Mahābhārata · Adhyāya 12.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.35.1
किं भक्ष्यं चाप्यभक्ष्यं च किंच देयं प्रशस्यते ।
किंच पात्रमपात्रं वा तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.३५.१ ॥
¿Qué puede comerse y qué no, qué donación es alabada, y qué es receptor digno o indigno? Dímelo, abuelo.
12.35.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
सिद्धानां चैव संवादं मनोश्चैव प्रजापतेः ॥ १२.३५.२ ॥
Aquí también se narra esta antigua historia: el diálogo de los perfectos y el diálogo de Manu y Prajāpati.
12.35.3
ऋषयस्तु व्रतपराः समागम्य पुरा विभुम् ।
धर्मं पप्रच्छुरासीनमादिकाले प्रजापतिम् ॥ १२.३५.३ ॥
Los sabios, consagrados a sus votos, se reunieron en tiempos antiguos y preguntaron por el dharma al omnipresente señor de las criaturas, sentado en el comienzo de los tiempos.
12.35.4
कथमन्त्रं कथं दानं गम्यागम्याः कथं स्त्रियः ।
कार्याकार्यं च यत्सर्वं शंस वै त्वं प्रजापते ॥ १२.३५.४ ॥
¿Cómo debe ser el alimento, cómo debe ser la donación, a quién se puede acercar uno y a quién no, qué se debe hacer y qué no? Todo esto, oh señor de las criaturas, tú mismo dilo.
12.35.5
तैरेवमुक्तो भगवान्मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत् ।
शुश्रूषध्वं यथावृत्तं धर्मं व्याससमासतः ॥ १२.३५.५ ॥
Así interpelado por ellos, el bendito Manu Svāyambhuva habló: «Escuchad tal como fue; el dharma, tal como lo resume Vyāsa.»
12.35.6
अनादेशे जपो होम उपवासस्तथैव च ।
आत्मज्ञानं पुण्यनद्यो यत्र प्रायश्च तत्पराः ॥ १२.३५.६ ॥
Sin mandato, recitación, ofrenda al fuego y ayuno, así como el conocimiento del yo y los ríos sagrados, donde la gente suele estar dedicada a ello.
12.35.7
अनादिष्टं तथैतानि पुण्यानि धरणीभृतः ।
सुवर्णप्राशनमपि रत्नादिस्नानमेव च ॥ १२.३५.७ ॥
Estas también, aunque no prescritas, son meritorias para los reyes: ingerir oro y bañarse en gemas y similares.
12.35.8
देवस्थानाभिगमनमाज्यप्राशनमेव च ।
एतानि मेध्यं पुरुषं कुर्वन्त्याशु न संशयः ॥ १२.३५.८ ॥
Visitar los templos de los dioses y beber mantequilla clarificada también purifican pronto a la persona; no hay duda.
12.35.9
न गर्वेण भवेत्प्राज्ञः कदाचिदपि मानवः ।
दीर्घमायुरथेच्छन्हि त्रिरात्रं चोष्णपो भवेत् ॥ १२.३५.९ ॥
Un hombre sabio nunca debe volverse orgulloso. Quien desee una vida larga debe, durante tres noches, vivir bebiendo solo agua caliente.
12.35.10
अदत्तस्यानुपादानं दानमध्ययनं तपः ।
अहिंसा सत्यमक्रोधं क्षमा धर्मस्य लक्षणम् ॥ १२.३५.१० ॥
No tomar lo que no se ha dado, dar, el estudio, la austeridad, la no violencia, la veracidad, la ausencia de ira y el perdón: estas son las señas del dharma.
12.35.11
स एव धर्मः सोऽधर्मो देशकाले प्रतिष्ठितः ।
आदानमनृतं हिंसा धर्मो ह्यात्यन्तिकः स्मृतः ॥ १२.३५.११ ॥
Eso mismo es dharma, y eso mismo es adharma, según el lugar y el tiempo. Tomar, la falsedad y la violencia son recordados como dharma absoluto.
12.35.12
द्विविधौ चाप्युभावेतौ धर्माधर्मौ विजानताम् ।
अप्रवृत्तिः प्रवृत्तिश्च द्वैविध्यं लोकवेदयोः ॥ १२.३५.१२ ॥
Para quienes saben, dharma y adharma son ambos dobles: abstención y acción. Esta dualidad pertenece tanto al mundo como a los Vedas.
12.35.13
अप्रवृत्तेरमर्त्यत्वं मर्त्यत्वं कर्मणः फलम् ।
अशुभस्याशुभं विद्याच्छुभस्य शुभमेव च।
एतयोश्चोभयोः स्यातां शुभाशुभतया तथा ॥ १२.३५.१३ ॥
De la inacción procede la inmortalidad, y el fruto de la acción es la mortalidad. Debe saberse que lo desfavorable da solo lo desfavorable, y lo favorable solo lo favorable; así sucede con ambos según su naturaleza buena o mala.
12.35.14
दैवं च दैवसंयुक्तं प्राणश्च प्रलयस्तथा ।
अप्रेक्षापूर्वकरणादशुभानां शुभं फलम् ॥ १२.३५.१४ ॥
El destino, el aliento vital unido al destino, y de igual modo la disolución; al actuar sin previa reflexión, incluso las acciones desfavorables producen un fruto favorable.
12.35.15
ऊर्ध्वं भवति संदेहादिहादिष्टार्थमेव च ।
अप्रेक्षापूर्वकरणात्प्रायश्चित्तं विधीयते ॥ १२.३५.१५ ॥
Por la duda, también surge después lo prescrito aquí; al actuar sin previa reflexión se prescribe la expiación.
12.35.16
क्रोधमोहकृते चैव दृष्टान्तागमहेतुभिः ।
शरीराणामुपक्लेशो मनसश्च प्रियाप्रिये।
तदौषधैश्च मन्त्रैश्च प्रायश्चित्तैश्च शाम्यति ॥ १२.३५.१६ ॥
Nacida de la ira y la ilusión, y por causas mostradas por el ejemplo y la escritura, surge la aflicción de los cuerpos y la angustia de la mente por lo agradable y lo desagradable; esto se apacigua con medicinas, mantras y ritos expiatorios.
12.35.17
उपवासेनैकरात्रं दण्डोत्सर्गे नराधिपः ।
विशुद्ध्येदात्मशुद्ध्यर्थं त्रिरात्रं तु पुरोहितः ॥ १२.३५.१७ ॥
El rey se purifica con un ayuno de una noche al abandonar el castigo; para la purificación del alma, pero el sacerdote doméstico en tres noches.
12.35.18
क्षयं शोकं प्रकुर्वाणो न म्रियेत यदा नरः ।
शस्त्रादिभिरुपाविष्टस्त्रिरात्रं तत्र निर्दिशेत् ॥ १२.३५.१८ ॥
Cuando un hombre que causa pérdida y se aflige no muere aunque esté herido por armas y similares, entonces debe prescribirse allí una observancia de tres noches.
12.35.19
जातिश्रेण्यधिवासानां कुलधर्मांश्च शाश्वतान् ।
वर्जयन्ति च ये धर्मं तेषां धर्मो न विद्यते ॥ १२.३५.१९ ॥
Para quienes abandonan los deberes familiares eternos de los que viven en castas y gremios, y abandonan el dharma, no existe dharma.
12.35.20
दश वा वेदशास्त्रज्ञास्त्रयो वा धर्मपाठकाः ।
यद्ब्रूयुः कार्य उत्पन्ने स धर्मो धर्मसंशये ॥ १२.३५.२० ॥
Sean diez conocedores de los Vedas y las escrituras o tres lectores del dharma, lo que digan cuando surja un asunto, eso es el dharma en una duda sobre el dharma.
12.35.21
अनुष्णा मृत्तिका चैव तथा क्षुद्रपिपीलिकाः ।
श्लेष्मातकस्तथा विप्रैरभक्ष्यं विषमेव च ॥ १२.३५.२१ ॥
La arcilla no calentada, las hormigas diminutas, asimismo el árbol śleṣmātaka, y también el veneno, son alimentos no aptos para los brahmanes.
12.35.22
अभक्ष्या ब्राह्मणैर्मत्स्याः शकलैर्ये विवर्जिताः ।
चतुष्पात्कच्छपादन्यो मण्डूका जलजाश्च ये ॥ १२.३५.२२ ॥
Los peces sin escamas no deben ser comidos por los brahmanes; aparte de la tortuga de cuatro patas, las ranas y las criaturas acuáticas quedan igualmente excluidas.
12.35.23
भासा हंसाः सुपर्णाश्च चक्रवाकाः प्लवा बकाः ।
काको मद्रुश्च गृध्रश्च श्येनोलूकस्तथैव च ॥ १२.३५.२३ ॥
Los bhāsa, los cisnes, los suparṇa, los cakravāka, los plava y las garzas; el cuervo, el madru, el buitre, el halcón y el búho, igualmente.
12.35.24
क्रव्यादा दंष्ट्रिणः सर्वे चतुष्पात्पक्षिणश्च ये ।
येषां चोभयतो दन्ताश्चतुर्दंष्ट्राश्च सर्वशः ॥ १२.३५.२४ ॥
Todos los carnívoros y animales de colmillos, las aves de cuatro patas, los que tienen dientes en ambos lados y los que tienen cuatro colmillos por completo.
12.35.25
एडकाश्च मृगोष्ट्राणां सूकराणां गवामपि ।
मानुषीणां खरीणां च न पिबेद्ब्राह्मणः पयः ॥ १२.३५.२५ ॥
El brahmán no debe beber la leche de ovejas, ciervos, camellos, cerdos, vacas, mujeres humanas ni asnas.
12.35.26
प्रेतान्नं सूतकान्नं च यच्च किंचिदनिर्दशम् ।
अभोज्यं चाप्यपेयं च धेनोर्दुग्धमनिर्दशम् ॥ १२.३५.२६ ॥
El alimento de los muertos, el de los impuros y todo lo de menos de diez días no deben comerse ni beberse; la leche de vaca de menos de diez días no debe beberse.
12.35.27
राजान्नं तेज आदत्ते शूद्रान्नं ब्रह्मवर्चसम् ।
आयुः सुवर्णकारान्नमवीरायाश्च योषितः ॥ १२.३५.२७ ॥
La comida del rey quita el esplendor; la del śūdra, el brillo brahmánico; la del orfebre quita la vida, y la de una mujer sin hijos valientes también.
12.35.28
विष्ठा वार्धुषिकस्यान्नं गणिकान्नमथेन्द्रियम् ।
मृष्यन्ति ये चोपपतिं स्त्रीजितान्नं च सर्वशः ॥ १२.३५.२८ ॥
La comida del usurero es excremento; la de la cortesana destruye los sentidos; también la de quienes toleran a un amante y la de quien está completamente sometido a una mujer.
12.35.29
दीक्षितस्य कदर्यस्य क्रतुविक्रयिकस्य च ।
तक्ष्णश्चर्मावकर्तुश्च पुंश्चल्या रजकस्य च ॥ १२.३५.२९ ॥
La comida del consagrado para el sacrificio, del avaro, del que vende sacrificios, del carpintero, del curtidor, de la prostituta y del lavandero.
12.35.30
चिकित्सकस्य यच्चान्नमभोज्यं रक्षिणस्तथा ।
गणग्रामाभिशस्तानां रङ्गस्त्रीजीविनां तथा ॥ १२.३५.३० ॥
No debe comerse la comida del médico ni la del guardia; igualmente la de los acusados por una comunidad o aldea, y la de los actores que viven interpretando papeles femeninos en escena.
12.35.31
परिवित्तीनामपुंसां च बन्दिद्यूतविदां तथा ।
वामहस्ताहृतं चान्नं शुष्कं पर्युषितं च यत् ॥ १२.३५.३१ ॥
La comida de los que se casan antes que su hermano mayor, de los impotentes, de cautivos y jugadores, la comida traída con la mano izquierda, y lo que esté seco o sea rancio.
12.35.32
सुरानुगतमुच्छिष्टमभोज्यं शेषितं च यत् ।
पिष्टमांसेक्षुशाकानामाविकाजापयस्तथा।
सक्तु धाना करम्भाश्च नोपभोग्याश्चिरस्थिताः ॥ १२.३५.३२ ॥
Lo que viene con licor, lo que sobra, lo que no se puede comer y los restos; carne molida, caña de azúcar y verduras, leche de ovejas y cabras, harina de cebada, granos tostados y granos con cuajada, si se han guardado mucho tiempo, no son aptos para consumir.
12.35.33
पायसं कृसरं मांसमपूपाश्च वृथा कृताः ।
अपेयाश्चाप्यभक्ष्याश्च ब्राह्मणैर्गृहमेधिभिः ॥ १२.३५.३३ ॥
El arroz con leche, la papilla de arroz, la carne y las tortas, hechos en vano; para los brahmanes cabeza de familia, estos no se deben beber ni comer.
12.35.34
देवानृषीन्मनुष्यांश्च पितॄन्गृह्याश्च देवताः ।
पूजयित्वा ततः पश्चाद्गृहस्थो भोक्तुमर्हति ॥ १२.३५.३४ ॥
Tras honrar a los dioses, los sabios, los hombres, los antepasados y las deidades domésticas, el cabeza de familia tiene derecho a comer.
12.35.35
यथा प्रव्रजितो भिक्षुस्तथैव स्वे गृहे वसेत् ।
एवंवृत्तः प्रियैर्दारैः संबसन्धर्ममाप्नुयात् ॥ १२.३५.३५ ॥
Así como vive el mendigo renunciante, así debe vivir el cabeza de familia en su propia casa; conduciéndose de este modo y viviendo con sus amadas esposas, alcanza el dharma.
12.35.36
न दद्याद्यशसे दानं न भयान्नोपकारिणे ।
न नृत्यगीतशीलेषु हासकेषु च धार्मिकः ॥ १२.३५.३६ ॥
El hombre justo no debe dar un regalo por fama, ni por miedo, ni a quien le ayudó; ni tampoco a los dados al baile y al canto, ni a los bufones.
12.35.37
न मत्ते चैव नोन्मत्ते न स्तेने न च कुत्सके ।
न वाग्घीने विवर्णे वा नाङ्गहीने न वामने ॥ १२.३५.३७ ॥
No se debe dar a quien está ebrio, ni a un loco, un ladrón o un calumniador. Ni a quien carece de habla, tiene el color deformado, carece de un miembro o es un enano.
12.35.38
न दुर्जने दौष्कुले वा व्रतैर्यो वा न संस्कृतः ।
न श्रोत्रियमृते दानं ब्राह्मणे ब्रह्मवर्जिते ॥ १२.३५.३८ ॥
No se debe dar a un malvado, a quien es de mala familia, ni a quien no está purificado por votos. Salvo al erudito en los Vedas, no se debe dar a un brahmán carente de Veda.
12.35.39
असम्यच्कैव यद्दत्तमसम्यक् च प्रतिग्रहः ।
उभयं स्यादनर्थाय दातुरादातुरेव च ॥ १२.३५.३९ ॥
Dar de manera impropia y recibir de manera impropia, ambos traen la ruina tanto al que da como al que recibe.
12.35.40
यथा खदिरमालम्ब्य शिलां वाप्यर्णवं तरन् ।
मञ्जेत मञ्जतस्तद्वद्दाता यश्च प्रतिग्रही ॥ १२.३५.४० ॥
Así como quien se aferra a un leño de khadira o a una piedra para cruzar el océano se hunde, así también se hunden el que da y el que recibe.
12.35.41
काष्ठैरार्द्रैर्यथा वह्निरुपस्तीर्णो न दीप्यते ।
तपःस्वाध्यायचारित्रैरेवं हीनः प्रतिग्रही ॥ १२.३५.४१ ॥
Como el fuego cubierto de leños húmedos no arde, así el receptor carente de austeridad, estudio del Veda y conducta no resplandece.
12.35.42
कपाले यद्वदापः स्युः श्वदृतौ च यथा पयः ।
आश्रयस्थानदोषेण वृत्तहीने तथा श्रुतम् ॥ १२.३५.४२ ॥
Como el agua en un cráneo y la leche en un odre de piel de perro se echan a perder por el defecto del recipiente, así el saber en quien carece de conducta se pierde por la falta de su receptáculo.
12.35.43
निर्मन्त्रो निर्वृतो यः स्यादशास्त्रज्ञोऽनसूयकः ।
अनुक्रोशात्प्रदातव्यं हीनेष्वव्रतिकेषु च ॥ १२.३५.४३ ॥
Al que carece de mantras, de ritos, ignora las ciencias y está libre de envidia, debe darse por compasión; y a los necesitados y a los que no tienen votos.
12.35.44
न वै देयमनुक्रोशाद्दीनायापगुणाय तु ।
आप्ताचरित इत्येव धर्म इत्येव वा पुनः ॥ १२.३५.४४ ॥
No debe darse por compasión al desdichado ni al carente de virtud, ni pensando 'esta es la conducta de los fieles' o 'esto es dharma'.
12.35.45
निष्कारणं स्मृतं दत्तं ब्राह्मणे ब्रह्मवर्जिते ।
न फलेत्पात्रदोषेण न चात्रास्ति विचारणा ॥ १२.३५.४५ ॥
Se ha recordado que un don dado a un brahmán privado del Veda es infructuoso; por la falta del receptor no da fruto, y en esto no hay duda.
12.35.46
यथा दारुमयो हस्ती यथा चर्ममयो मृगः ।
ब्राह्मणश्चानधीयानस्त्रयस्ते नामधारकाः ॥ १२.३५.४६ ॥
Como un elefante de madera y un ciervo de cuero, un brahmán que no estudia el Veda: estos tres son meros portadores de un nombre.
12.35.47
यथा षण्ढोऽफलः स्त्रीषु यथा गौर्गवि चाफला ।
शकुनिर्वाप्यपक्षः स्यान्निर्मन्त्रो ब्राह्मणस्तथा ॥ १२.३५.४७ ॥
Como un eunuco es infructuoso entre las mujeres, una vaca estéril entre las vacas o un pájaro sin alas entre las aves, así es el brahmán sin mantras.
12.35.48
ग्रामस्थानं यथा शून्यं यथा कूपश्च निर्जलः ।
यथा हुतमनग्नौ च तथैव स्यान्निराकृतौ ॥ १२.३५.४८ ॥
Como un lugar de aldea está vacío, un pozo sin agua, o una ofrenda hecha sin fuego, así queda anulado el don.
12.35.49
देवतानां पितॄणां च हव्यकव्यविनाशकः ।
सर्वथाऽर्थहरो मूर्खो न लोकान्प्राप्तुमर्हति ॥ १२.३५.४९ ॥
El necio que destruye las ofrendas a los dioses y a los antepasados, y que en todo sentido arrebata la riqueza, no merece alcanzar los mundos.
12.35.50
एतत्ते कथितं सर्वं यथावृत्तं युधिष्ठिर ।
समासेन महद्ध्येतच्छ्रोतव्यं नरतर्षभ ॥ १२.३५.५० ॥
Yudhiṣṭhira, todo esto te ha sido contado tal como sucedió, en resumen. Toro entre los hombres, este gran asunto debe ser escuchado.