ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.357
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.357.1
श्रुतं भगवतस्तस्य माहात्म्यं परमात्मनः ।
जन्मधर्मगृहे चैव नरनारायणात्मकम् ॥ १२.३५७.१ ॥
ସେଇ ଭଗବାନ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ମହିମା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ଜନ୍ମ, ଧର୍ମ ଓ ନିବାସରେ ସେ ନର-ନାରାୟଣ ସ୍ୱରୂପ।
12.357.2
महावराहसृष्टा च पिण्डोत्पत्तिः पुरातनी ।
प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च यो यथा परिकल्पितः ॥ १२.३५७.२ ॥
ମହାବରାହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ପୁରାତନ ପିଣ୍ଡୋତ୍ପତ୍ତି; ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ନିବୃତ୍ତିରେ ଯେପରି ଏହା କଳ୍ପିତ।
12.357.3
तथा स नः श्रुतो ब्रह्मन्कथ्यमानस्त्वयाऽनघ ।
हव्यकव्यभुजो विष्णुरुदक्पूर्वे महोदधौ ॥ १२.३५७.३ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଆପଣ କହିଥିବା ପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ହବ୍ୟ-କବ୍ୟଭୋକ୍ତା ବିଷ୍ଣୁ ଈଶାନ୍ୟରେ ମହାସମୁଦ୍ରରେ ଅଛନ୍ତି।
12.357.4
यच्च तत्कथितं पूर्वं त्वया हयशिरो महत् ।
तच्च दृष्टं भगवता ब्रह्मणा परमेष्ठिना ॥ १२.३५७.४ ॥
ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ମହାନ ହୟଶିର ଭଗବାନ ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଦେଖିଥିଲେ।
12.357.5
किं तदुत्पादितं पूर्वं हरिणा लोकधारिणा ।
रूपं प्रभावं महतामपूर्वं धीमतांवर ॥ १२.३५७.५ ॥
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋକଧାରୀ ହରି ପୂର୍ବରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା ସେ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଓ ମହାନ ପ୍ରଭାବ କେଉଁଟି?
12.357.6
दृष्ट्वा हि विवुधश्रेष्ठमपूर्वममितौजसम् ।
तदश्वशिरसं पुण्यं ब्रह्मा किमकरोन्मुने ॥ १२.३५७.६ ॥
ହେ ମୁନି, ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅପୂର୍ବ ଓ ଅମିତତେଜା ସେ ପବିତ୍ର ଅଶ୍ୱଶିର ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା କଣ କଲେ?
12.357.7
एतन्नः संशयं ब्रह्मन्पुराणं ब्रह्मसंभवम् ।
कथयस्वोत्तममते महापुरुषसंश्रितम्।
पाविताः स्म त्वया ब्रह्मन्पुण्याः कथय ताः कथाः ॥ १२.३५७.७ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହା ଆମର ସଂଶୟ। ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଜାତ, ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଆଶ୍ରିତ ସେହି ପୁରାଣ କୁହନ୍ତୁ। ହେ ଉତ୍ତମମତି, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛୁ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ କଥାଗୁଡ଼ିକ କୁହନ୍ତୁ।
12.357.8
सौतिरुवाच ।
कथयिष्यामि ते सर्वं पुराणं वेदसंमितम्।
जगौ यद्भगवान्व्यासो राज्ञः पारिक्षितस्य वै ॥ १२.३५७.८ ॥
ସୌତି କହିଲେ: ବେଦ ସମାନ ସେହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରାଣ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି — ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ବଂଶୀୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଭଗବାନ ବ୍ୟାସ ଯାହା ଗାଇଥିଲେ।
12.357.9
श्रुत्वाऽश्वशिरसो मूर्ति देवस्य हरिमेधसः ।
उत्पन्नसंशयो राजा एतदेवमचोदयत् ॥ १२.३५७.९ ॥
ହରିମେଧସଙ୍କ ଅଶ୍ୱଶିରା ଦେବଙ୍କ ରୂପ ଶୁଣି, ସଂଶୟ ଜାତ ରାଜା ଏହିପରି ପଚାରିଲେ।
12.357.10
यत्तद्दर्शितवान्ब्राह्म देवं हयशिरोधरम् ।
किमर्थं तत्समभवद्वपुर्देवोपकल्पितम् ॥ १२.३५७.१० ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେଉଁ ହୟଶିରୋଧର ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖାଇଥିଲେ — ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ସେହି ରୂପ କେଉଁ କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା?
12.357.11
यत्किंचिदिह लोके वै देहबद्धं विशांपते ।
सर्वं पञ्चभिराविष्टं भूतैरीश्वरबुद्धिजैः ॥ १२.३५७.११ ॥
ହେ ବିଶାଂପତି, ଏ ଲୋକରେ ଦେହରେ ବଦ୍ଧ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ତାହା ସବୁ ଈଶ୍ୱର-ବୁଦ୍ଧିରୁ ଜାତ ପଞ୍ଚଭୂତ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ।
12.357.12
ईश्वरो हि जगत्स्रष्टा प्रभुर्नारायणो विराट् ।
भूतान्तरात्मा वरदः सगुणो निर्गुणोपि च ॥ १२.३५७.१२ ॥
ଈଶ୍ୱର ହିଁ ଜଗତର ସ୍ରଷ୍ଟା; ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣ, ବିରାଟ୍, ଭୂତମାନଙ୍କ ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ବରଦାତା — ସଗୁଣ ଓ ନିର୍ଗୁଣ ମଧ୍ୟ।
12.357.13
भूतप्रलयमव्यक्तं शृणुष्व नृपसत्तम ॥ १२.३५७.१३ ॥
ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୂତପ୍ରଳୟ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ବିଷୟ ଶୁଣ।
12.357.14
धरण्यामथ लीनायामप्सु चैकार्णवे पुरा ।
ज्योतिर्भूते जले चापि लीने ज्योतिषि चानिले ॥ १२.३५७.१४ ॥
ପୂର୍ବେ ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ଲୀନ ହୋଇ ଏକାର୍ଣ୍ଣବ ହେଲା; ଜଳ ଜ୍ୟୋତିରେ ଓ ଜ୍ୟୋତି ବାୟୁରେ ଲୀନ ହେଲା।
12.357.15
वायौ चाकाशसंलीने आकाशे च मनोनुगे ।
व्यक्ते मनसि संलीने व्यक्ते चाव्यक्ततां गते ॥ १२.३५७.१५ ॥
ବାୟୁ ଆକାଶରେ ଲୀନ ହେଲା; ଆକାଶ ମନକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଲୀନ ହେଲା; ବ୍ୟକ୍ତ ମନରେ ଲୀନ ହୋଇ ଅବ୍ୟକ୍ତତା ପାଇଲା।
12.357.16
अव्यक्ते पुरुषं याते पुंसि सर्वगतेऽपि च ।
तम एवाभवत्सर्वं न प्राज्ञायत किंचन ॥ १२.३५७.१६ ॥
ଅବ୍ୟକ୍ତ ପୁରୁଷରେ ଗଲେ ଓ ସର୍ବଗତ ପୁରୁଷରେ ମଧ୍ୟ ଲୀନ ହେଲେ, ସବୁ ଅନ୍ଧକାର ହେଲା; କିଛି ଜଣାପଡ଼ିଲା ନାହିଁ।
12.357.17
तमसो ब्रह्मसंभूतं तमोमूलमृतात्मकम् ।
तद्विश्वभावसंज्ञान्तं पौरुषीं तनुमाश्रितम् ॥ १२.३५७.१७ ॥
ଅନ୍ଧକାରରୁ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ, ଅନ୍ଧକାର ଯାହାର ମୂଳ, ଋତ ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ; ତାହା ବିଶ୍ୱଭାବ ନାମରେ ପୌରୁଷୀ ତନୁକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ।
12.357.18
सोऽनिरुद्ध इति प्रोक्तस्तत्प्रधानं प्रचक्षते ।
तदव्यक्तमिति ज्ञेयं त्रिगुणं नृपसत्तम ॥ १२.३५७.१८ ॥
ତାଙ୍କୁ ଅନିରୁଦ୍ଧ କୁହାଯାଏ; ତାହାକୁ ପ୍ରଧାନ କୁହନ୍ତି। ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହାକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମକ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
12.357.19
विद्यासहायवान्देवो विष्वक्सेनो हरिः प्रभुः ।
आदिकर्ता स भूतानामप्रमेयो हरिः प्रभुः ॥ १२.३५७.१९ ॥
ବିଦ୍ୟା ଯାହାର ସହାୟ, ସେ ଦେବ ବିଷ୍ବକ୍ସେନ, ହରି, ପ୍ରଭୁ। ସେ ଭୂତଗଣର ଆଦିକର୍ତ୍ତା, ଅପ୍ରମେୟ, ହରି, ପ୍ରଭୁ।
12.357.20
अप्स्वेव शयनं चक्रे निद्रायोगमुपागतः ।
जगतश्चिन्तयन्सृष्टिं चित्रां बहुगुणोद्भवाम् ॥ १२.३५७.२० ॥
ସେ ଜଳରେ ହିଁ ଶୟନ କଲେ, ନିଦ୍ରାଯୋଗରେ ପ୍ରବେଶ କରି। ବହୁଗୁଣରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଉଥିବା ବିଚିତ୍ର ଜଗତ୍ସୃଷ୍ଟି ଚିନ୍ତା କରି।
12.357.21
तस्य चिन्तयतः सृष्टिं महानात्मगुणः स्मृतः ।
अहंकारस्ततो जातो ब्रह्मा शुभचतुर्मुखः।
हिरण्यगर्भो भगवान्सर्वलोकपितामहः ॥ १२.३५७.२१ ॥
ସେ ସୃଷ୍ଟି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ମହତ୍ ନାମକ ଆତ୍ମଗୁଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ତା'ପରେ ଅହଙ୍କାର ଜନ୍ମିଲା, ତା'ପରେ ଶୁଭ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମିଲେ, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଭଗବାନ, ସର୍ବଲୋକ ପିତାମହ।
12.357.22
पद्मेऽनिरुद्धात्संभूतस्तदा पद्मनिभेक्षणः ।
सहस्रपत्रे द्युतिमानुपविष्टः सनातनः ॥ १२.३५७.२२ ॥
ସେତେବେଳେ ଅନିରୁଦ୍ଧରୁ ପଦ୍ମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ପଦ୍ମନୟନ। ସହସ୍ରଦଳ ପଦ୍ମରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ସନାତନ ବସିଲେ।
12.357.23
ददृशेऽद्भुतसंकाशो लोकानाप्याययन्प्रभुः ।
सत्वस्थः परमेष्ठी स ततो भूतगणान्सृजन् ॥ १२.३५७.२३ ॥
ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ଦେଖାଗଲେ, ପ୍ରଭୁ, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରି। ସତ୍ତ୍ୱରେ ସ୍ଥିତ ପରମେଷ୍ଠୀ ତା'ପରେ ଭୂତଗଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
12.357.24
पूर्वमेव च पद्मस्य पत्रे सूर्यांशुसप्रभे ।
नारायणकृतौ बिन्दू अपामास्तां गुणोत्तरौ ॥ १२.३५७.२४ ॥
ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ପଦ୍ମର ପତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପରି ପ୍ରଭାମୟ, ନାରାୟଣ-କୃତ, ଗୁଣୋତ୍ତମ ଦୁଇଟି ଜଳବିନ୍ଦୁ ଥିଲେ।
12.357.25
तावपश्यत्स भगवाननादिनिधनोऽच्युतः ।
एकस्तत्राभवद्विन्दुर्मध्वाभो रुचिरप्रभः ॥ १२.३५७.२५ ॥
ଆଦି ଅନ୍ତ ରହିତ ସେହି ଭଗବାନ ଅଚ୍ୟୁତ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ମହୁ ପରି ଆଭାଯୁକ୍ତ, ସୁନ୍ଦର ପ୍ରଭାଯୁକ୍ତ ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
12.357.26
स तामसो मधुर्जातस्तदा नारायणाज्ञया ।
कठिनस्त्वपरो विन्दुः कैटभो राजसस्तु सः ॥ १२.३५७.२६ ॥
ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେତେବେଳେ ତାମସ ସ୍ୱଭାବର ମଧୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଆଉ ଏକ କଠିନ ବିନ୍ଦୁ କୈଟଭ ହେଲା, ସେ ରାଜସ।
12.357.27
तावभ्यधातवां श्रेष्ठौ तमोरजगुणान्वितौ ।
बलवन्तौ गदाहस्तौ पद्मनालानुसारिणौ ॥ १२.३५७.२७ ॥
ତମ ଓ ରଜ ଗୁଣଯୁକ୍ତ, ବଳବାନ, ହାତରେ ଗଦା ଧରିଥିବା ସେହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସୁର ପଦ୍ମନାଳକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
12.357.28
ददृशातेऽरविन्दस्थं ब्रह्माणममितप्रभवम् ।
सृजन्तं प्रथमं वेदांश्चतुरश्चारुविग्रहान् ॥ १२.३५७.२८ ॥
ପଦ୍ମରେ ଉପବିଷ୍ଟ, ଅମିତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଦେଖିଲେ। ସେ ପ୍ରଥମେ ସୁନ୍ଦର ରୂପଯୁକ୍ତ ଚାରି ବେଦ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ।
12.357.29
ततो विग्रहवन्तस्तान्वेदान्दृष्ट्वाऽसुरोत्तमौ ।
सहसा जगृहतुर्वेदान्ब्रह्मणः पश्यतस्तदा ॥ १२.३५७.२९ ॥
ତା'ପରେ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ସେହି ବେଦମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସୁର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ହଠାତ୍ ବେଦମାନଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ।
12.357.30
अथ तौ दानवश्रेष्ठौ वेदान्गृह्य सनातनान् ।
रसां विविशतुस्तूर्णमुदक्पूर्वे महोदधौ ॥ १२.३५७.३० ॥
ତା'ପରେ ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି ଦୁଇଜଣ ସନାତନ ବେଦମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଈଶାନ ଦିଗର ମହାସାଗରର ରସାତଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
12.357.31
ततो हृतेषु देवेषु ब्रह्मा कश्मलमाविशत् ।
ततो वचनमीशानं प्राह वेदैर्विनाकृतः ॥ १२.३५७.३१ ॥
ଦେବତାମାନେ ହରଣ ହେବାରୁ ବ୍ରହ୍ମା ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ତା'ପରେ ବେଦରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ ସେ ଈଶାନଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
12.357.32
ब्रह्मोवाच ।
वेदा मे परमं चक्षुर्वेदा मे परमं बलम्।
वेदा मे परमं धाम वेदा मे ब्रह्म चोत्तरम् ॥ १२.३५७.३२ ॥
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ବେଦ ହିଁ ମୋର ପରମ ଚକ୍ଷୁ, ବେଦ ହିଁ ମୋର ପରମ ବଳ। ବେଦ ହିଁ ମୋର ପରମ ଧାମ, ଏବଂ ବେଦ ହିଁ ମୋର ଉତ୍ତମ ବ୍ରହ୍ମ।
12.357.33
मम वेदा हृताः सर्वे दानवाभ्यां बलादितः ।
अन्धकारा हि मे लोका जाता वेदैर्विना कृताः ॥ १२.३५७.३३ ॥
ମୋର ସମସ୍ତ ବେଦ ଦୁଇ ଦାନବ ବଳପୂର୍ବକ ଏଠାରୁ ହରଣ କରିଛନ୍ତି। ବେଦରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବାରୁ ମୋର ଲୋକସମୂହ ଅନ୍ଧକାରମୟ ହୋଇଯାଇଛି।
12.357.34
वेदानृते हि किं कुर्या लोकानां सृष्टिमुत्तमाम् ।
अहो बत महद्दुःखं वेदनाशनजं मम ॥ १२.३५७.३४ ॥
ବେଦ ବିନା ମୁଁ ଲୋକମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ ସୃଷ୍ଟି କିପରି କରିବି? ଅହୋ, ବେଦ ନଷ୍ଟ ହେବାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମୋର ଦୁଃଖ ଅତି ମହାନ।
12.357.35
प्राप्तं दुनोति हृदयं तीव्रं शोकपरायणम् ।
को हि शोकार्णवे मग्नं मामितोऽद्य समुद्धरेत् ॥ १२.३५७.३५ ॥
ଏହି ତୀବ୍ର ଦୁଃଖ ମୋ ହୃଦୟକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି; ମୁଁ ଶୋକରେ ନିମଗ୍ନ। ଶୋକସାଗରରେ ନିମଜ୍ଜିତ ମୋତେ ଆଜି ଏଠାରୁ କିଏ ଉଦ୍ଧାର କରିବ?
12.357.36
वदांस्तांश्चानयेन्नष्टान्कस्य चाहं प्रियो भवे ।
इत्येवं भाषमाणस्य ब्रह्मणो नृपसत्तम ॥ १२.३५७.३६ ॥
"ସେହି ହଜିଯାଇଥିବା ବେଦ ମୁଁ କି ଫେରାଇ ଆଣି ପାରିବି? ମୁଁ କାହାର ପ୍ରିୟ ହେବି?" ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏପରି କହୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର (ଏହି ବାକ୍ୟ)।
12.357.37
हरेः स्तोत्रार्थमुद्भूता बुद्धिर्बुद्धिमतां वर ।
ततो जगौ परं जप्यं साञ्जलिप्रग्रहः प्रभुः ॥ १२.३५७.३७ ॥
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହରିଙ୍କ ସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଜାତ ବୁଦ୍ଧିରେ ତା'ପରେ ପ୍ରଭୁ ହାତ ଯୋଡ଼ି ପରମ ଜପ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଗାଇଲେ।
12.357.38
ब्रह्मोवाच ।
ॐ नमस्ते ब्रह्महृदय नमस्ते मम पूर्वज।
लोकाद्यभुवनश्रेष्ठ साङ्ख्ययोगनिधे प्रभो ॥ १२.३५७.३८ ॥
ଓଁ। ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ହୃଦୟ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ମୋ ପୂର୍ବଜ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଲୋକମାନଙ୍କର ଆଦି, ଭୁବନଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗର ନିଧି, ହେ ପ୍ରଭୁ।
12.357.39
व्यक्ताव्यक्तकराचिन्त्य क्षेमं पन्थानमास्थितः ।
विश्वभुक्सर्वभूतानामन्तरात्मन्नयोनिज।
अहं प्रसादजस्तुभ्यं लोकधाम स्वयंभुवः ॥ १२.३५७.३९ ॥
ବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତର କର୍ତ୍ତା, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, କଲ୍ୟାଣର ପଥରେ ସ୍ଥିତ, ସର୍ବଭୂତର ଭୋକ୍ତା ଓ ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ଅଯୋନିଜ। ତୁମର ପ୍ରସାଦରୁ ଜାତ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ହେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁଙ୍କ ଲୋକଧାମ।
12.357.40
त्वत्तो मे मानसं जन्म प्रथमं द्विजपूजितम् ।
चाक्षुषं वै द्वितीयं मे जन्म चासीत्पुरातनम् ॥ १२.३५७.४० ॥
ତୁମଠାରୁ ମୋର ମାନସ ଜନ୍ମ ପ୍ରଥମ, ଯାହା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ମୋର ଦ୍ୱିତୀୟ ଜନ୍ମ ଚାକ୍ଷୁଷ ଥିଲା, ଯାହା ପୁରାତନ ଥିଲା।
12.357.41
त्वत्प्रसादात्तु मे जन्म तृतीयं वाचिकं महत् ।
त्वत्तः श्रवणजं चापि चतुर्थं जन्म मे विभो ॥ १२.३५७.४१ ॥
ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ ମୋର ତୃତୀୟ ଜନ୍ମ ବାଚିକ ଥିଲା, ଯାହା ମହାନ। ତୁମଠାରୁ ମୋର ଚତୁର୍ଥ ଜନ୍ମ ଶ୍ରବଣରୁ, ହେ ବିଭୁ।
12.357.42
नासत्यं चापि मे जन्म त्वत्तः पञ्चममुच्यते ।
अण्डजं चापि मे जन्म त्वत्तः षष्ठं विनिर्मितं ॥ १२.३५७.४२ ॥
ନାସତ୍ୟ (ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର) ରୂପେ ମୋର ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ତୁମଠାରୁ ପଞ୍ଚମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତୁମଠାରୁ ମୋର ଷଷ୍ଠ ଜନ୍ମ ଅଣ୍ଡଜ ରୂପେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା।
12.357.43
इदं च सप्तमं जन्म पद्मजन्मेति वै प्रभो ।
सर्गेसर्गे ह्यहं पुत्रस्तव त्रिगुणवर्जित ॥ १२.३५७.४३ ॥
ଏହା ସପ୍ତମ ଜନ୍ମ, ହେ ପ୍ରଭୋ, ଯାହାକୁ ପଦ୍ମଜନ୍ମା କୁହାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସର୍ଗରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତ୍ରିଗୁଣରହିତ।
12.357.44
प्रथमः पुण्डरीकाक्षः प्रधानगुणकल्पितः ।
त्वमीश्वरः स्वभावश्च भूतानां त्वं प्रभावन ॥ १२.३५७.४४ ॥
ପ୍ରଥମ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ପ୍ରଧାନ ଗୁଣରେ କଳ୍ପିତ। ଆପଣ ଈଶ୍ବର, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ମଧ୍ୟ ଆପଣ; ଆପଣ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବର ଉତ୍ସ।
12.357.45
त्वया विनिर्मितोऽहं वै वेदचक्षुर्वयोतिग ।
ते मे वेदा हृताश्चक्षुरन्धो जातोस्मि जागृहि।
ददस्व चक्षूंषि मम प्रियोऽहं ते प्रियोसि मे ॥ १२.३५७.४५ ॥
ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସୃଷ୍ଟ, ବେଦ ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ, କାଳାତୀତ। ମୋ ବେଦ ହରଣ ହୋଇଛି; ମୁଁ ଅନ୍ଧ ହୋଇଛି। ଜାଗରଣ କରନ୍ତୁ! ମୋତେ ଚକ୍ଷୁ ଦିଅନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଆପଣ ମୋର ପ୍ରିୟ।
12.357.46
एवं स्तुतः स भगवान्पुरुषः सर्वतोमुखः ।
जहौ निद्रामथ तदा वेदकार्यार्थमुह्यतः ॥ १२.३५७.४६ ॥
ଏପରି ସ୍ତୁତ ହୋଇ ସେହି ଭଗବାନ ପୁରୁଷ, ସର୍ବତୋମୁଖ, ସେତେବେଳେ ନିଦ୍ରା ତ୍ୟାଗ କଲେ, ବେଦକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ।
12.357.47
ऐश्वर्येण प्रयोगेण द्वितीयां तनुमास्थितः ।
सुनासिकेन कायेन भूत्वा चन्द्रप्रभस्तदा।
कृत्वा हयशिरः शुभ्रं वेदानामालयं प्रभुः ॥ १२.३५७.४७ ॥
ନିଜ ଐଶ୍ବର୍ଯ୍ୟ ଓ ସଂକଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସୁନ୍ଦର ନାକ ଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ପରି ଶରୀରରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରଭୁ ବେଦର ଆଳୟ ଶୁଭ୍ର ଅଶ୍ୱମୁଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
12.357.48
तस्य मूर्धा समभवद्द्यौः सनक्षत्रतारकाः ।
केशाश्चास्याभवन्दीर्घा रवेरंशुसमप्रभाः ॥ १२.३५७.४८ ॥
ତାଙ୍କ ମସ୍ତକ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରା ସହିତ ଆକାଶ ହେଲା। ତାଙ୍କ କେଶ ଦୀର୍ଘ ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସମାନ ପ୍ରଭାଯୁକ୍ତ।
12.357.49
कर्णावाकाशपाताले ललाटं भूतधारिणी ।
गङ्गासरस्वती पुण्ये भ्रुवावास्तां महाद्युती ॥ १२.३५७.४९ ॥
ଆକାଶ ଓ ପାତାଳ ତାଙ୍କର କାନ ହେଲେ; ଭୂତଧାରିଣୀ ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ଲଲାଟ ହେଲେ; ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଓ ସରସ୍ୱତୀ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭ୍ରୂ ହେଲେ।
12.357.50
चक्षुषी सोमसूर्यौं ते नासा संध्या पुनः स्मृता ।
ॐकारस्त्वथ संस्कारो विद्युज्जिह्वा च निर्मिता ॥ १२.३५७.५० ॥
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ହେଲେ; ସନ୍ଧ୍ୟାକୁ ତାଙ୍କ ନାସିକା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ତା'ପରେ ଓଙ୍କାର ଓ ସଂସ୍କାର ହେଲା; ବିଜୁଳି ତାଙ୍କ ଜିହ୍ୱା ରୂପେ ନିର୍ମିତ ହେଲା।
12.357.51
दन्ताश्च पितरो राजन्सोमपा इति विश्रुताः ।
गोलोको ब्रह्मलोकश्च ओष्ठावास्तां महात्मनः।
ग्रीवा चास्याभवद्राजन्कालरात्रिर्गुणोत्तरा ॥ १२.३५७.५१ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସୋମପାନକାରୀ ବିଖ୍ୟାତ ପିତୃଗଣ ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ହେଲେ; ଗୋଲୋକ ଓ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦୁଇ ଓଠ ହେଲେ; ହେ ରାଜନ୍, ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଳରାତ୍ରି ତାଙ୍କ ବେକ ହେଲେ।
12.357.52
एतद्धयशिरः कृत्वा नानामूर्तिभिरावृतम् ।
अन्तर्दधौ स विश्वेशो विवेश च रसां प्रभुः ॥ १२.३५७.५२ ॥
ଅନେକ ରୂପରେ ଆବୃତ ଏହି ହୟଶିର ସୃଷ୍ଟି କରି ସେ ବିଶ୍ୱେଶ ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ ଓ ରସାତଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
12.357.53
रसां पुनः प्रविष्टश्च योगं परममास्थितः ।
शैक्ष्यं स्वरं समास्थाय उद्गीतं प्रासृजत्स्वरम् ॥ १२.३५७.५३ ॥
ରସାତଳରେ ପୁଣି ପ୍ରବେଶ କରି, ପରମ ଯୋଗ ଅବଲମ୍ବନ କରି, ଶୈକ୍ଷ୍ୟ ସ୍ୱର ଗ୍ରହଣ କରି ସେ ଉଦ୍ଗୀତ ସ୍ୱର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
12.357.54
सस्वरः सानुनादी च सर्वशः स्निग्ध एव च ।
बभूवान्तर्जलगतः सर्वभूतगुणोदितः ॥ १२.३५७.५४ ॥
ସ୍ୱରଯୁକ୍ତ, ପ୍ରତିଧ୍ୱନିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ସ୍ନିଗ୍ଧ ହୋଇ ସେ ଜଳ ଭିତରେ ରହିଲେ, ସର୍ବଭୂତଗୁଣରୁ ଉଦିତ ହୋଇ।
12.357.55
ततस्तावसुरौ कृत्वा वेदान्समयबन्धनान् ।
रसातले विनिक्षिप्य यतः शब्दस्ततो द्रुतौ ॥ १२.३५७.५५ ॥
ଏପରେ ସେହି ଦୁଇ ଅସୁର ବେଦଗୁଡ଼ିକୁ ଚୁକ୍ତିବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇଥିବା ମନେ କରି ରସାତଳରେ ପକାଇଦେଲେ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରୁ ଶବ୍ଦ ଆସିଥିଲା ସେଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ।
12.357.56
एतस्मिन्नन्तरे राजन्देवो हयशिरोधरः ।
जग्राह वेदानखिलान्रसालगतान्हरिः ॥ १२.३५७.५६ ॥
ହେ ରାଜନ, ଏହି ଅନ୍ତରାଳରେ ଅଶ୍ୱଶିର ଧାରୀ ଦେବ ହରି ରସାତଳରେ ଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ବେଦ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
12.357.57
प्रादाच्च ब्रह्मणे भूयस्ततः स्वां प्रकृतिं गतः ॥ १२.३५७.५७ ॥
ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଲେ ଏବଂ ତା'ପରେ ନିଜ ସ୍ୱାଭାବିକ ରୂପକୁ ଫେରିଗଲେ।
12.357.58
स्थापयित्वा हयशिरा उदक्पूर्वे महोदधौ ।
वेदानामालयश्चापि बभूवाश्वरिरास्ततः ॥ १२.३५७.५८ ॥
ଅଶ୍ୱଶିର ଈଶାନ ଦିଗରେ ମହାସମୁଦ୍ରରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାପନ କରି ବେଦର ଆଳୟ ହୋଇଗଲେ; ତା'ପରେ ଅଶ୍ୱସ୍ୱରବିଶିଷ୍ଟ ହେଲେ।
12.357.59
अथ किंचिदपश्यन्तौ दानवौ मधुकैटभौ ।
यत्र देवा विनिक्षिप्तास्तत्स्थानं शून्यमेव च ॥ १२.३५७.५९ ॥
ତେବେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ନାମକ ଦୁଇ ଦାନବ କିଛି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ପକାଯାଇଥିଲେ ସେ ସ୍ଥାନ ପ୍ରକୃତରେ ଶୂନ୍ୟ ଥିଲା।
12.357.60
तत उत्तममास्थाय वेगं बलवतां वरौ ।
पुनरुत्तस्थतुः शीघ्रं रसानामालयात्तदा ॥ १२.३५७.६० ॥
ତା'ପରେ ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି ଦୁଇ ପରମ ବେଗ ଧାରଣ କରି ରସାତଳର ଆବାସରୁ ଶୀଘ୍ର ପୁଣି ଉପରକୁ ଉଠିଆସିଲେ।
12.357.61
ददृशाते च पुरुषं तमेवादिकरं प्रभुम् ।
श्वेतं चन्द्रविशुद्धाभमनिरुद्धतनौ स्थितम्।ट
भूयोप्यमितविक्रान्तं निद्रायोगमुपागतम् ॥ १२.३५७.६१ ॥
ସେମାନେ ସେହି ଆଦିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଭୁ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ବିଶୁଦ୍ଧ ଆଭାଯୁକ୍ତ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ ସେ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ଦେହରେ ସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ଅମିତ ବିକ୍ରମୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଦ୍ରାଯୋଗରେ ଲୀନ ଥିଲେ।
12.357.62
आत्मप्रमाणरचिते अपामुपरि कल्पिते ।
शयने नागभोगाढ्ये ज्वालामालासमावृते ॥ १२.३५७.६२ ॥
ନିଜ ପରିମାପ ଅନୁସାରେ ରଚିତ, ଜଳ ଉପରେ ସଜ୍ଜିତ, ନାଗକୁଣ୍ଡଳୀରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଜ୍ୱାଳାମାଳାରେ ଆବୃତ ଶଯ୍ୟାରେ।
12.357.63
निष्कल्मषेण सत्वेन संपन्नं रुचिरप्रभम् ।
तं दृष्ट्वा दानवेन्द्रौ तौ महाहासममुञ्चताम् ॥ १२.३५७.६३ ॥
ନିର୍ମଳ ସତ୍ତ୍ୱରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସୁନ୍ଦର ପ୍ରଭାଯୁକ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେହି ଦୁଇ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ମହାହାସ୍ୟ କଲେ।
12.357.64
ऊचतुश्च समाविष्टौ रजसा तमसा च तौ ।
अयं स पुरुषः श्वेतः शेते निद्रामुपागतः ॥ १२.३५७.६४ ॥
ରଜ ଓ ତମରେ ଆବିଷ୍ଟ ସେମାନେ କହିଲେ, "ଏହି ସେହି ଶ୍ୱେତ ପୁରୁଷ ନିଦ୍ରା ପାଇ ଶୋଇଛନ୍ତି।"
12.357.65
अनेन नूनं वेदानां कृतमाहरणं रसात् ।
कस्यैष कोनु खल्वेष किंच स्वपिति भोगवान्।
इच्युच्चारितवाक्यौ तौ बोधयामासतुर्हरिम् ॥ १२.३५७.६५ ॥
"ନିଶ୍ଚୟ ଏ ହିଁ ରସାତଳରୁ ବେଦ ହରଣ କରିଛି। ଏ କାହାର? ଏ କିଏ? ଏହି ଭୋଗବାନ୍ କାହିଁକି ଶୋଇଛି?" ଏପରି କଥା କହି ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ।
12.357.66
युद्धार्थिनौ हि विज्ञाय विबुद्धः पुरुषोत्तमः ।
निरीक्ष्य चासुरेन्द्रौ तौ ततो युद्धे मनोदधे ॥ १२.३५७.६६ ॥
ଯୁଦ୍ଧଇଚ୍ଛୁକ ସେହି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ଜାଣି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଜାଗିଲେ; ସେହି ଦୁଇ ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ତା'ପରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମନ ଦେଲେ।
12.357.67
अथ युद्धं समभवत्तयोर्नारायणस्य वै ॥ १२.३५७.६७ ॥
ତା'ପରେ ସେମାନଙ୍କ ଦୁହିଁଙ୍କ ସହ ନାରାୟଣଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
12.357.68
रजस्तमोविष्टतनू तावुभौ मधुकैटभौ ।
ब्रह्मणोपचितिं कुर्वञ्जघान मधुसूदनः ॥ १२.३५७.६८ ॥
ରଜ ଓ ତମରେ ଆବିଷ୍ଟ ଶରୀରଧାରୀ ସେହି ଦୁଇ ମଧୁ-କୈଟଭଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ମଧୁସୂଦନ ବଧ କଲେ।
12.357.69
ततस्तयोर्वधेनाशु वेदापहरणेन च ।
शोकापनयनं चक्रे ब्रह्मणः पुरुषोत्तमः ॥ १२.३५७.६९ ॥
ତା'ପରେ ସେମାନଙ୍କ ବଧ ଓ ବେଦ ଉଦ୍ଧାରଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଶୀଘ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶୋକ ଦୂର କଲେ।
12.357.70
ततः परिवृतो ब्रह्मा हरिणा वेदसत्कृतः ।
निर्ममे स तदा लोकान्कृत्स्नान्स्थावरजङ्गमान् ॥ १२.३५७.७० ॥
ତା'ପରେ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ହୋଇ ଓ ବେଦରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
12.357.71
दत्त्वा पितामहायाग्र्यां मतिं लोकविसर्गिकीम् ।
तत्रैवान्तर्दधे देवो यत एवागतो हरिः ॥ १२.३५७.७१ ॥
ପିତାମହଙ୍କୁ ଲୋକସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି ଦେଇ ଦେବ ହରି ଯେଉଁଠାରୁ ଆସିଥିଲେ ସେଠାକୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।
12.357.72
तौ दानवौ हरिर्हत्वा कृत्वा हयशिरस्तनुम् ।
पुनः प्रवृत्तिधर्मार्थं तामेव विदधे तनुम् ॥ १२.३५७.७२ ॥
ସେହି ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କୁ ବଧ କରି ହରି ଅଶ୍ୱଶିର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ପୁଣି ପ୍ରବୃତ୍ତି-ଧର୍ମ ପାଇଁ ସେହି ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
12.357.73
एवमेष महाभागो बभूवाश्वशिरा हरिः ।
पौराणमेतत्प्रख्यातं रूपं वरदमैश्वरम् ॥ १२.३५७.७३ ॥
ଏହିପରି ସେହି ମହାଭାଗ ହରି ଅଶ୍ଵଶିର ହେଲେ। ଏହା ପୁରାଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବରଦାୟୀ ଐଶ୍ୱର ରୂପ।
12.357.74
यो ह्येतद्ब्राह्मणो नित्यं शृणुयाद्धारयीत वा ।
न तस्याध्ययनं नाशमुपगच्छेत्कदाचन ॥ १२.३५७.७४ ॥
ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହାକୁ ନିତ୍ୟ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଧାରଣ କରେ, ତାର ଅଧ୍ୟୟନ କେବେ ବି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.357.75
आराध्य तपसोग्रेण देवं हयशिरोधरम् ।
पाञ्चालेन क्रमः प्राप्तो रामेण पथि देशिते ॥ १२.३५७.७५ ॥
ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ହୟଶିରଧାରୀ ଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି, ପାଞ୍ଚାଳ ଦ୍ୱାରା, ରାମ ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ସେ କ୍ରମ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।
12.357.76
एतद्धयशिरो राजन्नाख्यानं तव कीर्तितम् ।
पुराणं वेदसमितं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १२.३५७.७६ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ମୋତେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେହି ଏହି ହୟଶିର ଆଖ୍ୟାନ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା। ଏହା ବେଦସମ ପୁରାଣ।
12.357.77
यांयामिच्छेत्तनुं देवः कर्तुं कार्यविधौ क्वचित् ।
तातां कुर्याद्विकुर्वाणः स्वयमात्मानमात्मना ॥ १२.३५७.७७ ॥
ଦେବ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ବିଧାନରେ ଯେଉଁ ରୂପ ଧାରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେ ନିଜେ ନିଜକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସେହି ରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ କରନ୍ତି।
12.357.78
एष वेदनिधिः श्रीमानेष वै तपसोनिधिः ।
एष योगश्च साङ्ख्यं च ब्रह्म चाग्र्यं हविर्विभुः ॥ १२.३५७.७८ ॥
ଏହି ଶ୍ରୀମାନ୍ ବେଦର ନିଧି, ତପସ୍ୟାର ନିଧି। ଏହି ଯୋଗ, ଏହି ସାଂଖ୍ୟ, ଏହି ପରବ୍ରହ୍ମ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହବି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଭୁ।
12.357.79
नारायणपरा वेदा याज्ञा नारायणात्मकाः ।
तपो नारायणपरं नारायणपरा गतिः ॥ १२.३५७.७९ ॥
ବେଦସମୂହ ନାରାୟଣପରାୟଣ, ଯଜ୍ଞସମୂହ ନାରାୟଣସ୍ୱରୂପ। ତପସ୍ୟା ନାରାୟଣପରାୟଣ, ଏବଂ ନାରାୟଣପରାୟଣ ହିଁ ପରମ ଗତି।
12.357.80
नारायणपरं सत्यमृतं नारायणात्मकम् ।
नारायणपरो धर्मः पुनरावृत्तिदुर्लभः ॥ १२.३५७.८० ॥
ସତ୍ୟ ଓ ଋତ ନାରାୟଣପରାୟଣ, ନାରାୟଣସ୍ୱରୂପ। ଧର୍ମ ନାରାୟଣପରାୟଣ; ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଉଥିବା ସେ ଧର୍ମ ଦୁର୍ଲଭ।
12.357.81
प्रवृत्तिलक्षणश्चैव धर्मो नारायणात्मकः ।
नारायणात्मको गन्धो भूमौ श्रेष्ठतमः स्मृतः ॥ १२.३५७.८१ ॥
ପ୍ରବୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣସ୍ୱରୂପ। ପୃଥିବୀରେ ନାରାୟଣସ୍ୱରୂପ ଗନ୍ଧ ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.357.82
अपां चापि गुणा राजन्रसा नारायणात्मकाः ।
ज्योतिषां च परं रूपं स्मृतं नारायणात्मकम् ॥ १२.३५७.८२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଜଳର ଗୁଣ ଓ ରସ ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣସ୍ୱରୂପ। ଜ୍ୟୋତିଃସମୂହର ପରମ ରୂପ ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.357.83
नारायणात्मकश्चापि स्पर्शो वायुगुणः स्मृतः ।
नारायणात्मकश्चैव शब्द आकाशसंभवः ॥ १२.३५७.८३ ॥
ବାୟୁର ଗୁଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ ସ୍ପର୍ଶ ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣସ୍ୱରୂପ। ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣସ୍ୱରୂପ।
12.357.84
मनश्चापि ततो भूतमव्यक्तगुणलक्षणम् ।
नारायणपरं कालो ज्योतिषामयनं च यत् ॥ १२.३५७.८४ ॥
ମନ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ତା'ପରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଗୁଣଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଭୂତସମୂହ ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣପରାୟଣ। କାଳ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିଃସମୂହର ଯେଉଁ ଅୟନ, ତାହା ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣପରାୟଣ।
12.357.85
नारायणपरा कीर्तिः श्रीश्च लक्ष्णीश्च देवताः ।
नारायणपरं साङ्ख्यं योगो नारायणात्मकः ॥ १२.३५७.८५ ॥
କୀର୍ତ୍ତି, ଶ୍ରୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଦେବତାମାନେ ନାରାୟଣ-ପରାୟଣ। ସାଂଖ୍ୟ ନାରାୟଣ-ପର; ଯୋଗ ନାରାୟଣ-ସ୍ୱରୂପ।
12.357.86
कारणं पुरुषो ह्येषां प्रधानं चापि कारणम् ।
स्वभावश्चैव कर्माणि दैवं येषां च कारणम् ॥ १२.३५७.८६ ॥
ଏମାନଙ୍କ କାରଣ ପୁରୁଷ; ପ୍ରଧାନ ମଧ୍ୟ କାରଣ। ସ୍ୱଭାବ, କର୍ମ ଓ ଦୈବ ମଧ୍ୟ ଏମାନଙ୍କ କାରଣ।
12.357.87
अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् ।
विविधा च तथा चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥ १२.३५७.८७ ॥
ଅଧିଷ୍ଠାନ, କର୍ତ୍ତା, ବିବିଧ କରଣ, ନାନା ଚେଷ୍ଟା; ଏଠାରେ ଦୈବ ହିଁ ପଞ୍ଚମ।
12.357.88
पञ्चकारणसंख्यातो निष्ठा सर्वत्र वै हरिः ।
तत्त्वं विज्ञासमानानां हेतुभिः सर्वतोमुखैः ॥ १२.३५७.८८ ॥
ପଞ୍ଚକାରଣ ରୂପେ ଗଣିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସର୍ବତ୍ର ନିଷ୍ଠା ପ୍ରକୃତରେ ହରି। ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବଦିଗରୁ ହେତୁ ଦ୍ୱାରା।
12.357.89
तत्त्वमेको महायोगी हनिर्नारायणः प्रभुः ।
ब्रह्मादीनां सलोकानामृषीणां च महात्मनाम् ॥ १२.३५७.८९ ॥
ତତ୍ତ୍ୱ ଏକ — ମହାଯୋଗୀ ହରି ନାରାୟଣ, ପ୍ରଭୁ। ବ୍ରହ୍ମାଦି ଓ ସେମାନଙ୍କ ଲୋକ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସେ ହିଁ।
12.357.90
साङ्ख्यानां योगिनां चापि यतीनामात्मवेदिनाम् ।
मनीषितं विजानाति केशवो न तु तस्य ते ॥ १२.३५७.९० ॥
ସାଂଖ୍ୟ, ଯୋଗୀ, ଯତି ଓ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମନୋଭାବ କେଶବ ଜାଣନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।
12.357.91
ये केचित्सर्वलोकेषु दैवं पित्र्यं च कुर्वते ।
दानानि च प्रयच्छन्ति तप्यन्ते च तपो महत् ॥ १२.३५७.९१ ॥
ସର୍ବଲୋକରେ ଯେଉଁମାନେ ଦେବକର୍ମ ଓ ପିତୃକର୍ମ କରନ୍ତି, ଦାନ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ମହାନ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି—
12.357.92
सर्वेषामाश्रयो विष्णुरैश्वरं विधिमास्थितः ।
सर्वभूतकृतावासो वासुदेवेति चोच्यते ॥ १२.३५७.९२ ॥
ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ବିଷ୍ଣୁ, ଐଶ୍ୱର ବିଧାନରେ ସ୍ଥିତ; ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ହୋଇଥିବା ସେ 'ବାସୁଦେବ' ନାମରେ କଥିତ ହୁଅନ୍ତି।
12.357.93
अयं हि नित्यः परमो महर्षि ।
र्महाविभूतिर्गुणवान्गुणाख्यः।
गुणैश्च संयोगमुपैति शीघ्रं ।
कालो यथर्तावृतुसंप्रयुक्तः ॥ १२.३५७.९३ ॥
ଏହା (କାଳ) ନିତ୍ୟ, ପରମ, ମହର୍ଷି, ମହାବିଭୂତିସମ୍ପନ୍ନ, ଗୁଣବାନ ଓ ଗୁଣ-ନାମରେ କଥିତ; ଋତୁରେ ଋତୁ ଯେପରି ମିଳେ, ସେପରି ଗୁଣ ସହ ଶୀଘ୍ର ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଏ।
12.357.94
नैवास्य विन्दन्ति गतिं महात्मनो ।
न चागतिं कश्चिदिहानुपश्यति।
ज्ञानात्मकाः संयमिनो महर्षयः ।
पश्यन्ति नित्यं पुरुषं गुणाधिकम् ॥ १२.३५७.९४ ॥
ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଗତି କେହି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ଅଗତି ମଧ୍ୟ କେହି ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ, ସଂଯମୀ ମହର୍ଷିମାନେ ଗୁଣାଧିକ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ଦେଖନ୍ତି।