ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.35.1
किं भक्ष्यं चाप्यभक्ष्यं च किंच देयं प्रशस्यते ।
किंच पात्रमपात्रं वा तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.३५.१ ॥
ਕੀ ਖਾਣ ਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ, ਕੀ ਦੇਣਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੌਣ ਪਾਤਰ ਜਾਂ ਅਪਾਤਰ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਪਿਤਾਮਹ।
12.35.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
सिद्धानां चैव संवादं मनोश्चैव प्रजापतेः ॥ १२.३५.२ ॥
ਇੱਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਸਿੱਧਾਂ ਦਾ ਸੰਵਾਦ, ਅਤੇ ਮਨੂ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਸੰਵਾਦ।
12.35.3
ऋषयस्तु व्रतपराः समागम्य पुरा विभुम् ।
धर्मं पप्रच्छुरासीनमादिकाले प्रजापतिम् ॥ १२.३५.३ ॥
ਵਰਤ-ਪਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਦਿ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
12.35.4
कथमन्त्रं कथं दानं गम्यागम्याः कथं स्त्रियः ।
कार्याकार्यं च यत्सर्वं शंस वै त्वं प्रजापते ॥ १२.३५.४ ॥
ਅੰਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਦਾਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਤੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ, ਕੀ ਕਰਨਾ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ — ਇਹ ਸਭ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦੱਸੋ।
12.35.5
तैरेवमुक्तो भगवान्मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत् ।
शुश्रूषध्वं यथावृत्तं धर्मं व्याससमासतः ॥ १२.३५.५ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੂ ਬੋਲੇ — 'ਜਿਵੇਂ ਬੀਤਿਆ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਸੁਣੋ; ਧਰਮ ਵਿਆਸ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹਿਆ ਹੈ।'
12.35.6
अनादेशे जपो होम उपवासस्तथैव च ।
आत्मज्ञानं पुण्यनद्यो यत्र प्रायश्च तत्पराः ॥ १२.३५.६ ॥
ਹੁਕਮ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਜਪ, ਹੋਮ, ਵਰਤ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ — ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
12.35.7
अनादिष्टं तथैतानि पुण्यानि धरणीभृतः ।
सुवर्णप्राशनमपि रत्नादिस्नानमेव च ॥ १२.३५.७ ॥
ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਹ ਵੀ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਹਨ — ਸੋਨਾ ਚੱਖਣਾ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵੀ।
12.35.8
देवस्थानाभिगमनमाज्यप्राशनमेव च ।
एतानि मेध्यं पुरुषं कुर्वन्त्याशु न संशयः ॥ १२.३५.८ ॥
ਦੇਵ-ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਘਿਓ ਦਾ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ — ਇਹ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
12.35.9
न गर्वेण भवेत्प्राज्ञः कदाचिदपि मानवः ।
दीर्घमायुरथेच्छन्हि त्रिरात्रं चोष्णपो भवेत् ॥ १२.३५.९ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਨਾ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.35.10
अदत्तस्यानुपादानं दानमध्ययनं तपः ।
अहिंसा सत्यमक्रोधं क्षमा धर्मस्य लक्षणम् ॥ १२.३५.१० ॥
ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਨਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਲੈਣਾ, ਦਾਨ, ਅਧਿਐਨ, ਤਪ, ਅਹਿੰਸਾ, ਸੱਚ, ਕ੍ਰੋਧ ਰਹਿਤਤਾ, ਖਿਮਾ — ਇਹੀ ਧਰਮ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ।
12.35.11
स एव धर्मः सोऽधर्मो देशकाले प्रतिष्ठितः ।
आदानमनृतं हिंसा धर्मो ह्यात्यन्तिकः स्मृतः ॥ १२.३५.११ ॥
ਉਹੀ ਧਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੀ ਅਧਰਮ ਵੀ — ਦੇਸ਼ ਤੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ। ਲੈਣਾ, ਝੂਠ, ਹਿੰਸਾ — ਇਹ ਹੀ ਪਰਮ ਧਰਮ ਆਖੇ ਗਏ ਹਨ।
12.35.12
द्विविधौ चाप्युभावेतौ धर्माधर्मौ विजानताम् ।
अप्रवृत्तिः प्रवृत्तिश्च द्वैविध्यं लोकवेदयोः ॥ १२.३५.१२ ॥
ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੋਵੇਂ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ — ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ; ਲੋਕ ਤੇ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋਹਰਾਪਣ ਹੈ।
12.35.13
अप्रवृत्तेरमर्त्यत्वं मर्त्यत्वं कर्मणः फलम् ।
अशुभस्याशुभं विद्याच्छुभस्य शुभमेव च।
एतयोश्चोभयोः स्यातां शुभाशुभतया तथा ॥ १२.३५.१३ ॥
ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯਤਾ ਨਾਲ ਅਮਰਤਾ; ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਮਰਨਸ਼ੀਲਤਾ। ਅਸ਼ੁਭ ਦਾ ਫਲ ਅਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਦਾ ਫਲ ਸ਼ੁਭ ਹੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.35.14
दैवं च दैवसंयुक्तं प्राणश्च प्रलयस्तथा ।
अप्रेक्षापूर्वकरणादशुभानां शुभं फलम् ॥ १२.३५.१४ ॥
ਦੈਵ, ਦੈਵ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪ੍ਰਾਣ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸ਼ੁਭਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.35.15
ऊर्ध्वं भवति संदेहादिहादिष्टार्थमेव च ।
अप्रेक्षापूर्वकरणात्प्रायश्चित्तं विधीयते ॥ १२.३५.१५ ॥
ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਾਰਜ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.35.16
क्रोधमोहकृते चैव दृष्टान्तागमहेतुभिः ।
शरीराणामुपक्लेशो मनसश्च प्रियाप्रिये।
तदौषधैश्च मन्त्रैश्च प्रायश्चित्तैश्च शाम्यति ॥ १२.३५.१६ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਅਤੇ ਆਗਮ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਸਰੀਰਾਂ ਦਾ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਨ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ-ਅਪ੍ਰਿਯ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.35.17
उपवासेनैकरात्रं दण्डोत्सर्गे नराधिपः ।
विशुद्ध्येदात्मशुद्ध्यर्थं त्रिरात्रं तु पुरोहितः ॥ १२.३५.१७ ॥
ਰਾਜਾ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਦੰਡ ਛੱਡਣ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ; ਆਤਮਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ, ਪਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ।
12.35.18
क्षयं शोकं प्रकुर्वाणो न म्रियेत यदा नरः ।
शस्त्रादिभिरुपाविष्टस्त्रिरात्रं तत्र निर्दिशेत् ॥ १२.३५.१८ ॥
ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜਦੋਂ ਨਾ ਮਰੇ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.35.19
जातिश्रेण्यधिवासानां कुलधर्मांश्च शाश्वतान् ।
वर्जयन्ति च ये धर्मं तेषां धर्मो न विद्यते ॥ १२.३५.१९ ॥
ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਕੁਲ-ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਰਮ ਜੋ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
12.35.20
दश वा वेदशास्त्रज्ञास्त्रयो वा धर्मपाठकाः ।
यद्ब्रूयुः कार्य उत्पन्ने स धर्मो धर्मसंशये ॥ १२.३५.२० ॥
ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਦਸ ਹੋਣ ਜਾਂ ਧਰਮ-ਪਾਠਕ ਤਿੰਨ, ਕਾਰਜ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਜੋ ਕਹਿਣ, ਧਰਮ-ਸੰਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਧਰਮ ਹੈ।
12.35.21
अनुष्णा मृत्तिका चैव तथा क्षुद्रपिपीलिकाः ।
श्लेष्मातकस्तथा विप्रैरभक्ष्यं विषमेव च ॥ १२.३५.२१ ॥
ਨਾ-ਤਪਾਈ ਮਿੱਟੀ, ਛੋਟੀਆਂ ਕੀੜੀਆਂ, ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਲੇਸ਼੍ਮਾਤਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਅਭੱਖ ਵਿਸ਼ ਵੀ।
12.35.22
अभक्ष्या ब्राह्मणैर्मत्स्याः शकलैर्ये विवर्जिताः ।
चतुष्पात्कच्छपादन्यो मण्डूका जलजाश्च ये ॥ १२.३५.२२ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਅਭੱਖ ਮੱਛੀਆਂ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਨਹੀਂ; ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਕੱਛੂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ, ਡੱਡੂ ਅਤੇ ਜਲ-ਜੀਵ।
12.35.23
भासा हंसाः सुपर्णाश्च चक्रवाकाः प्लवा बकाः ।
काको मद्रुश्च गृध्रश्च श्येनोलूकस्तथैव च ॥ १२.३५.२३ ॥
ਭਾਸ, ਹੰਸ, ਸੁਪਰਣ, ਚੱਕਰਵਾਕ, ਪਲਵ ਅਤੇ ਬਗਲੇ, ਕਾਂ, ਮਦ੍ਰੂ, ਗਿਰਝ, ਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਉੱਲੂ, ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ।
12.35.24
क्रव्यादा दंष्ट्रिणः सर्वे चतुष्पात्पक्षिणश्च ये ।
येषां चोभयतो दन्ताश्चतुर्दंष्ट्राश्च सर्वशः ॥ १२.३५.२४ ॥
ਮਾਸਭੱਖੀ, ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੇ ਦੰਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ।
12.35.25
एडकाश्च मृगोष्ट्राणां सूकराणां गवामपि ।
मानुषीणां खरीणां च न पिबेद्ब्राह्मणः पयः ॥ १२.३५.२५ ॥
ਭੇਡ, ਹਿਰਨ, ਊਠ, ਸੂਰ, ਗਾਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਇਸਤਰੀ ਅਤੇ ਖੋਤੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾ ਪੀਵੇ।
12.35.26
प्रेतान्नं सूतकान्नं च यच्च किंचिदनिर्दशम् ।
अभोज्यं चाप्यपेयं च धेनोर्दुग्धमनिर्दशम् ॥ १२.३५.२६ ॥
ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਅੰਨ, ਸੂਤਕ ਦਾ ਅੰਨ, ਅਤੇ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਾ ਪੀਵੇ।
12.35.27
राजान्नं तेज आदत्ते शूद्रान्नं ब्रह्मवर्चसम् ।
आयुः सुवर्णकारान्नमवीरायाश्च योषितः ॥ १२.३५.२७ ॥
ਰਾਜੇ ਦਾ ਅੰਨ ਤੇਜ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਅੰਨ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ; ਸੁਨਿਆਰੇ ਦਾ ਅੰਨ ਆਯੂ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੀਰਪੁੱਤਰਹੀਣ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਅੰਨ ਵੀ।
12.35.28
विष्ठा वार्धुषिकस्यान्नं गणिकान्नमथेन्द्रियम् ।
मृष्यन्ति ये चोपपतिं स्त्रीजितान्नं च सर्वशः ॥ १२.३५.२८ ॥
ਵਿਆਜ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਅੰਨ ਵਿਸ਼ਟਾ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਵੇਸਵਾ ਦਾ ਅੰਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਪਪਤੀ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਵੱਸ ਵਾਲੇ ਦਾ ਅੰਨ ਵੀ।
12.35.29
दीक्षितस्य कदर्यस्य क्रतुविक्रयिकस्य च ।
तक्ष्णश्चर्मावकर्तुश्च पुंश्चल्या रजकस्य च ॥ १२.३५.२९ ॥
ਦੀਖਿਅਤ ਦਾ, ਕੰਜੂਸ ਦਾ, ਯੱਗ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਦਾ, ਤਰਖਾਣ ਦਾ, ਚਮਿਆਰ ਦਾ, ਪੁੰਸ਼ਚਲੀ ਦਾ ਅਤੇ ਧੋਬੀ ਦਾ ਅੰਨ ਵੀ।
12.35.30
चिकित्सकस्य यच्चान्नमभोज्यं रक्षिणस्तथा ।
गणग्रामाभिशस्तानां रङ्गस्त्रीजीविनां तथा ॥ १२.३५.३० ॥
ਵੈਦ ਦਾ ਜੋ ਅੰਨ ਹੈ ਉਹ ਨਾ ਖਾਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦਾ ਵੀ; ਗਣ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ 'ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਅੰਨ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।
12.35.31
परिवित्तीनामपुंसां च बन्दिद्यूतविदां तथा ।
वामहस्ताहृतं चान्नं शुष्कं पर्युषितं च यत् ॥ १२.३५.३१ ॥
ਪਰਿਵਿੱਤੀਆਂ, ਨਪੁੰਸਕਾਂ, ਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਜੂਏਬਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਅੰਨ, ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਆਂਦਾ ਅੰਨ, ਸੁੱਕਾ ਅਤੇ ਬਾਸੀ ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ।
12.35.32
सुरानुगतमुच्छिष्टमभोज्यं शेषितं च यत् ।
पिष्टमांसेक्षुशाकानामाविकाजापयस्तथा।
सक्तु धाना करम्भाश्च नोपभोग्याश्चिरस्थिताः ॥ १२.३५.३२ ॥
ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਝੂਠਾ, ਨਾ ਖਾਣ ਯੋਗ, ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਜੋ ਵੀ; ਪੀਸਿਆ ਮਾਸ, ਗੰਨਾ ਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਭੇਡ-ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਸੱਤੂ, ਭੁੰਨਿਆ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਮਿਲਾਇਆ ਅਨਾਜ — ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਭੋਗਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
12.35.33
पायसं कृसरं मांसमपूपाश्च वृथा कृताः ।
अपेयाश्चाप्यभक्ष्याश्च ब्राह्मणैर्गृहमेधिभिः ॥ १२.३५.३३ ॥
ਖੀਰ, ਕ੍ਰਿਸਰ, ਮਾਸ, ਪੂੜੇ — ਵਿਅਰਥ ਬਣਾਏ ਹੋਏ; ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪੀਣ ਅਤੇ ਖਾਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
12.35.34
देवानृषीन्मनुष्यांश्च पितॄन्गृह्याश्च देवताः ।
पूजयित्वा ततः पश्चाद्गृहस्थो भोक्तुमर्हति ॥ १२.३५.३४ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਭੋਜਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.35.35
यथा प्रव्रजितो भिक्षुस्तथैव स्वे गृहे वसेत् ।
एवंवृत्तः प्रियैर्दारैः संबसन्धर्ममाप्नुयात् ॥ १२.३५.३५ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸੰਨਿਆਸੀ ਭਿਖਸ਼ੂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ; ਏਦਾਂ ਵਰਤਦਿਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।
12.35.36
न दद्याद्यशसे दानं न भयान्नोपकारिणे ।
न नृत्यगीतशीलेषु हासकेषु च धार्मिकः ॥ १२.३५.३६ ॥
ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਰਖ ਯਸ਼ ਲਈ ਦਾਨ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਡਰ ਕਰਕੇ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਉਪਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਦੇਵੇ; ਨਾਚ-ਗਾਣੇ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨਾਂ ਅਤੇ ਮਖੌਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਦੇਵੇ।
12.35.37
न मत्ते चैव नोन्मत्ते न स्तेने न च कुत्सके ।
न वाग्घीने विवर्णे वा नाङ्गहीने न वामने ॥ १२.३५.३७ ॥
ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ, ਪਾਗਲ, ਚੋਰ ਅਤੇ ਨਿੰਦਕ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਬੋਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵਿਗੜੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਅੰਗਹੀਣ ਜਾਂ ਬੌਣੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਦੇਵੇ।
12.35.38
न दुर्जने दौष्कुले वा व्रतैर्यो वा न संस्कृतः ।
न श्रोत्रियमृते दानं ब्राह्मणे ब्रह्मवर्जिते ॥ १२.३५.३८ ॥
ਦੁਰਜਨ, ਮਾੜੇ ਕੁਲ ਦੇ ਮਨੁੱਖ, ਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਨਾ ਹੋਏ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਵੇਦ-ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਾ ਦੇਵੇ।
12.35.39
असम्यच्कैव यद्दत्तमसम्यक् च प्रतिग्रहः ।
उभयं स्यादनर्थाय दातुरादातुरेव च ॥ १२.३५.३९ ॥
ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਅਨਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.35.40
यथा खदिरमालम्ब्य शिलां वाप्यर्णवं तरन् ।
मञ्जेत मञ्जतस्तद्वद्दाता यश्च प्रतिग्रही ॥ १२.३५.४० ॥
ਖਦਿਰ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਫੜ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਿਵੇਂ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਡੁੱਬਦੇ ਹਨ।
12.35.41
काष्ठैरार्द्रैर्यथा वह्निरुपस्तीर्णो न दीप्यते ।
तपःस्वाध्यायचारित्रैरेवं हीनः प्रतिग्रही ॥ १२.३५.४१ ॥
ਗਿੱਲੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਅੱਗ ਜਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਬਲਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਤਪ, ਸਵਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਤੋਂ ਹੀਣ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ।
12.35.42
कपाले यद्वदापः स्युः श्वदृतौ च यथा पयः ।
आश्रयस्थानदोषेण वृत्तहीने तथा श्रुतम् ॥ १२.३५.४२ ॥
ਖੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਖੱਲ ਦੀ ਥੈਲੀ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਜਿਵੇਂ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਸਰੇ ਦੇ ਨੁਕਸ ਕਾਰਨ ਆਚਰਨਹੀਣ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.35.43
निर्मन्त्रो निर्वृतो यः स्यादशास्त्रज्ञोऽनसूयकः ।
अनुक्रोशात्प्रदातव्यं हीनेष्वव्रतिकेषु च ॥ १२.३५.४३ ॥
ਜੋ ਨਿਰਮੰਤ੍ਰ, ਨਿਰਵ੍ਰਿਤ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੀਣਾਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।
12.35.44
न वै देयमनुक्रोशाद्दीनायापगुणाय तु ।
आप्ताचरित इत्येव धर्म इत्येव वा पुनः ॥ १२.३५.४४ ॥
ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਦੀਨ ਅਤੇ ਗੁਣਹੀਨ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; 'ਇਹ ਆਪਤਾਂ ਦਾ ਆਚਰਣ ਹੈ' ਜਾਂ 'ਇਹੀ ਧਰਮ ਹੈ' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।
12.35.45
निष्कारणं स्मृतं दत्तं ब्राह्मणे ब्रह्मवर्जिते ।
न फलेत्पात्रदोषेण न चात्रास्ति विचारणा ॥ १२.३५.४५ ॥
ਬ੍ਰਹਮ (ਵੇਦ) ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਨਿਸਫਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਾਤਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
12.35.46
यथा दारुमयो हस्ती यथा चर्ममयो मृगः ।
ब्राह्मणश्चानधीयानस्त्रयस्ते नामधारकाः ॥ १२.३५.४६ ॥
ਲੱਕੜ ਦੇ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਮ੍ਰਿਗ ਵਾਂਗ, ਵੇਦ ਨਾ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ — ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
12.35.47
यथा षण्ढोऽफलः स्त्रीषु यथा गौर्गवि चाफला ।
शकुनिर्वाप्यपक्षः स्यान्निर्मन्त्रो ब्राह्मणस्तथा ॥ १२.३५.४७ ॥
ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਪੁੰਸਕ ਜਿਵੇਂ ਨਿਸਫਲ ਹੈ, ਗਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਂਝ ਗਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ — ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੰਤ੍ਰਹੀਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
12.35.48
ग्रामस्थानं यथा शून्यं यथा कूपश्च निर्जलः ।
यथा हुतमनग्नौ च तथैव स्यान्निराकृतौ ॥ १२.३५.४८ ॥
ਪਿੰਡ ਦੀ ਥਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸੁੰਨੀ, ਬਿਨਾਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ ਜਿਵੇਂ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਹੂਤੀ ਜਿਵੇਂ — ਤਿਵੇਂ ਹੀ (ਦਾਨ) ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.35.49
देवतानां पितॄणां च हव्यकव्यविनाशकः ।
सर्वथाऽर्थहरो मूर्खो न लोकान्प्राप्तुमर्हति ॥ १२.३५.४९ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਿਆ-ਕਵਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਮੂਰਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।
12.35.50
एतत्ते कथितं सर्वं यथावृत्तं युधिष्ठिर ।
समासेन महद्ध्येतच्छ्रोतव्यं नरतर्षभ ॥ १२.३५.५० ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਇਹ ਸਭ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹੈ।