Mahābhārata · Adhyāya 12.350
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.350.1
अस्तौषीद्वैदिकैर्व्यासः सशिष्यो मधुसूदनम् ।
नामभिर्विविधैरेषां निरुक्तं भगवन्मम ॥ १२.३५०.१ ॥
Con himnos védicos, Vyāsa, junto con sus discípulos, alabó a Madhusūdana. Oh bienaventurado, explícame la etimología de estos diversos nombres.
12.350.2
वक्तुमर्हसि शुश्रूषोः प्रजापतिपतेर्हरः ।
श्रुत्वा भवेयं यत्पूतः शरच्चन्द्र इवामलः ॥ १२.३५०.२ ॥
Oh Hari, señor de los señores de las criaturas, deberías hablarme a mí, que deseo escuchar, para que, habiéndolo oído, me vuelva puro e inmaculado como la luna de otoño.
12.350.3
शृणु राजन्यथाचष्ट फल्गुनस्य हरिः प्रभुः ।
प्रसन्नात्मात्मनो नाम्नां निरुक्तं गुणकर्मजम् ॥ १२.३५०.३ ॥
Escucha, oh rey, como el señor Hari, con mente complacida, explicó a Phalguna (Arjuna) la etimología de sus nombres, surgida de sus cualidades y acciones.
12.350.4
नामभिः कीर्तितैस्तस्य केशवस्य महात्मनः ।
पृष्टवान्केशवं राजन्फगुनः परवीरहा ॥ १२.३५०.४ ॥
Oh rey, Phalguna, matador de héroes enemigos, preguntó a Keśava sobre los nombres del magnánimo Keśava que habían sido alabados.
12.350.5
भगवन्भूतभव्येश सर्वभूतसृगव्यय ।
लोकधाम जगन्नाथ लोकानामभयप्रद ॥ १२.३५०.५ ॥
¡Oh bienaventurado, señor de lo que es y de lo que será, creador de todos los seres, imperecedero, morada de los mundos, señor del universo, dador de intrepidez a los mundos!
12.350.6
यानि नामानि ते देव कीर्तितानि महर्षिभिः ।
वेदेषु सपुराणेषु यानि गुह्यानि कर्मभिः ॥ १२.३५०.६ ॥
Oh dios, aquellos nombres tuyos que fueron alabados por los grandes sabios en los Vedas y en los Purāṇas, y que son secretos por tus obras.
12.350.7
तेषां निरुक्तं त्वत्तोऽहं श्रोतुमिच्छामि केशव ।
न ह्यन्यो वर्णयेन्नाम्नां निरुक्तं त्वामृते प्रभो ॥ १२.३५०.७ ॥
Deseo oír de ti la explicación etimológica de ellos, oh Keśava. Oh señor, nadie más que tú podría describir la etimología de estos nombres.
12.350.8
ऋग्वेदे सयजुर्वेदे तथैवाथर्वसामसु ।
पुराणे सोपनिषदे तथैव ज्योतिषेऽर्जुन ॥ १२.३५०.८ ॥
En el Ṛg Veda, junto con el Yajur Veda; asimismo en los Atharva y Sāma Vedas; en los Purāṇas junto con los Upaniṣads; asimismo en la astronomía, oh Arjuna.
12.350.9
साङ्ख्ये च योगशास्त्रे च आयुर्वेदे तथैव च ।
बहूनि मम नामानि कीर्तितानि महर्षिभिः ॥ १२.३५०.९ ॥
En el Sāṅkhya y el tratado del Yoga, y asimismo en el Āyurveda, los grandes videntes han proclamado mis muchos nombres.
12.350.10
गौणानि तत्र नामानि कर्मजानि च कानिचित् ।
निरुक्तं कर्मजानां त्वं शृणुष्व प्रयतोऽनघ ॥ १२.३५०.१० ॥
Entre ellos, algunos nombres derivan de cualidades y otros surgen de las acciones. Escucha con atención, oh sin mancha, la etimología de los nombres surgidos de las acciones.
12.350.11
कथ्यमानं मया तात त्वं हि मेऽर्धं स्मृतः पुरा ।
नमोऽतियशमे तस्मै देवानां परमात्मने ॥ १२.३५०.११ ॥
Mientras lo digo, querido, tú fuiste antes recordado como mi mitad. Homenaje a él, de gloria sobresaliente, el alma suprema de los dioses.
12.350.12
नारायणाय विश्वाय निर्गुणाय गुणात्मने ।
यस्य प्रसादजो ब्रह्मा रुद्रस्य क्रोधसंभवः ॥ १२.३५०.१२ ॥
Homenaje a Nārāyaṇa, al universo, al no atributivo, al alma de las cualidades; por cuya gracia nació Brahmā, y de cuya ira surgió Rudra.
12.350.13
योसौ योनिर्हि सर्वस्य स्थावरस्य चरस्य च ।
अष्टादशगुणं यत्तत्सत्वं सत्ववतांवर ॥ १२.३५०.१३ ॥
Él es la matriz de todo, de lo inmóvil y de lo móvil; y él es ese sattva de dieciocho cualidades, el mejor de los que poseen sattva.
12.350.14
प्रकृतिः सा परा मह्यं रोदसी लोकधारिणी ।
ऋता सत्याऽमरा जय्या लोकानामात्मसंज्ञिता ॥ १२.३५०.१४ ॥
Esa naturaleza suprema es mía; es el cielo y la tierra que sostienen los mundos. Se la llama ṛta, verdad, inmortal, invencible y el ser de los mundos.
12.350.15
तस्मात्सर्वाः प्रवर्तन्ते सर्गप्रलयविक्रियाः ।
तपो यज्ञश्च यष्टा च पुराणः पुरुषो विराट् ॥ १२.३५०.१५ ॥
Por eso surgen todas las transformaciones de la creación y la disolución: la austeridad, el sacrificio, el sacrificador y el antiguo Varón, el Virāṭ.
12.350.16
अनिरुद्ध इति प्रोक्तो लोकानां प्रभवाप्ययः ।
ब्राह्मे रात्रिक्षये प्राप्ते तस्य ह्यमिततेजसः ॥ १२.३५०.१६ ॥
Él es llamado Aniruddha, origen y fin de los mundos. Cuando llega el fin de la noche de Brahmā, de aquel de esplendor inconmensurable —
12.350.17
प्रसादात्प्रादुरभवत्पद्ममर्कनिभं क्षणात् ।
तत्र ब्रह्मा समभवत्स तस्यैव प्रसादजः ॥ १२.३५०.१७ ॥
Por su gracia surgió en un instante un loto semejante al sol; en él llegó a ser Brahmā, nacido solo de su gracia.
12.350.18
अह्नः क्षये ललाटाच्च सुतो देवस्य वै तथा ।
क्रोधाविष्टस्य संजज्ञे रुद्रः संहारकारकः ॥ १२.३५०.१८ ॥
Al final del día, también nació un hijo de la frente del dios; de él, poseído por la ira, nació Rudra, el agente de la destrucción.
12.350.19
एतौ द्वौ विबुधश्रेष्ठौ प्रसादक्रोधजावुभौ ।
तदादर्शितपन्थानौ सृष्टिसंहारकारकौ ॥ १२.३५०.१९ ॥
Estos dos, los mejores de los dioses, nacidos de la gracia y de la ira, son los agentes de la creación y la destrucción, habiendo mostrado ese camino.
12.350.20
निमित्तमात्रं तावत्र सर्वप्राणिवरप्रदौ ।
कपदीं जटिलो मुण्डः श्मशानगृहसेवकः ॥ १२.३५०.२० ॥
Aquí son meramente instrumentos, otorgantes de dones a todos los seres: de cabello enredado, trenzado, con la cabeza rapada, que habita en el crematorio.
12.350.21
उग्रव्रतचरो रुद्रो योगी त्रिपुरदारणः ।
दक्षक्रतुहरश्चैव भगनेत्रहरस्तथा ॥ १२.३५०.२१ ॥
Rudra, que practica votos feroces, el yogui, el destructor de Tripura, el destructor del sacrificio de Dakṣa, y asimismo el arrebatador de los ojos de Bhaga.
12.350.22
नारायणात्मको ज्ञेयः पाण्डवेय युगेयुगे ।
तस्मिन्हि पूज्यमाने वै देवदेवे महेश्वरे ॥ १२.३५०.२२ ॥
Oh hijo de Pāṇḍu, en cada edad debe conocérsele como de naturaleza Nārāyaṇa; pues cuando el dios de dioses, el gran Señor, es adorado.
12.350.23
संपूजितो भवत्पार्थ देवो नारायणः प्रभुः ।
अहमात्मा हि लोकानां विश्वेषां पाण्डुनन्दन ॥ १२.३५०.२३ ॥
Oh Pārtha, el dios Nārāyaṇa, el Señor, es debidamente adorado por ti. Oh gozo de Pāṇḍu, yo soy ciertamente el ser de todos los mundos.
12.350.24
तस्मादात्मानमेवाग्रे रुद्रं संपूजयाम्यहम् ।
यद्यहं नार्चयेयं वै ईशानं वरदं शिवम् ॥ १२.३५०.२४ ॥
Por eso, primero adoro debidamente a Rudra, que es mi propio ser. Si no adorara a Īśāna, el dador de dones, el auspicioso.
12.350.25
आत्मानं नार्चयेत्कश्चिदिति मे भावितात्मनः ।
मया प्रमाणं हि कृतं लोकः समनुवर्तते ॥ १२.३५०.२५ ॥
Que nadie se adore a sí mismo: así lo he resuelto yo, cuyo ser está dominado. Yo he establecido la norma, y el mundo la sigue.
12.350.26
प्रमाणानि हि पूज्यानि ततस्तं पूजयाम्यहम् ।
यस्तं वेत्ति स मां वेत्ति योऽनु तं स हि मामनु ॥ १२.३५०.२६ ॥
Las normas son dignas de culto, por eso lo venero. Quien le conoce me conoce; quien le sigue, sin duda me sigue.
12.350.27
रुद्रो नारायणश्चैव सत्वमेकं द्विधा कृतम् ।
लोके चरति कौन्तेय व्यक्तिस्थं सर्वकर्मसु ॥ १२.३५०.२७ ॥
Rudra y Nārāyaṇa son en verdad una sola esencia, dividida en dos. Oh hijo de Kuntī, ella recorre el mundo, residiendo en forma manifiesta, en todas las acciones.
12.350.28
न हि मे केनचिद्देयो वरः पाण्डवनन्दन ।
इति संचिन्त्य मनसा पुराणं रुद्रमीश्वरम् ॥ १२.३५०.२८ ॥
Oh deleite de los Pāṇḍavas, a mí no debe concedérseme ningún don por nadie. Habiendo considerado esto en mi mente, recurrí al antiguo señor Rudra.
12.350.29
पुत्रार्थमाराधितवानहमात्मानमात्मना ।
न हि विष्णुः प्रणमति कस्मैचिद्विबुधाय च ॥ १२.३५०.२९ ॥
Por el deseo de un hijo me adoré a mí mismo, por mí mismo; pues Viṣṇu no se inclina ante nadie, ni ante ningún dios.
12.350.30
ऋते आत्मानमेवेति ततो रुद्रं नमाम्यहम् ।
सब्रह्मकाः सरुद्राश्च सेन्द्रा देवाः सहर्षिभिः ॥ १२.३५०.३० ॥
Salvo a uno mismo, por eso me inclino ante Rudra. Con Brahmā, con los Rudras, los dioses con Indra y con los sabios, también todos lo hacen.
12.350.31
अर्चयन्ति सुरश्रेष्ठं देवं नारायणं हरिम् ।
भविष्यतां वर्ततां च भूतानां चैव भारत ॥ १२.३५०.३१ ॥
Oh Bhārata, tanto los que serán como los que existen entre los seres adoran a Nārāyaṇa, Hari, el mejor de los dioses.
12.350.32
सर्वेषामग्रणीर्विष्णुः सेव्यः पूज्यश्च नित्यशः ।
नमस्व हव्यदं विष्णुं तथा शरणदं नमः। ॥ १२.३५०.३२ ॥
Viṣṇu es el primero de todos, siempre digno de servicio y veneración. Inclínate ante Viṣṇu, dador de ofrendas y dador de refugio.
12.350.33
वरदं नमस्व कौन्तेय हव्यकव्यभुजं नमः ।
चतुर्विधा मम जना भक्ता एव हि मे श्रुतम् ॥ १२.३५०.३३ ॥
Oh hijo de Kuntī, inclínate ante el dador de dones; homenaje al que disfruta de ofrendas y libaciones. Mis devotos son de cuatro clases, así lo he oído.
12.350.34
तेषामेकान्तिनः श्रेष्ठा ये चैवानन्यदेवताः ।
अहमेव गतिस्तेषां निराशीः कर्मकारिणाम् ॥ १२.३५०.३४ ॥
Entre ellos, los de mente única y los mejores, que no tienen otro dios, para ellos solo yo soy la meta, para quienes actúan sin deseo de fruto.
12.350.35
ये च शिष्टास्त्रयो भक्ताः फलकामा हि ते मताः ।
सर्वे च्यवनधर्माणः प्रतिबुद्धस्तु श्रेष्ठभाक् ॥ १२.३५०.३५ ॥
Los tres devotos restantes se consideran deseosos de frutos; todos están sujetos a caer. Pero el despierto participa del fruto supremo.
12.350.36
ब्रह्माणं शितिकण्ठं च याश्चान्या देवताः स्मृताः ।
प्रबुद्धचर्याः सेवन्तो मामेवैष्यन्ति यत्फलम् ॥ १२.३५०.३६ ॥
Quienes sirven a Brahmā, al de garganta azul, y a los demás dioses recordados, con conducta despierta, me alcanzarán solo a mí; ese es su fruto.
12.350.37
भक्तं प्रति विशेषस्ते एष पार्थानुकीर्तितः ।
त्वं चैवाहं च कौन्तेय नरनारायणौ स्मृतौ ॥ १२.३५०.३७ ॥
Este favor especial hacia el devoto fue declarado a Pārtha. Hijo de Kuntī, tú y yo somos recordados como Nara y Nārāyaṇa.
12.350.38
भारावतरणार्थं तु प्रविष्टौ मानुषीं तनुम् ।
नानीभ्यध्यात्मयोगांश्च योऽहं यस्माच्च भारत ॥ १२.३५०.३८ ॥
Para aliviar la carga, nosotros dos entramos en un cuerpo humano. Y, descendiente de Bharata, por eso vine yo, que enseño los diversos yogas del yo.
12.350.39
निवृत्तिलक्षणो धर्मस्तथाऽऽभ्यदयिकोऽपि च ।
नराणामयनं ख्यातमहमेकः सनातनः ॥ १२.३५०.३९ ॥
El dharma de la renuncia, y asimismo el dharma que trae prosperidad, se declaran refugio de los hombres; y su único refugio eterno soy yo solo.
12.350.40
आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ।
अयनं मम ताः पूर्वमतो नारायणोस्म्यहम् ॥ १२.३५०.४० ॥
Las aguas son llamadas nāras, y las aguas son en verdad los hijos de Nara. Antes fueron mi morada; por eso soy Nārāyaṇa.
12.350.41
छादयामि जगद्विश्वं भूत्वा सूर्य इवांशुभिः ।
सर्वभूताधिवासश्च वासुदेवस्ततो ह्यहम् ॥ १२.३५०.४१ ॥
Convirtiéndome como el sol con sus rayos, cubro el universo entero. Y porque soy la morada de todos los seres, soy en verdad Vāsudeva.
12.350.42
गतिश्च सर्वभूतानां प्रजनश्चापि भारत ।
व्याप्ते म रोदसी पार्थ कान्तिश्चाभ्यधिका मम। ॥ १२.३५०.४२ ॥
Descendiente de Bharata, yo soy también la meta y el origen de todos los seres. Hijo de Pṛthā, el cielo y la tierra están penetrados por mí, y mi resplandor es supremo.
12.350.43
अधिभूतनिविष्टश्च तद्विश्वं चास्मि भारत ।
क्रमणाच्चाप्यहं पार्थ विष्णुरित्यभिसंज्ञितः ॥ १२.३५०.४३ ॥
Yo estoy entrado en todos los seres, oh Bhārata, y yo soy aquel universo entero. Y por mi zancada, oh Pārtha, soy llamado Viṣṇu.
12.350.44
दमात्सिद्धिं परीप्सन्तो मां जनाः कामयन्ति ह ।
दिवं चोर्वी च मध्यं च तस्माद्दामोदरो ह्यहम् ॥ १२.३५०.४४ ॥
Los hombres que buscan la perfección mediante el dominio de sí me desean a mí. El cielo, la tierra y el espacio intermedio son míos; por eso soy Dāmodara.
12.350.45
पृश्निरित्युच्यते चान्नं वेदा आपोऽमृतं तथा ।
ममैतानि सदा गर्भः पृश्निगर्भस्ततो ह्यहम् ॥ १२.३५०.४५ ॥
El alimento se llama pṛśni, y también los Vedas, las aguas y el néctar. Todo esto está siempre en mi seno; por eso soy Pṛśnigarbha.
12.350.46
ऋषयः प्राहुरेवं मां त्रितं कूपनिपातितम् ।
पृश्निगर्भ त्रितं पाहीत्येकतद्वितपातितम् ॥ १२.३५०.४६ ॥
Así me hablaron los sabios: '¡Trita ha caído en un pozo: protege a Trita, oh Pṛśnigarbha!'. Y así Trita, caído en aquel hoyo, fue salvado.
12.350.47
ततः स ब्रह्मणः पुत्र आद्यो ह्यृषिवरस्त्रितः ।
उत्ततारोदपानाद्वै पृश्निगर्भानुकीर्तनात् ॥ १२.३५०.४७ ॥
Entonces aquel sabio supremo Trita, primer hijo de Brahmā, se levantó del pozo por la sola recitación del nombre de Pṛśnigarbha.
12.350.48
सूर्यस्य तपतो लोकानग्नेः सोमस्य चाप्युत ।
अंशवो यत्प्रकाशन्ते ममैते केशसंज्ञिताः ॥ १२.३५०.४८ ॥
Los rayos del sol que abrasa, del fuego y de la luna que resplandecen por los mundos — estos se llaman mis 'cabellos'.
12.350.49
सर्वज्ञाः केशवं तस्मान्मामाहुर्द्विजसत्तमाः ।
स्वपत्न्यामाहितो गर्भ उचथ्येन महात्मना ॥ १२.३५०.४९ ॥
Por eso los mejores de los dvija, que todo lo saben, me llaman Keśava. El gran Ucathya implantó un embrión en su propia esposa.
12.350.50
उचथ्येऽन्तहिंते चैव कदाचिद्देवताज्ञया ।
बृहस्पतिरथाविन्दत्तां पत्नीं तस्य धीमतः ॥ १२.३५०.५० ॥
Cuando Ucathya desapareció, una vez, por orden de los dioses, Bṛhaspati obtuvo la esposa de aquel sabio.
12.350.51
ततो वै तमृषिश्रेष्ठं मैथुनोपगतं तथा ।
उवाच गर्भः कौन्तेय पञ्चभूतगुणात्मकः ॥ १२.३५०.५१ ॥
Entonces, oh hijo de Kuntī, el embrión, de naturaleza compuesta por las cualidades de los cinco elementos, habló así a aquel mejor de los sabios que se había acercado para la unión.
12.350.52
पूर्वागतोऽहं वरद नार्हस्यम्बां प्रबाधितुम् ।
एतद्बृहस्पतिः श्रुत्वा चुक्रोध च शशाप च ॥ १२.३५०.५२ ॥
"Yo llegué primero, oh dador de dones; no debes perturbar a la madre." Al oír esto, Bṛhaspati se enojó y también maldijo.
12.350.53
मैथुनायागतो यस्मात्त्वयाऽहं विनिवारितः ।
तस्मादन्धो यास्यसि त्वं मच्छापान्नात्र संशयः ॥ १२.३५०.५३ ॥
Porque me impediste, a mí que había venido para la unión, por eso quedarás ciego; de esto no hay duda, por mi maldición.
12.350.54
स शापादृषिमुख्यस्य दीर्घं तम उपेयिवान् ।
स हि दीर्घतमा नाम नाम्ना ह्यासीदृषिः पुरा ॥ १२.३५०.५४ ॥
Por la maldición de aquel sabio principal cayó en una larga oscuridad. Él fue, en tiempos antiguos, un sabio llamado Dīrghatamas.
12.350.55
वेदानवाप्य चतुरः साङ्गोपाङ्गान्सनातनान् ।
प्रयोजयामास तदा नाम गुह्यमिदं मम ॥ १२.३५०.५५ ॥
Habiendo obtenido los cuatro Vedas eternos con sus miembros y subsidiarios, entonces empleó este mi nombre secreto.
12.350.56
आनुपूर्व्येण विधिना केशवेति पुनः पुनः ।
स चक्षुष्मान्समभवद्गौतमश्चाभवत्पुनः ॥ १२.३५०.५६ ॥
Al invocar 'Keśava' una y otra vez, en el orden debido y según el rito, se volvió vidente, y de nuevo se convirtió en Gautama.
12.350.57
एवं हि वरदं नाम केशवेति ममार्जुन ।
देवानामथ सर्वेषामृषीणां च महात्मनाम् ॥ १२.३५०.५७ ॥
Así, oh Arjuna, mi nombre 'Keśava' concede dones, tanto para todos los dioses como para los sabios magnánimos.
12.350.58
अग्निः सोमेन संयुक्त एकयोनिर्मुखं कृतम् ।
अग्नीषोममयं तस्माज्जगत्कृत्स्नं चराचरम् ॥ १२.३५०.५८ ॥
Agni, unido a Soma, de un mismo origen, fue hecho el rostro; por ello todo este mundo de lo móvil y lo inmóvil está hecho de Agni y Soma.
12.350.59
अपि हि पुराणे भवति एकयोन्यावग्नीषोमौ देवाश्चाग्निमुखा इति। एकयोनित्वाच्च परस्परं हर्षयन्तो लोकान्धारयन्त इति ॥ १२.३५०.५९ ॥
En efecto, se dice en el Purāṇa que Agni y Soma son de un mismo origen, y que los dioses tienen a Agni por rostro; por tener un mismo origen, alegrándose mutuamente, sostienen los mundos.