મહાભારત · અધ્યાય 12.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.34.1
तपसा कर्मणा चैव प्रदानेन च भारत ।
पुनाति पापं पुरुषः पूतश्चेन्न प्रवर्तते ॥ १२.३४.१ ॥
હે ભારત! તપ, કર્મ અને દાનથી મનુષ્ય પાપ ધોઈ નાખે છે; શુદ્ધ થયા પછી જો તે ફરી પાપમાં પ્રવૃત્ત ન થાય તો.
12.34.2
एककालं तु भुञ्जानश्चरन्भैक्षं स्वकर्मकृत् ।
कपालपाणिः खट्वाङ्गी ब्रह्मचारी सदोत्थितः ॥ १२.३४.२ ॥
દિવસમાં એક જ વાર ભોજન કરી, ભિક્ષા માંગી, પોતાનું કર્મ કરી, હાથમાં કપાલ અને ખટ્વાંગ ધારણ કરી, બ્રહ્મચારી થઈ સદા જાગૃત રહેનાર.
12.34.3
अनसूयुरधः शायी कर्म लोके प्रकाशयन् ।
पूर्णैर्द्वादशभिर्वर्षैर्ब्रह्महा विप्रमुच्यते ॥ १२.३४.३ ॥
ઈર્ષ્યા રહિત થઈ, ભૂમિ પર સૂઈ, જગતમાં પોતાનું કર્મ પ્રગટ કરતાં, પૂરાં બાર વર્ષ પસાર થાય ત્યારે બ્રહ્મહત્યારો પાપમાંથી મુક્ત થાય છે.
12.34.4
लक्ष्यः शस्त्रभृतां वा स्याद्विदुषामिच्छयाऽऽत्मनः ।
प्रास्येदात्मानमग्नौ वा समिद्धे त्रिरवाक्शिराः ॥ १२.३४.४ ॥
શસ્ત્રધારીઓનું લક્ષ્ય બને; અથવા વિદ્વાનોની ઇચ્છાથી પોતાને અર્પણ કરે; અથવા પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં ત્રણ વાર માથું નીચે રાખીને પોતાને નાખે.
12.34.5
जपन्वाऽन्यतमं वेदं योजनानां शतं व्रजेत् ।
सर्वस्वं वा वेदविदे ब्राह्मणायोपपादयेत् ॥ १२.३४.५ ॥
કોઈ એક વેદનો જપ કરતાં સો યોજન ચાલે; અથવા વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણને પોતાનું સર્વસ્વ અર્પણ કરે.
12.34.6
धनं वा जीवनायालं गृहं वा सपरिच्छदम् ।
मुच्यते ब्रह्महत्याया गोप्ता गोब्राह्मणस्य च ॥ १२.३४.६ ॥
જીવન માટે પૂરતું ધન, અથવા સામગ્રી સહિતનું ઘર આપે; ગાયો અને બ્રાહ્મણોનો રક્ષક બ્રહ્મહત્યાથી મુક્ત થાય છે.
12.34.7
षङ्गिर्वर्षैः कृच्छ्रभोजी ब्रह्महा पूयते नरः ।
मासेमासे समश्नंस्तु त्रिभिर्वर्षैः प्रमुच्यते ॥ १२.३४.७ ॥
છ વર્ષ કૃચ્છ્ર વ્રતનો આહાર લેનાર બ્રહ્મહત્યારો મનુષ્ય શુદ્ધ થાય છે. પરંતુ માસે માસે ભોજન કરે તો ત્રણ વર્ષમાં તે મુક્ત થાય છે.
12.34.8
संवत्सरेण मासाशी पूयते नात्र संशयः ।
तथैवोपवसन्राजन्स्वल्पेनापि प्रपूयते ॥ १२.३४.८ ॥
એક વર્ષ સુધી મહિનામાં એક વાર જ ભોજન કરનાર શુદ્ધ થાય છે, એમાં સંશય નથી. એ જ રીતે હે રાજન્, ઉપવાસ કરનાર થોડાથી પણ સંપૂર્ણ શુદ્ધ થાય છે.
12.34.9
क्रतुना चाश्वमेधेन पूयते नात्र संशयः ।
ये चाप्यवभृथस्नाताः केचिदेवंविधा नराः।
ते सर्वे धूतपाप्मानो भवन्तीति परा श्रुतिः ॥ १२.३४.९ ॥
અશ્વમેધ યજ્ઞથી પણ શુદ્ધ થાય છે, એમાં સંશય નથી. અવભૃથ સ્નાન કરનારા અને આવા કેટલાક મનુષ્યો બધા પાપ વિનાના થાય છે, એમ પરમ શ્રુતિ કહે છે.
12.34.10
ब्राह्मणार्थे हतो युद्धे मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ १२.३४.१० ॥
બ્રાહ્મણો માટે યુદ્ધમાં હણાયેલો મનુષ્ય બ્રહ્મહત્યાથી મુક્ત થાય છે.
12.34.11
गवां शतसहस्रं तु पात्रेभ्यः प्रतिपादयेत् ।
ब्रह्महा विप्रमुच्येत सर्वपापेभ्य एव च ॥ १२.३४.११ ॥
એક લાખ ગાયો યોગ્ય પાત્રોને દાન કરવી જોઈએ. બ્રહ્મહત્યારો બ્રાહ્મણને દાન કરીને સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
12.34.12
कपिलानां सहस्राणि यो दद्यात्पञ्चविंशतिम् ।
दोग्ध्रीणां स च पापेभ्यः सर्वेभ्यो विप्रमुच्यते ॥ १२.३४.१२ ॥
કપિલા ગાયોના હજારોમાંથી પચ્ચીસ હજાર દૂધાળી ગાયો જે દાન કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
12.34.13
गोसहस्रं सवत्सानां दोग्ध्रीणां प्राणसंशये ।
साधुभ्यो वै दरिद्रेभ्यो दत्त्वा मुच्येत किल्विषात् ॥ १२.३४.१३ ॥
પ્રાણસંકટમાં વાછરડાં સહિત હજાર દૂધાળી ગાયો સજ્જન ગરીબોને દાન કરે તો માણસ પાપમાંથી મુક્ત થાય છે.
12.34.14
शतं वै यस्तु काम्भोजान्ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति ।
नियतेभ्यो महीपाल स च पापात्प्रमुच्यते ॥ १२.३४.१४ ॥
હે મહીપાલ, જે કાંબોજ અશ્વોમાંથી સો સંયમી બ્રાહ્મણોને આપે છે, તે પાપથી સંપૂર્ણ મુક્ત થાય છે.
12.34.15
मनोरथं तु यो दद्यादेकस्मा अपि भारत ।
न कीर्तयेत दत्त्वा यः स च पापात्प्रमुच्यते ॥ १२.३४.१५ ॥
હે ભારત, જે કોઈ એકને પણ ઇચ્છિત વસ્તુ આપે અને આપીને તેનો પ્રચાર ન કરે, તે પાપથી મુક્ત થાય છે.
12.34.16
सुरापानं सकृत्कृत्वा योऽग्निवर्णां सुरां पिबेत् ।
स पावयत्यथात्मानमिह लोके परत्र च ॥ १२.३४.१६ ॥
એકવાર સુરાપાન કરીને જે અગ્નિવર્ણી સુરા પીએ છે, તે આ લોક અને પરલોકમાં પોતાને પવિત્ર કરે છે.
12.34.17
मरुप्रपातं प्रपतञ्ज्वलनं वा समाविशन् ।
महाप्रस्थानमातिष्ठन्मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥ १२.३४.१७ ॥
રણમાં પડીને, અગ્નિમાં પ્રવેશીને, અથવા મહાપ્રસ્થાન અપનાવીને માણસ બધાં પાપોમાંથી મુક્ત થાય છે.
12.34.18
बृहस्पतिसवेनेष्ट्वा सुरापो ब्राह्मणः पुनः ।
समितिं ब्राह्मणो गच्छेदिति वै ब्रह्मणः श्रुतिः ॥ १२.३४.१८ ॥
બૃહસ્પતિયજ્ઞ કરીને સુરાપાન કરનાર બ્રાહ્મણ ફરીથી બ્રાહ્મણસભામાં જાય, એવું બ્રહ્માની શ્રુતિ કહે છે.
12.34.19
भूमिप्रदानं कुर्याद्यः सुरां पीत्वा विमत्सरः ।
पुनर्न च पिबेद्राजन्संस्कृतः स च शुध्यति ॥ १२.३४.१९ ॥
મત્સર વિના સુરા પીને જે ભૂમિદાન કરે, હે રાજન્, અને ફરી ન પીએ, તે સંસ્કારોથી શુદ્ધ થાય છે.
12.34.20
गुरुतल्पी शिलां तप्तामायसीमभिसंविशेत् ।
अवकृत्यात्मनः शेफं प्रव्रजेदूर्ध्वदर्शनः ॥ १२.३४.२० ॥
ગુરુશય્યા દૂષિત કરનારે તપેલી લોખંડી શિલા પર સૂવું; પોતાનું લિંગ કાપીને, ઊર્ધ્વ દૃષ્ટિ રાખીને પ્રસ્થાન કરવું.
12.34.21
शरीरस्य विमोक्षेण मुच्यते कर्मणोऽशुभात् ।
कर्मभ्यो विप्रमुच्यन्ते यताः संवत्सरं स्त्रियः ॥ १२.३४.२१ ॥
શરીરના ત્યાગથી માણસ અશુભ કર્મથી મુક્ત થાય છે; સંયમી સ્ત્રીઓ એક વર્ષ સુધી રહીને કર્મોથી સંપૂર્ણ મુક્ત થાય છે.
12.34.22
महाव्रतं चरेद्यस्तु दद्यात्सर्वस्वमेव तु ।
गुर्वर्थे वा हतो युद्धे स मुच्येत्कर्मणोऽशुभात् ॥ १२.३४.२२ ॥
જે મહાવ્રત આચરીને પોતાનું સર્વસ્વ દાન કરે, અથવા ગુરુ માટે યુદ્ધમાં માર્યો જાય, તે અશુભ કર્મથી મુક્ત થાય છે.
12.34.23
अनृतेनोपवर्ती चेत्प्रतिरोद्धा गुरोस्तथा ।
उपाहृत्य प्रियं तस्मै तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ १२.३४.२३ ॥
જો કોઈ જૂઠથી છેતરનાર હોય, અથવા ગુરુનો વિરોધી હોય, તેને પ્રિય વસ્તુ લાવીને આપે તો તે પાપથી મુક્ત થાય છે.
12.34.24
अवकीर्णनिमित्तं तु ब्रह्महत्याव्रतं चरेत् ।
गोचर्मवासाः षण्मासांस्तथा मुच्येत किल्बिषात् ॥ १२.३४.२४ ॥
અવકીર્ણ થવાના કારણે બ્રહ્મહત્યાનું વ્રત આચરવું; ગોચર્મ પહેરીને છ માસ રહે તો તે પાપથી મુક્ત થાય છે.
12.34.25
परदारोपसेवी तु परस्यापहरन्वसु ।
संवत्सरं व्रती भूत्वा तथा मुच्येत किल्बिषात् ॥ १२.३४.२५ ॥
પરસ્ત્રીનો સંગ કરનાર અને બીજાનું ધન હરનાર એક વર્ષ વ્રત પાળીને એ જ રીતે પાપમાંથી મુક્ત થાય છે.
12.34.26
धनं तु यस्यापहरेत्तस्मै दद्यात्समं वसु ।
विविधेनाभ्युपायेन तदा मुच्येत किल्बिषात् ॥ १२.३४.२६ ॥
જેનું ધન હરી લીધું હોય તેને એટલું જ ધન પાછું આપવું; વિવિધ ઉપાયોથી એમ કરવાથી ત્યારે તે પાપમાંથી મુક્ત થાય છે.
12.34.27
कृच्छ्राद्द्वादशरात्रेण संयतात्मा व्रते स्थितः ।
परिवेत्ता भवेत्पूतः परिवित्तिस्तथैव च ॥ १२.३४.२७ ॥
કૃચ્છ્ર વ્રતથી બાર રાત સંયમપૂર્વક વ્રતમાં સ્થિર રહેનાર પરિવેત્તા પવિત્ર થાય છે; પરિવિત્તિ પણ તેમ જ.
12.34.28
निवेश्यं तु पुनस्तेन भवेत्तारयता पितॄन् ।
न तु स्त्रिया भवेद्दोषो न तु सा तेन लिप्यते ॥ १२.३४.२८ ॥
પિતૃઓનો ઉદ્ધાર કરનાર તે પુરુષે તેને ફરી ઘરમાં સ્થાન આપવું; સ્ત્રીને દોષ લાગતો નથી, તે તેનાથી લિપ્ત થતી નથી.
12.34.29
भोजनं ह्यन्तराशुद्धं चातुर्मास्ये विधीयते ।
स्त्रियस्तेन प्रशुध्यन्ति इति धर्मविदो विदुः ॥ १२.३४.२९ ॥
ચાતુર્માસ્યમાં વચ્ચેનું અશુદ્ધ ભોજન પણ વિહિત છે; તેનાથી સ્ત્રીઓ શુદ્ધ થાય છે, એમ ધર્મજ્ઞો જાણે છે.
12.34.30
स्त्रियस्त्वाशङ्किताः पापे नोपगम्या विजानता ।
रजसा ता विशुध्यन्ते भस्मना भाजनं यथा ॥ १२.३४.३० ॥
પરંતુ પાપની શંકાવાળી સ્ત્રીઓની પાસે જ્ઞાની પુરુષે જવું નહીં; તેઓ રજસ્વલા થવાથી શુદ્ધ થાય છે, જેમ રાખથી પાત્ર શુદ્ધ થાય છે.
12.34.31
पादजोच्छिष्टकांस्यं यद्गवा घ्रातमथापि वा ।
गण्डूषोच्छिष्टमपि वा विशुध्येद्दशभिस्तु तत् ॥ १२.३४.३१ ॥
પગે સ્પર્શેલું, ગાયે સૂંઘેલું, અથવા મોઢાના એઠાથી દૂષિત કાંસાનું પાત્ર દસ રીતે શુદ્ધ થાય છે.
12.34.32
चतुष्पात्सकलो धर्मो ब्राह्मणस्य विधीयते ।
पादोन इष्टो राजन्ये तथा धर्मो विधीयते ॥ १२.३४.३२ ॥
બ્રાહ્મણ માટે ચાર પાદવાળો સંપૂર્ણ ધર્મ વિહિત છે; ક્ષત્રિય માટે એક પાદ ઓછો ધર્મ ઇષ્ટ ગણાય છે, હે રાજન, એ જ રીતે ધર્મ વિહિત થાય છે.
12.34.33
तथा वैश्ये च शूद्रे च पादः पादो विधीयते ।
विद्यादेवंविधनैषां गुरुलाघवनिश्चयम् ॥ १२.३४.३३ ॥
એ જ રીતે વૈશ્ય અને શૂદ્ર માટે દરેકને એક-એક પાદ ઓછો વિહિત છે; તેમના ગુરુત્વ-લઘુત્વનો આવો નિશ્ચય જાણવો.
12.34.34
तिर्यग्योनिवधं कृत्वा द्रुमांश्छित्वोत्तरान्बहून् ।
त्रिरात्रं वायुभक्षः स्यात्कर्म च प्रथयन्नरः ॥ १२.३४.३४ ॥
પશુ-યોનિનો વધ કરીને અને ઉત્તર દિશાનાં ઘણાં વૃક્ષો કાપીને, માણસે ત્રણ રાત્રિ માત્ર વાયુ ભક્ષણ કરવો; પોતાનું કર્મ પ્રગટ કરતાં રહેવું.
12.34.35
अगम्यागमने राजन्प्रायश्चित्तं विधीयते ।
आर्द्रवस्त्रेण षण्मासान्विभाव्यं भस्मशायिना ॥ १२.३४.३५ ॥
હે રાજન, અગમ્યગમનનું પ્રાયશ્ચિત્ત વિહિત છે; ભીના વસ્ત્રે, રાખ પર સૂનારે છ મહિના રહેવું.
12.34.36
एवमेव तु सर्वेषामकार्याणां विधिर्भवेत् ।
ब्रह्मणोक्तेन विधिना दृष्टान्तागमहेतुभिः ॥ १२.३४.३६ ॥
એ જ રીતે બધાં અકાર્યોનું પણ વિધાન થાય; બ્રહ્માએ કહેલી વિધિ પ્રમાણે, દૃષ્ટાંત અને આગમના હેતુઓ વડે.
12.34.37
सावित्रीमप्यधीयानः शुचौ देशे मिताशनः ।
अहिंसो मन्दकं जल्पान्मुच्यते सर्वकिल्बिषात् ॥ १२.३४.३७ ॥
શુદ્ધ સ્થાનમાં, મિતાહારી રહીને, અહિંસક ભાવે સાવિત્રી મંત્રનો પાઠ કરનાર અને થોડું બોલનાર માણસ સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
12.34.38
अहः सु सततं तिष्ठेदभ्याकाशं निशाः स्वपन् ।
त्रिरह्नि त्रिर्निशायां च सवासा जलमाविशेत् ॥ १२.३४.३८ ॥
દિવસે સતત ખુલ્લા આકાશ નીચે ઊભા રહેવું, રાત્રે ખુલ્લા આકાશ નીચે સૂવું, દિવસે ત્રણ વાર અને રાત્રે ત્રણ વાર વસ્ત્રો સહિત પાણીમાં પ્રવેશવું.
12.34.39
स्त्रीशूद्रपतितांश्चापि नाभिभाषेद्ब्रतान्वितः ।
पापान्यज्ञानतः कृत्वा मुच्येदेवंव्रतो द्विजः ॥ १२.३४.३९ ॥
વ્રતધારી દ્વિજે સ્ત્રીઓ, શૂદ્રો અને પતિતો સાથે પણ બોલવું નહીં; અજ્ઞાનથી પાપ કર્યું હોય તો આવા વ્રતથી તે મુક્ત થાય છે.
12.34.40
शुभाशुभफलं प्रेत्य लभते भूतसाक्षिकम् ।
अतिरिच्येत्तयोर्यस्तु तत्कर्ता लभते फलम् ॥ १२.३४.४० ॥
શુભ અને અશુભ કર્મોનું ફળ મૃત્યુ પછી મળે છે, જેના સાક્ષી પ્રાણીઓ હોય છે. બેમાંથી જે અધિક હોય, તે કર્મ કરનાર તેનું જ ફળ પામે છે.
12.34.41
तस्माद्दानेन तपसा कर्मणा च फलं शुभम् ।
वर्धयेदशुभं कृत्वा यथा स्यादतिरेकवान् ॥ १२.३४.४१ ॥
તેથી દાન, તપ અને કર્મ વડે શુભ ફળ વધારવું; અશુભ કર્મ કર્યું હોય તોપણ શુભ ફળ અધિક થાય તેમ કરવું.
12.34.42
कुर्याच्छुभानि कर्माणि निमित्ते पापकर्मणाम् ।
दद्यान्नित्यं च वित्तानि तथा मुच्येत किल्बिषात् ॥ १२.३४.४२ ॥
પાપકર્મ કરનારના નિમિત્તે શુભ કર્મ કરવાં, અને સદા ધન દાન કરવું; આ રીતે તે પાપથી મુક્ત થાય છે.
12.34.43
अनुरूपं हि पापस्य प्रायश्चित्तमुदाहृतम् ।
महापातकवर्जं तु प्रायश्चित्तं विधीयते ॥ १२.३४.४३ ॥
પાપને અનુરૂપ જ પ્રાયશ્ચિત્ત કહેવામાં આવ્યું છે. મહાપાતકો સિવાયના પાપો માટે પ્રાયશ્ચિત્ત વિધાન છે.
12.34.44
भक्ष्याभक्ष्येषु चान्येषु वाच्यावाच्ये तथैव च ।
अज्ञानज्ञानयो राजन्विहितान्यनुजानतः ॥ १२.३४.४४ ॥
હે રાજન! ભક્ષ્ય-અભક્ષ્યમાં, અન્ય બાબતોમાં, વાચ્ય-અવાચ્યમાં પણ, અજ્ઞાન કે જ્ઞાનથી વિહિત બાબતને સ્વીકારનારને (પ્રાયશ્ચિત્ત).
12.34.45
जानता तु कृतं पापं गुरु सर्वं भवत्युत ।
अज्ञानात्स्खलिते दोषे प्रायश्चित्तं विधीयते ॥ १२.३४.४५ ॥
જાણી-જોઈને કરેલું પાપ ખરેખર ભારે થાય છે. અજ્ઞાનથી થયેલી ભૂલરૂપ દોષ માટે પ્રાયશ્ચિત્ત વિધાન છે.
12.34.46
शक्यते विधिना पापं यथोक्तेन व्यपोहितुम् ।
आस्तिके श्रद्दधाने च विधिरेष विधीयते ॥ १२.३४.४६ ॥
કહેલી વિધિ પ્રમાણે પાપ દૂર કરી શકાય છે. આસ્તિક અને શ્રદ્ધાવાન પુરુષ માટે આ જ વિધિ વિધાન છે.
12.34.47
नास्तिकाश्रद्दधानेषु पुरुषेषु कदाचन ।
दम्भद्वेषप्रधानेषु विधिरेष न शिष्यते ॥ १२.३४.४७ ॥
નાસ્તિક અને અશ્રદ્ધાળુ પુરુષોમાં, તથા દંભ અને દ્વેષ જેમનામાં મુખ્ય છે તેમના માટે આ વિધિ કદી શેષ રહેતી નથી.
12.34.48
शिष्टाचारश्च दिष्टश्च धर्मो धर्मभूतां वर ।
सेवितव्यो नरव्याघ्र प्रेत्येह च हितेप्सुना ॥ १२.३४.४८ ॥
ધર્માત્માઓમાં શ્રેષ્ઠ! નરવ્યાઘ્ર! ઇહલોક અને પરલોકમાં હિત ઇચ્છનારે શિષ્ટાચાર અને શાસ્ત્રવિહિત ધર્મનું સેવન કરવું જોઈએ.
12.34.49
स राजन्मोक्ष्यते पापात्तेन पूर्णेन हेतुना ।
त्राणार्थं वा वधे तेषामथवा नृपकर्मणा ॥ १२.३४.४९ ॥
હે રાજન, તે પૂર્ણ હેતુથી તે પાપથી મુક્ત થશે—તેમના રક્ષણ માટે, તેમના વધમાં, અથવા રાજકર્મથી.
12.34.50
अथवा ते घृणा काचित्प्रायश्चित्तं चरिष्यसि ।
मा चैवानार्यजुष्टेन मृत्युना निधनं गमः ॥ १२.३४.५० ॥
અથવા જો તારામાં કોઈ કરુણા હોય, તો તું પ્રાયશ્ચિત્ત કરીશ; અનાર્યો દ્વારા સેવાયેલા મૃત્યુથી તું નાશ ન પામ.
12.34.51
एवमुक्तो भगवता धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
चिन्तयित्वा मुहूर्तेन प्रत्युवाच तपोधनम् ॥ १२.३४.५१ ॥
ભગવાને આમ કહ્યા પછી ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે ક્ષણભર વિચારીને તપોધન મુનિને ઉત્તર આપ્યો.