มหาภารตะ · อัธยายะ 12.350
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.350.1
अस्तौषीद्वैदिकैर्व्यासः सशिष्यो मधुसूदनम् ।
नामभिर्विविधैरेषां निरुक्तं भगवन्मम ॥ १२.३५०.१ ॥
ว්ยาสผู้มีศิษย์ร่วมกับศิษย์ของตนได้สรรเสริญพระมธุสูทนด้วยบทสวดในพระเวท ข้าแต่ผู้มีโชค ขอโปรดอธิบายความหมายของพระนามต่างๆ เหล่านี้แก่ข้าพเจ้า
12.350.2
वक्तुमर्हसि शुश्रूषोः प्रजापतिपतेर्हरः ।
श्रुत्वा भवेयं यत्पूतः शरच्चन्द्र इवामलः ॥ १२.३५०.२ ॥
ข้าแต่พระหริ เจ้าแห่งเจ้าแห่งปชาบดี ขอพระองค์โปรดตรัสแก่ข้าพเจ้าผู้ปรารถนาจะฟัง เพื่อว่าเมื่อได้ฟังแล้ว ข้าพเจ้าจะบริสุทธิ์และไร้มลทินดุจพระจันทร์ในฤดูสารท
12.350.3
शृणु राजन्यथाचष्ट फल्गुनस्य हरिः प्रभुः ।
प्रसन्नात्मात्मनो नाम्नां निरुक्तं गुणकर्मजम् ॥ १२.३५०.३ ॥
ข้าแต่พระราชา จงฟังเถิด พระหริผู้เป็นเจ้า ด้วยพระทัยอันเปี่ยมด้วยความโปรดปราน ได้ตรัสอธิบายความหมายของพระนามของพระองค์เองแก่ผู้ปรารถนาพระนาม ซึ่งเกิดจากคุณและกรรมของพระองค์แก่ผู้ที่เกิดจากกรรม (ฟัลคุนะ อรชุน)
12.350.4
नामभिः कीर्तितैस्तस्य केशवस्य महात्मनः ।
पृष्टवान्केशवं राजन्फगुनः परवीरहा ॥ १२.३५०.४ ॥
ข้าแต่พระราชา ผู้ฆ่าวีรบุรุษของข้าศึก ฟัลคุนะได้ทูลถามพระเกศวะเกี่ยวกับพระนามของพระเกศวะผู้ยิ่งใหญ่ ที่ได้รับการสรรเสริญแล้ว
12.350.5
भगवन्भूतभव्येश सर्वभूतसृगव्यय ।
लोकधाम जगन्नाथ लोकानामभयप्रद ॥ १२.३५०.५ ॥
ข้าแต่พระผู้มีโชค ผู้เป็นเจ้าแห่งสิ่งที่เป็นอยู่และสิ่งที่จะเป็น ผู้สร้างสรรพสัตว์ทั้งปวง ผู้ไม่เสื่อมสิ้น ที่ประทับของโลกทั้งหลาย เจ้าแห่งจักรวาล ผู้ประทานความไม่หวาดกลัวแก่โลกทั้งหลาย
12.350.6
यानि नामानि ते देव कीर्तितानि महर्षिभिः ।
वेदेषु सपुराणेषु यानि गुह्यानि कर्मभिः ॥ १२.३५०.६ ॥
ข้าแต่เทพเจ้า พระนามเหล่านั้นของพระองค์ที่บรรดามหาฤๅษีได้สรรเสริญไว้ ทั้งในพระเวทและในปุราณะ และซึ่งเป็นความลับด้วยพระกรรมของพระองค์
12.350.7
तेषां निरुक्तं त्वत्तोऽहं श्रोतुमिच्छामि केशव ।
न ह्यन्यो वर्णयेन्नाम्नां निरुक्तं त्वामृते प्रभो ॥ १२.३५०.७ ॥
ข้าแต่พระเกศวะ ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังความหมายของพระนามเหล่านั้นจากพระองค์ ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ไม่มีผู้ใดอื่นนอกจากพระองค์ที่จะอธิบายความหมายของพระนามเหล่านี้ได้
12.350.8
ऋग्वेदे सयजुर्वेदे तथैवाथर्वसामसु ।
पुराणे सोपनिषदे तथैव ज्योतिषेऽर्जुन ॥ १२.३५०.८ ॥
ในฤคเวท พร้อมทั้งยชุรเวท และเช่นเดียวกันในอาถรรพเวทและสามเวท ในปุราณะพร้อมทั้งอุปนิษัท และเช่นเดียวกันในโชติศาสตร์ ข้าแต่อรชุน
12.350.9
साङ्ख्ये च योगशास्त्रे च आयुर्वेदे तथैव च ।
बहूनि मम नामानि कीर्तितानि महर्षिभिः ॥ १२.३५०.९ ॥
ในสางขยะและคัมภีร์โยคะ และเช่นเดียวกันในอายุรเวท พระนามมากมายของข้าพเจ้าได้รับการประกาศโดยบรรดามหาฤๅษี
12.350.10
गौणानि तत्र नामानि कर्मजानि च कानिचित् ।
निरुक्तं कर्मजानां त्वं शृणुष्व प्रयतोऽनघ ॥ १२.३५०.१० ॥
ในจำนวนนั้น มีพระนามบางพระนามที่เกิดจากคุณสมบัติ และบางพระนามเกิดจากกรรม จงตั้งใจฟังความหมายของพระนามที่เกิดจากกรรมเถิด ข้าแต่ผู้ไร้บาป
12.350.11
कथ्यमानं मया तात त्वं हि मेऽर्धं स्मृतः पुरा ।
नमोऽतियशमे तस्मै देवानां परमात्मने ॥ १२.३५०.११ ॥
ข้าแต่ลูกรัก ขณะที่ข้าพเจ้ากล่าวอยู่นี้ เจ้าเคยถูกระลึกถึงแต่ก่อนว่าเป็นครึ่งหนึ่งของข้าพเจ้า ขอนอบน้อมแด่พระองค์ผู้มียศยิ่งใหญ่ ผู้เป็นปรมาตมันของเหล่าเทพ
12.350.12
नारायणाय विश्वाय निर्गुणाय गुणात्मने ।
यस्य प्रसादजो ब्रह्मा रुद्रस्य क्रोधसंभवः ॥ १२.३५०.१२ ॥
ขอนอบน้อมแด่พระนารายณ์ ผู้เป็นจักรวาล ผู้ไร้คุณลักษณะ ผู้เป็นอาตมันของคุณทั้งหลาย ผู้ที่พระพรหมเกิดจากพระกรุณา และพระรุทรเกิดจากพระพิโรธ
12.350.13
योसौ योनिर्हि सर्वस्य स्थावरस्य चरस्य च ।
अष्टादशगुणं यत्तत्सत्वं सत्ववतांवर ॥ १२.३५०.१३ ॥
พระองค์คือครรภ์ของสรรพสิ่ง ทั้งที่ไม่เคลื่อนที่และที่เคลื่อนที่ และพระองค์คือสัตวะที่มีสิบแปดคุณนั้น ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้มีสัตวะ
12.350.14
प्रकृतिः सा परा मह्यं रोदसी लोकधारिणी ।
ऋता सत्याऽमरा जय्या लोकानामात्मसंज्ञिता ॥ १२.३५०.१४ ॥
ปรกฤติอันสูงสุดนั้นเป็นของข้าพเจ้า เป็นทั้งท้องฟ้าและแผ่นดินที่ค้ำจุนโลกทั้งหลาย เรียกว่าฤตะ สัจจะ อมตะ ผู้ที่พิชิตไม่ได้ และอาตมันของโลกทั้งหลาย
12.350.15
तस्मात्सर्वाः प्रवर्तन्ते सर्गप्रलयविक्रियाः ।
तपो यज्ञश्च यष्टा च पुराणः पुरुषो विराट् ॥ १२.३५०.१५ ॥
เพราะเหตุนั้น การเปลี่ยนแปลงทั้งหมดของการสร้างและการทำลายจึงเกิดขึ้น คือ ตบะ ยัญ ผู้บูชายัญ และปุรุษะโบราณ ผู้เป็นวิราฏ
12.350.16
अनिरुद्ध इति प्रोक्तो लोकानां प्रभवाप्ययः ।
ब्राह्मे रात्रिक्षये प्राप्ते तस्य ह्यमिततेजसः ॥ १२.३५०.१६ ॥
พระองค์ถูกเรียกว่าอนิรุทธะ ผู้เป็นต้นกำเนิดและที่สุดของโลกทั้งหลาย เมื่อราตรีของพระพรหมสิ้นสุดลง ของพระองค์ผู้มีรัศมีหาประมาณมิได้
12.350.17
प्रसादात्प्रादुरभवत्पद्ममर्कनिभं क्षणात् ।
तत्र ब्रह्मा समभवत्स तस्यैव प्रसादजः ॥ १२.३५०.१७ ॥
ด้วยพระกรุณาของพระองค์ ดอกบัวที่งดงามดุจพระอาทิตย์ผุดขึ้นในพริบตา ในดอกบัวนั้นพระพรหมได้บังเกิดขึ้น พระพรหมเกิดจากพระกรุณาของพระองค์เพียงผู้เดียว
12.350.18
अह्नः क्षये ललाटाच्च सुतो देवस्य वै तथा ।
क्रोधाविष्टस्य संजज्ञे रुद्रः संहारकारकः ॥ १२.३५०.१८ ॥
เมื่อวันสิ้นสุดลง จากพระนลาฏของพระเจ้าก็มีโอรสบังเกิดขึ้นเช่นกัน จากพระองค์ผู้ถูกพิโรธครอบงำ พระรุทรผู้ทำลายได้บังเกิดขึ้น
12.350.19
एतौ द्वौ विबुधश्रेष्ठौ प्रसादक्रोधजावुभौ ।
तदादर्शितपन्थानौ सृष्टिसंहारकारकौ ॥ १२.३५०.१९ ॥
ทั้งสองนี้ ผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาเทพ เกิดจากทั้งกรุณาและพิโรธ เป็นผู้ก่อให้เกิดการสร้างและการทำลาย เพราะได้แสดงทางนั้นไว้แล้ว
12.350.20
निमित्तमात्रं तावत्र सर्वप्राणिवरप्रदौ ।
कपदीं जटिलो मुण्डः श्मशानगृहसेवकः ॥ १२.३५०.२० ॥
ที่นี่ทั้งสองเป็นเพียงเครื่องมือ ผู้ประทานพรแก่สรรพสัตว์ คือผู้มีผมเป็นเปีย ผมมุ่น ศีรษะโล้น ผู้พำนักอยู่ในป่าช้าเผาศพ
12.350.21
उग्रव्रतचरो रुद्रो योगी त्रिपुरदारणः ।
दक्षक्रतुहरश्चैव भगनेत्रहरस्तथा ॥ १२.३५०.२१ ॥
พระรุทรผู้ถือพรตอันดุร้าย ผู้เป็นโยคี ผู้ทำลายเมืองตริปุระ ผู้ทำลายยัญของทักษะ และผู้ถอนดวงตาของภคะเช่นกัน
12.350.22
नारायणात्मको ज्ञेयः पाण्डवेय युगेयुगे ।
तस्मिन्हि पूज्यमाने वै देवदेवे महेश्वरे ॥ १२.३५०.२२ ॥
ข้าแต่ปาณฑุบุตร พึงรู้ว่าพระองค์มีสภาวะเป็นพระนารายณ์ในทุกยุคทุกสมัย เพราะเมื่อพระมเหศวรผู้เป็นเทพแห่งเทพได้รับการบูชา
12.350.23
संपूजितो भवत्पार्थ देवो नारायणः प्रभुः ।
अहमात्मा हि लोकानां विश्वेषां पाण्डुनन्दन ॥ १२.३५०.२३ ॥
ข้าแต่ปารถ พระนารายณ์ผู้เป็นเจ้าองค์นั้นอันเจ้าบูชาแล้วอย่างดี ข้าแต่ความยินดีของปาณฑุ เราเป็นอาตมันของโลกทั้งปวงเป็นแน่แท้
12.350.24
तस्मादात्मानमेवाग्रे रुद्रं संपूजयाम्यहम् ।
यद्यहं नार्चयेयं वै ईशानं वरदं शिवम् ॥ १२.३५०.२४ ॥
เพราะฉะนั้น ก่อนอื่นเราจึงบูชาพระรุทรซึ่งเป็นอาตมันของเราเอง หากเราไม่บูชาพระอีศานผู้ประทานพร ผู้เป็นมงคล
12.350.25
आत्मानं नार्चयेत्कश्चिदिति मे भावितात्मनः ।
मया प्रमाणं हि कृतं लोकः समनुवर्तते ॥ १२.३५०.२५ ॥
ไม่ควรมีผู้ใดบูชาตนเอง นี่คือสิ่งที่เราผู้มีอาตมันสงบแล้วได้ตั้งใจไว้ เราได้วางมาตรฐานไว้แล้ว และโลกก็ดำเนินตามนั้น
12.350.26
प्रमाणानि हि पूज्यानि ततस्तं पूजयाम्यहम् ।
यस्तं वेत्ति स मां वेत्ति योऽनु तं स हि मामनु ॥ १२.३५०.२६ ॥
มาตรฐานทั้งหลายควรแก่การบูชา เพราะฉะนั้นเราจึงบูชาพระองค์นั้น ผู้ใดรู้จักพระองค์ ผู้นั้นย่อมรู้จักเรา ผู้ใดดำเนินตามพระองค์ ผู้นั้นย่อมดำเนินตามเราเป็นแน่แท้
12.350.27
रुद्रो नारायणश्चैव सत्वमेकं द्विधा कृतम् ।
लोके चरति कौन्तेय व्यक्तिस्थं सर्वकर्मसु ॥ १२.३५०.२७ ॥
พระรุทรและพระนารายณ์นั้นแท้จริงเป็นสัตตวะเดียวกันที่แบ่งเป็นสองส่วน ข้าแต่กเรานทรบุตร สภาวะนั้นท่องไปในโลก ดำรงอยู่ในรูปที่ปรากฏในกรรมทั้งปวง
12.350.28
न हि मे केनचिद्देयो वरः पाण्डवनन्दन ।
इति संचिन्त्य मनसा पुराणं रुद्रमीश्वरम् ॥ १२.३५०.२८ ॥
ข้าแต่ความยินดีของปาณฑพ ไม่ควรมีผู้ใดให้พรแก่เรา เมื่อพิจารณาดังนี้ด้วยใจแล้ว เราจึงหันไปหาพระรุทรผู้เป็นพระผู้เป็นเจ้าโบราณ
12.350.29
पुत्रार्थमाराधितवानहमात्मानमात्मना ।
न हि विष्णुः प्रणमति कस्मैचिद्विबुधाय च ॥ १२.३५०.२९ ॥
เพื่อให้มีบุตร เราได้บูชาอาตมันด้วยอาตมันของเราเอง เพราะพระวิษณุไม่ก้มกราบผู้ใด และไม่ก้มกราบเทพองค์ใดเลย
12.350.30
ऋते आत्मानमेवेति ततो रुद्रं नमाम्यहम् ।
सब्रह्मकाः सरुद्राश्च सेन्द्रा देवाः सहर्षिभिः ॥ १२.३५०.३० ॥
นอกจากตัวตนของตนเองเท่านั้น เพราะฉะนั้นเราจึงก้มกราบพระรุทร พร้อมด้วยพระพรหม พระรุทรทั้งหลาย เทพทั้งปวงพร้อมด้วยพระอินทร์ และพร้อมด้วยฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่ ทั้งหมดนั้นก็ทำเช่นเดียวกัน
12.350.31
अर्चयन्ति सुरश्रेष्ठं देवं नारायणं हरिम् ।
भविष्यतां वर्ततां च भूतानां चैव भारत ॥ १२.३५०.३१ ॥
ข้าแต่ภารตะ ทั้งสัตว์ที่จะเกิดขึ้นและสัตว์ที่มีอยู่ในปัจจุบันต่างบูชาพระนารายณ์ พระหริ ผู้ประเสริฐสุดในหมู่เทพ
12.350.32
सर्वेषामग्रणीर्विष्णुः सेव्यः पूज्यश्च नित्यशः ।
नमस्व हव्यदं विष्णुं तथा शरणदं नमः। ॥ १२.३५०.३२ ॥
พระวิษณุเป็นผู้เลิศกว่าทั้งปวง ควรได้รับการรับใช้และบูชาเป็นนิตย์ จงนมัสการพระวิษณุผู้รับเครื่องบูชา และนมัสการพระองค์ผู้ประทานที่พึ่ง
12.350.33
वरदं नमस्व कौन्तेय हव्यकव्यभुजं नमः ।
चतुर्विधा मम जना भक्ता एव हि मे श्रुतम् ॥ १२.३५०.३३ ॥
ข้าแต่กุนตีบุตร จงนมัสการพระผู้ประทานพร ขอนมัสการพระผู้เสวยเครื่องบูชาและเครื่องถวาย ได้ยินมาว่าผู้ภักดีของเราแบ่งเป็นสี่ประเภท
12.350.34
तेषामेकान्तिनः श्रेष्ठा ये चैवानन्यदेवताः ।
अहमेव गतिस्तेषां निराशीः कर्मकारिणाम् ॥ १२.३५०.३४ ॥
ในหมู่ผู้ภักดีเหล่านั้น ผู้มีจิตเดียวแน่วแน่และประเสริฐที่สุด คือผู้ที่ไม่มีเทพองค์อื่น สำหรับผู้เหล่านั้นเราเป็นที่หมายเพียงองค์เดียว สำหรับผู้ที่กระทำกรรมโดยไม่หวังผล
12.350.35
ये च शिष्टास्त्रयो भक्ताः फलकामा हि ते मताः ।
सर्वे च्यवनधर्माणः प्रतिबुद्धस्तु श्रेष्ठभाक् ॥ १२.३५०.३५ ॥
ส่วนผู้ภักดีสามประเภทที่เหลือ กล่าวกันว่าเป็นผู้ปรารถนาผล ทั้งหมดล้วนมีความเสื่อมถอยเป็นธรรมดา แต่ผู้ที่ตื่นรู้แล้วย่อมได้รับผลอันสูงสุด
12.350.36
ब्रह्माणं शितिकण्ठं च याश्चान्या देवताः स्मृताः ।
प्रबुद्धचर्याः सेवन्तो मामेवैष्यन्ति यत्फलम् ॥ १२.३५०.३६ ॥
ผู้ที่บูชาพระพรหมและพระศิวะผู้มีคอสีน้ำเงิน รวมทั้งเทพองค์อื่นที่ได้รับการกล่าวถึง ด้วยการประพฤติอย่างตื่นรู้ จะมาถึงเราเท่านั้น นั่นคือผลของพวกเขา
12.350.37
भक्तं प्रति विशेषस्ते एष पार्थानुकीर्तितः ।
त्वं चैवाहं च कौन्तेय नरनारायणौ स्मृतौ ॥ १२.३५०.३७ ॥
ความโปรดปรานพิเศษต่อผู้ภักดีนี้ ได้ประกาศแก่ปารถแล้ว ข้าแต่กุนตีบุตร ตัวท่านกับเราทั้งสองได้รับการจดจำว่าเป็นนระและนารายณ์
12.350.38
भारावतरणार्थं तु प्रविष्टौ मानुषीं तनुम् ।
नानीभ्यध्यात्मयोगांश्च योऽहं यस्माच्च भारत ॥ १२.३५०.३८ ॥
เพื่อปลดเปลื้องภาระ เราทั้งสองจึงได้เข้ามาในร่างมนุษย์ ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายภารตะ เพราะเหตุนั้นเราผู้สอนโยคะแห่งอาตมันหลายประการ จึงได้มาในที่นี้
12.350.39
निवृत्तिलक्षणो धर्मस्तथाऽऽभ्यदयिकोऽपि च ।
नराणामयनं ख्यातमहमेकः सनातनः ॥ १२.३५०.३९ ॥
ธรรมที่มีลักษณะแห่งการถอนตัว และธรรมที่นำความรุ่งเรืองมาให้ ย่อมได้รับการประกาศว่าเป็นที่พึ่งของมนุษย์ และที่พึ่งนิรันดร์เพียงหนึ่งเดียวนั้นคือเราเท่านั้น
12.350.40
आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ।
अयनं मम ताः पूर्वमतो नारायणोस्म्यहम् ॥ १२.३५०.४० ॥
น้ำถูกเรียกว่านาระ และน้ำก็คือบุตรของนระ น้ำเหล่านั้นเคยเป็นที่อยู่ของเรามาก่อน เพราะฉะนั้นเราจึงเป็นนารายณ์
12.350.41
छादयामि जगद्विश्वं भूत्वा सूर्य इवांशुभिः ।
सर्वभूताधिवासश्च वासुदेवस्ततो ह्यहम् ॥ १२.३५०.४१ ॥
เราปกคลุมจักรวาลทั้งสิ้นด้วยการกลายเป็นดุจดวงอาทิตย์พร้อมด้วยรัศมีของมัน และเพราะเราเป็นที่อาศัยของสรรพสัตว์ เราจึงเป็นวาสุเทพอย่างแท้จริง
12.350.42
गतिश्च सर्वभूतानां प्रजनश्चापि भारत ।
व्याप्ते म रोदसी पार्थ कान्तिश्चाभ्यधिका मम। ॥ १२.३५०.४२ ॥
ดูกรโอรสแห่งภรต เราเป็นทั้งที่หมายและต้นกำเนิดของสรรพสัตว์ ดูกรโอรสแห่งปฤถา สวรรค์และแผ่นดินถูกเราแผ่ซ่านอยู่ และรัศมีของเรายิ่งใหญ่นัก
12.350.43
अधिभूतनिविष्टश्च तद्विश्वं चास्मि भारत ।
क्रमणाच्चाप्यहं पार्थ विष्णुरित्यभिसंज्ञितः ॥ १२.३५०.४३ ॥
ดูกรภารตะ เราเข้าไปสถิตอยู่ในสรรพสัตว์ และเราคือจักรวาลทั้งสิ้นนั้น ดูกรปารถะ เพราะการก้าวย่างของเรา เราจึงถูกเรียกว่าวิษณุ
12.350.44
दमात्सिद्धिं परीप्सन्तो मां जनाः कामयन्ति ह ।
दिवं चोर्वी च मध्यं च तस्माद्दामोदरो ह्यहम् ॥ १२.३५०.४४ ॥
ผู้คนที่แสวงหาความสำเร็จด้วยการข่มใจต่างปรารถนาเราอย่างแท้จริง สวรรค์ แผ่นดิน และอากาศกลางเป็นของเรา เพราะฉะนั้นเราจึงเป็นทามโมทร
12.350.45
पृश्निरित्युच्यते चान्नं वेदा आपोऽमृतं तथा ।
ममैतानि सदा गर्भः पृश्निगर्भस्ततो ह्यहम् ॥ १२.३५०.४५ ॥
อาหารถูกเรียกว่าปฤศนิ และเวทก็เช่นกัน น้ำและอมฤตก็เช่นกัน สิ่งเหล่านี้ทั้งหมดอยู่ในครรภ์ของเราเสมอ เพราะฉะนั้นเราจึงเป็นปฤศนิครรภ์
12.350.46
ऋषयः प्राहुरेवं मां त्रितं कूपनिपातितम् ।
पृश्निगर्भ त्रितं पाहीत्येकतद्वितपातितम् ॥ १२.३५०.४६ ॥
ฤๅษีทั้งหลายได้กล่าวกับเราดังนี้ว่า "ตริตะตกลงไปในบ่อน้ำ ขอพระองค์โปรดคุ้มครองตริตะ ดูกรปฤศนิครรภ์!" ดังนั้น ตริตะผู้ตกลงไปในหลุมนั้นจึงได้รับการช่วยเหลือ
12.350.47
ततः स ब्रह्मणः पुत्र आद्यो ह्यृषिवरस्त्रितः ।
उत्ततारोदपानाद्वै पृश्निगर्भानुकीर्तनात् ॥ १२.३५०.४७ ॥
ครั้งนั้น ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุด ตริตะ ผู้เป็นบุตรคนแรกของพระพรหม ได้ขึ้นมาจากบ่อน้ำ ด้วยการสวดขานพระนามปฤศนิครรภ์เท่านั้น
12.350.48
सूर्यस्य तपतो लोकानग्नेः सोमस्य चाप्युत ।
अंशवो यत्प्रकाशन्ते ममैते केशसंज्ञिताः ॥ १२.३५०.४८ ॥
รัศมีของพระอาทิตย์ผู้แผดเผาโลก ของไฟ และของพระโสมด้วย ที่ส่องแสงไปทั่วโลกทั้งหลาย รัศมีเหล่านี้เรียกว่าเส้นผมของเรา
12.350.49
सर्वज्ञाः केशवं तस्मान्मामाहुर्द्विजसत्तमाः ।
स्वपत्न्यामाहितो गर्भ उचथ्येन महात्मना ॥ १२.३५०.४९ ॥
เพราะฉะนั้น บรรดาทวิชชาติผู้ประเสริฐที่รอบรู้ทั้งปวง จึงเรียกเราว่าเกศวะ ครรภ์หนึ่งถูกบรรจุไว้ในภรรยาของตนเองโดยอุจถยะผู้ยิ่งใหญ่
12.350.50
उचथ्येऽन्तहिंते चैव कदाचिद्देवताज्ञया ।
बृहस्पतिरथाविन्दत्तां पत्नीं तस्य धीमतः ॥ १२.३५०.५० ॥
เมื่ออุจถยะได้หายลับไปแล้ว ครั้งหนึ่งโดยบัญชาของเหล่าเทพ พระพฤหัสบดีได้ภรรยาของบัณฑิตผู้นั้นไป
12.350.51
ततो वै तमृषिश्रेष्ठं मैथुनोपगतं तथा ।
उवाच गर्भः कौन्तेय पञ्चभूतगुणात्मकः ॥ १२.३५०.५१ ॥
ดูกรโอรสแห่งกุนตี ครั้งนั้น ทารกในครรภ์ผู้มีธรรมชาติประกอบด้วยคุณของภูตทั้งห้า ได้กล่าวแก่ฤๅษีผู้ประเสริฐนั้น ซึ่งมาเพื่อการร่วมประเวณี ดังนี้
12.350.52
पूर्वागतोऽहं वरद नार्हस्यम्बां प्रबाधितुम् ।
एतद्बृहस्पतिः श्रुत्वा चुक्रोध च शशाप च ॥ १२.३५०.५२ ॥
"ข้าพเจ้ามาก่อน ดูกรผู้ประทานพร ท่านไม่ควรรบกวนมารดา" เมื่อพระพฤหัสบดีได้ยินดังนี้ ก็โกรธและสาปแช่ง
12.350.53
मैथुनायागतो यस्मात्त्वयाऽहं विनिवारितः ।
तस्मादन्धो यास्यसि त्वं मच्छापान्नात्र संशयः ॥ १२.३५०.५३ ॥
เพราะเจ้าขัดขวางข้าผู้มาเพื่อการร่วมประเวณี เจ้าจะกลายเป็นคนตาบอด ไม่ต้องสงสัยเลย ด้วยคำสาปของข้า
12.350.54
स शापादृषिमुख्यस्य दीर्घं तम उपेयिवान् ।
स हि दीर्घतमा नाम नाम्ना ह्यासीदृषिः पुरा ॥ १२.३५०.५४ ॥
ด้วยคำสาปของฤๅษีผู้เป็นประมุข ท่านจึงตกอยู่ในความมืดมนยาวนาน ท่านผู้นั้นนามว่าทีรฆตมัส เป็นฤๅษีมาแต่กาลก่อน
12.350.55
वेदानवाप्य चतुरः साङ्गोपाङ्गान्सनातनान् ।
प्रयोजयामास तदा नाम गुह्यमिदं मम ॥ १२.३५०.५५ ॥
เมื่อได้เวททั้งสี่ซึ่งเป็นนิรันดรพร้อมทั้งองค์และอุปางค์แล้ว ท่านจึงได้นำนามลับนี้ของข้ามาใช้
12.350.56
आनुपूर्व्येण विधिना केशवेति पुनः पुनः ।
स चक्षुष्मान्समभवद्गौतमश्चाभवत्पुनः ॥ १२.३५०.५६ ॥
เมื่อสวดนามว่าเกศวะซ้ำแล้วซ้ำเล่าตามลำดับและตามพิธี ท่านก็กลับมีดวงตาอีก และกลับเป็นเคาตมะอีกครั้ง
12.350.57
एवं हि वरदं नाम केशवेति ममार्जुन ।
देवानामथ सर्वेषामृषीणां च महात्मनाम् ॥ १२.३५०.५७ ॥
ดูกรอรชุน นามเกศวะของเราประทานพรเช่นนี้แหละ แก่เหล่าเทพทั้งปวง และแก่ฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่ทั้งหลายด้วย
12.350.58
अग्निः सोमेन संयुक्त एकयोनिर्मुखं कृतम् ।
अग्नीषोममयं तस्माज्जगत्कृत्स्नं चराचरम् ॥ १२.३५०.५८ ॥
ไฟที่ประกอบกับพระโสมซึ่งมีกำเนิดเดียวกัน ได้กลายเป็นพระพักตร์ เพราะฉะนั้น โลกทั้งสิ้นทั้งที่เคลื่อนที่และไม่เคลื่อนที่ จึงประกอบด้วยไฟและพระโสม
12.350.59
अपि हि पुराणे भवति एकयोन्यावग्नीषोमौ देवाश्चाग्निमुखा इति। एकयोनित्वाच्च परस्परं हर्षयन्तो लोकान्धारयन्त इति ॥ १२.३५०.५९ ॥
ในปุราณะกล่าวไว้ว่า ไฟและพระโสมมีกำเนิดเดียวกัน และเหล่าเทพมีไฟเป็นพระพักตร์ เพราะมีกำเนิดเดียวกัน ทั้งสองจึงทำให้กันและกันชื่นบาน และค้ำจุนโลกทั้งหลาย