Mahābhārata · Adhyāya 12.350
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.350.1
अस्तौषीद्वैदिकैर्व्यासः सशिष्यो मधुसूदनम् ।
नामभिर्विविधैरेषां निरुक्तं भगवन्मम ॥ १२.३५०.१ ॥
Dengan himne Veda, Vyāsa bersama para muridnya memuji Madhusūdana. Wahai yang mulia, jelaskanlah kepadaku etimologi nama-nama yang beragam ini.
12.350.2
वक्तुमर्हसि शुश्रूषोः प्रजापतिपतेर्हरः ।
श्रुत्वा भवेयं यत्पूतः शरच्चन्द्र इवामलः ॥ १२.३५०.२ ॥
Wahai Hari, tuan dari para tuan makhluk, engkau sepatutnya berbicara kepadaku yang ingin mendengar, agar setelah mendengarnya aku menjadi suci dan tak bernoda seperti bulan musim gugur.
12.350.3
शृणु राजन्यथाचष्ट फल्गुनस्य हरिः प्रभुः ।
प्रसन्नात्मात्मनो नाम्नां निरुक्तं गुणकर्मजम् ॥ १२.३५०.३ ॥
Dengarlah, wahai raja, sebagaimana Tuhan Hari dengan batin yang welas menjelaskan kepada Phalguna (Arjuna) etimologi nama-nama-Nya, yang lahir dari sifat dan perbuatan-Nya.
12.350.4
नामभिः कीर्तितैस्तस्य केशवस्य महात्मनः ।
पृष्टवान्केशवं राजन्फगुनः परवीरहा ॥ १२.३५०.४ ॥
Wahai raja, Phalguna, pembunuh pahlawan musuh, bertanya kepada Keśava tentang nama-nama Keśava yang agung yang telah dipuji itu.
12.350.5
भगवन्भूतभव्येश सर्वभूतसृगव्यय ।
लोकधाम जगन्नाथ लोकानामभयप्रद ॥ १२.३५०.५ ॥
Wahai yang mulia, tuan dari yang telah ada dan yang akan ada, pencipta segala makhluk, yang tak berubah, tempat tinggal segala dunia, penguasa semesta, pemberi rasa aman bagi semua dunia!
12.350.6
यानि नामानि ते देव कीर्तितानि महर्षिभिः ।
वेदेषु सपुराणेषु यानि गुह्यानि कर्मभिः ॥ १२.३५०.६ ॥
Wahai dewa, nama-nama-Mu yang telah dipuji oleh para resi agung dalam Veda dan Purāṇa, dan yang tersembunyi karena perbuatan-Mu.
12.350.7
तेषां निरुक्तं त्वत्तोऽहं श्रोतुमिच्छामि केशव ।
न ह्यन्यो वर्णयेन्नाम्नां निरुक्तं त्वामृते प्रभो ॥ १२.३५०.७ ॥
Aku ingin mendengar penjelasan etimologisnya darimu, wahai Keśava. Wahai Tuhan, tidak ada orang lain selain engkau yang dapat menguraikan etimologi nama-nama ini.
12.350.8
ऋग्वेदे सयजुर्वेदे तथैवाथर्वसामसु ।
पुराणे सोपनिषदे तथैव ज्योतिषेऽर्जुन ॥ १२.३५०.८ ॥
Dalam Ṛgveda bersama Yajurveda; demikian pula dalam Atharvaveda dan Sāmaveda; dalam Purāṇa bersama Upaniṣad; demikian pula dalam astronomi, wahai Arjuna.
12.350.9
साङ्ख्ये च योगशास्त्रे च आयुर्वेदे तथैव च ।
बहूनि मम नामानि कीर्तितानि महर्षिभिः ॥ १२.३५०.९ ॥
Dalam Sāṅkhya dan kitab Yoga, serta demikian pula dalam Āyurveda, banyak nama-Ku telah diucapkan oleh para resi agung.
12.350.10
गौणानि तत्र नामानि कर्मजानि च कानिचित् ।
निरुक्तं कर्मजानां त्वं शृणुष्व प्रयतोऽनघ ॥ १२.३५०.१० ॥
Di antaranya, beberapa nama berasal dari sifat dan sebagian lahir dari perbuatan. Dengarkanlah dengan saksama, wahai yang tak bernoda, etimologi nama-nama yang lahir dari perbuatan.
12.350.11
कथ्यमानं मया तात त्वं हि मेऽर्धं स्मृतः पुरा ।
नमोऽतियशमे तस्मै देवानां परमात्मने ॥ १२.३५०.११ ॥
Selagi Aku mengucapkannya, wahai sayang, engkau dahulu diingat sebagai separuh diri-Ku. Hormat kepada Dia yang kemuliaannya melampaui, jiwa tertinggi para dewa.
12.350.12
नारायणाय विश्वाय निर्गुणाय गुणात्मने ।
यस्य प्रसादजो ब्रह्मा रुद्रस्य क्रोधसंभवः ॥ १२.३५०.१२ ॥
Hormat kepada Nārāyaṇa, alam semesta, Yang tanpa sifat, jiwa dari segala sifat; karena anugerah-Nya Brahmā lahir, dan dari murka-Nya Rudra muncul.
12.350.13
योसौ योनिर्हि सर्वस्य स्थावरस्य चरस्य च ।
अष्टादशगुणं यत्तत्सत्वं सत्ववतांवर ॥ १२.३५०.१३ ॥
Dialah rahim dari segala yang diam dan yang bergerak; dan Dialah sattva berlandaskan delapan belas sifat itu, yang terbaik di antara mereka yang bersifat sattva.
12.350.14
प्रकृतिः सा परा मह्यं रोदसी लोकधारिणी ।
ऋता सत्याऽमरा जय्या लोकानामात्मसंज्ञिता ॥ १२.३५०.१४ ॥
Hakikat tertinggi itu adalah milik-Ku; ia adalah langit dan bumi yang menopang dunia. Ia disebut ṛta, kebenaran, abadi, yang tak terkalahkan, dan diri dari segala dunia.
12.350.15
तस्मात्सर्वाः प्रवर्तन्ते सर्गप्रलयविक्रियाः ।
तपो यज्ञश्च यष्टा च पुराणः पुरुषो विराट् ॥ १२.३५०.१५ ॥
Oleh karena itu, segala perubahan penciptaan dan peleburan muncul: tapa, yajña dan pelakunya, serta Puruṣa purba, Virāṭ.
12.350.16
अनिरुद्ध इति प्रोक्तो लोकानां प्रभवाप्ययः ।
ब्राह्मे रात्रिक्षये प्राप्ते तस्य ह्यमिततेजसः ॥ १२.३५०.१६ ॥
Ia disebut Aniruddha, asal dan akhir dunia. Ketika malam Brahmā berakhir, dari Dia yang bercahaya tak terukur —
12.350.17
प्रसादात्प्रादुरभवत्पद्ममर्कनिभं क्षणात् ।
तत्र ब्रह्मा समभवत्स तस्यैव प्रसादजः ॥ १२.३५०.१७ ॥
Dengan anugerah-Nya, seketika muncullah teratai bagai matahari; di dalamnya lahirlah Brahmā, yang lahir dari anugerah-Nya.
12.350.18
अह्नः क्षये ललाटाच्च सुतो देवस्य वै तथा ।
क्रोधाविष्टस्य संजज्ञे रुद्रः संहारकारकः ॥ १२.३५०.१८ ॥
Pada akhir hari, seorang putra lahir pula dari dahi dewa; dari-Nya yang dikuasai amarah lahirlah Rudra, pelaksana kehancuran.
12.350.19
एतौ द्वौ विबुधश्रेष्ठौ प्रसादक्रोधजावुभौ ।
तदादर्शितपन्थानौ सृष्टिसंहारकारकौ ॥ १२.३५०.१९ ॥
Keduanya, yang terbaik di antara para dewa, lahir dari anugerah dan amarah, pelaku penciptaan dan penghancuran, yang telah menunjukkan jalan itu.
12.350.20
निमित्तमात्रं तावत्र सर्वप्राणिवरप्रदौ ।
कपदीं जटिलो मुण्डः श्मशानगृहसेवकः ॥ १२.३५०.२० ॥
Di sini mereka hanya sebagai sebab; pemberi anugerah bagi semua makhluk: berambut kusut, berjalin, berkepala gundul, berdiam di tempat pembakaran mayat.
12.350.21
उग्रव्रतचरो रुद्रो योगी त्रिपुरदारणः ।
दक्षक्रतुहरश्चैव भगनेत्रहरस्तथा ॥ १२.३५०.२१ ॥
Rudra, yang menjalankan sumpah yang keras, sang yogin, pemecah Tripura, penghancur korban Dakṣa, dan juga perampas mata Bhaga.
12.350.22
नारायणात्मको ज्ञेयः पाण्डवेय युगेयुगे ।
तस्मिन्हि पूज्यमाने वै देवदेवे महेश्वरे ॥ १२.३५०.२२ ॥
Wahai putra Pāṇḍu, di setiap yuga ia harus dikenal sebagai berwujud Nārāyaṇa; sebab ketika dewa para dewa, Maheśvara yang agung, dipuja.
12.350.23
संपूजितो भवत्पार्थ देवो नारायणः प्रभुः ।
अहमात्मा हि लोकानां विश्वेषां पाण्डुनन्दन ॥ १२.३५०.२३ ॥
Wahai Pārtha, dewa Nārāyaṇa, Tuhan, dipuja dengan semestinya olehmu. Wahai kebanggaan Pāṇḍu, aku sesungguhnya adalah jiwa dari semua dunia.
12.350.24
तस्मादात्मानमेवाग्रे रुद्रं संपूजयाम्यहम् ।
यद्यहं नार्चयेयं वै ईशानं वरदं शिवम् ॥ १२.३५०.२४ ॥
Oleh karena itu aku pertama-tama memuja Rudra dengan semestinya, yang adalah diriku sendiri. Jika aku tidak memuja Īśāna, sang pemberi anugerah, yang membawa keberuntungan.
12.350.25
आत्मानं नार्चयेत्कश्चिदिति मे भावितात्मनः ।
मया प्रमाणं हि कृतं लोकः समनुवर्तते ॥ १२.३५०.२५ ॥
Tidak seorang pun boleh memuja dirinya sendiri — demikianlah aku, yang dirinya terkendali, telah menetapkan. Aku telah menetapkan teladan, dan dunia mengikutinya.
12.350.26
प्रमाणानि हि पूज्यानि ततस्तं पूजयाम्यहम् ।
यस्तं वेत्ति स मां वेत्ति योऽनु तं स हि मामनु ॥ १२.३५०.२६ ॥
Standar-standar patut dipuja, maka aku memujanya. Siapa yang mengenalnya, ia mengenal aku; siapa yang mengikutinya, sungguh ia mengikuti aku.
12.350.27
रुद्रो नारायणश्चैव सत्वमेकं द्विधा कृतम् ।
लोके चरति कौन्तेय व्यक्तिस्थं सर्वकर्मसु ॥ १२.३५०.२७ ॥
Rudra dan Nārāyaṇa sesungguhnya adalah satu hakikat yang dijadikan dua. Wahai putra Kuntī, ia mengembara di dunia, berdiam dalam wujud nyata, dalam segala perbuatan.
12.350.28
न हि मे केनचिद्देयो वरः पाण्डवनन्दन ।
इति संचिन्त्य मनसा पुराणं रुद्रमीश्वरम् ॥ १२.३५०.२८ ॥
Wahai kegembiraan para Pāṇḍava, tidak seorang pun boleh memberiku anugerah — setelah merenungkan hal ini dalam batin, aku (berpaling) kepada Rudra, Tuhan yang purba.
12.350.29
पुत्रार्थमाराधितवानहमात्मानमात्मना ।
न हि विष्णुः प्रणमति कस्मैचिद्विबुधाय च ॥ १२.३५०.२९ ॥
Demi seorang putra, aku memuja diriku sendiri dengan diriku sendiri; sebab Viṣṇu tidak bersujud kepada siapa pun, maupun kepada dewa mana pun.
12.350.30
ऋते आत्मानमेवेति ततो रुद्रं नमाम्यहम् ।
सब्रह्मकाः सरुद्राश्च सेन्द्रा देवाः सहर्षिभिः ॥ १२.३५०.३० ॥
Selain diri sendiri, tiada yang lain — karena itu aku bersujud kepada Rudra. Bersama Brahmā, bersama para Rudra, para dewa bersama Indra, dan bersama para resi, mereka semua pun berbuat demikian.
12.350.31
अर्चयन्ति सुरश्रेष्ठं देवं नारायणं हरिम् ।
भविष्यतां वर्ततां च भूतानां चैव भारत ॥ १२.३५०.३१ ॥
Wahai Bhārata, baik makhluk yang akan ada maupun yang kini ada, memuja Nārāyaṇa, Hari, yang terbaik di antara para dewa.
12.350.32
सर्वेषामग्रणीर्विष्णुः सेव्यः पूज्यश्च नित्यशः ।
नमस्व हव्यदं विष्णुं तथा शरणदं नमः। ॥ १२.३५०.३२ ॥
Viṣṇu adalah yang terdepan di antara semua, selalu patut dilayani dan dimuliakan. Bersujudlah kepada Viṣṇu, pemberi persembahan dan pemberi perlindungan.
12.350.33
वरदं नमस्व कौन्तेय हव्यकव्यभुजं नमः ।
चतुर्विधा मम जना भक्ता एव हि मे श्रुतम् ॥ १२.३५०.३३ ॥
Wahai putra Kuntī, bersujudlah kepada pemberi anugerah; hormat kepada Sang penikmat persembahan. Para bhakta-Ku ada empat jenis, demikianlah yang telah Kudengar.
12.350.34
तेषामेकान्तिनः श्रेष्ठा ये चैवानन्यदेवताः ।
अहमेव गतिस्तेषां निराशीः कर्मकारिणाम् ॥ १२.३५०.३४ ॥
Di antara mereka, yang berhati tunggal dan terbaik, yang tiada dewa lain bagi mereka — bagi mereka Akulah satu-satunya tujuan, bagi mereka yang bekerja tanpa keinginan akan buahnya.
12.350.35
ये च शिष्टास्त्रयो भक्ताः फलकामा हि ते मताः ।
सर्वे च्यवनधर्माणः प्रतिबुद्धस्तु श्रेष्ठभाक् ॥ १२.३५०.३५ ॥
Ketiga bhakta yang tersisa dianggap pencari buah; semuanya tunduk pada kejatuhan. Tetapi yang tercerahkan memperoleh buah tertinggi.
12.350.36
ब्रह्माणं शितिकण्ठं च याश्चान्या देवताः स्मृताः ।
प्रबुद्धचर्याः सेवन्तो मामेवैष्यन्ति यत्फलम् ॥ १२.३५०.३६ ॥
Mereka yang melayani Brahmā, Sang Berleher Biru, dan dewa-dewa lain yang dikenang, dengan perilaku yang tercerahkan, akan mencapai Aku semata — itulah buah mereka.
12.350.37
भक्तं प्रति विशेषस्ते एष पार्थानुकीर्तितः ।
त्वं चैवाहं च कौन्तेय नरनारायणौ स्मृतौ ॥ १२.३५०.३७ ॥
Anugerah khusus bagi penyembah ini telah diumumkan kepada Pārtha. Wahai putra Kuntī, engkau dan Aku disebut sebagai Nara dan Nārāyaṇa.
12.350.38
भारावतरणार्थं तु प्रविष्टौ मानुषीं तनुम् ।
नानीभ्यध्यात्मयोगांश्च योऽहं यस्माच्च भारत ॥ १२.३५०.३८ ॥
Untuk meringankan beban, kita berdua telah memasuki tubuh manusia. Dan wahai keturunan Bharata, karena itulah Aku, yang mengajarkan berbagai yoga diri, datang.
12.350.39
निवृत्तिलक्षणो धर्मस्तथाऽऽभ्यदयिकोऽपि च ।
नराणामयनं ख्यातमहमेकः सनातनः ॥ १२.३५०.३९ ॥
Dharma yang berciri pelepasan, dan demikian pula dharma yang membawa kemakmuran, dinyatakan sebagai perlindungan manusia; dan satu-satunya perlindungan abadi mereka adalah Aku sendiri.
12.350.40
आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ।
अयनं मम ताः पूर्वमतो नारायणोस्म्यहम् ॥ १२.३५०.४० ॥
Air disebut nāra, dan air sesungguhnya adalah putra-putra Nara. Dahulu air itulah tempat tinggal-Ku; karena itu Aku disebut Nārāyaṇa.
12.350.41
छादयामि जगद्विश्वं भूत्वा सूर्य इवांशुभिः ।
सर्वभूताधिवासश्च वासुदेवस्ततो ह्यहम् ॥ १२.३५०.४१ ॥
Menjadi bagaikan matahari dengan sinar-sinarnya, Aku meliputi seluruh alam semesta. Dan karena Aku adalah tempat berdiam semua makhluk, Aku adalah Vāsudeva.
12.350.42
गतिश्च सर्वभूतानां प्रजनश्चापि भारत ।
व्याप्ते म रोदसी पार्थ कान्तिश्चाभ्यधिका मम। ॥ १२.३५०.४२ ॥
Wahai keturunan Bharata, Aku juga adalah tujuan dan asal segala makhluk. Wahai putra Pṛthā, langit dan bumi diliputi oleh-Ku, dan cahaya-Ku melampaui segalanya.
12.350.43
अधिभूतनिविष्टश्च तद्विश्वं चास्मि भारत ।
क्रमणाच्चाप्यहं पार्थ विष्णुरित्यभिसंज्ञितः ॥ १२.३५०.४३ ॥
Aku memasuki segala makhluk, wahai Bhārata, dan alam semesta itu adalah Aku. Dan karena langkah-Ku, wahai Pārtha, Aku disebut Viṣṇu.
12.350.44
दमात्सिद्धिं परीप्सन्तो मां जनाः कामयन्ति ह ।
दिवं चोर्वी च मध्यं च तस्माद्दामोदरो ह्यहम् ॥ १२.३५०.४४ ॥
Orang-orang yang mencari kesempurnaan melalui pengendalian diri sungguh menginginkan Aku. Surga, bumi, dan ruang tengah adalah milik-Ku; karena itu Aku adalah Dāmodara.
12.350.45
पृश्निरित्युच्यते चान्नं वेदा आपोऽमृतं तथा ।
ममैतानि सदा गर्भः पृश्निगर्भस्ततो ह्यहम् ॥ १२.३५०.४५ ॥
Makanan disebut pṛśni, demikian pula Weda, air, dan amṛta. Semua ini selalu berada dalam kandungan-Ku; karena itu Aku adalah Pṛśnigarbha.
12.350.46
ऋषयः प्राहुरेवं मां त्रितं कूपनिपातितम् ।
पृश्निगर्भ त्रितं पाहीत्येकतद्वितपातितम् ॥ १२.३५०.४६ ॥
Demikianlah para resi berkata kepada-Ku: 'Trita telah jatuh ke dalam sumur — lindungilah Trita, wahai Pṛśnigarbha!' Maka Trita, yang jatuh ke dalam lubang itu, pun diselamatkan.
12.350.47
ततः स ब्रह्मणः पुत्र आद्यो ह्यृषिवरस्त्रितः ।
उत्ततारोदपानाद्वै पृश्निगर्भानुकीर्तनात् ॥ १२.३५०.४७ ॥
Maka Trita, putra pertama Brahmā, resi terbaik itu, bangkit dari sumur hanya dengan melafalkan nama Pṛśnigarbha.
12.350.48
सूर्यस्य तपतो लोकानग्नेः सोमस्य चाप्युत ।
अंशवो यत्प्रकाशन्ते ममैते केशसंज्ञिताः ॥ १२.३५०.४८ ॥
Sinar matahari yang membakar, api, dan bulan yang memancar ke seluruh dunia — inilah yang disebut 'rambut' Ku.
12.350.49
सर्वज्ञाः केशवं तस्मान्मामाहुर्द्विजसत्तमाः ।
स्वपत्न्यामाहितो गर्भ उचथ्येन महात्मना ॥ १२.३५०.४९ ॥
Oleh karena itu para brahmana terbaik yang maha tahu menyebutku Keśava. Janin ditanamkan dalam istrinya sendiri oleh Ucathya yang berjiwa agung.
12.350.50
उचथ्येऽन्तहिंते चैव कदाचिद्देवताज्ञया ।
बृहस्पतिरथाविन्दत्तां पत्नीं तस्य धीमतः ॥ १२.३५०.५० ॥
Ketika Ucathya telah menghilang, suatu ketika atas perintah para dewa, Bṛhaspati memperoleh istri orang bijak itu.
12.350.51
ततो वै तमृषिश्रेष्ठं मैथुनोपगतं तथा ।
उवाच गर्भः कौन्तेय पञ्चभूतगुणात्मकः ॥ १२.३५०.५१ ॥
Maka, wahai putra Kuntī, janin yang wujudnya terdiri dari sifat lima unsur berkata demikian kepada pertapa terbaik yang datang untuk bersenggama itu.
12.350.52
पूर्वागतोऽहं वरद नार्हस्यम्बां प्रबाधितुम् ।
एतद्बृहस्पतिः श्रुत्वा चुक्रोध च शशाप च ॥ १२.३५०.५२ ॥
"Aku datang lebih dahulu, wahai pemberi anugerah; engkau tidak sepatutnya mengganggu ibu." Mendengar ini, Bṛhaspati marah dan juga mengutuk.
12.350.53
मैथुनायागतो यस्मात्त्वयाऽहं विनिवारितः ।
तस्मादन्धो यास्यसि त्वं मच्छापान्नात्र संशयः ॥ १२.३५०.५३ ॥
Karena engkau menghalangiku yang datang untuk bersenggama, maka engkau akan menjadi buta; tidak ada keraguan tentang ini, karena kutukanku.
12.350.54
स शापादृषिमुख्यस्य दीर्घं तम उपेयिवान् ।
स हि दीर्घतमा नाम नाम्ना ह्यासीदृषिः पुरा ॥ १२.३५०.५४ ॥
Karena kutukan pertapa utama itu, ia jatuh ke dalam kegelapan yang panjang. Dahulu ia adalah seorang resi bernama Dīrghatamas.
12.350.55
वेदानवाप्य चतुरः साङ्गोपाङ्गान्सनातनान् ।
प्रयोजयामास तदा नाम गुह्यमिदं मम ॥ १२.३५०.५५ ॥
Setelah memperoleh keempat Veda abadi beserta anggota dan sub-anggotanya, ia kemudian menggunakan nama rahasiaku ini.
12.350.56
आनुपूर्व्येण विधिना केशवेति पुनः पुनः ।
स चक्षुष्मान्समभवद्गौतमश्चाभवत्पुनः ॥ १२.३५०.५६ ॥
Dengan melafalkan nama 'Keśava' berulang kali menurut urutan dan tata cara yang benar, ia kembali bermata melihat dan kembali menjadi Gautama.
12.350.57
एवं हि वरदं नाम केशवेति ममार्जुन ।
देवानामथ सर्वेषामृषीणां च महात्मनाम् ॥ १२.३५०.५७ ॥
Demikianlah, wahai Arjuna, namaku 'Keśava' adalah pemberi anugerah, bagi semua dewa dan para resi yang berjiwa agung.
12.350.58
अग्निः सोमेन संयुक्त एकयोनिर्मुखं कृतम् ।
अग्नीषोममयं तस्माज्जगत्कृत्स्नं चराचरम् ॥ १२.३५०.५८ ॥
Agni, yang bersatu dengan Soma, berasal dari satu sumber, dijadikan wajah; karena itu seluruh dunia yang bergerak dan tak bergerak ini terbuat dari Agni dan Soma.
12.350.59
अपि हि पुराणे भवति एकयोन्यावग्नीषोमौ देवाश्चाग्निमुखा इति। एकयोनित्वाच्च परस्परं हर्षयन्तो लोकान्धारयन्त इति ॥ १२.३५०.५९ ॥
Dalam Purāṇa dikatakan bahwa Agni dan Soma berasal dari satu sumber, dan para dewa berwajah Agni; karena berasal dari satu sumber, mereka saling menggembirakan dan menopang dunia-dunia.