మహాభారతం · అధ్యాయం 12.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.34.1
तपसा कर्मणा चैव प्रदानेन च भारत ।
पुनाति पापं पुरुषः पूतश्चेन्न प्रवर्तते ॥ १२.३४.१ ॥
ఓ భారతా! తపస్సు, కర్మ, దానముల ద్వారా మనిషి పాపాన్ని పోగొట్టుకుంటాడు; శుద్ధుడైన తరువాత అతడు మళ్లీ పాపంలో ప్రవర్తించకపోతే.
12.34.2
एककालं तु भुञ्जानश्चरन्भैक्षं स्वकर्मकृत् ।
कपालपाणिः खट्वाङ्गी ब्रह्मचारी सदोत्थितः ॥ १२.३४.२ ॥
రోజుకు ఒక్కసారి మాత్రమే భుజిస్తూ, భిక్ష కోసం తిరుగుతూ, తన ధర్మకార్యాన్ని చేస్తూ, చేతిలో కపాలం, ఖట్వాంగం ధరించి, బ్రహ్మచారిగా సదా మేల్కొని ఉండువాడు.
12.34.3
अनसूयुरधः शायी कर्म लोके प्रकाशयन् ।
पूर्णैर्द्वादशभिर्वर्षैर्ब्रह्महा विप्रमुच्यते ॥ १२.३४.३ ॥
అసూయ లేనివాడై, నేలపై పడుకుంటూ, లోకంలో తన కర్మను ప్రకటిస్తూ, పూర్తిగా పన్నెండు సంవత్సరాలు గడిపితే, బ్రాహ్మణహంతకుడు పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు.
12.34.4
लक्ष्यः शस्त्रभृतां वा स्याद्विदुषामिच्छयाऽऽत्मनः ।
प्रास्येदात्मानमग्नौ वा समिद्धे त्रिरवाक्शिराः ॥ १२.३४.४ ॥
ఆయుధధారులకు లక్ష్యంగా అవనివ్వండి; లేక విద్వాంసుల ఇచ్ఛ ప్రకారం తనను తాను అర్పించనివ్వండి; లేక మండుతున్న అగ్నిలో మూడుసార్లు తలకిందులుగా తనను తాను పడవేయనివ్వండి.
12.34.5
जपन्वाऽन्यतमं वेदं योजनानां शतं व्रजेत् ।
सर्वस्वं वा वेदविदे ब्राह्मणायोपपादयेत् ॥ १२.३४.५ ॥
ఏదైనా ఒక వేదాన్ని జపిస్తూ నూరు యోజనాలు నడవనివ్వండి; లేక వేదవేత్త అయిన బ్రాహ్మణునికి తన సర్వస్వాన్ని ఇవ్వనివ్వండి.
12.34.6
धनं वा जीवनायालं गृहं वा सपरिच्छदम् ।
मुच्यते ब्रह्महत्याया गोप्ता गोब्राह्मणस्य च ॥ १२.३४.६ ॥
జీవనానికి సరిపడిన ధనాన్నో, సామగ్రితో కూడిన ఇంటినో ఇవ్వనివ్వండి; ఆవులకు మరియు బ్రాహ్మణులకు రక్షకుడైనవాడు బ్రాహ్మణహత్య పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు.
12.34.7
षङ्गिर्वर्षैः कृच्छ्रभोजी ब्रह्महा पूयते नरः ।
मासेमासे समश्नंस्तु त्रिभिर्वर्षैः प्रमुच्यते ॥ १२.३४.७ ॥
ఆరు సంవత్సరాలు కృచ్ఛ్ర వ్రత ఆహారం తినే బ్రాహ్మణ హంత మనిషి పవిత్రుడవుతాడు. నెలనెలా తింటూ ఉంటే మూడు సంవత్సరాలలో విముక్తి పొందుతాడు.
12.34.8
संवत्सरेण मासाशी पूयते नात्र संशयः ।
तथैवोपवसन्राजन्स्वल्पेनापि प्रपूयते ॥ १२.३४.८ ॥
సంవత్సరం పాటు నెలకు ఒక్కసారి మాత్రమే తినేవాడు పవిత్రుడవుతాడు, ఇందులో సందేహం లేదు. అలాగే ఓ రాజా, ఉపవాసం చేసేవాడు కొద్దిపాటి దానితోనే పూర్తిగా పవిత్రుడవుతాడు.
12.34.9
क्रतुना चाश्वमेधेन पूयते नात्र संशयः ।
ये चाप्यवभृथस्नाताः केचिदेवंविधा नराः।
ते सर्वे धूतपाप्मानो भवन्तीति परा श्रुतिः ॥ १२.३४.९ ॥
అశ్వమేధ యాగంతో కూడా పవిత్రుడవుతాడు, ఇందులో సందేహం లేదు. అవభృథ స్నానం చేసిన వారూ, ఇలాంటి కొందరు మనుషులూ అందరూ పాపాలు తొలగిపోయినవారవుతారని పరమ శ్రుతి చెబుతుంది.
12.34.10
ब्राह्मणार्थे हतो युद्धे मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ १२.३४.१० ॥
బ్రాహ్మణుల కోసం యుద్ధంలో చంపబడిన వాడు బ్రహ్మహత్య నుండి విముక్తుడవుతాడు.
12.34.11
गवां शतसहस्रं तु पात्रेभ्यः प्रतिपादयेत् ।
ब्रह्महा विप्रमुच्येत सर्वपापेभ्य एव च ॥ १२.३४.११ ॥
లక్ష గోవులను యోగ్యులైన పాత్రులకు దానం చేయాలి. బ్రహ్మహంత బ్రాహ్మణునికి దానం చేసి అన్ని పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.
12.34.12
कपिलानां सहस्राणि यो दद्यात्पञ्चविंशतिम् ।
दोग्ध्रीणां स च पापेभ्यः सर्वेभ्यो विप्रमुच्यते ॥ १२.३४.१२ ॥
కపిల ఆవులలో వేలకొద్దీ, ఇరవై ఐదు వేల పాలిచ్చే ఆవులను దానం చేసేవాడు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.
12.34.13
गोसहस्रं सवत्सानां दोग्ध्रीणां प्राणसंशये ।
साधुभ्यो वै दरिद्रेभ्यो दत्त्वा मुच्येत किल्विषात् ॥ १२.३४.१३ ॥
ప్రాణసంకటంలో దూడలతో కూడిన వెయ్యి పాడి ఆవులను సాధువులైన దరిద్రులకు దానం చేస్తే పాపం నుండి విముక్తి లభిస్తుంది.
12.34.14
शतं वै यस्तु काम्भोजान्ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति ।
नियतेभ्यो महीपाल स च पापात्प्रमुच्यते ॥ १२.३४.१४ ॥
ఓ మహీపాలా, కాంబోజ అశ్వాలను వంద నియమనిష్ఠలు కలిగిన బ్రాహ్మణులకు దానం చేసేవాడు పాపం నుండి పూర్తిగా విముక్తుడౌతాడు.
12.34.15
मनोरथं तु यो दद्यादेकस्मा अपि भारत ।
न कीर्तयेत दत्त्वा यः स च पापात्प्रमुच्यते ॥ १२.३४.१५ ॥
ఓ భారతా, ఒకరికైనా కోరిన వస్తువును ఇచ్చి, ఇచ్చిన దానిని కీర్తించనివాడు పాపం నుండి విముక్తుడౌతాడు.
12.34.16
सुरापानं सकृत्कृत्वा योऽग्निवर्णां सुरां पिबेत् ।
स पावयत्यथात्मानमिह लोके परत्र च ॥ १२.३४.१६ ॥
ఒక్కసారి మద్యపానం చేసి, అగ్ని వర్ణపు సురను త్రాగినవాడు ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ తనను పవిత్రం చేసుకుంటాడు.
12.34.17
मरुप्रपातं प्रपतञ्ज्वलनं वा समाविशन् ।
महाप्रस्थानमातिष्ठन्मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥ १२.३४.१७ ॥
ఎడారిలో పడి, లేదా అగ్నిలో ప్రవేశించి, లేదా మహాప్రస్థానాన్ని చేపట్టి మనిషి సర్వపాపాల నుండి విముక్తుడౌతాడు.
12.34.18
बृहस्पतिसवेनेष्ट्वा सुरापो ब्राह्मणः पुनः ।
समितिं ब्राह्मणो गच्छेदिति वै ब्रह्मणः श्रुतिः ॥ १२.३४.१८ ॥
బృహస్పతి యజ్ఞం చేసి, సురాపానం చేసిన బ్రాహ్మణుడు మళ్ళీ బ్రాహ్మణ సభకు వెళ్ళాలి అని బ్రహ్మ శ్రుతి చెబుతుంది.
12.34.19
भूमिप्रदानं कुर्याद्यः सुरां पीत्वा विमत्सरः ।
पुनर्न च पिबेद्राजन्संस्कृतः स च शुध्यति ॥ १२.३४.१९ ॥
మత్సరం లేకుండా సురను త్రాగి భూమిదానం చేసి, ఓ రాజా, మళ్ళీ త్రాగనివాడు సంస్కారాలతో శుద్ధుడవుతాడు.
12.34.20
गुरुतल्पी शिलां तप्तामायसीमभिसंविशेत् ।
अवकृत्यात्मनः शेफं प्रव्रजेदूर्ध्वदर्शनः ॥ १२.३४.२० ॥
గురుశయ్యను భ్రష్టం చేసినవాడు వేడెక్కిన ఇనుపరాయిపై పడుకోవాలి; తన అవయవాన్ని కోసి, పైకి చూస్తూ ప్రయాణించాలి.
12.34.21
शरीरस्य विमोक्षेण मुच्यते कर्मणोऽशुभात् ।
कर्मभ्यो विप्रमुच्यन्ते यताः संवत्सरं स्त्रियः ॥ १२.३४.२१ ॥
శరీర త్యాగంతో మనిషి అశుభ కర్మ నుండి విముక్తుడవుతాడు; నియమంతో ఉన్న స్త్రీలు ఒక సంవత్సరం పాటు కర్మల నుండి పూర్తిగా విముక్తులవుతారు.
12.34.22
महाव्रतं चरेद्यस्तु दद्यात्सर्वस्वमेव तु ।
गुर्वर्थे वा हतो युद्धे स मुच्येत्कर्मणोऽशुभात् ॥ १२.३४.२२ ॥
మహావ్రతం ఆచరించి, తన సర్వస్వాన్ని దానం చేసినవాడు, లేదా గురువు కోసం యుద్ధంలో మరణించినవాడు, అశుభ కర్మ నుండి విముక్తుడవుతాడు.
12.34.23
अनृतेनोपवर्ती चेत्प्रतिरोद्धा गुरोस्तथा ।
उपाहृत्य प्रियं तस्मै तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ १२.३४.२३ ॥
అసత్యంతో మోసగించినవాడు, లేదా గురువుకు అడ్డుపడినవాడు, అతనికి ప్రియమైన వస్తువును తెచ్చి ఇస్తే ఆ పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు.
12.34.24
अवकीर्णनिमित्तं तु ब्रह्महत्याव्रतं चरेत् ।
गोचर्मवासाः षण्मासांस्तथा मुच्येत किल्बिषात् ॥ १२.३४.२४ ॥
అవకీర్ణమైన కారణంగా బ్రహ్మహత్యా వ్రతం ఆచరించాలి; గోచర్మం ధరించి ఆరు మాసాలు ఉంటే పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు.
12.34.25
परदारोपसेवी तु परस्यापहरन्वसु ।
संवत्सरं व्रती भूत्वा तथा मुच्येत किल्बिषात् ॥ १२.३४.२५ ॥
పరస్త్రీని సేవించువాడు, పరుల ధనాన్ని అపహరించువాడు, ఒక సంవత్సరం వ్రతాన్ని ఆచరించి అదే విధంగా పాపం నుండి విముక్తుడు అవుతాడు.
12.34.26
धनं तु यस्यापहरेत्तस्मै दद्यात्समं वसु ।
विविधेनाभ्युपायेन तदा मुच्येत किल्बिषात् ॥ १२.३४.२६ ॥
ఎవరి ధనాన్ని అపహరించాడో వానికి అంతే ధనాన్ని ఇవ్వాలి; వివిధ ఉపాయాలతో అలా చేస్తే అప్పుడు పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు.
12.34.27
कृच्छ्राद्द्वादशरात्रेण संयतात्मा व्रते स्थितः ।
परिवेत्ता भवेत्पूतः परिवित्तिस्तथैव च ॥ १२.३४.२७ ॥
కృచ్ఛ్ర వ్రతంతో పన్నెండు రాత్రులు సంయమంతో వ్రతంలో స్థిరంగా ఉండి, పరివేత్త పవిత్రుడవుతాడు; పరివిత్తి కూడ అలాగే పవిత్రురాలవుతుంది.
12.34.28
निवेश्यं तु पुनस्तेन भवेत्तारयता पितॄन् ।
न तु स्त्रिया भवेद्दोषो न तु सा तेन लिप्यते ॥ १२.३४.२८ ॥
పితరులను తరింపజేసే అతడు ఆమెను మళ్లీ ఇంట చేర్చుకోవాలి; స్త్రీకి దోషం ఉండదు, ఆమె ఆ కర్మచేత అంటబడదు.
12.34.29
भोजनं ह्यन्तराशुद्धं चातुर्मास्ये विधीयते ।
स्त्रियस्तेन प्रशुध्यन्ति इति धर्मविदो विदुः ॥ १२.३४.२९ ॥
చాతుర్మాస్యంలో మధ్యలో అశుద్ధమైన భోజనం కూడా విధించబడింది; దాని ద్వారా స్త్రీలు శుద్ధులవుతారని ధర్మజ్ఞులు తెలుసుకున్నారు.
12.34.30
स्त्रियस्त्वाशङ्किताः पापे नोपगम्या विजानता ।
रजसा ता विशुध्यन्ते भस्मना भाजनं यथा ॥ १२.३४.३० ॥
కానీ పాపం గురించి అనుమానించబడిన స్త్రీలను తెలిసిన వాడు సమీపించరాదు; వారు రజస్వలత్వం ద్వారా శుద్ధులవుతారు, బూడిదతో పాత్ర శుద్ధమైనట్లు.
12.34.31
पादजोच्छिष्टकांस्यं यद्गवा घ्रातमथापि वा ।
गण्डूषोच्छिष्टमपि वा विशुध्येद्दशभिस्तु तत् ॥ १२.३४.३१ ॥
పాదంతో తాకబడిన, ఆవు వాసన చూసిన, లేదా ఉమ్ముతో అపవిత్రమైన కంచు పాత్ర పది విధాలుగా శుద్ధమవుతుంది.
12.34.32
चतुष्पात्सकलो धर्मो ब्राह्मणस्य विधीयते ।
पादोन इष्टो राजन्ये तथा धर्मो विधीयते ॥ १२.३४.३२ ॥
బ్రాహ్మణునికి నాలుగు పాదాల సంపూర్ణ ధర్మం విధించబడింది; రాజన్యునికి ఒక పాదం తక్కువగా ఇష్టమని భావించబడుతుంది, రాజా, అలాగే ధర్మం విధించబడుతుంది.
12.34.33
तथा वैश्ये च शूद्रे च पादः पादो विधीयते ।
विद्यादेवंविधनैषां गुरुलाघवनिश्चयम् ॥ १२.३४.३३ ॥
అలాగే వైశ్యునికి, శూద్రునికి ఒక్కొక్క పాదం చొప్పున తగ్గించి విధించబడింది; వీరికి గురుత్వ లాఘవ నిర్ణయాన్ని ఈ విధంగా తెలుసుకోవాలి.
12.34.34
तिर्यग्योनिवधं कृत्वा द्रुमांश्छित्वोत्तरान्बहून् ।
त्रिरात्रं वायुभक्षः स्यात्कर्म च प्रथयन्नरः ॥ १२.३४.३४ ॥
ఒక జంతువును చంపి, ఉత్తర దిశలోని అనేక వృక్షాలను నరికి, మనిషి మూడు రాత్రులు గాలినే ఆహారంగా తీసుకోవాలి; తన కర్మను ప్రకటిస్తూ ఉండాలి.
12.34.35
अगम्यागमने राजन्प्रायश्चित्तं विधीयते ।
आर्द्रवस्त्रेण षण्मासान्विभाव्यं भस्मशायिना ॥ १२.३४.३५ ॥
రాజా, అగమ్యగమనానికి ప్రాయశ్చిత్తం విధించబడింది; తడి వస్త్రంతో, బూడిదలో పండుకునేవాడిగా ఆరు నెలలు ఉండాలి.
12.34.36
एवमेव तु सर्वेषामकार्याणां विधिर्भवेत् ।
ब्रह्मणोक्तेन विधिना दृष्टान्तागमहेतुभिः ॥ १२.३४.३६ ॥
అలాగే అన్ని అకార్యాలకూ విధి ఉంటుంది; బ్రహ్మ చెప్పిన విధి ప్రకారం, దృష్టాంతాలు మరియు ఆగమ ప్రమాణాల ఆధారంగా.
12.34.37
सावित्रीमप्यधीयानः शुचौ देशे मिताशनः ।
अहिंसो मन्दकं जल्पान्मुच्यते सर्वकिल्बिषात् ॥ १२.३४.३७ ॥
శుచియైన ప్రదేశంలో, మితాహారంతో, అహింసతో సావిత్రీ మంత్రాన్ని పఠించేవాడు, తక్కువగా మాట్లాడేవాడు, సర్వ పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.
12.34.38
अहः सु सततं तिष्ठेदभ्याकाशं निशाः स्वपन् ।
त्रिरह्नि त्रिर्निशायां च सवासा जलमाविशेत् ॥ १२.३४.३८ ॥
పగలు నిరంతరం బహిరాకాశం కింద నిలవాలి, రాత్రి బహిరాకాశం కింద నిద్రించాలి, పగలు మూడుసార్లు, రాత్రి మూడుసార్లు వస్త్రాలతో నీటిలో ప్రవేశించాలి.
12.34.39
स्त्रीशूद्रपतितांश्चापि नाभिभाषेद्ब्रतान्वितः ।
पापान्यज्ञानतः कृत्वा मुच्येदेवंव्रतो द्विजः ॥ १२.३४.३९ ॥
వ్రతం పాటించే ద్విజుడు స్త్రీలతో, శూద్రులతో, పతితులతో కూడా మాట్లాడకూడదు; తెలియక పాపం చేసినా ఈ విధమైన వ్రతంతో విముక్తుడవుతాడు.
12.34.40
शुभाशुभफलं प्रेत्य लभते भूतसाक्षिकम् ।
अतिरिच्येत्तयोर्यस्तु तत्कर्ता लभते फलम् ॥ १२.३४.४० ॥
శుభ, అశుభ కర్మల ఫలాన్ని మరణానంతరం పొందుతాడు; ప్రాణులే దానికి సాక్షులు. ఈ రెంటిలో ఏది అధికమో, ఆ కర్మను చేసినవాడు అదే ఫలాన్ని పొందుతాడు.
12.34.41
तस्माद्दानेन तपसा कर्मणा च फलं शुभम् ।
वर्धयेदशुभं कृत्वा यथा स्यादतिरेकवान् ॥ १२.३४.४१ ॥
కాబట్టి దానం, తపస్సు, కర్మల ద్వారా శుభఫలాన్ని పెంచాలి; అశుభ కర్మ చేసినా శుభఫలం అధికమయ్యేలా చేయాలి.
12.34.42
कुर्याच्छुभानि कर्माणि निमित्ते पापकर्मणाम् ।
दद्यान्नित्यं च वित्तानि तथा मुच्येत किल्बिषात् ॥ १२.३४.४२ ॥
పాపకర్మ చేసినవారి కొరకు శుభ కర్మలు చేయాలి; ఎల్లప్పుడూ ధనాన్ని దానం చేయాలి; ఈ విధంగా పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు.
12.34.43
अनुरूपं हि पापस्य प्रायश्चित्तमुदाहृतम् ।
महापातकवर्जं तु प्रायश्चित्तं विधीयते ॥ १२.३४.४३ ॥
పాపానికి తగిన ప్రాయశ్చిత్తమే చెప్పబడింది. మహాపాతకాలు తప్ప మిగిలిన వాటికే ప్రాయశ్చిత్తం విధించబడుతుంది.
12.34.44
भक्ष्याभक्ष्येषु चान्येषु वाच्यावाच्ये तथैव च ।
अज्ञानज्ञानयो राजन्विहितान्यनुजानतः ॥ १२.३४.४४ ॥
ఓ రాజా! తినదగినవి, తినరానివి, ఇతర విషయాలలో, మాట్లాడదగినవి, మాట్లాడరానివి కూడా, అజ్ఞానంతో లేదా జ్ఞానంతో విధించబడినవాటిని అంగీకరించేవారికి (ప్రాయశ్చిత్తం).
12.34.45
जानता तु कृतं पापं गुरु सर्वं भवत्युत ।
अज्ञानात्स्खलिते दोषे प्रायश्चित्तं विधीयते ॥ १२.३४.४५ ॥
తెలిసి చేసిన పాపం నిజంగా ఘోరమవుతుంది. అజ్ఞానం వల్ల జారి చేసిన దోషానికి ప్రాయశ్చిత్తం విధించబడుతుంది.
12.34.46
शक्यते विधिना पापं यथोक्तेन व्यपोहितुम् ।
आस्तिके श्रद्दधाने च विधिरेष विधीयते ॥ १२.३४.४६ ॥
చెప్పిన విధానం ప్రకారం పాపాన్ని తొలగించవచ్చు. ఆస్తికుడు, శ్రద్ధ కలవాడికి ఈ విధానమే విధించబడుతుంది.
12.34.47
नास्तिकाश्रद्दधानेषु पुरुषेषु कदाचन ।
दम्भद्वेषप्रधानेषु विधिरेष न शिष्यते ॥ १२.३४.४७ ॥
నాస్తికులు, శ్రద్ధలేనివారు, దంభం మరియు ద్వేషం ప్రధానంగా ఉన్నవారికి ఈ విధానం ఎప్పుడూ మిగలదు.
12.34.48
शिष्टाचारश्च दिष्टश्च धर्मो धर्मभूतां वर ।
सेवितव्यो नरव्याघ्र प्रेत्येह च हितेप्सुना ॥ १२.३४.४८ ॥
ధర్మాత్ముల్లో శ్రేష్ఠుడా! నరవ్యాఘ్రా! శిష్టాచారం, శాస్త్రవిహితమైన ధర్మం ఇహపరాల హితం కోరేవారు తప్పక ఆచరించాలి.
12.34.49
स राजन्मोक्ष्यते पापात्तेन पूर्णेन हेतुना ।
त्राणार्थं वा वधे तेषामथवा नृपकर्मणा ॥ १२.३४.४९ ॥
ఓ రాజా, ఆ పరిపూర్ణ కారణం వల్ల అతడు పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు—వారిని రక్షించడానికైనా, వారిని సంహరించడంలోనైనా, లేదా రాజధర్మం వల్లనైనా.
12.34.50
अथवा ते घृणा काचित्प्रायश्चित्तं चरिष्यसि ।
मा चैवानार्यजुष्टेन मृत्युना निधनं गमः ॥ १२.३४.५० ॥
లేదా నీకు ఏదైనా దయ ఉంటే, నువ్వు ప్రాయశ్చిత్తం చేస్తావు; అనార్యులు ఆచరించే మరణంతో నాశనాన్ని పొందకు.
12.34.51
एवमुक्तो भगवता धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
चिन्तयित्वा मुहूर्तेन प्रत्युवाच तपोधनम् ॥ १२.३४.५१ ॥
భగవంతుడు ఇలా చెప్పగా, ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు క్షణకాలం ఆలోచించి, తపస్సే ధనంగా కలిగిన ఆ మునికి సమాధానమిచ్చాడు.