మహాభారతం · అధ్యాయం 12.357
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.357.1
श्रुतं भगवतस्तस्य माहात्म्यं परमात्मनः ।
जन्मधर्मगृहे चैव नरनारायणात्मकम् ॥ १२.३५७.१ ॥
ఆ భగవంతుడు, పరమాత్ముని మహిమను విన్నాము; జన్మలో, ధర్మంలో, నివాసంలో ఆయన నర-నారాయణ స్వరూపుడు.
12.357.2
महावराहसृष्टा च पिण्डोत्पत्तिः पुरातनी ।
प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च यो यथा परिकल्पितः ॥ १२.३५७.२ ॥
మహావరాహుడు సృష్టించిన పురాతన పిండోత్పత్తి; ప్రవృత్తిలోనూ నివృత్తిలోనూ అది ఎలా కల్పించబడిందో.
12.357.3
तथा स नः श्रुतो ब्रह्मन्कथ्यमानस्त्वयाऽनघ ।
हव्यकव्यभुजो विष्णुरुदक्पूर्वे महोदधौ ॥ १२.३५७.३ ॥
ఓ బ్రాహ్మణా, నిష్పాపుడా, మీరు చెప్పినట్లే విన్నాము; హవ్యకవ్యభోక్త విష్ణువు ఈశాన్యంలోని మహాసముద్రంలో ఉన్నాడు.
12.357.4
यच्च तत्कथितं पूर्वं त्वया हयशिरो महत् ।
तच्च दृष्टं भगवता ब्रह्मणा परमेष्ठिना ॥ १२.३५७.४ ॥
మీరు మునుపు చెప్పిన గొప్ప హయశిరస్సును భగవంతుడు పరమేష్ఠి బ్రహ్మ కూడా చూశాడు.
12.357.5
किं तदुत्पादितं पूर्वं हरिणा लोकधारिणा ।
रूपं प्रभावं महतामपूर्वं धीमतांवर ॥ १२.३५७.५ ॥
ఓ జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడా, లోకధారి హరి మునుపు సృష్టించిన ఆ అపూర్వ రూపమూ మహా ప్రభావమూ ఏమిటి?
12.357.6
दृष्ट्वा हि विवुधश्रेष्ठमपूर्वममितौजसम् ।
तदश्वशिरसं पुण्यं ब्रह्मा किमकरोन्मुने ॥ १२.३५७.६ ॥
ఓ మునీ, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడైన, అపూర్వమైన, అమిత తేజస్సుగల ఆ పవిత్ర అశ్వశిరస్సును చూసి బ్రహ్మ ఏమి చేశాడు?
12.357.7
एतन्नः संशयं ब्रह्मन्पुराणं ब्रह्मसंभवम् ।
कथयस्वोत्तममते महापुरुषसंश्रितम्।
पाविताः स्म त्वया ब्रह्मन्पुण्याः कथय ताः कथाः ॥ १२.३५७.७ ॥
బ్రాహ్మణుడా, ఇది మా సందేహం. బ్రహ్మ నుండి పుట్టి మహాపురుషుని ఆశ్రయించిన ఆ పురాణాన్ని చెప్పండి. ఉత్తమబుద్ధీ, మీ వల్ల మేము పవిత్రులమయ్యాము; బ్రాహ్మణుడా, ఆ పుణ్యకథలు చెప్పండి.
12.357.8
सौतिरुवाच ।
कथयिष्यामि ते सर्वं पुराणं वेदसंमितम्।
जगौ यद्भगवान्व्यासो राज्ञः पारिक्षितस्य वै ॥ १२.३५७.८ ॥
సౌతి చెప్పెను: వేదాలతో సమానమైన ఆ పురాణం అంతటినీ మీకు చెబుతాను — పరీక్షిత్ వంశపు రాజుకు భగవంతుడైన వ్యాసుడు వినిపించినదాన్ని.
12.357.9
श्रुत्वाऽश्वशिरसो मूर्ति देवस्य हरिमेधसः ।
उत्पन्नसंशयो राजा एतदेवमचोदयत् ॥ १२.३५७.९ ॥
హరిమేధసుని అశ్వశిరస్సు దేవుని రూపం విని, సందేహం కలిగిన రాజు ఇలా ప్రశ్నించాడు.
12.357.10
यत्तद्दर्शितवान्ब्राह्म देवं हयशिरोधरम् ।
किमर्थं तत्समभवद्वपुर्देवोपकल्पितम् ॥ १२.३५७.१० ॥
బ్రాహ్మణుడు చూపిన ఆ హయశిరోధరుడైన దేవుడు — దేవునిచే కల్పించబడిన ఆ రూపం ఏ ప్రయోజనం కోసం ఉద్భవించింది?
12.357.11
यत्किंचिदिह लोके वै देहबद्धं विशांपते ।
सर्वं पञ्चभिराविष्टं भूतैरीश्वरबुद्धिजैः ॥ १२.३५७.११ ॥
ప్రజాపతీ, ఈ లోకంలో శరీరంలో బంధించబడినదంతా, ఈశ్వర బుద్ధి నుండి పుట్టిన ఐదు భూతాలచే వ్యాపించబడి ఉంది.
12.357.12
ईश्वरो हि जगत्स्रष्टा प्रभुर्नारायणो विराट् ।
भूतान्तरात्मा वरदः सगुणो निर्गुणोपि च ॥ १२.३५७.१२ ॥
ఈశ్వరుడే జగత్తును సృష్టించువాడు; ప్రభువైన నారాయణుడు, విరాట్, భూతాల అంతరాత్మ, వరదాతా — సగుణుడు మరియు నిర్గుణుడు కూడా.
12.357.13
भूतप्रलयमव्यक्तं शृणुष्व नृपसत्तम ॥ १२.३५७.१३ ॥
ఓ నృపశ్రేష్ఠా, భూతప్రళయాన్ని, అవ్యక్తాన్ని విను.
12.357.14
धरण्यामथ लीनायामप्सु चैकार्णवे पुरा ।
ज्योतिर्भूते जले चापि लीने ज्योतिषि चानिले ॥ १२.३५७.१४ ॥
పూర్వం భూమి నీటిలో లీనమై ఏకార్ణవం అయింది; నీరు తేజస్సులో, తేజస్సు వాయువులో లీనమయ్యాయి.
12.357.15
वायौ चाकाशसंलीने आकाशे च मनोनुगे ।
व्यक्ते मनसि संलीने व्यक्ते चाव्यक्ततां गते ॥ १२.३५७.१५ ॥
వాయువు ఆకాశంలో లీనమైంది; ఆకాశం మనస్సును అనుసరించి లీనమైంది; వ్యక్తం మనస్సులో లీనమై, వ్యక్తం అవ్యక్తత్వాన్ని పొందింది.
12.357.16
अव्यक्ते पुरुषं याते पुंसि सर्वगतेऽपि च ।
तम एवाभवत्सर्वं न प्राज्ञायत किंचन ॥ १२.३५७.१६ ॥
అవ్యక్తం పురుషుడిని చేరినప్పుడు, సర్వవ్యాపి అయిన పురుషునిలో లీనమైనప్పుడు, అంతా చీకటిగా మారింది; ఏదీ తెలియలేదు.
12.357.17
तमसो ब्रह्मसंभूतं तमोमूलमृतात्मकम् ।
तद्विश्वभावसंज्ञान्तं पौरुषीं तनुमाश्रितम् ॥ १२.३५७.१७ ॥
చీకటి నుండి బ్రహ్మంచే పుట్టింది; చీకటి మూలమైనది, ఋతం స్వరూపమైనది; అది విశ్వభావ నామంతో పౌరుషమైన తనువును ఆశ్రయిస్తుంది.
12.357.18
सोऽनिरुद्ध इति प्रोक्तस्तत्प्रधानं प्रचक्षते ।
तदव्यक्तमिति ज्ञेयं त्रिगुणं नृपसत्तम ॥ १२.३५७.१८ ॥
అతన్నే అనిరుద్ధుడని చెబుతారు; దాన్నే ప్రధానమని అంటారు. ఓ నృపశ్రేష్ఠా, దాన్ని అవ్యక్తమూ త్రిగుణాత్మకమూ అని తెలుసుకోవాలి.
12.357.19
विद्यासहायवान्देवो विष्वक्सेनो हरिः प्रभुः ।
आदिकर्ता स भूतानामप्रमेयो हरिः प्रभुः ॥ १२.३५७.१९ ॥
విద్యను సహాయకంగా కలిగిన దేవుడు విష్వక్సేనుడు, హరి, ప్రభువు. ఆయన భూతాలకు ఆదికర్త, అప్రమేయుడు, హరి, ప్రభువు.
12.357.20
अप्स्वेव शयनं चक्रे निद्रायोगमुपागतः ।
जगतश्चिन्तयन्सृष्टिं चित्रां बहुगुणोद्भवाम् ॥ १२.३५७.२० ॥
ఆయన నీటిలోనే శయనించాడు, నిద్రాయోగంలో ప్రవేశించి. అనేక గుణాల నుండి ఉద్భవించే విచిత్రమైన జగత్సృష్టిని ధ్యానిస్తూ.
12.357.21
तस्य चिन्तयतः सृष्टिं महानात्मगुणः स्मृतः ।
अहंकारस्ततो जातो ब्रह्मा शुभचतुर्मुखः।
हिरण्यगर्भो भगवान्सर्वलोकपितामहः ॥ १२.३५७.२१ ॥
ఆయన సృష్టిని ధ్యానిస్తుండగా మహత్తు అనే ఆత్మగుణం ఉద్భవించినట్లు స్మరించబడింది. తరువాత అహంకారం జనించింది, ఆ తర్వాత శుభకరుడైన చతుర్ముఖ బ్రహ్మ జనించాడు, హిరణ్యగర్భుడు, భగవంతుడు, సర్వలోకాలకు పితామహుడు.
12.357.22
पद्मेऽनिरुद्धात्संभूतस्तदा पद्मनिभेक्षणः ।
सहस्रपत्रे द्युतिमानुपविष्टः सनातनः ॥ १२.३५७.२२ ॥
అప్పుడు అనిరుద్ధుని నుండి పద్మంపై జన్మించినవాడు, పద్మనేత్రుడు. వేయి రేకుల పద్మంపై ప్రకాశిస్తూ, సనాతనుడు కూర్చున్నాడు.
12.357.23
ददृशेऽद्भुतसंकाशो लोकानाप्याययन्प्रभुः ।
सत्वस्थः परमेष्ठी स ततो भूतगणान्सृजन् ॥ १२.३५७.२३ ॥
అద్భుతరూపంలో కనిపించాడు, ప్రభువు, లోకాలను పోషిస్తూ. సత్త్వంలో స్థితుడైన పరమేష్ఠి అప్పుడు భూతగణాలను సృష్టించాడు.
12.357.24
पूर्वमेव च पद्मस्य पत्रे सूर्यांशुसप्रभे ।
नारायणकृतौ बिन्दू अपामास्तां गुणोत्तरौ ॥ १२.३५७.२४ ॥
ముందే పద్మ పత్రాలపై సూర్యకిరణాల వంటి కాంతిగల, నారాయణుడు సృష్టించిన, గుణోత్తమమైన రెండు నీటి బిందువులు ఉన్నాయి.
12.357.25
तावपश्यत्स भगवाननादिनिधनोऽच्युतः ।
एकस्तत्राभवद्विन्दुर्मध्वाभो रुचिरप्रभः ॥ १२.३५७.२५ ॥
ఆది అంతం లేని ఆ భగవానుడు, అచ్యుతుడు, వాటిని చూశాడు. అక్కడ తేనె వర్ణంలో, సుందరమైన కాంతితో ఒక బిందువు ఉద్భవించింది.
12.357.26
स तामसो मधुर्जातस्तदा नारायणाज्ञया ।
कठिनस्त्वपरो विन्दुः कैटभो राजसस्तु सः ॥ १२.३५७.२६ ॥
నారాయణుని ఆజ్ఞతో అప్పుడు తామస స్వభావుడైన మధువు జన్మించాడు. మరొక కఠినమైన బిందువు కైటభుడయ్యాడు, అతడు రాజసుడు.
12.357.27
तावभ्यधातवां श्रेष्ठौ तमोरजगुणान्वितौ ।
बलवन्तौ गदाहस्तौ पद्मनालानुसारिणौ ॥ १२.३५७.२७ ॥
తమో-రజో గుణాలతో కూడిన, బలవంతులైన, చేతిలో గదలు పట్టిన ఆ ఇద్దరు శ్రేష్ఠులు పద్మనాళాన్ని అనుసరిస్తూ దాడి చేశారు.
12.357.28
ददृशातेऽरविन्दस्थं ब्रह्माणममितप्रभवम् ।
सृजन्तं प्रथमं वेदांश्चतुरश्चारुविग्रहान् ॥ १२.३५७.२८ ॥
తామరపై కూర్చున్న, అపరిమిత ప్రభావం గల బ్రహ్మను వారిద్దరు చూశారు. ఆయన మొదట అందమైన రూపాలు గల నాలుగు వేదాలను సృష్టిస్తున్నాడు.
12.357.29
ततो विग्रहवन्तस्तान्वेदान्दृष्ट्वाऽसुरोत्तमौ ।
सहसा जगृहतुर्वेदान्ब्रह्मणः पश्यतस्तदा ॥ १२.३५७.२९ ॥
అప్పుడు మూర్తిమంతులైన ఆ వేదాలను చూసిన ఆ ఇద్దరు శ్రేష్ఠ అసురులు, బ్రహ్మ చూస్తుండగానే అకస్మాత్తుగా వేదాలను పట్టుకున్నారు.
12.357.30
अथ तौ दानवश्रेष्ठौ वेदान्गृह्य सनातनान् ।
रसां विविशतुस्तूर्णमुदक्पूर्वे महोदधौ ॥ १२.३५७.३० ॥
అప్పుడు దానవులలో శ్రేష్ఠులైన ఆ ఇద్దరు సనాతన వేదాలను తీసుకొని, వేగంగా ఈశాన్య దిశలోని మహాసముద్రంలోని రసాతలంలో ప్రవేశించారు.
12.357.31
ततो हृतेषु देवेषु ब्रह्मा कश्मलमाविशत् ।
ततो वचनमीशानं प्राह वेदैर्विनाकृतः ॥ १२.३५७.३१ ॥
అప్పుడు దేవతలు అపహరించబడగా బ్రహ్మ మోహానికి లోనయ్యాడు. అప్పుడు వేదాలను కోల్పోయినవాడై ఈశానునితో ఇలా పలికాడు.
12.357.32
ब्रह्मोवाच ।
वेदा मे परमं चक्षुर्वेदा मे परमं बलम्।
वेदा मे परमं धाम वेदा मे ब्रह्म चोत्तरम् ॥ १२.३५७.३२ ॥
బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: వేదాలే నా పరమ నేత్రం, వేదాలే నా పరమ బలం. వేదాలే నా పరమ ధామం, వేదాలే నా ఉత్తమ బ్రహ్మం.
12.357.33
मम वेदा हृताः सर्वे दानवाभ्यां बलादितः ।
अन्धकारा हि मे लोका जाता वेदैर्विना कृताः ॥ १२.३५७.३३ ॥
నా వేదాలన్నింటినీ ఇద్దరు దానవులు బలవంతంగా ఇక్కడినుండి అపహరించారు. వేదాలు లేకుండా చేయబడినందున నా లోకాలు చీకటిమయమయ్యాయి.
12.357.34
वेदानृते हि किं कुर्या लोकानां सृष्टिमुत्तमाम् ।
अहो बत महद्दुःखं वेदनाशनजं मम ॥ १२.३५७.३४ ॥
వేదాలు లేకుండా లోకాల ఉత్తమ సృష్టిని నేను ఏమి చేయగలను? అయ్యో, వేదాల నష్టంవల్ల కలిగిన నా దుఃఖం అత్యంత గొప్పది.
12.357.35
प्राप्तं दुनोति हृदयं तीव्रं शोकपरायणम् ।
को हि शोकार्णवे मग्नं मामितोऽद्य समुद्धरेत् ॥ १२.३५७.३५ ॥
ఈ తీవ్ర దుఃఖం నా హృదయాన్ని బాధిస్తోంది; శోకంలో మునిగిపోయిన నన్ను. శోకసముద్రంలో మునిగిన నన్ను ఈ రోజు ఇక్కడినుండి ఎవరు ఉద్ధరిస్తారు?
12.357.36
वदांस्तांश्चानयेन्नष्टान्कस्य चाहं प्रियो भवे ।
इत्येवं भाषमाणस्य ब्रह्मणो नृपसत्तम ॥ १२.३५७.३६ ॥
"ఆ కోల్పోయిన వేదాలను నేను తిరిగి తేగలనా? నేను ఎవరికి ప్రియుడను అవుతాను?" ఓ రాజశ్రేష్ఠా, ఇలా మాట్లాడుతున్న బ్రహ్మ (మాటలు ఇవి).
12.357.37
हरेः स्तोत्रार्थमुद्भूता बुद्धिर्बुद्धिमतां वर ।
ततो जगौ परं जप्यं साञ्जलिप्रग्रहः प्रभुः ॥ १२.३५७.३७ ॥
బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడా, హరిని స్తుతించాలనే సంకల్పంతో కలిగిన బుద్ధితో, అప్పుడు ప్రభువు చేతులు జోడించి పరమ జప్య మంత్రాన్ని పాడాడు.
12.357.38
ब्रह्मोवाच ।
ॐ नमस्ते ब्रह्महृदय नमस्ते मम पूर्वज।
लोकाद्यभुवनश्रेष्ठ साङ्ख्ययोगनिधे प्रभो ॥ १२.३५७.३८ ॥
ఓం. బ్రహ్మ హృదయమా, నీకు నమస్కారం. నా పూర్వజుడా, నీకు నమస్కారం. లోకాలకు ఆదియైనవాడా, భువనాలలో శ్రేష్ఠుడా, సాంఖ్య యోగాల నిధీ, ప్రభూ.
12.357.39
व्यक्ताव्यक्तकराचिन्त्य क्षेमं पन्थानमास्थितः ।
विश्वभुक्सर्वभूतानामन्तरात्मन्नयोनिज।
अहं प्रसादजस्तुभ्यं लोकधाम स्वयंभुवः ॥ १२.३५७.३९ ॥
వ్యక్తావ్యక్తాలను సృష్టించేవాడా, అచింత్యుడా, క్షేమమైన మార్గంలో నిలిచినవాడా, సర్వభూతాలను భుజించేవాడా, అంతరాత్మా, అయోనిజుడా. నీ అనుగ్రహం వల్ల జన్మించిన నేను నీకు నమస్కరిస్తున్నాను, స్వయంభువు లోకధామమా.
12.357.40
त्वत्तो मे मानसं जन्म प्रथमं द्विजपूजितम् ।
चाक्षुषं वै द्वितीयं मे जन्म चासीत्पुरातनम् ॥ १२.३५७.४० ॥
నీ నుండి నా మనోజన్మ మొదటిది, అది ద్విజులచే పూజింపబడేది. నా రెండవ జన్మ చాక్షుషం, అది పురాతనమైనది.
12.357.41
त्वत्प्रसादात्तु मे जन्म तृतीयं वाचिकं महत् ।
त्वत्तः श्रवणजं चापि चतुर्थं जन्म मे विभो ॥ १२.३५७.४१ ॥
నీ అనుగ్రహం వల్ల నా మూడవ జన్మ వాచికం, అది గొప్పది. నీ నుండి నా నాలుగవ జన్మ శ్రవణం నుండి, ఓ విభూ.
12.357.42
नासत्यं चापि मे जन्म त्वत्तः पञ्चममुच्यते ।
अण्डजं चापि मे जन्म त्वत्तः षष्ठं विनिर्मितं ॥ १२.३५७.४२ ॥
నాసత్యుడిగా నా జన్మ కూడా నీ నుండి ఐదవది అని చెప్పబడుతోంది. నీ నుండి నా ఆరవ జన్మ అండజంగా నిర్మితమైంది.
12.357.43
इदं च सप्तमं जन्म पद्मजन्मेति वै प्रभो ।
सर्गेसर्गे ह्यहं पुत्रस्तव त्रिगुणवर्जित ॥ १२.३५७.४३ ॥
ఇది ఏడవ జన్మ, ప్రభూ, పద్మజన్మ అని పిలువబడేది. ప్రతి సర్గలోనూ నేను నీ కుమారుడను, త్రిగుణరహితుడను.
12.357.44
प्रथमः पुण्डरीकाक्षः प्रधानगुणकल्पितः ।
त्वमीश्वरः स्वभावश्च भूतानां त्वं प्रभावन ॥ १२.३५७.४४ ॥
మొదట పుండరీకాక్షుడు, ప్రధాన గుణాలతో కల్పించబడినవాడు. నీవే ఈశ్వరుడు, ప్రాణుల స్వభావమూ నీవే; నీవే వారి ప్రభావాన్ని కలిగించువాడవు.
12.357.45
त्वया विनिर्मितोऽहं वै वेदचक्षुर्वयोतिग ।
ते मे वेदा हृताश्चक्षुरन्धो जातोस्मि जागृहि।
ददस्व चक्षूंषि मम प्रियोऽहं ते प्रियोसि मे ॥ १२.३५७.४५ ॥
నీచే సృష్టించబడ్డాను, వేదమనే కన్ను కలవాడను, కాలాన్ని దాటినవాడను. నా వేదాలు అపహరించబడ్డాయి; నేను కళ్లు లేనివాడనయ్యాను. మేల్కొనుము! నాకు కళ్లు ఇవ్వు; నేను నీకు ప్రియుడను, నీవు నాకు ప్రియుడవు.
12.357.46
एवं स्तुतः स भगवान्पुरुषः सर्वतोमुखः ।
जहौ निद्रामथ तदा वेदकार्यार्थमुह्यतः ॥ १२.३५७.४६ ॥
ఇలా స్తుతించబడిన ఆ భగవానుడు పురుషుడు, సర్వతోముఖుడు, అప్పుడు నిద్రను విడిచాడు, వేదకార్యార్థం ఉద్యుక్తుడై.
12.357.47
ऐश्वर्येण प्रयोगेण द्वितीयां तनुमास्थितः ।
सुनासिकेन कायेन भूत्वा चन्द्रप्रभस्तदा।
कृत्वा हयशिरः शुभ्रं वेदानामालयं प्रभुः ॥ १२.३५७.४७ ॥
తన ఐశ్వర్యంతో, సంకల్పంతో రెండవ రూపాన్ని ధరించాడు. అందమైన ముక్కు కలిగి, చంద్రకాంతితో కూడిన శరీరంతో, అప్పుడు ఆ ప్రభువు వేదాలకు ఆలయమైన ప్రకాశవంతమైన హయశిరస్సును ధరించాడు.
12.357.48
तस्य मूर्धा समभवद्द्यौः सनक्षत्रतारकाः ।
केशाश्चास्याभवन्दीर्घा रवेरंशुसमप्रभाः ॥ १२.३५७.४८ ॥
ఆయన శిరస్సు నక్షత్రాలు, తారలతో కూడిన ఆకాశమైంది. ఆయన కేశాలు పొడవైనవయ్యాయి, సూర్యకిరణాలతో సమానమైన కాంతి కలవి.
12.357.49
कर्णावाकाशपाताले ललाटं भूतधारिणी ।
गङ्गासरस्वती पुण्ये भ्रुवावास्तां महाद्युती ॥ १२.३५७.४९ ॥
ఆకాశం, పాతాళం ఆయన చెవులు; ప్రాణులను ధరించే భూమి ఆయన నుదురు; పవిత్ర గంగా సరస్వతులు ఆయన ప్రకాశవంతమైన కనుబొమలు అయ్యాయి.
12.357.50
चक्षुषी सोमसूर्यौं ते नासा संध्या पुनः स्मृता ।
ॐकारस्त्वथ संस्कारो विद्युज्जिह्वा च निर्मिता ॥ १२.३५७.५० ॥
చంద్రుడు, సూర్యుడు ఆయన కళ్ళు; సంధ్య ఆయన ముక్కు అని తలచబడింది; తరువాత ఓంకారమూ సంస్కారమూ అయ్యాయి; మెరుపు ఆయన నాలుకగా నిర్మితమైంది.
12.357.51
दन्ताश्च पितरो राजन्सोमपा इति विश्रुताः ।
गोलोको ब्रह्मलोकश्च ओष्ठावास्तां महात्मनः।
ग्रीवा चास्याभवद्राजन्कालरात्रिर्गुणोत्तरा ॥ १२.३५७.५१ ॥
రాజా, పళ్ళు సోమపానం చేసే పితరులుగా ప్రసిద్ధమయ్యాయి; గోలోకమూ బ్రహ్మలోకమూ ఆ మహాత్ముని రెండు పెదవులు అయ్యాయి; రాజా, గుణోత్తరమైన కాలరాత్రి ఆయన మెడ అయింది.
12.357.52
एतद्धयशिरः कृत्वा नानामूर्तिभिरावृतम् ।
अन्तर्दधौ स विश्वेशो विवेश च रसां प्रभुः ॥ १२.३५७.५२ ॥
అనేక రూపాలతో ఆవృతమైన ఈ హయశిరస్సును ధరించి ఆ విశ్వేశ్వరుడు అంతర్ధానమై రసాతలంలో ప్రవేశించాడు.
12.357.53
रसां पुनः प्रविष्टश्च योगं परममास्थितः ।
शैक्ष्यं स्वरं समास्थाय उद्गीतं प्रासृजत्स्वरम् ॥ १२.३५७.५३ ॥
రసాతలంలో మళ్ళీ ప్రవేశించి, పరమయోగాన్ని ఆశ్రయించి, శైక్ష్య స్వరాన్ని ధరించి ఉద్గీతస్వరాన్ని ప్రసరింపజేశాడు.
12.357.54
सस्वरः सानुनादी च सर्वशः स्निग्ध एव च ।
बभूवान्तर्जलगतः सर्वभूतगुणोदितः ॥ १२.३५७.५४ ॥
స్వరయుక్తంగా, ప్రతిధ్వనితో, అన్ని విధాలుగా మృదువుగా ఆయన జలాంతర్గతుడై, సర్వభూతగుణోదితుడై అయ్యాడు.
12.357.55
ततस्तावसुरौ कृत्वा वेदान्समयबन्धनान् ।
रसातले विनिक्षिप्य यतः शब्दस्ततो द्रुतौ ॥ १२.३५७.५५ ॥
అప్పుడు ఆ ఇద్దరు అసురులు వేదాలను ఒప్పందబంధంతో కట్టివేసినట్లుగా భావించి, రసాతలంలో పడవేసి, శబ్దం వచ్చిన చోటు నుండి వేగంగా వెళ్లిపోయారు.
12.357.56
एतस्मिन्नन्तरे राजन्देवो हयशिरोधरः ।
जग्राह वेदानखिलान्रसालगतान्हरिः ॥ १२.३५७.५६ ॥
రాజా, ఈ సమయంలోనే గుర్రపు తలను ధరించిన దేవుడు హరి రసాతలానికి వెళ్లిన వేదాలన్నింటినీ తీసుకున్నాడు.
12.357.57
प्रादाच्च ब्रह्मणे भूयस्ततः स्वां प्रकृतिं गतः ॥ १२.३५७.५७ ॥
తరువాత వాటిని బ్రహ్మకు ఇచ్చాడు, అప్పుడు తన సహజ రూపానికి తిరిగి వెళ్లాడు.
12.357.58
स्थापयित्वा हयशिरा उदक्पूर्वे महोदधौ ।
वेदानामालयश्चापि बभूवाश्वरिरास्ततः ॥ १२.३५७.५८ ॥
గుర్రపు తలవాడు ఈశాన్య దిశలో మహాసముద్రంలో వాటిని స్థాపించి, వేదాలకు ఆలయమయ్యాడు; అప్పటినుండి అశ్వస్వరుడయ్యాడు.
12.357.59
अथ किंचिदपश्यन्तौ दानवौ मधुकैटभौ ।
यत्र देवा विनिक्षिप्तास्तत्स्थानं शून्यमेव च ॥ १२.३५७.५९ ॥
అప్పుడు మధు, కైటభ అనే ఇద్దరు దానవులు ఏమీ చూడలేకపోయారు; దేవతలు పడవేయబడిన ఆ స్థలం నిజంగా శూన్యంగా ఉంది.
12.357.60
तत उत्तममास्थाय वेगं बलवतां वरौ ।
पुनरुत्तस्थतुः शीघ्रं रसानामालयात्तदा ॥ १२.३५७.६० ॥
అప్పుడు బలవంతులలో శ్రేష్ఠులైన ఆ ఇద్దరు మహా వేగంతో రసాతల నివాసం నుండి వేగంగా మళ్లీ పైకి లేచారు.
12.357.61
ददृशाते च पुरुषं तमेवादिकरं प्रभुम् ।
श्वेतं चन्द्रविशुद्धाभमनिरुद्धतनौ स्थितम्।ट
भूयोप्यमितविक्रान्तं निद्रायोगमुपागतम् ॥ १२.३५७.६१ ॥
వారు ఆ ఆదికర్త, ప్రభువైన పురుషుని చూశారు. చంద్రుని వలె విశుద్ధ కాంతి గల శ్వేతవర్ణుడు అనిరుద్ధుని శరీరంలో స్థితుడై ఉన్నాడు; అపరిమిత పరాక్రమశాలి అయినప్పటికీ ఆయన నిద్రా-యోగంలో ఉన్నాడు.
12.357.62
आत्मप्रमाणरचिते अपामुपरि कल्पिते ।
शयने नागभोगाढ्ये ज्वालामालासमावृते ॥ १२.३५७.६२ ॥
తన శరీర ప్రమాణానికి తగినట్లు రచించబడిన, నీటిపై అమర్చబడిన, నాగ-చుట్టలతో సమృద్ధమైన, జ్వాలామాలతో చుట్టుముట్టబడిన శయ్యపై.
12.357.63
निष्कल्मषेण सत्वेन संपन्नं रुचिरप्रभम् ।
तं दृष्ट्वा दानवेन्द्रौ तौ महाहासममुञ्चताम् ॥ १२.३५७.६३ ॥
నిర్మల సత్త్వంతో కూడినవాడు, సుందర ప్రభ గలవాడు అయిన ఆయనను చూసి ఆ ఇద్దరు దానవేంద్రులు గొప్పగా నవ్వారు.
12.357.64
ऊचतुश्च समाविष्टौ रजसा तमसा च तौ ।
अयं स पुरुषः श्वेतः शेते निद्रामुपागतः ॥ १२.३५७.६४ ॥
రజస్సు, తమస్సుల వశమైన ఆ ఇద్దరూ ఇలా అన్నారు: "ఇదిగో ఆ శ్వేత పురుషుడు నిద్రను పొంది పడుకొని ఉన్నాడు."
12.357.65
अनेन नूनं वेदानां कृतमाहरणं रसात् ।
कस्यैष कोनु खल्वेष किंच स्वपिति भोगवान्।
इच्युच्चारितवाक्यौ तौ बोधयामासतुर्हरिम् ॥ १२.३५७.६५ ॥
"నిశ్చయంగా ఇతడే రసాతలం నుండి వేదాలను అపహరించాడు. ఇతడు ఎవరివాడు, ఇతడెవడు, ఈ భోగవంతుడు ఎందుకు నిద్రిస్తున్నాడు?" అని ఆ ఇద్దరూ మాటలు పలికి హరిని మేల్కొలిపారు.
12.357.66
युद्धार्थिनौ हि विज्ञाय विबुद्धः पुरुषोत्तमः ।
निरीक्ष्य चासुरेन्द्रौ तौ ततो युद्धे मनोदधे ॥ १२.३५७.६६ ॥
యుద్ధాన్ని కోరుతున్న ఆ ఇద్దరినీ గ్రహించి పురుషోత్తముడు మేల్కొన్నాడు; ఆ ఇద్దరు అసురేంద్రులను చూసి అనంతరం యుద్ధంలో మనసు నిలిపాడు.
12.357.67
अथ युद्धं समभवत्तयोर्नारायणस्य वै ॥ १२.३५७.६७ ॥
అప్పుడు ఆ ఇద్దరికీ నారాయణునికీ మధ్య యుద్ధం జరిగింది.
12.357.68
रजस्तमोविष्टतनू तावुभौ मधुकैटभौ ।
ब्रह्मणोपचितिं कुर्वञ्जघान मधुसूदनः ॥ १२.३५७.६८ ॥
రజస్తమోగుణాలతో ఆవహించిన దేహాలు కలిగిన ఆ ఇద్దరు మధు-కైటభులను, బ్రహ్మకు గౌరవం చేస్తూ మధుసూదనుడు సంహరించాడు.
12.357.69
ततस्तयोर्वधेनाशु वेदापहरणेन च ।
शोकापनयनं चक्रे ब्रह्मणः पुरुषोत्तमः ॥ १२.३५७.६९ ॥
అప్పుడు ఆ ఇద్దరి వధతోనూ, వేదాలను తిరిగి తేవడంతోనూ పురుషోత్తముడు బ్రహ్మ దుఃఖాన్ని వెంటనే తొలగించాడు.
12.357.70
ततः परिवृतो ब्रह्मा हरिणा वेदसत्कृतः ।
निर्ममे स तदा लोकान्कृत्स्नान्स्थावरजङ्गमान् ॥ १२.३५७.७० ॥
అప్పుడు హరిచే చుట్టబడి, వేదాలచే గౌరవించబడిన బ్రహ్మ స్థావర జంగమాలన్నీ కలిగిన సమస్త లోకాలను సృష్టించాడు.
12.357.71
दत्त्वा पितामहायाग्र्यां मतिं लोकविसर्गिकीम् ।
तत्रैवान्तर्दधे देवो यत एवागतो हरिः ॥ १२.३५७.७१ ॥
పితామహునికి లోకసృష్టికై ఉత్తమ బుద్ధిని ఇచ్చి, దేవుడైన హరి ఎక్కడి నుండి వచ్చాడో అక్కడికే అంతర్ధానమయ్యాడు.
12.357.72
तौ दानवौ हरिर्हत्वा कृत्वा हयशिरस्तनुम् ।
पुनः प्रवृत्तिधर्मार्थं तामेव विदधे तनुम् ॥ १२.३५७.७२ ॥
ఆ ఇద్దరు దానవులను సంహరించి, హరి గుర్రపు తల రూపాన్ని ధరించాడు; మళ్ళీ ప్రవృత్తి ధర్మం కోసం అదే రూపాన్ని స్వీకరించాడు.
12.357.73
एवमेष महाभागो बभूवाश्वशिरा हरिः ।
पौराणमेतत्प्रख्यातं रूपं वरदमैश्वरम् ॥ १२.३५७.७३ ॥
ఇలా ఆ మహాభాగుడు హరి అశ్వశిరస్కుడయ్యాడు. ఇది పురాతనమైన, ప్రసిద్ధమైన, వరములిచ్చే ఐశ్వర రూపం.
12.357.74
यो ह्येतद्ब्राह्मणो नित्यं शृणुयाद्धारयीत वा ।
न तस्याध्ययनं नाशमुपगच्छेत्कदाचन ॥ १२.३५७.७४ ॥
ఈ విషయాన్ని నిత్యం వినే లేదా ధరించే బ్రాహ్మణుడి అధ్యయనం ఎప్పటికీ నశించదు.
12.357.75
आराध्य तपसोग्रेण देवं हयशिरोधरम् ।
पाञ्चालेन क्रमः प्राप्तो रामेण पथि देशिते ॥ १२.३५७.७५ ॥
ఘోర తపస్సుతో హయశిరోధారి దేవుణ్ణి ఆరాధించి, పాంచాలుడు, రాముడు చూపిన మార్గంలో ఆ క్రమాన్ని పొందాడు.
12.357.76
एतद्धयशिरो राजन्नाख्यानं तव कीर्तितम् ।
पुराणं वेदसमितं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १२.३५७.७६ ॥
ఓ రాజా, నీవు నన్ను అడిగిన ఈ హయశిరస్సు కథ నీకు చెప్పబడింది. ఇది వేదాలతో సమానమైన పురాణం.
12.357.77
यांयामिच्छेत्तनुं देवः कर्तुं कार्यविधौ क्वचित् ।
तातां कुर्याद्विकुर्वाणः स्वयमात्मानमात्मना ॥ १२.३५७.७७ ॥
దేవుడు ఏ కార్యవిధిలో ఏ రూపాన్ని ధరించాలనుకున్నా, తానే తన శక్తితో తనను ఆ రూపంగా మార్చుకుంటాడు.
12.357.78
एष वेदनिधिः श्रीमानेष वै तपसोनिधिः ।
एष योगश्च साङ्ख्यं च ब्रह्म चाग्र्यं हविर्विभुः ॥ १२.३५७.७८ ॥
ఈయన వేదనిధి, ఈయన తపస్సుకు నిధి. ఈయనే యోగం, ఈయనే సాంఖ్యం, ఈయనే పరబ్రహ్మం, ఈయనే సర్వవ్యాపి విభువు, శ్రేష్ఠమైన హవిస్సు.
12.357.79
नारायणपरा वेदा याज्ञा नारायणात्मकाः ।
तपो नारायणपरं नारायणपरा गतिः ॥ १२.३५७.७९ ॥
వేదాలు నారాయణుని పరమునుగా కలిగినవి; యజ్ఞాలు నారాయణ స్వరూపమైనవి. తపస్సు నారాయణ పరమైనది; నారాయణ పరమైనదే పరమ గతి.
12.357.80
नारायणपरं सत्यमृतं नारायणात्मकम् ।
नारायणपरो धर्मः पुनरावृत्तिदुर्लभः ॥ १२.३५७.८० ॥
సత్యం, ఋతం నారాయణ పరమైనవి, నారాయణ స్వరూపమైనవి. ధర్మం నారాయణ పరమైనది; పునర్జన్మ లేకుండా చేసే ఆ ధర్మం దుర్లభమైనది.
12.357.81
प्रवृत्तिलक्षणश्चैव धर्मो नारायणात्मकः ।
नारायणात्मको गन्धो भूमौ श्रेष्ठतमः स्मृतः ॥ १२.३५७.८१ ॥
ప్రవృత్తి లక్షణమైన ధర్మం కూడా నారాయణ స్వరూపమే. భూమిలో నారాయణ స్వరూపమైన గంధమే అత్యుత్తమమైనదిగా స్మరించబడింది.
12.357.82
अपां चापि गुणा राजन्रसा नारायणात्मकाः ।
ज्योतिषां च परं रूपं स्मृतं नारायणात्मकम् ॥ १२.३५७.८२ ॥
ఓ రాజా, నీటి గుణాలు, రసాలు కూడా నారాయణ స్వరూపమైనవి. జ్యోతులలో పరమ రూపం కూడా నారాయణ స్వరూపమే అని స్మరించబడింది.
12.357.83
नारायणात्मकश्चापि स्पर्शो वायुगुणः स्मृतः ।
नारायणात्मकश्चैव शब्द आकाशसंभवः ॥ १२.३५७.८३ ॥
వాయువు గుణంగా స్మరించబడిన స్పర్శ కూడా నారాయణ స్వరూపమే. ఆకాశం నుండి పుట్టిన శబ్దం కూడా నారాయణ స్వరూపమే.
12.357.84
मनश्चापि ततो भूतमव्यक्तगुणलक्षणम् ।
नारायणपरं कालो ज्योतिषामयनं च यत् ॥ १२.३५७.८४ ॥
మనస్సు కూడా, తరువాత అవ్యక్త గుణ లక్షణంతో కూడిన భూతాలు కూడా నారాయణ పరమైనవి. కాలం కూడా, జ్యోతుల అయనమైనదీ కూడా నారాయణ పరమైనవే.
12.357.85
नारायणपरा कीर्तिः श्रीश्च लक्ष्णीश्च देवताः ।
नारायणपरं साङ्ख्यं योगो नारायणात्मकः ॥ १२.३५७.८५ ॥
కీర్తి, శ్రీ, లక్ష్మి, దేవతలు నారాయణ-పరాయణులు. సాంఖ్యం నారాయణ-పరం; యోగం నారాయణ-స్వరూపం.
12.357.86
कारणं पुरुषो ह्येषां प्रधानं चापि कारणम् ।
स्वभावश्चैव कर्माणि दैवं येषां च कारणम् ॥ १२.३५७.८६ ॥
వీటికి కారణం పురుషుడే; ప్రధానమూ కారణమే. స్వభావం, కర్మలు, దైవం కూడా వీటికి కారణాలే.
12.357.87
अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् ।
विविधा च तथा चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥ १२.३५७.८७ ॥
ఆధారం, కర్త, వివిధ రకాల కరణాలు, నానా విధ చేష్టలు; ఇక్కడ దైవమే ఐదవది.
12.357.88
पञ्चकारणसंख्यातो निष्ठा सर्वत्र वै हरिः ।
तत्त्वं विज्ञासमानानां हेतुभिः सर्वतोमुखैः ॥ १२.३५७.८८ ॥
ఐదు కారణాలుగా లెక్కింపబడినా, సర్వత్రా నిష్ఠ నిజానికి హరియే. తత్త్వాన్ని తెలుసుకోగోరేవారికి అన్ని వైపులనుండి హేతువులతో.
12.357.89
तत्त्वमेको महायोगी हनिर्नारायणः प्रभुः ।
ब्रह्मादीनां सलोकानामृषीणां च महात्मनाम् ॥ १२.३५७.८९ ॥
తత్త్వం ఒక్కడే — మహాయోగి హరి నారాయణుడు, ప్రభువు. బ్రహ్మాది దేవతలకు, వారి లోకాలకు, మహాత్ములైన ఋషులకు కూడా ఆయనే.
12.357.90
साङ्ख्यानां योगिनां चापि यतीनामात्मवेदिनाम् ।
मनीषितं विजानाति केशवो न तु तस्य ते ॥ १२.३५७.९० ॥
సాంఖ్యులు, యోగులు, యతులు, ఆత్మజ్ఞులు — వారి మనోభావాన్ని కేశవుడు తెలుసుకుంటాడు; కానీ వారు ఆయనను తెలుసుకోరు.
12.357.91
ये केचित्सर्वलोकेषु दैवं पित्र्यं च कुर्वते ।
दानानि च प्रयच्छन्ति तप्यन्ते च तपो महत् ॥ १२.३५७.९१ ॥
సర్వ లోకాలలో దేవ, పితృ కర్మలను చేసేవారు, దానాలు ఇచ్చేవారు, మహా తపస్సు చేసేవారు ఎవరైనా—
12.357.92
सर्वेषामाश्रयो विष्णुरैश्वरं विधिमास्थितः ।
सर्वभूतकृतावासो वासुदेवेति चोच्यते ॥ १२.३५७.९२ ॥
అందరికీ ఆశ్రయమైన విష్ణువు, ఐశ్వర విధిని ఆశ్రయించినవాడు; సర్వ ప్రాణులకు నివాసమైనవాడు 'వాసుదేవుడు' అని పిలువబడతాడు.
12.357.93
अयं हि नित्यः परमो महर्षि ।
र्महाविभूतिर्गुणवान्गुणाख्यः।
गुणैश्च संयोगमुपैति शीघ्रं ।
कालो यथर्तावृतुसंप्रयुक्तः ॥ १२.३५७.९३ ॥
ఇది (కాలం) నిత్యమైనది, పరమమైనది, మహర్షి, మహా విభూతి కలది, గుణవంతమైనది, గుణాల పేరుగలది; ఋతువు ఋతువుతో కలిసినట్లు గుణాలతో శీఘ్రంగా కలుస్తుంది.
12.357.94
नैवास्य विन्दन्ति गतिं महात्मनो ।
न चागतिं कश्चिदिहानुपश्यति।
ज्ञानात्मकाः संयमिनो महर्षयः ।
पश्यन्ति नित्यं पुरुषं गुणाधिकम् ॥ १२.३५७.९४ ॥
ఆ మహాత్ముని గతిని ఎవరూ పొందరు, ఇక్కడ ఆయన అగతిని కూడా ఎవరూ చూడరు; జ్ఞాన స్వరూపులూ సంయమీ అయిన మహర్షులు గుణాతీతుడైన పురుషుని నిత్యం దర్శిస్తారు.