Mahābhārata · Adhyāya 12.357
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.357.1
श्रुतं भगवतस्तस्य माहात्म्यं परमात्मनः ।
जन्मधर्मगृहे चैव नरनारायणात्मकम् ॥ १२.३५७.१ ॥
Hemos oído la grandeza de aquel bendito Ser Supremo, que en su nacimiento, en el dharma y en su morada es de la forma de Nara y Nārāyaṇa.
12.357.2
महावराहसृष्टा च पिण्डोत्पत्तिः पुरातनी ।
प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च यो यथा परिकल्पितः ॥ १२.३५७.२ ॥
El antiguo origen de la masa, creado por el gran Jabalí, tal como se concibe en la actividad y en la retirada.
12.357.3
तथा स नः श्रुतो ब्रह्मन्कथ्यमानस्त्वयाऽनघ ।
हव्यकव्यभुजो विष्णुरुदक्पूर्वे महोदधौ ॥ १२.३५७.३ ॥
Oh brahmán, oh sin mancha, así como nos lo has contado, hemos oído que Viṣṇu, consumidor de ofrendas y oblaciones, está en el gran océano al noreste.
12.357.4
यच्च तत्कथितं पूर्वं त्वया हयशिरो महत् ।
तच्च दृष्टं भगवता ब्रह्मणा परमेष्ठिना ॥ १२.३५७.४ ॥
Y aquella gran cabeza de caballo de la que hablaste antes también fue vista por el bendito Señor Brahmā, el de la sede suprema.
12.357.5
किं तदुत्पादितं पूर्वं हरिणा लोकधारिणा ।
रूपं प्रभावं महतामपूर्वं धीमतांवर ॥ १२.३५७.५ ॥
Oh el mejor de los sabios, ¿qué forma sin precedentes y qué gran poder produjo antes Hari, el sustentador de los mundos?
12.357.6
दृष्ट्वा हि विवुधश्रेष्ठमपूर्वममितौजसम् ।
तदश्वशिरसं पुण्यं ब्रह्मा किमकरोन्मुने ॥ १२.३५७.६ ॥
Oh sabio, habiendo visto aquella sagrada cabeza de caballo, la mejor de las deidades, sin precedentes y de poder inmensurable, ¿qué hizo Brahmā?
12.357.7
एतन्नः संशयं ब्रह्मन्पुराणं ब्रह्मसंभवम् ।
कथयस्वोत्तममते महापुरुषसंश्रितम्।
पाविताः स्म त्वया ब्रह्मन्पुण्याः कथय ताः कथाः ॥ १२.३५७.७ ॥
Brahmán, esta es nuestra duda: cuéntanos la antigua tradición nacida de Brahmā y fundada en el gran Puruṣa. Oh, mejor de las mentes, por ti hemos sido purificados; Brahmán, cuéntanos esas sagradas historias.
12.357.8
सौतिरुवाच ।
कथयिष्यामि ते सर्वं पुराणं वेदसंमितम्।
जगौ यद्भगवान्व्यासो राज्ञः पारिक्षितस्य वै ॥ १२.३५७.८ ॥
Sauti dijo: Os lo contaré todo: aquel antiguo relato igual a los Vedas que el bienaventurado Vyāsa cantó al rey de la estirpe de Parikṣit.
12.357.9
श्रुत्वाऽश्वशिरसो मूर्ति देवस्य हरिमेधसः ।
उत्पन्नसंशयो राजा एतदेवमचोदयत् ॥ १२.३५७.९ ॥
Tras oír la forma del dios de cabeza de caballo de Hari-medhas, el rey, con la duda surgida, preguntó así.
12.357.10
यत्तद्दर्शितवान्ब्राह्म देवं हयशिरोधरम् ।
किमर्थं तत्समभवद्वपुर्देवोपकल्पितम् ॥ १२.३५७.१० ॥
Aquel dios de cuello de caballo que mostró el brahmán —¿con qué propósito llegó a existir aquella forma creada por el dios?
12.357.11
यत्किंचिदिह लोके वै देहबद्धं विशांपते ।
सर्वं पञ्चभिराविष्टं भूतैरीश्वरबुद्धिजैः ॥ १२.३५७.११ ॥
Oh señor de los pueblos, todo lo que en este mundo está ligado a un cuerpo está penetrado por los cinco elementos, nacidos del intelecto del Señor.
12.357.12
ईश्वरो हि जगत्स्रष्टा प्रभुर्नारायणो विराट् ।
भूतान्तरात्मा वरदः सगुणो निर्गुणोपि च ॥ १२.३५७.१२ ॥
El Señor es en verdad el creador del mundo: el señor Nārāyaṇa, el soberano cósmico Virāṭ, el alma interior de los seres, el otorgador de dones, con cualidades y sin cualidades.
12.357.13
भूतप्रलयमव्यक्तं शृणुष्व नृपसत्तम ॥ १२.३५७.१३ ॥
Escucha, oh mejor de los reyes, la disolución de los seres y lo Avyakta.
12.357.14
धरण्यामथ लीनायामप्सु चैकार्णवे पुरा ।
ज्योतिर्भूते जले चापि लीने ज्योतिषि चानिले ॥ १२.३५७.१४ ॥
Hace mucho, cuando la tierra se disolvió en las aguas y se volvió un solo océano, y las aguas se disolvieron en la luz, y la luz en el viento,
12.357.15
वायौ चाकाशसंलीने आकाशे च मनोनुगे ।
व्यक्ते मनसि संलीने व्यक्ते चाव्यक्ततां गते ॥ १२.३५७.१५ ॥
El viento se disolvió en el espacio, y el espacio, siguiendo a la mente, se disolvió; lo manifiesto se disolvió en la mente, y lo manifiesto pasó a lo no manifiesto.
12.357.16
अव्यक्ते पुरुषं याते पुंसि सर्वगतेऽपि च ।
तम एवाभवत्सर्वं न प्राज्ञायत किंचन ॥ १२.३५७.१६ ॥
Cuando lo no manifiesto se hubo retirado en el Puruṣa, y el Puruṣa, que todo lo penetra, también se disolvió, todo se volvió solo oscuridad, y nada podía conocerse.
12.357.17
तमसो ब्रह्मसंभूतं तमोमूलमृतात्मकम् ।
तद्विश्वभावसंज्ञान्तं पौरुषीं तनुमाश्रितम् ॥ १२.३५७.१७ ॥
Nacido de Brahman a partir de la oscuridad, con la oscuridad por raíz y la verdad como naturaleza, aquello que termina en el nombre de 'estado del mundo' toma una forma de Puruṣa.
12.357.18
सोऽनिरुद्ध इति प्रोक्तस्तत्प्रधानं प्रचक्षते ।
तदव्यक्तमिति ज्ञेयं त्रिगुणं नृपसत्तम ॥ १२.३५७.१८ ॥
Él es llamado Aniruddha, y eso es lo que llaman el principio primordial. Eso, oh mejor de los reyes, debe conocerse como lo no manifiesto, compuesto de los tres guṇas.
12.357.19
विद्यासहायवान्देवो विष्वक्सेनो हरिः प्रभुः ।
आदिकर्ता स भूतानामप्रमेयो हरिः प्रभुः ॥ १२.३५७.१९ ॥
El dios Viṣvaksena, que tiene el conocimiento por compañero, Hari, el señor. Él es el primer creador de los seres, inmensurable, Hari, el señor.
12.357.20
अप्स्वेव शयनं चक्रे निद्रायोगमुपागतः ।
जगतश्चिन्तयन्सृष्टिं चित्रां बहुगुणोद्भवाम् ॥ १२.३५७.२० ॥
Hizo su lecho en las mismas aguas, entrando en el yoga del sueño, meditando en la creación variada del mundo, nacida de muchas cualidades.
12.357.21
तस्य चिन्तयतः सृष्टिं महानात्मगुणः स्मृतः ।
अहंकारस्ततो जातो ब्रह्मा शुभचतुर्मुखः।
हिरण्यगर्भो भगवान्सर्वलोकपितामहः ॥ १२.३५७.२१ ॥
Mientras contemplaba la creación, se recuerda que surgió la gran cualidad del yo. Luego surgió el ahaṃkāra, y después nació el auspicioso Brahmā de cuatro rostros, Hiraṇyagarbha, el bienaventurado, abuelo de todos los mundos.
12.357.22
पद्मेऽनिरुद्धात्संभूतस्तदा पद्मनिभेक्षणः ।
सहस्रपत्रे द्युतिमानुपविष्टः सनातनः ॥ १२.३५७.२२ ॥
Entonces, de Aniruddha, surgió sobre el loto el de ojos de loto; resplandeciente y eterno, se sentó sobre el loto de mil pétalos.
12.357.23
ददृशेऽद्भुतसंकाशो लोकानाप्याययन्प्रभुः ।
सत्वस्थः परमेष्ठी स ततो भूतगणान्सृजन् ॥ १२.३५७.२३ ॥
Apareció de forma maravillosa, el señor que nutre a los mundos. Establecido en sattva, el supremo entonces comenzó a crear las multitudes de seres.
12.357.24
पूर्वमेव च पद्मस्य पत्रे सूर्यांशुसप्रभे ।
नारायणकृतौ बिन्दू अपामास्तां गुणोत्तरौ ॥ १२.३५७.२४ ॥
Ya antes, sobre los pétalos del loto, había dos gotas de agua, brillantes como los rayos del sol, hechas por Nārāyaṇa, superiores en sus cualidades.
12.357.25
तावपश्यत्स भगवाननादिनिधनोऽच्युतः ।
एकस्तत्राभवद्विन्दुर्मध्वाभो रुचिरप्रभः ॥ १२.३५७.२५ ॥
El bienaventurado Acyuta, sin principio ni fin, los vio; y allí surgió una gota, de color de miel y de resplandor agradable.
12.357.26
स तामसो मधुर्जातस्तदा नारायणाज्ञया ।
कठिनस्त्वपरो विन्दुः कैटभो राजसस्तु सः ॥ १२.३५७.२६ ॥
Por mandato de Nārāyaṇa, entonces nació Madhu, de naturaleza tamásica; y la otra gota dura se convirtió en Kaiṭabha, que era de naturaleza rajásica.
12.357.27
तावभ्यधातवां श्रेष्ठौ तमोरजगुणान्वितौ ।
बलवन्तौ गदाहस्तौ पद्मनालानुसारिणौ ॥ १२.३५७.२७ ॥
Aquellos dos mejores asuras, dotados de las cualidades de la oscuridad y la pasión, poderosos, con la maza en la mano, siguiendo el tallo del loto, atacaron.
12.357.28
ददृशातेऽरविन्दस्थं ब्रह्माणममितप्रभवम् ।
सृजन्तं प्रथमं वेदांश्चतुरश्चारुविग्रहान् ॥ १२.३५७.२८ ॥
Ambos vieron a Brahmā, sentado en el loto, de poder ilimitado, creando primero los cuatro Vedas de hermosas formas.
12.357.29
ततो विग्रहवन्तस्तान्वेदान्दृष्ट्वाऽसुरोत्तमौ ।
सहसा जगृहतुर्वेदान्ब्रह्मणः पश्यतस्तदा ॥ १२.३५७.२९ ॥
Entonces los dos mejores asuras, al ver aquellos Vedas tomar forma corpórea, de pronto se apoderaron de los Vedas mientras Brahmā miraba.
12.357.30
अथ तौ दानवश्रेष्ठौ वेदान्गृह्य सनातनान् ।
रसां विविशतुस्तूर्णमुदक्पूर्वे महोदधौ ॥ १२.३५७.३० ॥
Entonces aquellos dos mejores de los dānavas, llevándose los Vedas eternos, entraron presurosos en Rasā, en el gran océano del nordeste.
12.357.31
ततो हृतेषु देवेषु ब्रह्मा कश्मलमाविशत् ।
ततो वचनमीशानं प्राह वेदैर्विनाकृतः ॥ १२.३५७.३१ ॥
Entonces, cuando los dioses fueron arrebatados, Brahmā cayó en la confusión. Luego, privado de los Vedas, dijo estas palabras a Īśāna.
12.357.32
ब्रह्मोवाच ।
वेदा मे परमं चक्षुर्वेदा मे परमं बलम्।
वेदा मे परमं धाम वेदा मे ब्रह्म चोत्तरम् ॥ १२.३५७.३२ ॥
Brahmā dijo: Los Vedas son mi ojo supremo, los Vedas son mi fuerza suprema. Los Vedas son mi morada suprema, y los Vedas son mi Brahman superior.
12.357.33
मम वेदा हृताः सर्वे दानवाभ्यां बलादितः ।
अन्धकारा हि मे लोका जाता वेदैर्विना कृताः ॥ १२.३५७.३३ ॥
Todos mis Vedas han sido arrebatados por la fuerza de aquí por los dos Dānavas. Mis mundos se han vuelto oscuros, privados de los Vedas.
12.357.34
वेदानृते हि किं कुर्या लोकानां सृष्टिमुत्तमाम् ।
अहो बत महद्दुःखं वेदनाशनजं मम ॥ १२.३५७.३४ ॥
Sin los Vedas, ¿qué podría hacer para crear la excelente creación de los mundos? ¡Ay, mi gran dolor, nacido de la pérdida de los Vedas!
12.357.35
प्राप्तं दुनोति हृदयं तीव्रं शोकपरायणम् ।
को हि शोकार्णवे मग्नं मामितोऽद्य समुद्धरेत् ॥ १२.३५७.३५ ॥
Este agudo dolor atormenta mi corazón, entregado a la pena. ¿Quién hoy me sacará de aquí, hundido en el océano del dolor?
12.357.36
वदांस्तांश्चानयेन्नष्टान्कस्य चाहं प्रियो भवे ।
इत्येवं भाषमाणस्य ब्रह्मणो नृपसत्तम ॥ १२.३५७.३६ ॥
"¿Podría yo traer de vuelta esos Vedas perdidos? ¿De quién sería yo amado?" Así, oh mejor de los reyes, habló Brahmā mientras pronunciaba estas palabras.
12.357.37
हरेः स्तोत्रार्थमुद्भूता बुद्धिर्बुद्धिमतां वर ।
ततो जगौ परं जप्यं साञ्जलिप्रग्रहः प्रभुः ॥ १२.३५७.३७ ॥
Oh, mejor de los sabios, movido por la inteligencia surgida para alabar a Hari, entonces el señor, con las manos juntas, cantó el supremo mantra para la recitación.
12.357.38
ब्रह्मोवाच ।
ॐ नमस्ते ब्रह्महृदय नमस्ते मम पूर्वज।
लोकाद्यभुवनश्रेष्ठ साङ्ख्ययोगनिधे प्रभो ॥ १२.३५७.३८ ॥
Om. Homenaje a ti, corazón de Brahman; homenaje a ti, mi primogénito. Oh origen de los mundos, mejor de todos los reinos, tesoro del Sāṅkhya y el Yoga, oh señor.
12.357.39
व्यक्ताव्यक्तकराचिन्त्य क्षेमं पन्थानमास्थितः ।
विश्वभुक्सर्वभूतानामन्तरात्मन्नयोनिज।
अहं प्रसादजस्तुभ्यं लोकधाम स्वयंभुवः ॥ १२.३५७.३९ ॥
Creador de lo manifiesto y lo no manifiesto, inconcebible, que permaneces en el camino venturoso, disfrutador de todos los seres, alma interior, no nacido de matriz. Yo, nacido de tu gracia, me inclino ante ti, morada de los mundos del autoexistente.
12.357.40
त्वत्तो मे मानसं जन्म प्रथमं द्विजपूजितम् ।
चाक्षुषं वै द्वितीयं मे जन्म चासीत्पुरातनम् ॥ १२.३५७.४० ॥
De ti procedió mi primer nacimiento, nacido de la mente, honrado por los dos veces nacidos; y mi segundo nacimiento fue nacido del ojo, que fue antiguo.
12.357.41
त्वत्प्रसादात्तु मे जन्म तृतीयं वाचिकं महत् ।
त्वत्तः श्रवणजं चापि चतुर्थं जन्म मे विभो ॥ १२.३५७.४१ ॥
Por tu gracia, mi tercer nacimiento fue nacido de la palabra, un gran nacimiento; y de ti, mi cuarto nacimiento fue nacido del oído, oh poderoso.
12.357.42
नासत्यं चापि मे जन्म त्वत्तः पञ्चममुच्यते ।
अण्डजं चापि मे जन्म त्वत्तः षष्ठं विनिर्मितं ॥ १२.३५७.४२ ॥
Mi nacimiento como los gemelos Nāsatya también se dice que es el quinto, de ti; y de ti mi sexto nacimiento fue conformado como nacido del huevo.
12.357.43
इदं च सप्तमं जन्म पद्मजन्मेति वै प्रभो ।
सर्गेसर्गे ह्यहं पुत्रस्तव त्रिगुणवर्जित ॥ १२.३५७.४३ ॥
Este es el séptimo nacimiento, oh señor, llamado nacido del loto. En cada creación soy tu hijo, libre de los tres guṇas.
12.357.44
प्रथमः पुण्डरीकाक्षः प्रधानगुणकल्पितः ।
त्वमीश्वरः स्वभावश्च भूतानां त्वं प्रभावन ॥ १२.३५७.४४ ॥
Primero, el de ojos de loto, formado por los guṇas primordiales. Tú eres el señor, y tú eres la naturaleza de los seres; tú eres la fuente de su poder.
12.357.45
त्वया विनिर्मितोऽहं वै वेदचक्षुर्वयोतिग ।
ते मे वेदा हृताश्चक्षुरन्धो जातोस्मि जागृहि।
ददस्व चक्षूंषि मम प्रियोऽहं ते प्रियोसि मे ॥ १२.३५७.४५ ॥
Creado por ti, soy aquel cuyos ojos son los Vedas, más allá de las edades. Mis Vedas me han sido arrebatados, y me he quedado ciego. ¡Despierta! Dame ojos; soy querido para ti, y tú eres querido para mí.
12.357.46
एवं स्तुतः स भगवान्पुरुषः सर्वतोमुखः ।
जहौ निद्रामथ तदा वेदकार्यार्थमुह्यतः ॥ १२.३५७.४६ ॥
Así alabado, el bienaventurado Varón, de rostro en todas direcciones, entonces abandonó el sueño, dispuesto a la tarea de los Vedas.
12.357.47
ऐश्वर्येण प्रयोगेण द्वितीयां तनुमास्थितः ।
सुनासिकेन कायेन भूत्वा चन्द्रप्रभस्तदा।
कृत्वा हयशिरः शुभ्रं वेदानामालयं प्रभुः ॥ १२.३५७.४७ ॥
Por su poder y propósito asumió una segunda forma. Tomando un cuerpo de nariz bella y brillo lunar, el señor hizo entonces una cabeza de caballo resplandeciente, morada de los Vedas.
12.357.48
तस्य मूर्धा समभवद्द्यौः सनक्षत्रतारकाः ।
केशाश्चास्याभवन्दीर्घा रवेरंशुसमप्रभाः ॥ १२.३५७.४८ ॥
Su cabeza se convirtió en el cielo, con sus constelaciones y estrellas; y su cabello creció largo, de un resplandor igual al de los rayos del sol.
12.357.49
कर्णावाकाशपाताले ललाटं भूतधारिणी ।
गङ्गासरस्वती पुण्ये भ्रुवावास्तां महाद्युती ॥ १२.३५७.४९ ॥
El cielo y el inframundo fueron sus oídos; la tierra, portadora de los seres, fue su frente; las sagradas Gaṅgā y Sarasvatī fueron sus dos cejas radiantes.
12.357.50
चक्षुषी सोमसूर्यौं ते नासा संध्या पुनः स्मृता ।
ॐकारस्त्वथ संस्कारो विद्युज्जिह्वा च निर्मिता ॥ १२.३५७.५० ॥
La luna y el sol fueron sus ojos; el crepúsculo es recordado como su nariz; luego vinieron la sílaba Oṃ y el rito de purificación; el relámpago fue formado como su lengua.
12.357.51
दन्ताश्च पितरो राजन्सोमपा इति विश्रुताः ।
गोलोको ब्रह्मलोकश्च ओष्ठावास्तां महात्मनः।
ग्रीवा चास्याभवद्राजन्कालरात्रिर्गुणोत्तरा ॥ १२.३५७.५१ ॥
Los dientes, oh rey, fueron los antepasados renombrados como bebedores de soma; el Go-loka y el Brahma-loka fueron los dos labios de esa gran alma; y la Noche del Tiempo, suprema en cualidades, se convirtió en su cuello, oh rey.
12.357.52
एतद्धयशिरः कृत्वा नानामूर्तिभिरावृतम् ।
अन्तर्दधौ स विश्वेशो विवेश च रसां प्रभुः ॥ १२.३५७.५२ ॥
Habiendo formado esta cabeza de caballo, cubierta de numerosas formas, el señor del universo desapareció y entró en el inframundo Rasā.
12.357.53
रसां पुनः प्रविष्टश्च योगं परममास्थितः ।
शैक्ष्यं स्वरं समास्थाय उद्गीतं प्रासृजत्स्वरम् ॥ १२.३५७.५३ ॥
Habiendo entrado de nuevo en Rasā y adoptado el supremo yoga, tomó el tono de enseñanza y emitió el sonido del canto udgītha.
12.357.54
सस्वरः सानुनादी च सर्वशः स्निग्ध एव च ।
बभूवान्तर्जलगतः सर्वभूतगुणोदितः ॥ १२.३५७.५४ ॥
Resonante, con eco y suave en todo sentido, se volvió el que mora dentro de las aguas, surgido de las cualidades de todos los seres.
12.357.55
ततस्तावसुरौ कृत्वा वेदान्समयबन्धनान् ।
रसातले विनिक्षिप्य यतः शब्दस्ततो द्रुतौ ॥ १२.३५७.५५ ॥
Entonces los dos asuras, considerando los Vedas atados por un pacto, los arrojaron al mundo inferior y se apresuraron desde donde había venido el sonido.
12.357.56
एतस्मिन्नन्तरे राजन्देवो हयशिरोधरः ।
जग्राह वेदानखिलान्रसालगतान्हरिः ॥ १२.३५७.५६ ॥
Mientras tanto, oh rey, el dios Hari, con cabeza de caballo, tomó todos los Vedas que habían descendido al mundo inferior.
12.357.57
प्रादाच्च ब्रह्मणे भूयस्ततः स्वां प्रकृतिं गतः ॥ १२.३५७.५७ ॥
Luego se los entregó de nuevo a Brahmā y volvió a su propia naturaleza.
12.357.58
स्थापयित्वा हयशिरा उदक्पूर्वे महोदधौ ।
वेदानामालयश्चापि बभूवाश्वरिरास्ततः ॥ १२.३५७.५८ ॥
Tras establecerlos en el gran océano del nordeste, el de cabeza de caballo también se convirtió en morada de los Vedas, y desde entonces fue conocido como el de voz de caballo.
12.357.59
अथ किंचिदपश्यन्तौ दानवौ मधुकैटभौ ।
यत्र देवा विनिक्षिप्तास्तत्स्थानं शून्यमेव च ॥ १२.३५७.५९ ॥
Entonces los dos dānavas, Madhu y Kaiṭabha, no vieron nada; el lugar donde habían sido arrojados los dioses estaba realmente vacío.
12.357.60
तत उत्तममास्थाय वेगं बलवतां वरौ ।
पुनरुत्तस्थतुः शीघ्रं रसानामालयात्तदा ॥ १२.३५७.६० ॥
Entonces los dos mejores de los poderosos, adoptando una velocidad suprema, se levantaron de nuevo rápidamente desde la morada del mundo inferior.
12.357.61
ददृशाते च पुरुषं तमेवादिकरं प्रभुम् ।
श्वेतं चन्द्रविशुद्धाभमनिरुद्धतनौ स्थितम्।ट
भूयोप्यमितविक्रान्तं निद्रायोगमुपागतम् ॥ १२.३५७.६१ ॥
Vieron a aquel mismo Puruṣa, el primordial creador y señor, de blancura y resplandor puro como la luna, residiendo en el cuerpo de Aniruddha; aunque de valor sin límites, había entrado de nuevo en el yoga del sueño.
12.357.62
आत्मप्रमाणरचिते अपामुपरि कल्पिते ।
शयने नागभोगाढ्ये ज्वालामालासमावृते ॥ १२.३५७.६२ ॥
sobre un lecho hecho a su propia medida, dispuesto sobre las aguas, rico en los anillos de serpientes y rodeado por una guirnalda de llamas.
12.357.63
निष्कल्मषेण सत्वेन संपन्नं रुचिरप्रभम् ।
तं दृष्ट्वा दानवेन्द्रौ तौ महाहासममुञ्चताम् ॥ १२.३५७.६३ ॥
Al verlo, dotado de una esencia inmaculada y de resplandor encantador, aquellos dos señores de los Dānavas soltaron una gran carcajada.
12.357.64
ऊचतुश्च समाविष्टौ रजसा तमसा च तौ ।
अयं स पुरुषः श्वेतः शेते निद्रामुपागतः ॥ १२.३५७.६४ ॥
Y aquellos dos, poseídos por rajas y tamas, dijeron: «Aquí está ese Puruṣa blanco, que yace durmiendo, habiendo caído en el sueño».
12.357.65
अनेन नूनं वेदानां कृतमाहरणं रसात् ।
कस्यैष कोनु खल्वेष किंच स्वपिति भोगवान्।
इच्युच्चारितवाक्यौ तौ बोधयामासतुर्हरिम् ॥ १२.३५७.६५ ॥
«Sin duda este ha sustraído los Vedas de las profundidades. ¿De quién es este, quién es, y por qué duerme este poseedor de placeres?». Pronunciando estas palabras, los dos despertaron a Hari.
12.357.66
युद्धार्थिनौ हि विज्ञाय विबुद्धः पुरुषोत्तमः ।
निरीक्ष्य चासुरेन्द्रौ तौ ततो युद्धे मनोदधे ॥ १२.३५७.६६ ॥
Sabiendo que aquellos dos deseaban la batalla, el mejor de los hombres despertó; y contemplando a los dos señores de los Asuras, fijó entonces su mente en el combate.
12.357.67
अथ युद्धं समभवत्तयोर्नारायणस्य वै ॥ १२.३५७.६७ ॥
Entonces se produjo una batalla entre aquellos dos y Nārāyaṇa.
12.357.68
रजस्तमोविष्टतनू तावुभौ मधुकैटभौ ।
ब्रह्मणोपचितिं कुर्वञ्जघान मधुसूदनः ॥ १२.३५७.६८ ॥
A aquellos dos, con sus cuerpos poseídos por la pasión y la oscuridad, Madhu y Kaiṭabha, los mató Madhusūdana, honrando así a Brahmā.
12.357.69
ततस्तयोर्वधेनाशु वेदापहरणेन च ।
शोकापनयनं चक्रे ब्रह्मणः पुरुषोत्तमः ॥ १२.३५७.६९ ॥
Entonces, con la muerte de aquellos dos y con la recuperación de los Vedas, el mejor de los hombres apartó pronto el dolor de Brahmā.
12.357.70
ततः परिवृतो ब्रह्मा हरिणा वेदसत्कृतः ।
निर्ममे स तदा लोकान्कृत्स्नान्स्थावरजङ्गमान् ॥ १२.३५७.७० ॥
Entonces Brahmā, rodeado por Hari y honrado por los Vedas, creó todos los mundos, tanto los inmóviles como los móviles.
12.357.71
दत्त्वा पितामहायाग्र्यां मतिं लोकविसर्गिकीम् ।
तत्रैवान्तर्दधे देवो यत एवागतो हरिः ॥ १२.३५७.७१ ॥
Tras conceder al Abuelo el supremo propósito de emitir los mundos, el dios Hari desapareció allí mismo, de donde había venido.
12.357.72
तौ दानवौ हरिर्हत्वा कृत्वा हयशिरस्तनुम् ।
पुनः प्रवृत्तिधर्मार्थं तामेव विदधे तनुम् ॥ १२.३५७.७२ ॥
Tras matar a aquellos dos dānavas, Hari tomó la forma de cabeza de caballo, y de nuevo adoptó esa misma forma por el dharma de la continuidad de la acción.
12.357.73
एवमेष महाभागो बभूवाश्वशिरा हरिः ।
पौराणमेतत्प्रख्यातं रूपं वरदमैश्वरम् ॥ १२.३५७.७३ ॥
Así, el bienaventurado Hari se volvió de cabeza de caballo. Esta es la antigua, célebre y concedora de dones forma divina.
12.357.74
यो ह्येतद्ब्राह्मणो नित्यं शृणुयाद्धारयीत वा ।
न तस्याध्ययनं नाशमुपगच्छेत्कदाचन ॥ १२.३५७.७४ ॥
El brahmán que siempre escucha o retiene esto, su estudio nunca llegará a perderse.
12.357.75
आराध्य तपसोग्रेण देवं हयशिरोधरम् ।
पाञ्चालेन क्रमः प्राप्तो रामेण पथि देशिते ॥ १२.३५७.७५ ॥
Tras propiciar con austeridad feroz al dios de cabeza de caballo, el Pāñcāla alcanzó ese proceder por el camino que mostró Rāma.
12.357.76
एतद्धयशिरो राजन्नाख्यानं तव कीर्तितम् ।
पुराणं वेदसमितं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १२.३५७.७६ ॥
Oh rey, este relato de la cabeza de caballo, sobre el que me preguntaste, te ha sido narrado. Es un Purāṇa antiguo igual a los Vedas.
12.357.77
यांयामिच्छेत्तनुं देवः कर्तुं कार्यविधौ क्वचित् ।
तातां कुर्याद्विकुर्वाणः स्वयमात्मानमात्मना ॥ १२.३५७.७७ ॥
Cualquier forma que el dios desee tomar en algún momento para cumplir una tarea, él mismo, transformándose por sí mismo, se hace esa misma forma.
12.357.78
एष वेदनिधिः श्रीमानेष वै तपसोनिधिः ।
एष योगश्च साङ्ख्यं च ब्रह्म चाग्र्यं हविर्विभुः ॥ १२.३५७.७८ ॥
Este glorioso es el tesoro de los Vedas, es el tesoro de la austeridad. Él es el yoga y el Sāṅkhya, él es el Brahman supremo, la ofrenda excelsa, el señor omnipresente.
12.357.79
नारायणपरा वेदा याज्ञा नारायणात्मकाः ।
तपो नारायणपरं नारायणपरा गतिः ॥ १२.३५७.७९ ॥
Los Vedas están consagrados a Nārāyaṇa; los sacrificios tienen a Nārāyaṇa por esencia. La austeridad está consagrada a Nārāyaṇa, y la devoción a Nārāyaṇa es la meta suprema.
12.357.80
नारायणपरं सत्यमृतं नारायणात्मकम् ।
नारायणपरो धर्मः पुनरावृत्तिदुर्लभः ॥ १२.३५७.८० ॥
La verdad y el orden cósmico están consagrados a Nārāyaṇa, con Nārāyaṇa como esencia. El dharma está consagrado a Nārāyaṇa, y ese dharma que impide renacer es difícil de alcanzar.
12.357.81
प्रवृत्तिलक्षणश्चैव धर्मो नारायणात्मकः ।
नारायणात्मको गन्धो भूमौ श्रेष्ठतमः स्मृतः ॥ १२.३५७.८१ ॥
El dharma caracterizado por la actividad también tiene la esencia de Nārāyaṇa. El olor, de esencia de Nārāyaṇa, se considera el más excelente de la tierra.
12.357.82
अपां चापि गुणा राजन्रसा नारायणात्मकाः ।
ज्योतिषां च परं रूपं स्मृतं नारायणात्मकम् ॥ १२.३५७.८२ ॥
Oh rey, las cualidades y sabores de las aguas también son de la esencia de Nārāyaṇa. La forma suprema de las luces se considera igualmente de esencia de Nārāyaṇa.
12.357.83
नारायणात्मकश्चापि स्पर्शो वायुगुणः स्मृतः ।
नारायणात्मकश्चैव शब्द आकाशसंभवः ॥ १२.३५७.८३ ॥
El tacto, considerado cualidad del aire, también es de la esencia de Nārāyaṇa. Y el sonido, que surge del espacio, es igualmente de esencia de Nārāyaṇa.
12.357.84
मनश्चापि ततो भूतमव्यक्तगुणलक्षणम् ।
नारायणपरं कालो ज्योतिषामयनं च यत् ॥ १२.३५७.८४ ॥
La mente también, y luego los elementos caracterizados por cualidades no manifiestas, están consagrados a Nārāyaṇa. El tiempo también está consagrado a Nārāyaṇa, y también el camino de las luces, el ayana.
12.357.85
नारायणपरा कीर्तिः श्रीश्च लक्ष्णीश्च देवताः ।
नारायणपरं साङ्ख्यं योगो नारायणात्मकः ॥ १२.३५७.८५ ॥
La fama, Śrī y Lakṣmī, y las deidades, están consagradas a Nārāyaṇa. El Sāṅkhya se dirige hacia Nārāyaṇa, y el yoga tiene a Nārāyaṇa como su esencia.
12.357.86
कारणं पुरुषो ह्येषां प्रधानं चापि कारणम् ।
स्वभावश्चैव कर्माणि दैवं येषां च कारणम् ॥ १२.३५७.८६ ॥
El Puruṣa es, en efecto, la causa de estos, y la materia primordial (pradhāna) también es causa. La naturaleza, las acciones y el destino son igualmente sus causas.
12.357.87
अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् ।
विविधा च तथा चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥ १२.३५७.८७ ॥
El fundamento, el agente, los diversos instrumentos y los múltiples esfuerzos; y aquí el destino mismo es el quinto.
12.357.88
पञ्चकारणसंख्यातो निष्ठा सर्वत्र वै हरिः ।
तत्त्वं विज्ञासमानानां हेतुभिः सर्वतोमुखैः ॥ १२.३५७.८८ ॥
Aunque se cuenta entre las cinco causas, el refugio final en todas partes es en verdad Hari, para quienes desean conocer la verdad, por razones que vienen de todos los lados.
12.357.89
तत्त्वमेको महायोगी हनिर्नारायणः प्रभुः ।
ब्रह्मादीनां सलोकानामृषीणां च महात्मनाम् ॥ १२.३५७.८९ ॥
La realidad única es el gran yogui Hari Nārāyaṇa, el señor — de Brahmā y los demás, de sus mundos y de los sabios de alma grande.
12.357.90
साङ्ख्यानां योगिनां चापि यतीनामात्मवेदिनाम् ।
मनीषितं विजानाति केशवो न तु तस्य ते ॥ १२.३५७.९० ॥
Keśava conoce la intención más íntima de los practicantes del Sāṅkhya, de los yoguis, de los ascetas y de los conocedores del yo; pero ellos no le conocen a él.
12.357.91
ये केचित्सर्वलोकेषु दैवं पित्र्यं च कुर्वते ।
दानानि च प्रयच्छन्ति तप्यन्ते च तपो महत् ॥ १२.३५७.९१ ॥
Quienesquiera que en todos los mundos realizan los ritos a los dioses y a los antepasados, dan donaciones y practican una gran austeridad—
12.357.92
सर्वेषामाश्रयो विष्णुरैश्वरं विधिमास्थितः ।
सर्वभूतकृतावासो वासुदेवेति चोच्यते ॥ १२.३५७.९२ ॥
Viṣṇu es el refugio de todos, establecido en el orden soberano; porque todos los seres han hecho en él su morada, se le llama Vāsudeva.
12.357.93
अयं हि नित्यः परमो महर्षि ।
र्महाविभूतिर्गुणवान्गुणाख्यः।
गुणैश्च संयोगमुपैति शीघ्रं ।
कालो यथर्तावृतुसंप्रयुक्तः ॥ १२.३५७.९३ ॥
Este (el Tiempo) es eterno, supremo, un gran vidente, de gran majestad, dotado de cualidades y nombrado por ellas; rápidamente se une a las cualidades, como una estación se une a su estación.
12.357.94
नैवास्य विन्दन्ति गतिं महात्मनो ।
न चागतिं कश्चिदिहानुपश्यति।
ज्ञानात्मकाः संयमिनो महर्षयः ।
पश्यन्ति नित्यं पुरुषं गुणाधिकम् ॥ १२.३५७.९४ ॥
Nadie alcanza el camino de esta gran alma, y nadie aquí percibe su no-camino; los grandes videntes, de naturaleza cognoscitiva y dueños de sí, siempre ven al Puruṣa que supera las cualidades.