ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.350
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.350.1
अस्तौषीद्वैदिकैर्व्यासः सशिष्यो मधुसूदनम् ।
नामभिर्विविधैरेषां निरुक्तं भगवन्मम ॥ १२.३५०.१ ॥
ବୈଦିକ ମନ୍ତ୍ରରେ ବ୍ୟାସ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ହେ ଭଗବାନ, ଏହି ବିବିଧ ନାମର ନିରୁକ୍ତି ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.350.2
वक्तुमर्हसि शुश्रूषोः प्रजापतिपतेर्हरः ।
श्रुत्वा भवेयं यत्पूतः शरच्चन्द्र इवामलः ॥ १२.३५०.२ ॥
ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ମୋତେ, ହେ ପ୍ରଜାପତିପତି ହରି, ଆପଣ କହିବା ଉଚିତ। ଯାହା ଶୁଣି ମୁଁ ଶରତ୍ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ପବିତ୍ର ଓ ନିର୍ମଳ ହେବି।
12.350.3
शृणु राजन्यथाचष्ट फल्गुनस्य हरिः प्रभुः ।
प्रसन्नात्मात्मनो नाम्नां निरुक्तं गुणकर्मजम् ॥ १२.३५०.३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଶୁଣନ୍ତୁ। ପ୍ରଭୁ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କୁ (ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ) ନିଜ ନାମର ଗୁଣକର୍ମଜ ନିରୁକ୍ତି ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ଶୁଣନ୍ତୁ।
12.350.4
नामभिः कीर्तितैस्तस्य केशवस्य महात्मनः ।
पृष्टवान्केशवं राजन्फगुनः परवीरहा ॥ १२.३५०.४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ମହାତ୍ମା କେଶବଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତିତ ନାମ ବିଷୟରେ ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କ ସଂହାରକ ଫାଲ୍ଗୁନ ମଧ୍ୟ କେଶବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
12.350.5
भगवन्भूतभव्येश सर्वभूतसृगव्यय ।
लोकधाम जगन्नाथ लोकानामभयप्रद ॥ १२.३५०.५ ॥
ହେ ଭଗବାନ, ଭୂତ ଭବିଷ୍ୟତର ଈଶ, ସର୍ବଭୂତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅବ୍ୟୟ, ଲୋକଧାମ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅଭୟଦାତା!
12.350.6
यानि नामानि ते देव कीर्तितानि महर्षिभिः ।
वेदेषु सपुराणेषु यानि गुह्यानि कर्मभिः ॥ १२.३५०.६ ॥
ହେ ଦେବ, ଆପଣଙ୍କ ଯେଉଁ ନାମ ମହର୍ଷିମାନେ ବେଦ ଓ ପୁରାଣରେ କୀର୍ତ୍ତନ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଗୁହ୍ୟ।
12.350.7
तेषां निरुक्तं त्वत्तोऽहं श्रोतुमिच्छामि केशव ।
न ह्यन्यो वर्णयेन्नाम्नां निरुक्तं त्वामृते प्रभो ॥ १२.३५०.७ ॥
ହେ କେଶବ, ସେମାନଙ୍କର ନିରୁକ୍ତି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ହେ ପ୍ରଭୋ, ଆପଣଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକର ନିରୁକ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
12.350.8
ऋग्वेदे सयजुर्वेदे तथैवाथर्वसामसु ।
पुराणे सोपनिषदे तथैव ज्योतिषेऽर्जुन ॥ १२.३५०.८ ॥
ଋଗ୍ବେଦରେ, ଯଜୁର୍ବେଦ ସହିତ, ସେହିପରି ଅଥର୍ବ ଓ ସାମବେଦରେ, ପୁରାଣ ଓ ଉପନିଷଦ ସହିତ, ସେହିପରି ଜ୍ୟୋତିଷରେ, ହେ ଅର୍ଜୁନ।
12.350.9
साङ्ख्ये च योगशास्त्रे च आयुर्वेदे तथैव च ।
बहूनि मम नामानि कीर्तितानि महर्षिभिः ॥ १२.३५०.९ ॥
ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରରେ, ଏବଂ ସେହିପରି ଆୟୁର୍ବେଦରେ ମଧ୍ୟ, ମହର୍ଷିମାନେ ମୋର ଅନେକ ନାମ କୀର୍ତ୍ତନ କରିଛନ୍ତି।
12.350.10
गौणानि तत्र नामानि कर्मजानि च कानिचित् ।
निरुक्तं कर्मजानां त्वं शृणुष्व प्रयतोऽनघ ॥ १२.३५०.१० ॥
ସେଥିରେ କେତେକ ନାମ ଗୁଣରୁ ଓ କେତେକ କର୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ହେ ନିଷ୍ପାପ, କର୍ମଜ ନାମଗୁଡ଼ିକର ନିରୁକ୍ତି ମନ ଦେଇ ଶୁଣ।
12.350.11
कथ्यमानं मया तात त्वं हि मेऽर्धं स्मृतः पुरा ।
नमोऽतियशमे तस्मै देवानां परमात्मने ॥ १२.३५०.११ ॥
ମୋ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ହେ ତାତ, ତୁମେ ହିଁ ପୂର୍ବରେ ମୋର ଅର୍ଦ୍ଧ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଅତିଯଶସ୍ୱୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଦେବତାଙ୍କ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ।
12.350.12
नारायणाय विश्वाय निर्गुणाय गुणात्मने ।
यस्य प्रसादजो ब्रह्मा रुद्रस्य क्रोधसंभवः ॥ १२.३५०.१२ ॥
ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ବିଶ୍ୱକୁ, ନିର୍ଗୁଣଙ୍କୁ, ଗୁଣାତ୍ମାଙ୍କୁ; ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଜାତ ଓ ଯାହାଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି।
12.350.13
योसौ योनिर्हि सर्वस्य स्थावरस्य चरस्य च ।
अष्टादशगुणं यत्तत्सत्वं सत्ववतांवर ॥ १२.३५०.१३ ॥
ସ୍ଥାବର ଓ ଚର ସମସ୍ତଙ୍କର ଯେଉଁ ଯୋନି, ସେ ହିଁ; ଅଠର ଗୁଣଯୁକ୍ତ, ସତ୍ତ୍ୱବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେଉଁ ସତ୍ତ୍ୱ, ତାହା ମଧ୍ୟ ସେ ହିଁ।
12.350.14
प्रकृतिः सा परा मह्यं रोदसी लोकधारिणी ।
ऋता सत्याऽमरा जय्या लोकानामात्मसंज्ञिता ॥ १२.३५०.१४ ॥
ସେହି ପରା ପ୍ରକୃତି ମୋର; ଲୋକଧାରିଣୀ ଦ୍ୟାବାପୃଥିବୀ ସେ ହିଁ; ଋତ, ସତ୍ୟ, ଅମର, ଜୟ୍ୟ, ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା ବୋଲି ସେ କୁହାଯାଏ।
12.350.15
तस्मात्सर्वाः प्रवर्तन्ते सर्गप्रलयविक्रियाः ।
तपो यज्ञश्च यष्टा च पुराणः पुरुषो विराट् ॥ १२.३५०.१५ ॥
ତେଣୁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ସମସ୍ତ ବିକାର ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ; ତପ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଯଜମାନ, ଏବଂ ପୁରାଣ ପୁରୁଷ ବିରାଟ୍।
12.350.16
अनिरुद्ध इति प्रोक्तो लोकानां प्रभवाप्ययः ।
ब्राह्मे रात्रिक्षये प्राप्ते तस्य ह्यमिततेजसः ॥ १२.३५०.१६ ॥
ଲୋକମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟ ଯିଏ, ତାଙ୍କୁ ଅନିରୁଦ୍ଧ କୁହାଯାଏ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରାତ୍ରିର କ୍ଷୟ ଆସିଲେ, ସେହି ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀଙ୍କର।
12.350.17
प्रसादात्प्रादुरभवत्पद्ममर्कनिभं क्षणात् ।
तत्र ब्रह्मा समभवत्स तस्यैव प्रसादजः ॥ १२.३५०.१७ ॥
ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ କ୍ଷଣମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ପଦ୍ମ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ତାହାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ଜାତ।
12.350.18
अह्नः क्षये ललाटाच्च सुतो देवस्य वै तथा ।
क्रोधाविष्टस्य संजज्ञे रुद्रः संहारकारकः ॥ १२.३५०.१८ ॥
ଦିନର ଅନ୍ତରେ ଦେବଙ୍କ ଲଲାଟରୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା; କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ତାଙ୍କଠାରୁ ସଂହାରକାରୀ ରୁଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
12.350.19
एतौ द्वौ विबुधश्रेष्ठौ प्रसादक्रोधजावुभौ ।
तदादर्शितपन्थानौ सृष्टिसंहारकारकौ ॥ १२.३५०.१९ ॥
ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରସାଦ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ଜାତ; ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାରର କର୍ତ୍ତା, ସେହି ପଥ ଦେଖାଇଥିବା।
12.350.20
निमित्तमात्रं तावत्र सर्वप्राणिवरप्रदौ ।
कपदीं जटिलो मुण्डः श्मशानगृहसेवकः ॥ १२.३५०.२० ॥
ଏଠାରେ ସେମାନେ କେବଳ ନିମିତ୍ତମାତ୍ର; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ବର ଦେଉଥିବା। କପର୍ଦୀ, ଜଟାଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡିତ, ଶ୍ମଶାନରେ ରହୁଥିବା।
12.350.21
उग्रव्रतचरो रुद्रो योगी त्रिपुरदारणः ।
दक्षक्रतुहरश्चैव भगनेत्रहरस्तथा ॥ १२.३५०.२१ ॥
ଉଗ୍ରବ୍ରତଚର ରୁଦ୍ର, ଯୋଗୀ, ତ୍ରିପୁର ବିଦାରକ, ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞ ହରଣକାରୀ, ଏବଂ ଭଗର ନୟନ ହରଣକାରୀ।
12.350.22
नारायणात्मको ज्ञेयः पाण्डवेय युगेयुगे ।
तस्मिन्हि पूज्यमाने वै देवदेवे महेश्वरे ॥ १२.३५०.२२ ॥
ହେ ପାଣ୍ଡବେୟ, ଯୁଗେ ଯୁଗେ ତାଙ୍କୁ ନାରାୟଣସ୍ୱରୂପ ଜାଣିବାକୁ ହେବ; କାରଣ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
12.350.23
संपूजितो भवत्पार्थ देवो नारायणः प्रभुः ।
अहमात्मा हि लोकानां विश्वेषां पाण्डुनन्दन ॥ १२.३५०.२३ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ ପୂଜିତ ଦେବ ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁ। ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ମୁଁ ହିଁ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଆତ୍ମା।
12.350.24
तस्मादात्मानमेवाग्रे रुद्रं संपूजयाम्यहम् ।
यद्यहं नार्चयेयं वै ईशानं वरदं शिवम् ॥ १२.३५०.२४ ॥
ତେଣୁ ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ମୋର ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ ପୂଜା କରେ। ଯଦି ମୁଁ ବରଦାତା, ଶିବ ଈଶାନଙ୍କୁ ପୂଜା ନ କରେ।
12.350.25
आत्मानं नार्चयेत्कश्चिदिति मे भावितात्मनः ।
मया प्रमाणं हि कृतं लोकः समनुवर्तते ॥ १२.३५०.२५ ॥
କେହି ନିଜକୁ ପୂଜା ନ କରନ୍ତୁ, ଏହା ଆତ୍ମସଂଯମୀ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର କରାଯାଇଛି। ମୁଁ ହିଁ ପ୍ରମାଣ ସ୍ଥାପନ କରିଛି, ଏବଂ ଲୋକ ତାହା ଅନୁସରଣ କରେ।
12.350.26
प्रमाणानि हि पूज्यानि ततस्तं पूजयाम्यहम् ।
यस्तं वेत्ति स मां वेत्ति योऽनु तं स हि मामनु ॥ १२.३५०.२६ ॥
ପ୍ରମାଣସମୂହ ପୂଜନୀୟ; ତେଣୁ ମୁଁ ତାହାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ। ଯେ ତାହାଙ୍କୁ ଜାଣେ ସେ ମୋତେ ଜାଣେ; ଯେ ତାହାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଅନୁସରଣ କରେ।
12.350.27
रुद्रो नारायणश्चैव सत्वमेकं द्विधा कृतम् ।
लोके चरति कौन्तेय व्यक्तिस्थं सर्वकर्मसु ॥ १२.३५०.२७ ॥
ରୁଦ୍ର ଓ ନାରାୟଣ ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ସତ୍ତ୍ୱ, ଯାହା ଦୁଇ ରୂପରେ କରାଯାଇଛି। ହେ କୌନ୍ତେୟ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତ ରୂପରେ ରହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ବିଚରଣ କରେ।
12.350.28
न हि मे केनचिद्देयो वरः पाण्डवनन्दन ।
इति संचिन्त्य मनसा पुराणं रुद्रमीश्वरम् ॥ १२.३५०.२८ ॥
ହେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ମୋତେ କାହା ଦ୍ୱାରା ବର ଦିଆଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ଏହା ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି, ପ୍ରାଚୀନ ଈଶ୍ୱର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ (ସ୍ମରଣ କଲି)।
12.350.29
पुत्रार्थमाराधितवानहमात्मानमात्मना ।
न हि विष्णुः प्रणमति कस्मैचिद्विबुधाय च ॥ १२.३५०.२९ ॥
ପୁତ୍ର ପାଇଁ ମୁଁ ନିଜକୁ ନିଜ ଦ୍ୱାରା ଆରାଧନା କରିଲି। ବିଷ୍ଣୁ କାହାକୁ, କୌଣସି ଦେବତାକୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.350.30
ऋते आत्मानमेवेति ततो रुद्रं नमाम्यहम् ।
सब्रह्मकाः सरुद्राश्च सेन्द्रा देवाः सहर्षिभिः ॥ १२.३५०.३० ॥
ନିଜ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କାହାକୁ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ। ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ, ରୁଦ୍ରଗଣ ସହିତ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାମାନେ, ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ (ମଧ୍ୟ)।
12.350.31
अर्चयन्ति सुरश्रेष्ठं देवं नारायणं हरिम् ।
भविष्यतां वर्ततां च भूतानां चैव भारत ॥ १२.३५०.३१ ॥
ହେ ଭରତ! ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯେଉଁମାନେ ହେବେ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରି ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କୁ ହିଁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
12.350.32
सर्वेषामग्रणीर्विष्णुः सेव्यः पूज्यश्च नित्यशः ।
नमस्व हव्यदं विष्णुं तथा शरणदं नमः। ॥ १२.३५०.३२ ॥
ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ; ସେ ସର୍ବଦା ସେବନୀୟ ଓ ପୂଜନୀୟ। ହବ୍ୟଦାତା ଓ ଶରଣଦାତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର।
12.350.33
वरदं नमस्व कौन्तेय हव्यकव्यभुजं नमः ।
चतुर्विधा मम जना भक्ता एव हि मे श्रुतम् ॥ १२.३५०.३३ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ! ବରଦାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର; ହବ୍ୟ-କବ୍ୟ ଭୋଜନକାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମୋ ଭକ୍ତମାନେ ଚାରି ପ୍ରକାରର, ଏହା ମୁଁ ଶୁଣିଛି।
12.350.34
तेषामेकान्तिनः श्रेष्ठा ये चैवानन्यदेवताः ।
अहमेव गतिस्तेषां निराशीः कर्मकारिणाम् ॥ १२.३५०.३४ ॥
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ଏକାନ୍ତୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅନନ୍ୟ ଦେବତାବିଶିଷ୍ଟ, ନିଷ୍କାମ କର୍ମ କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କ ଗତି ମୁଁ ହିଁ।
12.350.35
ये च शिष्टास्त्रयो भक्ताः फलकामा हि ते मताः ।
सर्वे च्यवनधर्माणः प्रतिबुद्धस्तु श्रेष्ठभाक् ॥ १२.३५०.३५ ॥
ଅବଶିଷ୍ଟ ତିନି ଭକ୍ତ ଫଳକାମୀ ବୋଲି ବିବେଚିତ; ସମସ୍ତେ ପତନଶୀଳ ଧର୍ମର। କିନ୍ତୁ ଜାଗ୍ରତ ବ୍ୟକ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।
12.350.36
ब्रह्माणं शितिकण्ठं च याश्चान्या देवताः स्मृताः ।
प्रबुद्धचर्याः सेवन्तो मामेवैष्यन्ति यत्फलम् ॥ १२.३५०.३६ ॥
ବ୍ରହ୍ମା, ନୀଳକଣ୍ଠ ଓ ସ୍ମୃତ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ ଆଚରଣରେ ସେବା କରୁଥିବା ଲୋକେ ମୋତେ ହିଁ ପାଇବେ; ତାହା ହିଁ ସେମାନଙ୍କ ଫଳ।
12.350.37
भक्तं प्रति विशेषस्ते एष पार्थानुकीर्तितः ।
त्वं चैवाहं च कौन्तेय नरनारायणौ स्मृतौ ॥ १२.३५०.३७ ॥
ଭକ୍ତ ପ୍ରତି ତୁମର ଏହି ବିଶେଷ କୃପା ପାର୍ଥଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା। ହେ କୌନ୍ତେୟ, ତୁମେ ଓ ମୁଁ ନର ଓ ନାରାୟଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.350.38
भारावतरणार्थं तु प्रविष्टौ मानुषीं तनुम् ।
नानीभ्यध्यात्मयोगांश्च योऽहं यस्माच्च भारत ॥ १२.३५०.३८ ॥
ଭାର ଲାଘବ ପାଇଁ ଆମେ ଦୁହେଁ ମାନବ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ। ହେ ଭାରତ, ବିବିଧ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ଯୋଗ ଉପଦେଶକ ମୁଁ, ଏହି କାରଣରୁ ଆସିଛି।
12.350.39
निवृत्तिलक्षणो धर्मस्तथाऽऽभ्यदयिकोऽपि च ।
नराणामयनं ख्यातमहमेकः सनातनः ॥ १२.३५०.३९ ॥
ନିବୃତ୍ତି ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଧର୍ମ ଏବଂ ଅଭ୍ୟୁଦୟଦାୟୀ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଆଉ ସେମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସନାତନ ଆଶ୍ରୟ ମୁଁ।
12.350.40
आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ।
अयनं मम ताः पूर्वमतो नारायणोस्म्यहम् ॥ १२.३५०.४० ॥
ଆପଃ ଅର୍ଥାତ୍ ଜଳକୁ 'ନାର' କୁହାଯାଇଛି; ଆଉ ଜଳ ହିଁ ନରଙ୍କ ସନ୍ତାନ। ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ମୋର ଆଶ୍ରୟ ଥିଲେ, ତେଣୁ ମୁଁ ନାରାୟଣ।
12.350.41
छादयामि जगद्विश्वं भूत्वा सूर्य इवांशुभिः ।
सर्वभूताधिवासश्च वासुदेवस्ततो ह्यहम् ॥ १२.३५०.४१ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ମୋର କିରଣରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରେ। ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ଆବାସ ହେତୁ ମୁଁ ବାସୁଦେବ।
12.350.42
गतिश्च सर्वभूतानां प्रजनश्चापि भारत ।
व्याप्ते म रोदसी पार्थ कान्तिश्चाभ्यधिका मम। ॥ १२.३५०.४२ ॥
ହେ ଭାରତ, ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ଗତି ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ମୁଁ। ହେ ପାର୍ଥ, ଦ୍ୟାବାପୃଥିବୀ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ; ଏବଂ ମୋର କାନ୍ତି ଅଧିକ।
12.350.43
अधिभूतनिविष्टश्च तद्विश्वं चास्मि भारत ।
क्रमणाच्चाप्यहं पार्थ विष्णुरित्यभिसंज्ञितः ॥ १२.३५०.४३ ॥
ହେ ଭାରତ, ମୁଁ ସର୍ବଭୂତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ଏବଂ ସେହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ ମୁଁ। ହେ ପାର୍ଥ, ପାଦ ବଢ଼ାଇବା ହେତୁ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ।
12.350.44
दमात्सिद्धिं परीप्सन्तो मां जनाः कामयन्ति ह ।
दिवं चोर्वी च मध्यं च तस्माद्दामोदरो ह्यहम् ॥ १२.३५०.४४ ॥
ଦମ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକେ ମୋତେ ହିଁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ମଧ୍ୟଲୋକ ମୋର; ତେଣୁ ମୁଁ ଦାମୋଦର।
12.350.45
पृश्निरित्युच्यते चान्नं वेदा आपोऽमृतं तथा ।
ममैतानि सदा गर्भः पृश्निगर्भस्ततो ह्यहम् ॥ १२.३५०.४५ ॥
ଅନ୍ନକୁ ପୃଶ୍ନି କୁହାଯାଏ; ବେଦ, ଜଳ ଓ ଅମୃତ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ଏ ସବୁ ସଦା ମୋ ଗର୍ଭରେ ଥାଏ; ତେଣୁ ମୁଁ ପୃଶ୍ନିଗର୍ଭ।
12.350.46
ऋषयः प्राहुरेवं मां त्रितं कूपनिपातितम् ।
पृश्निगर्भ त्रितं पाहीत्येकतद्वितपातितम् ॥ १२.३५०.४६ ॥
ଋଷିମାନେ ମୋତେ ଏପରି କହିଲେ — 'କୂଅରେ ପଡ଼ିଥିବା ତ୍ରିତକୁ ରକ୍ଷା କର; ହେ ପୃଶ୍ନିଗର୍ଭ, ତ୍ରିତକୁ ରକ୍ଷା କର' — ଏବଂ ସେ ଗର୍ତ୍ତରେ ପଡ଼ିଥିବା (ଉଦ୍ଧାର ପାଇଲା)।
12.350.47
ततः स ब्रह्मणः पुत्र आद्यो ह्यृषिवरस्त्रितः ।
उत्ततारोदपानाद्वै पृश्निगर्भानुकीर्तनात् ॥ १२.३५०.४७ ॥
ତେବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦି ପୁତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ତ୍ରିତ ପୃଶ୍ନିଗର୍ଭଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନରୁ କୂଅରୁ ଉଠି ଆସିଲେ।
12.350.48
सूर्यस्य तपतो लोकानग्नेः सोमस्य चाप्युत ।
अंशवो यत्प्रकाशन्ते ममैते केशसंज्ञिताः ॥ १२.३५०.४८ ॥
ଲୋକମାନଙ୍କୁ ତାପିତ କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯେଉଁ କିରଣ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ସେସବୁ ମୋର 'କେଶ' ନାମରେ ଖ୍ୟାତ।
12.350.49
सर्वज्ञाः केशवं तस्मान्मामाहुर्द्विजसत्तमाः ।
स्वपत्न्यामाहितो गर्भ उचथ्येन महात्मना ॥ १२.३५०.४९ ॥
ଏଣୁ ସର୍ବଜ୍ଞ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମୋତେ କେଶବ କହନ୍ତି। ମହାତ୍ମା ଉଚଥ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପତ୍ନୀରେ ଗର୍ଭ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।
12.350.50
उचथ्येऽन्तहिंते चैव कदाचिद्देवताज्ञया ।
बृहस्पतिरथाविन्दत्तां पत्नीं तस्य धीमतः ॥ १२.३५०.५० ॥
ଉଚଥ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ ଏକଦା ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବୃହସ୍ପତି ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ପାଇଲେ।
12.350.51
ततो वै तमृषिश्रेष्ठं मैथुनोपगतं तथा ।
उवाच गर्भः कौन्तेय पञ्चभूतगुणात्मकः ॥ १२.३५०.५१ ॥
ତା'ପରେ ହେ କୌନ୍ତେୟ, ପଞ୍ଚଭୂତ ଗୁଣାତ୍ମକ ଗର୍ଭ ମୈଥୁନ ପାଇଁ ଆସିଥିବା ସେହି ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲା।
12.350.52
पूर्वागतोऽहं वरद नार्हस्यम्बां प्रबाधितुम् ।
एतद्बृहस्पतिः श्रुत्वा चुक्रोध च शशाप च ॥ १२.३५०.५२ ॥
ହେ ବରଦାତା, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଆସିଛି; ଆପଣ ମାତାଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହା ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଅଭିଶାପ ଦେଲେ।
12.350.53
मैथुनायागतो यस्मात्त्वयाऽहं विनिवारितः ।
तस्मादन्धो यास्यसि त्वं मच्छापान्नात्र संशयः ॥ १२.३५०.५३ ॥
ମୈଥୁନ ପାଇଁ ଆସିଥିବା ମୋତେ ତୁମେ ରୋକିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ଅନ୍ଧ ହେବ; ମୋ ଅଭିଶାପରେ ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
12.350.54
स शापादृषिमुख्यस्य दीर्घं तम उपेयिवान् ।
स हि दीर्घतमा नाम नाम्ना ह्यासीदृषिः पुरा ॥ १२.३५०.५४ ॥
ସେହି ପ୍ରମୁଖ ଋଷିଙ୍କ ଅଭିଶାପରେ ସେ ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ିଲେ। ସେ ପୂର୍ବରୁ ଦୀର୍ଘତମା ନାମରେ ଏକ ଋଷି ଥିଲେ।
12.350.55
वेदानवाप्य चतुरः साङ्गोपाङ्गान्सनातनान् ।
प्रयोजयामास तदा नाम गुह्यमिदं मम ॥ १२.३५०.५५ ॥
ଚାରି ସନାତନ ବେଦ, ସେମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଓ ଉପାଙ୍ଗ ସହ ଲାଭ କରି, ସେତେବେଳେ ସେ ମୋର ଏହି ଗୁହ୍ୟ ନାମ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ।
12.350.56
आनुपूर्व्येण विधिना केशवेति पुनः पुनः ।
स चक्षुष्मान्समभवद्गौतमश्चाभवत्पुनः ॥ १२.३५०.५६ ॥
କ୍ରମାନୁସାରେ ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ 'କେଶବ' ବୋଲି ବାରମ୍ବାର କହିବାରୁ ସେ ଚକ୍ଷୁଷ୍ମାନ ହେଲା, ଏବଂ ପୁଣି ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ହେଲା।
12.350.57
एवं हि वरदं नाम केशवेति ममार्जुन ।
देवानामथ सर्वेषामृषीणां च महात्मनाम् ॥ १२.३५०.५७ ॥
ଏହିପରି, ହେ ଅର୍ଜୁନ, ମୋର 'କେଶବ' ନାମ ବରଦାୟକ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
12.350.58
अग्निः सोमेन संयुक्त एकयोनिर्मुखं कृतम् ।
अग्नीषोममयं तस्माज्जगत्कृत्स्नं चराचरम् ॥ १२.३५०.५८ ॥
ସୋମ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ଅଗ୍ନି, ଏକଯୋନି, ମୁଖ ରୂପେ କୃତ; ତେଣୁ ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅଗ୍ନୀଷୋମମୟ।
12.350.59
अपि हि पुराणे भवति एकयोन्यावग्नीषोमौ देवाश्चाग्निमुखा इति। एकयोनित्वाच्च परस्परं हर्षयन्तो लोकान्धारयन्त इति ॥ १२.३५०.५९ ॥
ପୁରାଣରେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ ଏକଯୋନି ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନିମୁଖ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏକଯୋନି ହେତୁ ପରସ୍ପରକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରି ସେମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।