മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.350
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.350.1
अस्तौषीद्वैदिकैर्व्यासः सशिष्यो मधुसूदनम् ।
नामभिर्विविधैरेषां निरुक्तं भगवन्मम ॥ १२.३५०.१ ॥
വേദമന്ത്രങ്ങളാൽ വ്യാസൻ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം മധുസൂദനനെ സ്തുതിച്ചു. ഭഗവാനേ, ഈ വിവിധ നാമങ്ങളുടെ നിരുക്തി എനിക്ക് പറഞ്ഞുതന്നാലും.
12.350.2
वक्तुमर्हसि शुश्रूषोः प्रजापतिपतेर्हरः ।
श्रुत्वा भवेयं यत्पूतः शरच्चन्द्र इवामलः ॥ १२.३५०.२ ॥
കേൾക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്ന എന്നോട്, പ്രജാപതികളുടെ പതിയായ ഹരേ, അങ്ങ് പറയണം. അത് കേട്ട് ഞാൻ ശരത്കാല ചന്ദ്രനെപ്പോലെ പരിശുദ്ധനും നിർമ്മലനും ആകട്ടെ.
12.350.3
शृणु राजन्यथाचष्ट फल्गुनस्य हरिः प्रभुः ।
प्रसन्नात्मात्मनो नाम्नां निरुक्तं गुणकर्मजम् ॥ १२.३५०.३ ॥
രാജാവേ, കേൾക്കൂ. പ്രഭുവായ ഹരി പ്രസന്നമനസ്സോടെ ഫൽഗുനനോട് (അർജുനനോട്) തന്റെ നാമങ്ങളുടെ ഗുണകർമ്മജമായ നിരുക്തി പറഞ്ഞതുപോലെ കേൾക്കൂ.
12.350.4
नामभिः कीर्तितैस्तस्य केशवस्य महात्मनः ।
पृष्टवान्केशवं राजन्फगुनः परवीरहा ॥ १२.३५०.४ ॥
രാജാവേ, മഹാത്മാവായ കേശവന്റെ കീർത്തിതനാമങ്ങളെക്കുറിച്ച് ശത്രുവീരരെ വധിക്കുന്ന ഫൽഗുനൻ കേശവനോട് ചോദിച്ചു.
12.350.5
भगवन्भूतभव्येश सर्वभूतसृगव्यय ।
लोकधाम जगन्नाथ लोकानामभयप्रद ॥ १२.३५०.५ ॥
ഭഗവാനേ, ഭൂതഭവ്യങ്ങളുടെ ഈശാ, സർവഭൂതങ്ങളെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നവനേ, അവ്യയാ, ലോകധാമമേ, ജഗന്നാഥാ, ലോകങ്ങൾക്ക് അഭയം നൽകുന്നവനേ!
12.350.6
यानि नामानि ते देव कीर्तितानि महर्षिभिः ।
वेदेषु सपुराणेषु यानि गुह्यानि कर्मभिः ॥ १२.३५०.६ ॥
ദേവാ, അങ്ങയുടെ ഏതു നാമങ്ങൾ മഹർഷിമാർ വേദങ്ങളിലും പുരാണങ്ങളിലും കീർത്തിച്ചിട്ടുണ്ടോ, ഏതു നാമങ്ങൾ കർമ്മങ്ങളാൽ രഹസ്യമായിരിക്കുന്നുവോ.
12.350.7
तेषां निरुक्तं त्वत्तोऽहं श्रोतुमिच्छामि केशव ।
न ह्यन्यो वर्णयेन्नाम्नां निरुक्तं त्वामृते प्रभो ॥ १२.३५०.७ ॥
കേശവാ, അവയുടെ നിരുക്തി നിന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. പ്രഭോ, നിന്നല്ലാതെ മറ്റാരും ഈ നാമങ്ങളുടെ നിരുക്തി വർണ്ണിക്കുകയില്ല.
12.350.8
ऋग्वेदे सयजुर्वेदे तथैवाथर्वसामसु ।
पुराणे सोपनिषदे तथैव ज्योतिषेऽर्जुन ॥ १२.३५०.८ ॥
ഋഗ്വേദത്തിലും യജുർവേദത്തോടൊപ്പവും, അതുപോലെ അഥർവ്വ, സാമ വേദങ്ങളിലും, പുരാണവും ഉപനിഷത്തുകളോടൊപ്പവും, അതുപോലെ ജ്യോതിഷത്തിലും, അർജുനാ.
12.350.9
साङ्ख्ये च योगशास्त्रे च आयुर्वेदे तथैव च ।
बहूनि मम नामानि कीर्तितानि महर्षिभिः ॥ १२.३५०.९ ॥
സാംഖ്യത്തിലും യോഗശാസ്ത്രത്തിലും, അതുപോലെ ആയുർവേദത്തിലും, എന്റെ അനേകം നാമങ്ങൾ മഹർഷിമാർ കീർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.
12.350.10
गौणानि तत्र नामानि कर्मजानि च कानिचित् ।
निरुक्तं कर्मजानां त्वं शृणुष्व प्रयतोऽनघ ॥ १२.३५०.१० ॥
അവിടെ ചില നാമങ്ങൾ ഗുണങ്ങളിൽ നിന്നും ചിലത് കർമ്മങ്ങളിൽ നിന്നും ഉണ്ടായവയാണ്. കർമ്മജങ്ങളായ നാമങ്ങളുടെ നിരുക്തി, പാപരഹിതനേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക.
12.350.11
कथ्यमानं मया तात त्वं हि मेऽर्धं स्मृतः पुरा ।
नमोऽतियशमे तस्मै देवानां परमात्मने ॥ १२.३५०.११ ॥
ഞാൻ പറയുമ്പോൾ, പ്രിയനേ, പണ്ട് നീ തന്നെയാണ് എന്റെ പാതി എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെട്ടവൻ. അതിയശസ്സുള്ളവന് നമസ്കാരം, ദേവന്മാരുടെ പരമാത്മാവിന്.
12.350.12
नारायणाय विश्वाय निर्गुणाय गुणात्मने ।
यस्य प्रसादजो ब्रह्मा रुद्रस्य क्रोधसंभवः ॥ १२.३५०.१२ ॥
നാരായണന്, വിശ്വത്തിന്, നിർഗുണന്, ഗുണാത്മാവിന്; അവന്റെ പ്രസാദത്താൽ ബ്രഹ്മാവ് ജനിച്ചു, അവന്റെ ക്രോധത്തിൽ നിന്ന് രുദ്രൻ ഉണ്ടായി.
12.350.13
योसौ योनिर्हि सर्वस्य स्थावरस्य चरस्य च ।
अष्टादशगुणं यत्तत्सत्वं सत्ववतांवर ॥ १२.३५०.१३ ॥
സ്ഥാവരവും ചരവുമായ സർവ്വത്തിന്റെയും യോനി അവൻ തന്നെ; പതിനെട്ടു ഗുണങ്ങളുള്ള, സത്ത്വവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ സത്ത്വവും അവൻ തന്നെ.
12.350.14
प्रकृतिः सा परा मह्यं रोदसी लोकधारिणी ।
ऋता सत्याऽमरा जय्या लोकानामात्मसंज्ञिता ॥ १२.३५०.१४ ॥
ആ പരമപ്രകൃതി എന്റേതാണ്; ലോകങ്ങളെ താങ്ങുന്ന ദ്യാവാപൃഥിവികളും അതുതന്നെ; ഋതം, സത്യം, അമരം, ജയ്യം എന്നും, ലോകങ്ങളുടെ ആത്മാവ് എന്നും അത് പറയപ്പെടുന്നു.
12.350.15
तस्मात्सर्वाः प्रवर्तन्ते सर्गप्रलयविक्रियाः ।
तपो यज्ञश्च यष्टा च पुराणः पुरुषो विराट् ॥ १२.३५०.१५ ॥
അതുകൊണ്ട് സൃഷ്ടിയുടെയും സംഹാരത്തിന്റെയും എല്ലാ വികാരങ്ങളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു; തപസ്സും യജ്ഞവും യജമാനനും, പുരാണപുരുഷനായ വിരാട്.
12.350.16
अनिरुद्ध इति प्रोक्तो लोकानां प्रभवाप्ययः ।
ब्राह्मे रात्रिक्षये प्राप्ते तस्य ह्यमिततेजसः ॥ १२.३५०.१६ ॥
ലോകങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും ലയവും ആയവൻ അനിരുദ്ധനെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ രാത്രി അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ആ അമിതതേജസ്വിയുടെ.
12.350.17
प्रसादात्प्रादुरभवत्पद्ममर्कनिभं क्षणात् ।
तत्र ब्रह्मा समभवत्स तस्यैव प्रसादजः ॥ १२.३५०.१७ ॥
അവന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഒരു നിമിഷത്തിൽ സൂര്യസമാനമായ താമര ഉയർന്നു; അതിൽ ബ്രഹ്മാവ് ഉണ്ടായി; അവൻ അവന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ജനിച്ചവനാണ്.
12.350.18
अह्नः क्षये ललाटाच्च सुतो देवस्य वै तथा ।
क्रोधाविष्टस्य संजज्ञे रुद्रः संहारकारकः ॥ १२.३५०.१८ ॥
ദിവസത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ദേവന്റെ നെറ്റിയിൽ നിന്നും ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു; കോപാവിഷ്ടനായ അവനിൽ നിന്ന് സംഹാരകാരകനായ രുദ്രൻ ജനിച്ചു.
12.350.19
एतौ द्वौ विबुधश्रेष्ठौ प्रसादक्रोधजावुभौ ।
तदादर्शितपन्थानौ सृष्टिसंहारकारकौ ॥ १२.३५०.१९ ॥
ഇരുവരും ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാർ; അനുഗ്രഹത്തിൽനിന്നും കോപത്തിൽനിന്നും ജനിച്ചവർ; അവർ സൃഷ്ടിയും സംഹാരവും ചെയ്യുന്നവർ, ആ മാർഗം കാണിച്ചവർ.
12.350.20
निमित्तमात्रं तावत्र सर्वप्राणिवरप्रदौ ।
कपदीं जटिलो मुण्डः श्मशानगृहसेवकः ॥ १२.३५०.२० ॥
ഇവിടെ അവർ വെറും നിമിത്തമാത്രർ; സർവ ജീവികൾക്കും വരം നൽകുന്നവർ. ജടാധാരി, കപർദി, മുണ്ഡിതൻ, ശ്മശാനവാസി.
12.350.21
उग्रव्रतचरो रुद्रो योगी त्रिपुरदारणः ।
दक्षक्रतुहरश्चैव भगनेत्रहरस्तथा ॥ १२.३५०.२१ ॥
ഉഗ്രവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന രുദ്രൻ, യോഗി, ത്രിപുരത്തെ ദഹിപ്പിച്ചവൻ, ദക്ഷയജ്ഞം നശിപ്പിച്ചവൻ, ഭഗന്റെ കണ്ണുകൾ അപഹരിച്ചവൻ.
12.350.22
नारायणात्मको ज्ञेयः पाण्डवेय युगेयुगे ।
तस्मिन्हि पूज्यमाने वै देवदेवे महेश्वरे ॥ १२.३५०.२२ ॥
പാണ്ഡവാ, യുഗംതോറും അവനെ നാരായണസ്വരൂപനായി അറിയണം; ദേവദേവനായ മഹേശ്വരനെ പൂജിക്കുമ്പോൾ.
12.350.23
संपूजितो भवत्पार्थ देवो नारायणः प्रभुः ।
अहमात्मा हि लोकानां विश्वेषां पाण्डुनन्दन ॥ १२.३५०.२३ ॥
പാർത്ഥാ, നിന്നാൽ നന്നായി പൂജിക്കപ്പെട്ട ദേവൻ നാരായണൻ പ്രഭുവാണ്. പാണ്ഡുനന്ദനാ, ഞാൻതന്നെ സർവലോകങ്ങളുടെയും ആത്മാവ്.
12.350.24
तस्मादात्मानमेवाग्रे रुद्रं संपूजयाम्यहम् ।
यद्यहं नार्चयेयं वै ईशानं वरदं शिवम् ॥ १२.३५०.२४ ॥
അതിനാൽ ഞാൻ ആദ്യം എന്റെ ആത്മസ്വരൂപനായ രുദ്രനെ നന്നായി പൂജിക്കുന്നു. വരദനും ശിവനുമായ ഈശാനനെ ഞാൻ പൂജിക്കാതിരുന്നാൽ.
12.350.25
आत्मानं नार्चयेत्कश्चिदिति मे भावितात्मनः ।
मया प्रमाणं हि कृतं लोकः समनुवर्तते ॥ १२.३५०.२५ ॥
തന്നെത്തന്നെ ആരും പൂജിക്കരുത് എന്ന് ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ള എന്നാൽ ഞാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഞാൻ തന്നെ ഒരു മാതൃക സ്ഥാപിച്ചു; ലോകം അത് പിന്തുടരുന്നു.
12.350.26
प्रमाणानि हि पूज्यानि ततस्तं पूजयाम्यहम् ।
यस्तं वेत्ति स मां वेत्ति योऽनु तं स हि मामनु ॥ १२.३५०.२६ ॥
പ്രമാണങ്ങൾ പൂജനീയമാണ്; അതിനാൽ ഞാൻ അവനെ പൂജിക്കുന്നു. അവനെ അറിയുന്നവൻ എന്നെ അറിയുന്നു; അവനെ പിന്തുടരുന്നവൻ തീർച്ചയായും എന്നെ പിന്തുടരുന്നു.
12.350.27
रुद्रो नारायणश्चैव सत्वमेकं द्विधा कृतम् ।
लोके चरति कौन्तेय व्यक्तिस्थं सर्वकर्मसु ॥ १२.३५०.२७ ॥
രുദ്രനും നാരായണനും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരേ സത്ത്വമാണ്; അത് രണ്ടു രൂപങ്ങളിൽ ആക്കപ്പെട്ടു. ഹേ കൗന്തേയാ, അത് വ്യക്തരൂപത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ലോകത്തിൽ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളിലും സഞ്ചരിക്കുന്നു.
12.350.28
न हि मे केनचिद्देयो वरः पाण्डवनन्दन ।
इति संचिन्त्य मनसा पुराणं रुद्रमीश्वरम् ॥ १२.३५०.२८ ॥
പാണ്ഡവരുടെ ആനന്ദമേ, എനിക്ക് ആരാലും വരം നൽകപ്പെടരുത് എന്ന് മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, പുരാതനനായ ഈശ്വരൻ രുദ്രനെ (സ്മരിച്ചു).
12.350.29
पुत्रार्थमाराधितवानहमात्मानमात्मना ।
न हि विष्णुः प्रणमति कस्मैचिद्विबुधाय च ॥ १२.३५०.२९ ॥
പുത്രനുവേണ്ടി ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ എന്നാൽ തന്നെ ആരാധിച്ചു. വിഷ്ണു ആർക്കും, ഒരു ദേവനും പ്രണമിക്കുന്നില്ല.
12.350.30
ऋते आत्मानमेवेति ततो रुद्रं नमाम्यहम् ।
सब्रह्मकाः सरुद्राश्च सेन्द्रा देवाः सहर्षिभिः ॥ १२.३५०.३० ॥
തന്നെയല്ലാതെ മറ്റാരെയുമല്ല; അതിനാൽ ഞാൻ രുദ്രനെ നമിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവോടും രുദ്രന്മാരോടും ഇന്ദ്രനോടും കൂടിയ ദേവന്മാർ, ഋഷിമാരോടും കൂടി (കൂടിയും).
12.350.31
अर्चयन्ति सुरश्रेष्ठं देवं नारायणं हरिम् ।
भविष्यतां वर्ततां च भूतानां चैव भारत ॥ १२.३५०.३१ ॥
ഭരതാ! ഭാവിയിലുള്ളവരും വർത്തമാനത്തിലുള്ളവരുമായ സകല ജീവികളും ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഹരി നാരായണനെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്.
12.350.32
सर्वेषामग्रणीर्विष्णुः सेव्यः पूज्यश्च नित्यशः ।
नमस्व हव्यदं विष्णुं तथा शरणदं नमः। ॥ १२.३५०.३२ ॥
വിഷ്ണു എല്ലാവരിലും മുൻനിൽക്കുന്നവനാണ്; എപ്പോഴും സേവിക്കപ്പെടേണ്ടവനും പൂജിക്കപ്പെടേണ്ടവനുമാണ്. ഹവിസ്സ് സ്വീകരിക്കുന്നവനും ശരണം നൽകുന്നവനുമായ വിഷ്ണുവിനെ നമിക്കുക.
12.350.33
वरदं नमस्व कौन्तेय हव्यकव्यभुजं नमः ।
चतुर्विधा मम जना भक्ता एव हि मे श्रुतम् ॥ १२.३५०.३३ ॥
കൗന്തേയാ! വരദനെ നമിക്കുക; ഹവ്യകവ്യങ്ങൾ ഭുജിക്കുന്നവനു നമസ്കാരം. എന്റെ ഭക്തജനങ്ങൾ നാലുവിധമെന്ന് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
12.350.34
तेषामेकान्तिनः श्रेष्ठा ये चैवानन्यदेवताः ।
अहमेव गतिस्तेषां निराशीः कर्मकारिणाम् ॥ १२.३५०.३४ ॥
അവരിൽ ഏകാന്തരും ശ്രേഷ്ഠരും അന്യദേവതയെ ആശ്രയിക്കാത്തവരുമായവർക്ക്, ഫലേച്ഛയില്ലാതെ കർമം ചെയ്യുന്നവർക്ക് ഞാൻ തന്നെയാണ് ഗതി.
12.350.35
ये च शिष्टास्त्रयो भक्ताः फलकामा हि ते मताः ।
सर्वे च्यवनधर्माणः प्रतिबुद्धस्तु श्रेष्ठभाक् ॥ १२.३५०.३५ ॥
ശേഷിച്ച മൂന്നുതരം ഭക്തന്മാർ ഫലകാമികളായി കരുതപ്പെടുന്നു; എല്ലാവരും നശ്വരധർമ്മമുള്ളവരാണ്. എന്നാൽ ഉണർന്നവൻ ശ്രേഷ്ഠഫലത്തിന്റെ പങ്കാളിയാകുന്നു.
12.350.36
ब्रह्माणं शितिकण्ठं च याश्चान्या देवताः स्मृताः ।
प्रबुद्धचर्याः सेवन्तो मामेवैष्यन्ति यत्फलम् ॥ १२.३५०.३६ ॥
ബ്രഹ്മാവിനെയും നീലകണ്ഠനെയും സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന മറ്റു ദേവതകളെയും ഉണർന്ന നടപ്പോടെ സേവിക്കുന്നവർ എന്നെത്തന്നെ പ്രാപിക്കും; അതാണ് അവരുടെ ഫലം.
12.350.37
भक्तं प्रति विशेषस्ते एष पार्थानुकीर्तितः ।
त्वं चैवाहं च कौन्तेय नरनारायणौ स्मृतौ ॥ १२.३५०.३७ ॥
ഭക്തനോടുള്ള നിന്റെ ഈ വിശേഷം പാർത്ഥനോട് പറയപ്പെട്ടു. കൗന്തേയാ, നീയും ഞാനും നരനും നാരായണനുമെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
12.350.38
भारावतरणार्थं तु प्रविष्टौ मानुषीं तनुम् ।
नानीभ्यध्यात्मयोगांश्च योऽहं यस्माच्च भारत ॥ १२.३५०.३८ ॥
ഭാരം ഇറക്കുന്നതിനായി ഞങ്ങൾ ഇരുവരും മനുഷ്യശരീരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഭാരതാ, പലവിധ ആത്മയോഗങ്ങൾ പഠിപ്പിക്കുന്ന ഞാനും അതിനുവേണ്ടിയാണ് വന്നത്.
12.350.39
निवृत्तिलक्षणो धर्मस्तथाऽऽभ्यदयिकोऽपि च ।
नराणामयनं ख्यातमहमेकः सनातनः ॥ १२.३५०.३९ ॥
നിവൃത്തി ലക്ഷണമുള്ള ധർമ്മവും അഭ്യുദയം നൽകുന്ന ധർമ്മവും മനുഷ്യർക്ക് ആശ്രയമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അവർക്കുള്ള ഏകവും ശാശ്വതവുമായ ആശ്രയം ഞാൻ തന്നെയാണ്.
12.350.40
आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ।
अयनं मम ताः पूर्वमतो नारायणोस्म्यहम् ॥ १२.३५०.४० ॥
ആപഃ എന്ന ജലങ്ങളെ നാരങ്ങൾ എന്ന് പറയുന്നു; ജലങ്ങൾ തന്നെ നരന്റെ മക്കളാണ്. അവ മുമ്പ് എന്റെ ആശ്രയമായിരുന്നു; അതിനാൽ ഞാൻ നാരായണനാണ്.
12.350.41
छादयामि जगद्विश्वं भूत्वा सूर्य इवांशुभिः ।
सर्वभूताधिवासश्च वासुदेवस्ततो ह्यहम् ॥ १२.३५०.४१ ॥
സൂര്യനെപ്പോലെ എന്റെ രശ്മികളാൽ ഞാൻ സമസ്ത ലോകത്തെയും മൂടുന്നു. സർവഭൂതങ്ങളുടെയും വാസസ്ഥാനമായതിനാൽ ഞാൻ വാസുദേവനാണ്.
12.350.42
गतिश्च सर्वभूतानां प्रजनश्चापि भारत ।
व्याप्ते म रोदसी पार्थ कान्तिश्चाभ्यधिका मम। ॥ १२.३५०.४२ ॥
ഭാരതാ, സർവഭൂതങ്ങൾക്കും ഗതിയും ഉത്പത്തിയും ഞാൻ തന്നെ. പാർത്ഥാ, ആകാശവും ഭൂമിയും എന്നാൽ വ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; എന്റെ പ്രകാശം അധികമാണ്.
12.350.43
अधिभूतनिविष्टश्च तद्विश्वं चास्मि भारत ।
क्रमणाच्चाप्यहं पार्थ विष्णुरित्यभिसंज्ञितः ॥ १२.३५०.४३ ॥
ഭാരതാ, ഞാൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളിലും പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു; ആ വിശ്വവും ഞാൻ തന്നെ. പാർത്ഥാ, ചുവടുവെച്ചതിനാൽ ഞാൻ വിഷ്ണു എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
12.350.44
दमात्सिद्धिं परीप्सन्तो मां जनाः कामयन्ति ह ।
दिवं चोर्वी च मध्यं च तस्माद्दामोदरो ह्यहम् ॥ १२.३५०.४४ ॥
ദമത്താൽ സിദ്ധി തേടുന്നവർ എന്നെത്തന്നെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും മധ്യലോകവും എന്റേതാണ്; അതിനാൽ ഞാൻ ദാമോദരൻ.
12.350.45
पृश्निरित्युच्यते चान्नं वेदा आपोऽमृतं तथा ।
ममैतानि सदा गर्भः पृश्निगर्भस्ततो ह्यहम् ॥ १२.३५०.४५ ॥
അന്നത്തെ പൃശ്നി എന്നു പറയുന്നു; വേദങ്ങളും ജലവും അമൃതും അങ്ങനെതന്നെ. ഇവയെല്ലാം എപ്പോഴും എന്റെ ഗർഭത്തിലാണ്; അതിനാൽ ഞാൻ പൃശ്നിഗർഭൻ.
12.350.46
ऋषयः प्राहुरेवं मां त्रितं कूपनिपातितम् ।
पृश्निगर्भ त्रितं पाहीत्येकतद्वितपातितम् ॥ १२.३५०.४६ ॥
ഋഷികൾ എന്നോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — 'കിണറ്റിൽ വീണ ത്രിതനെ രക്ഷിക്കൂ; ഓ പൃശ്നിഗർഭാ, ത്രിതനെ കാക്കൂ' എന്ന്; അതിനാൽ ആ കുഴിയിൽ വീണവൻ (രക്ഷിക്കപ്പെട്ടു).
12.350.47
ततः स ब्रह्मणः पुत्र आद्यो ह्यृषिवरस्त्रितः ।
उत्ततारोदपानाद्वै पृश्निगर्भानुकीर्तनात् ॥ १२.३५०.४७ ॥
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആദ്യപുത്രനും ശ്രേഷ്ഠഋഷിയുമായ ത്രിതൻ പൃശ്നിഗർഭകീർത്തനത്താൽ കിണറ്റിൽ നിന്നു കയറി.
12.350.48
सूर्यस्य तपतो लोकानग्नेः सोमस्य चाप्युत ।
अंशवो यत्प्रकाशन्ते ममैते केशसंज्ञिताः ॥ १२.३५०.४८ ॥
ലോകങ്ങളെ ചൂടാക്കുന്ന സൂര്യന്റെയും അഗ്നിയുടെയും ചന്ദ്രന്റെയും രശ്മികൾ പ്രകാശിക്കുന്നുവോ, അവ എന്റെ 'കേശങ്ങൾ' എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
12.350.49
सर्वज्ञाः केशवं तस्मान्मामाहुर्द्विजसत्तमाः ।
स्वपत्न्यामाहितो गर्भ उचथ्येन महात्मना ॥ १२.३५०.४९ ॥
അതിനാൽ സർവജ്ഞരായ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാർ എന്നെ കേശവൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു. മഹാത്മാവായ ഉചഥ്യനാൽ സ്വപത്നിയിൽ ഗർഭം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.
12.350.50
उचथ्येऽन्तहिंते चैव कदाचिद्देवताज्ञया ।
बृहस्पतिरथाविन्दत्तां पत्नीं तस्य धीमतः ॥ १२.३५०.५० ॥
ഉചഥ്യൻ അപ്രത്യക്ഷനായ ശേഷം ഒരിക്കൽ ദേവന്മാരുടെ ആജ്ഞയാൽ ബൃഹസ്പതി ആ ബുദ്ധിമാന്റെ പത്നിയെ പ്രാപിച്ചു.
12.350.51
ततो वै तमृषिश्रेष्ठं मैथुनोपगतं तथा ।
उवाच गर्भः कौन्तेय पञ्चभूतगुणात्मकः ॥ १२.३५०.५१ ॥
പിന്നെ ഓ കൗന്തേയ, പഞ്ചഭൂതഗുണാത്മകമായ ഗർഭം, മൈഥുനത്തിനായി സമീപിച്ച ആ ഋഷിശ്രേഷ്ഠനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.
12.350.52
पूर्वागतोऽहं वरद नार्हस्यम्बां प्रबाधितुम् ।
एतद्बृहस्पतिः श्रुत्वा चुक्रोध च शशाप च ॥ १२.३५०.५२ ॥
ഓ വരദാതാവേ, ഞാൻ മുമ്പേ വന്നുകഴിഞ്ഞു; അമ്മയെ അങ്ങ് ഉപദ്രവിക്കരുത്. ഇതു കേട്ട ബൃഹസ്പതി കോപിച്ച് ശപിച്ചു.
12.350.53
मैथुनायागतो यस्मात्त्वयाऽहं विनिवारितः ।
तस्मादन्धो यास्यसि त्वं मच्छापान्नात्र संशयः ॥ १२.३५०.५३ ॥
മൈഥുനത്തിനായി വന്ന എന്നെ നീ തടഞ്ഞതിനാൽ നീ അന്ധനാകും; എന്റെ ശാപത്താൽ ഇതിൽ സംശയമില്ല.
12.350.54
स शापादृषिमुख्यस्य दीर्घं तम उपेयिवान् ।
स हि दीर्घतमा नाम नाम्ना ह्यासीदृषिः पुरा ॥ १२.३५०.५४ ॥
ആ മുഖ്യ ഋഷിയുടെ ശാപത്താൽ അവൻ ദീർഘമായ അന്ധകാരത്തിൽ വീണു. അവൻ മുമ്പ് ദീർഘതമസ് എന്ന പേരുള്ള ഋഷിയായിരുന്നു.
12.350.55
वेदानवाप्य चतुरः साङ्गोपाङ्गान्सनातनान् ।
प्रयोजयामास तदा नाम गुह्यमिदं मम ॥ १२.३५०.५५ ॥
നാല് ശാശ്വതവേദങ്ങളും അവയുടെ അംഗോപാംഗങ്ങളോടുകൂടി നേടി, അപ്പോൾ അവൻ എന്റെ ഈ രഹസ്യനാമം പ്രയോഗിച്ചു.
12.350.56
आनुपूर्व्येण विधिना केशवेति पुनः पुनः ।
स चक्षुष्मान्समभवद्गौतमश्चाभवत्पुनः ॥ १२.३५०.५६ ॥
ക്രമപ്രകാരമുള്ള വിധിയാൽ 'കേശവാ' എന്ന് ആവർത്തിച്ച് വിളിച്ചതിനാൽ അവൻ ചക്ഷുഷ്മാനായി; വീണ്ടും ഗൗതമനുമായി.
12.350.57
एवं हि वरदं नाम केशवेति ममार्जुन ।
देवानामथ सर्वेषामृषीणां च महात्मनाम् ॥ १२.३५०.५७ ॥
ഇപ്രകാരം, അർജുനാ, എന്റെ 'കേശവ' എന്ന നാമം വരദായകമാണ്; എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും മഹാത്മാക്കളായ ഋഷിമാർക്കും.
12.350.58
अग्निः सोमेन संयुक्त एकयोनिर्मुखं कृतम् ।
अग्नीषोममयं तस्माज्जगत्कृत्स्नं चराचरम् ॥ १२.३५०.५८ ॥
സോമനോടുചേർന്ന അഗ്നി, ഏകയോനിയായവൻ, മുഖമാക്കപ്പെട്ടു; അതിനാൽ ചരാചരമായ സമസ്ത ജഗത്തും അഗ്നീഷോമമയമാണ്.
12.350.59
अपि हि पुराणे भवति एकयोन्यावग्नीषोमौ देवाश्चाग्निमुखा इति। एकयोनित्वाच्च परस्परं हर्षयन्तो लोकान्धारयन्त इति ॥ १२.३५०.५९ ॥
പുരാണത്തിലും അഗ്നിയും സോമനും ഏകയോനികളെന്നും ദേവന്മാർ അഗ്നിമുഖന്മാരെന്നും പറയുന്നു; ഏകയോനിത്വത്താൽ പരസ്പരം സന്തോഷിപ്പിച്ച് അവർ ലോകങ്ങളെ ധരിക്കുന്നു.