रजां च लभते कांचित्पुनर्द्वन्द्वेषु सज्जति ॥ १२.३३९.२७ ॥
ชีวะที่หลุดพ้นจากความผูกพันกับครรภ์นี้ ได้รับบุตรบางคน แล้วก็กลับไปยึดติดอยู่กับคู่ตรงข้ามอีก
12.339.28
स तस्य सहजातस्य सप्तमीं नवमीं दशाम् ।
प्राप्नुवन्ति ततः पञ्च न भवन्ति शतायुषः ॥ १२.३३९.२८ ॥
ทารกที่เกิดพร้อมกันนั้นย่อมไปถึงระยะที่เจ็ดและเก้า หลังจากนั้น ห้าในจำนวนนั้นย่อมไม่มีอายุถึงร้อยปี
12.339.29
नाभ्युत्थाने मनुष्याणां योगाः स्युर्नात्र संशयः ।
व्याधिभिश्च विमथ्यन्ते व्याधैः क्षुद्रमृगा इव ॥ १२.३३९.२९ ॥
ในการลุกขึ้นของมนุษย์ ย่อมมีเหตุการณ์เกิดขึ้นได้จริง ข้อนี้ไม่มีข้อสงสัย และมนุษย์ถูกโรคภัยรบกวน ดังเนื้อตัวเล็กถูกนายพรานไล่ล่า
12.339.30
व्याधिभिर्भक्ष्यमाणानां त्यजतां विपुलं धनम् ।
वेदनां नापकर्षन्ति यतमानाश्चिकित्सकाः ॥ १२.३३९.३० ॥
ผู้ที่ถูกโรคภัยกัดกิน และต้องสละทรัพย์สินมากมาย ความเจ็บปวดของพวกเขาก็ไม่อาจบรรเทาได้ แม้แพทย์ที่พยายามรักษาอยู่
12.339.31
ते चापि निपुणा वैद्याः कुशलाः संभृतौषधाः ।
व्याधिभिः परिकृष्यन्ते मृगा व्याधैरिवार्दिताः ॥ १२.३३९.३१ ॥
แม้แพทย์ผู้ชำนาญ ฉลาด เชี่ยวชาญ ที่รวบรวมยารักษาไว้แล้ว ก็ยังถูกโรคภัยลากไป เหมือนเนื้อที่ถูกนายพรานไล่ต้อนจนระทม
12.339.32
ते पिबन्तः कषायांश्च सर्पीषि विविधानि च ।
दृश्यन्ते जरया भग्ना नगा नागैरिवोत्तमैः ॥ १२.३३९.३२ ॥
แม้จะดื่มยาต้มสมุนไพรและเนยใสต่างๆ ก็ยังเห็นว่าแตกหักด้วยความชรา ดังต้นไม้ที่ถูกช้างใหญ่ชั้นเลิศหักโค่น
12.339.33
के वा भुवि चिकित्सन्ते रोगार्तान्मृगपक्षिणः ।
श्वापदानि दरिद्रांश्च प्रायो नार्ता भवन्ति ते ॥ १२.३३९.३३ ॥
ใครเล่าในโลกนี้จะรักษาเนื้อและนกที่ทุกข์ทรมานด้วยโรค สัตว์ป่าที่ล่าเหยื่อ และคนยากจน ส่วนใหญ่แล้วพวกเขาก็ไม่พ้นจากความทุกข์
12.339.34
पौरानपि दुराधर्षान्नृपतीनुग्रतेजसः ।
आक्रम्य खादन्ते रोगाः पशून्पशुपचा इव ॥ १२.३३९.३४ ॥
โรคภัยโจมตีและกัดกินแม้ประชาชนและพระราชาผู้มีรัศมีกล้าแข็ง ซึ่งยากที่จะเข้าถึง ดังคนเลี้ยงสัตว์กัดกินฝูงวัว
12.339.35
इति लोकमनाक्रन्दं मोहशोकपरिप्लुतम् ।
स्रोतसा सहसा क्षिप्तं ह्रियमाणं बलीयसा ॥ १२.३३९.३५ ॥
โลกจึงเป็นเช่นนี้ จมอยู่ในความหลงและความโศก ไม่อาจแม้แต่จะร่ำไห้ ถูกพัดลงไปในกระแสอย่างฉับพลัน ถูกพาไปด้วยพลังที่แข็งแกร่งกว่า
12.339.36
न धनेन न राज्येन नोग्रेण तपसा तथा ।
स्वभावमतिवर्तन्ते ये नियुक्ताः शरीरिणः ॥ १२.३३९.३६ ॥
ไม่ว่าด้วยทรัพย์ ด้วยอาณาจักร หรือด้วยการบำเพ็ญตบะอันรุนแรง สิ่งมีชีวิตที่ถูกกำหนดไว้ในระเบียบนี้ ก็ไม่อาจก้าวข้ามธรรมชาติของตนได้
12.339.37
न म्रियेरन्न जीर्येरन्सर्वे स्युः सर्वकामिनः ।
नाप्रियं प्रतिपश्येयुरुत्थानस्य फले सति ॥ १२.३३९.३७ ॥
หากมีผลจากความพยายาม คนทั้งปวงก็จะไม่ตาย ไม่แก่ชรา ทุกคนจะได้ความปรารถนาทั้งหมด และจะไม่เห็นสิ่งที่ไม่น่าพอใจเลย
12.339.38
उपर्युपरि लोकस्य सर्वो भवितुमीहते ।
यतते च यथाशक्ति न च तद्वर्तते तथा ॥ १२.३३९.३८ ॥
ในโลกนี้ทุกคนต่างปรารถนาจะสูงขึ้นไปเรื่อยๆ และพยายามตามกำลังของตน แต่ผลที่เกิดขึ้นก็ไม่เป็นไปเช่นนั้น
12.339.39
ऐश्वर्यमदमत्तांश्च मत्तान्मद्यमदेन च ।
अप्रमत्ताश्च शूराश्च विक्रान्ताः पर्युपासते ॥ १२.३३९.३९ ॥
ผู้คนย่อมปรนนิบัติผู้ที่เมามัวด้วยความทะนงในอำนาจ และผู้ที่เมาด้วยสุรา รวมทั้งผู้ไม่ประมาท ผู้กล้าหาญ และผู้มีความเข้มแข็ง
12.339.40
क्लेशाः प्रतिनिवर्तन्ते केषांचिदसमीक्षिताः ।
स्वंस्वं न पुनरन्येषां न किंचिदधिगम्यते ॥ १२.३३९.४० ॥
สำหรับบางคน ความทุกข์ย่อมหวนกลับมาโดยไม่ได้คาดคิด ส่วนสำหรับคนอื่น ไม่มีสิ่งใดที่เป็นของตนจะได้มาอีกเลย
12.339.41
महच्च फलवैपम्यं दृश्यते कर्मसिद्धिषु ।
वहन्ति शिविकामन्ये यान्त्यन्ये शिविकागताः ॥ १२.३३९.४१ ॥
ในการสำเร็จผลของกรรม ย่อมเห็นความแตกต่างของผลอันใหญ่หลวง บางคนแบกเกี้ยว ส่วนบางคนนั่งอยู่บนเกี้ยวแล้วไป
12.339.42
सर्वेषामृद्धिकामानामन्ये रथपुरःसराः ।
मनुजाश्च गतस्त्रीकाः शतशो विविधाः स्त्रियः ॥ १२.३३९.४२ ॥
ในหมู่ผู้ปรารถนาความรุ่งเรือง บางคนไปข้างหน้ารถศึก มนุษย์บางคนไม่มีภรรยา และบางคนมีสตรีหลากหลายนับร้อย
12.339.43
द्वन्द्वारामेषु भूतेषु गच्छन्त्येकैकशो नराः ।
इदमन्यत्परं पश्य माऽत्र मोहं करिष्यसि ॥ १२.३३९.४३ ॥
ในหมู่สัตว์ที่ยินดีในคู่ตรงข้าม มนุษย์ย่อมไปทีละคน จงดูสิ่งสูงสุดอีกประการนี้ อย่าหลงในเรื่องนี้เลย
12.339.44
त्यज धर्ममधर्मं च उभे सत्यानृते त्यज ।
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा येन त्यजसि तं त्यज ॥ १२.३३९.४४ ॥
ละธรรมและอธรรมเสีย ละทั้งสัจจะและอสัจจะเสีย เมื่อละทั้งสัจจะและอสัจจะแล้ว จงละสิ่งที่ทำให้เจ้าละ
12.339.45
एतत्ते परमं गुह्यमाख्यातमृषिसत्तम ।
येन देवाः परित्यज्य मर्त्यलोकं दिवं गताः ॥ १२.३३९.४५ ॥
ข้าแต่ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุด ความลับอันสูงสุดนี้ได้ถูกกล่าวแก่ท่านแล้ว ด้วยความลับนี้ เหล่าเทพละจากโลกมนุษย์แล้วไปสู่สวรรค์
12.339.46
नारदस्य वचः श्रुत्वा शुकः परमबुद्धिमान् ।
संचिन्त्य मनसा धीरो निश्चयं नाध्यगच्छत ॥ १२.३३९.४६ ॥
ครั้นได้ฟังถ้อยคำของนารท ศุกะผู้มีปัญญาอย่างยิ่งและมั่นคง พิจารณาอยู่ในใจอย่างลึกซึ้ง แต่ก็ยังไม่อาจตกลงใจได้
12.339.47
पुत्रदारैर्महान्क्लेशो विद्याम्नाये महाञ्छ्रमः ।
किंनु स्याच्छाश्वतं स्थानमल्पक्लेशं महोदयम् ॥ १२.३३९.४७ ॥
ความทุกข์ใหญ่เกิดจากบุตรและภรรยา และความเหน็ดเหนื่อยใหญ่เกิดจากการเรียนรู้และการท่องพระเวท แล้วสถานที่อันไม่เสื่อมสูญ มีความทุกข์น้อยและความเจริญมาก จะเป็นเช่นไรหนอ
12.339.48
ततो मुहूर्तं संचिन्त्य निश्चितां गतिमात्मनः ।
परावरज्ञो धर्मस्य परां नैःश्रेयसीं गतिम् ॥ १२.३३९.४८ ॥
ต่อจากนั้น เขาพิจารณาอยู่ครู่หนึ่ง แล้วกำหนดทางของตน ผู้รู้ทั้งสูงและต่ำของธรรม จึงตั้งใจมุ่งสู่ทางแห่งการหลุดพ้นอันสูงสุด
12.339.49
कथं त्वहमसंश्लिष्टो गच्छेयं गतिमुत्तमाम् ।
नावर्तेयं यथा भूयो योनिसंसारसागरे ॥ १२.३३९.४९ ॥
ข้าพเจ้าจะไปถึงทางอันสูงสุดนั้นได้อย่างไร โดยไม่ยึดติด เพื่อจะไม่กลับมาอีกในมหาสมุทรแห่งสังสารวัฏและครรภ์มารดา
12.339.50
परं भावं हि काङ्क्षामि यत्र नावर्तते पुनः ।
सर्वसङ्गान्परित्यज्य निश्चितो मनसा गतिम् ॥ १२.३३९.५० ॥
ข้าพเจ้าปรารถนาภาวะอันสูงสุดนั้น ซึ่งผู้ไปถึงแล้วจะไม่หวนกลับมาอีก ละการยึดติดทั้งปวงแล้ว มุ่งมั่นในใจต่อทางนั้น
12.339.51
तत्र यास्यामि यत्रात्मा शर्म मेऽधिगमिष्यति ।
अक्षयश्चाव्ययश्चैव यत्र स्थास्यामि शाश्वतः ॥ १२.३३९.५१ ॥
ข้าพเจ้าจะไปยังที่ซึ่งอาตมันของข้าพเจ้าจะพบความสงบ ที่ซึ่งข้าพเจ้าจะดำรงอยู่ไม่เสื่อมสูญ ไม่คร่ำคร่า และเป็นนิรันดร์
12.339.52
न तु योगमृते शक्त्या प्राप्नुयां परमां गतिम् ।
अनुबन्धो विमुक्तस्य कर्मभिर्नोपपद्यते ॥ १२.३३९.५२ ॥
หากไม่มีโยคะ ข้าพเจ้าจะไม่อาจบรรลุทางอันสูงสุดนั้นด้วยกำลังของตนเอง และสำหรับผู้ที่หลุดพ้นแล้ว การผูกพันด้วยกรรมย่อมไม่เกิดขึ้น
12.339.53
यस्माद्योगं समास्थाय त्यक्त्वा गृहकलेवरम् ।
वायुभूतः प्रवेक्ष्यामि तेजोराशिं दिवाकरम् ॥ १२.३३९.५३ ॥
เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจะยึดถือโยคะ ละทิ้งร่างกายซึ่งเป็นเรือนนี้ แล้วกลายเป็นลม จะเข้าไปในดวงอาทิตย์ อันเป็นกองแห่งรัศมี
12.339.54
न ह्येप क्षयतां याति सोमः सुरगणैर्यथा ।
कम्पितः पतते भूमिं पुनश्चैवाधिरोहति ॥ १२.३३९.५४ ॥
ดังดวงจันทร์ ซึ่งถูกหมู่เทพสั่นสะเทือน ย่อมตกลงสู่พื้นดินแล้วก็ขึ้นมาอีก ดวงจันทร์นี้ก็ไม่ถึงความเสื่อมสลายเช่นนั้นเช่นกัน
12.339.55
क्षीयते हि सदा सोमः पुनश्चैवाभिपूर्यते ।
नेच्छाम्येवं विदित्वैते ह्रासवृद्धी पुनः पुनः ॥ १२.३३९.५५ ॥
ดวงจันทร์ย่อมเสื่อมลงเสมอ แล้วก็เต็มขึ้นอีก เมื่อรู้ว่าการลดและการเพิ่มนี้เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำอีก ข้าพเจ้าไม่ปรารถนาเช่นนั้น
12.339.56
रविस्तु संतापयते लोकान्रश्मिभिरुल्बणैः ।
सर्वतस्तेज आदत्ते नित्यमक्षयमण्डलः ॥ १२.३३९.५६ ॥
ส่วนพระอาทิตย์ ทำให้โลกทั้งหลายร้อนรุ่มด้วยรัศมีอันแรงกล้า วงกลมของท่านไม่เสื่อมสูญ และท่านดูดซับความรุ่งโรจน์จากทุกทิศอยู่เป็นนิตย์
12.339.57
अतो मे रोचते गन्तुमादित्यं दीप्ततेजसम् ।
अत्र वत्स्यामि दुर्धर्षो निःसङ्गेनान्तरात्मना ॥ १२.३३९.५७ ॥
เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าพอใจที่จะไปยังพระอาทิตย์ ผู้มีรัศมีเจิดจ้า ข้าพเจ้าจะอยู่ที่นี่ ผู้ที่ใครๆ ก็ทำลายไม่ได้ ด้วยอาตมันภายในที่ปราศจากความยึดติด
12.339.58
सूर्यस्यर सदने चाहं निक्षिप्येदं कलेवरम् ।
ऋषिभिः सह वत्स्यामि सौरं तेजोऽतिदुःसहं ॥ १२.३३९.५८ ॥
ข้าพเจ้าจะวางร่างกายนี้ไว้ในที่อยู่ของพระอาทิตย์ แล้วจะอยู่ร่วมกับฤๅษีทั้งหลายในรัศมีของพระอาทิตย์ ซึ่งยากที่จะทนได้ยิ่งนัก
12.339.59
आपृच्छामि नगान्नागान्गिरीनुर्वी दिशो दश ।
देवदानवगन्धर्वान्पिशाचोरगराक्षसान् ॥ १२.३३९.५९ ॥
ข้าพเจ้าขอลาภูเขา นาค เนินเขา แผ่นดิน และทิศทั้งสิบ ลาเทพ ทานพ คันธรรพ ปีศาจ อุรคะ และรากษส
12.339.60
लोकेषु सर्वभूतानि प्रवेक्ष्यामि न संशयः ।
पश्यन्तु योगवीर्यं मे सर्वे देवाः सहर्षिभिः ॥ १२.३३९.६० ॥
ข้าพเจ้าจะเข้าไปในสรรพสัตว์ทั้งปวงในโลกทั้งหลาย ไม่มีข้อสงสัย ขอให้เทพทั้งปวงพร้อมด้วยฤๅษี จงเห็นพลังแห่งโยคะของข้าพเจ้าเถิด
12.339.61
अथानुज्ञाप्य तमृषिं नारदं लोकविश्रुतम् ।
तस्मादनुज्ञां संप्राप्य जगाम पितरं प्रति ॥ १२.३३९.६१ ॥
จากนั้น เมื่อได้ลาฤๅษีนารทะผู้เป็นที่รู้จักทั่วโลกและได้รับอนุญาตแล้ว ศุกะจึงออกเดินทางไปหาบิดาของตน
12.339.62
सोऽभिवाद्य महात्मानं कृष्णद्वैपायनं मुनिम् ।
शुकः प्रदक्षिणं कृत्वा कृष्णमापृष्टवान्मुनिम् ॥ १२.३३९.६२ ॥
ศุกะกราบไหว้มหาฤๅษีกฤษณทไวปายนะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ แล้วเดินเวียนรอบท่านโดยให้ท่านอยู่ทางขวา จากนั้นจึงขออนุญาตจากฤๅษีกฤษณะ
12.339.63
श्रुत्वा चर्षिस्तद्वचनं शुकस्य ।
प्रीतो महात्मा पुनराह चैनम्।
भोभो पुत्र स्थीयतां तावदद्य ।
यावच्चक्षुः प्रीणयामि त्वदर्थे ॥ १२.३३९.६३ ॥
เมื่อฤๅษีได้ฟังถ้อยคำของศุกะ ท่านผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ก็มีความยินดี จึงกล่าวกับศุกะอีกครั้งว่า "ลูกเอ๋ย จงอยู่ที่นี่ก่อนในวันนี้ จนกว่าตาของพ่อจะได้ชื่นใจเพราะเจ้า"
12.339.64
निरपेक्षः शुको भूत्वा निःस्नेहो मुक्तसंशयः ।
मोक्षमेवानुसंचिन्त्य गमनाय मनो दधे ॥ १२.३३९.६४ ॥
ศุกะไม่หวังสิ่งใดและปราศจากความผูกพัน ไม่มีความสงสัยเหลืออยู่ เขาคิดถึงแต่โมกษะเท่านั้น และตั้งใจจะจากไป
12.339.65
पितरं स परित्यज्य जगाम मुनिसत्तमः ।
कैलासपृष्ठं विपुलं सिद्धसङ्घनिषेवितम् ॥ १२.३३९.६५ ॥
ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดได้ละทิ้งบิดาไป และเดินทางไปยังสันเขากไลลาสอันกว้างใหญ่ ซึ่งมีหมู่สิทธะมาอาศัยอยู่เป็นประจำ