マハーバーラタ · 章 12.357
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.357.1
श्रुतं भगवतस्तस्य माहात्म्यं परमात्मनः ।
जन्मधर्मगृहे चैव नरनारायणात्मकम् ॥ १२.३५७.१ ॥
あの尊き至高の自我の偉大さを我々は聞いた。生誕においても、法においても、住処においても、彼はナラとナーラーヤナの本性である。
12.357.2
महावराहसृष्टा च पिण्डोत्पत्तिः पुरातनी ।
प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च यो यथा परिकल्पितः ॥ १२.३५७.२ ॥
大いなる猪によって造られた太古の団塊の起源、活動と止息においてそのように構想されたもの。
12.357.3
तथा स नः श्रुतो ब्रह्मन्कथ्यमानस्त्वयाऽनघ ।
हव्यकव्यभुजो विष्णुरुदक्पूर्वे महोदधौ ॥ १२.३५७.३ ॥
ブラーフマナよ、罪なき者よ、あなたが語ったとおり、我々は聞いた。供物と祭物を享受するヴィシュヌは北東の大海にいる。
12.357.4
यच्च तत्कथितं पूर्वं त्वया हयशिरो महत् ।
तच्च दृष्टं भगवता ब्रह्मणा परमेष्ठिना ॥ १२.३५७.४ ॥
あなたが先に語った偉大な馬頭も、最高の座に坐す尊き主ブラフマーによって見られた。
12.357.5
किं तदुत्पादितं पूर्वं हरिणा लोकधारिणा ।
रूपं प्रभावं महतामपूर्वं धीमतांवर ॥ १२.३५७.५ ॥
賢者の中の最上の者よ、世界を支えるハリが昔に現した、かつてない姿と偉大な力とは何か。
12.357.6
दृष्ट्वा हि विवुधश्रेष्ठमपूर्वममितौजसम् ।
तदश्वशिरसं पुण्यं ब्रह्मा किमकरोन्मुने ॥ १२.३५७.६ ॥
聖者よ、神々の中で最も優れた、無比で無量の威力を持つその聖なる馬頭を見て、ブラフマーは何をしたのか。
12.357.7
एतन्नः संशयं ब्रह्मन्पुराणं ब्रह्मसंभवम् ।
कथयस्वोत्तममते महापुरुषसंश्रितम्।
पाविताः स्म त्वया ब्रह्मन्पुण्याः कथय ताः कथाः ॥ १२.३५७.७ ॥
バラモンよ、これが我らの疑問です。ブラフマーより生じ、偉大なプルシャに依る古の伝承を語ってください。最上の知性の方よ、あなたによって我らは清められました。バラモンよ、その聖なる物語を語ってください。
12.357.8
सौतिरुवाच ।
कथयिष्यामि ते सर्वं पुराणं वेदसंमितम्।
जगौ यद्भगवान्व्यासो राज्ञः पारिक्षितस्य वै ॥ १२.३५७.८ ॥
ソウティは言った：ヴェーダに等しいその古の伝承をすべてあなたがたに語りましょう。パリークシタの家系の王に、尊き聖ヴィヤーサが歌ったものです。
12.357.9
श्रुत्वाऽश्वशिरसो मूर्ति देवस्य हरिमेधसः ।
उत्पन्नसंशयो राजा एतदेवमचोदयत् ॥ १२.३५७.९ ॥
ハリメーダスの馬頭神の姿を聞き、疑念の生じた王はこのように尋ねた。
12.357.10
यत्तद्दर्शितवान्ब्राह्म देवं हयशिरोधरम् ।
किमर्थं तत्समभवद्वपुर्देवोपकल्पितम् ॥ १२.३५७.१० ॥
バラモンが示した馬の首をもつ神——神が造ったその姿は、いかなる目的で現れたのか。
12.357.11
यत्किंचिदिह लोके वै देहबद्धं विशांपते ।
सर्वं पञ्चभिराविष्टं भूतैरीश्वरबुद्धिजैः ॥ १२.३५७.११ ॥
民の主よ、この世で身体に縛られたものはすべて、主宰者の知性から生じた五大元素に満たされている。
12.357.12
ईश्वरो हि जगत्स्रष्टा प्रभुर्नारायणो विराट् ।
भूतान्तरात्मा वरदः सगुणो निर्गुणोपि च ॥ १२.३५७.१२ ॥
主宰こそ世界の創造者である。主ナーラーヤナ、宇宙の主ヴィラート、存在するものの内なる我、恩寵を授ける者——属性あるものにしてまた属性なきものでもある。
12.357.13
भूतप्रलयमव्यक्तं शृणुष्व नृपसत्तम ॥ १२.३५७.१३ ॥
王者の中の最上の者よ、万物の帰滅と未顕現者について聞け。
12.357.14
धरण्यामथ लीनायामप्सु चैकार्णवे पुरा ।
ज्योतिर्भूते जले चापि लीने ज्योतिषि चानिले ॥ १२.३५७.१४ ॥
昔、大地が水に没して一つの大海となり、水が光に、光が風に溶け入ったとき、
12.357.15
वायौ चाकाशसंलीने आकाशे च मनोनुगे ।
व्यक्ते मनसि संलीने व्यक्ते चाव्यक्ततां गते ॥ १२.३५७.१५ ॥
風は虚空に溶け、虚空は意に従って溶け、顕現は意に溶け、顕現は未顕現へと帰った。
12.357.16
अव्यक्ते पुरुषं याते पुंसि सर्वगतेऽपि च ।
तम एवाभवत्सर्वं न प्राज्ञायत किंचन ॥ १२.३५७.१६ ॥
未顕現がプルシャに帰り、遍在するプルシャもまた没すると、すべては闇となり、何ひとつ知られなくなった。
12.357.17
तमसो ब्रह्मसंभूतं तमोमूलमृतात्मकम् ।
तद्विश्वभावसंज्ञान्तं पौरुषीं तनुमाश्रितम् ॥ १२.३५७.१७ ॥
闇から梵によって生じ、闇を根とし、真理を本性とするもの――「世界の状態」と名づけられるものは、プルシャの形姿をとる。
12.357.18
सोऽनिरुद्ध इति प्रोक्तस्तत्प्रधानं प्रचक्षते ।
तदव्यक्तमिति ज्ञेयं त्रिगुणं नृपसत्तम ॥ १२.३५७.१८ ॥
それはアニルッダと呼ばれ、それを根本原理（プラダーナ）と人は言う。王者の中の最上の者よ、それは三徳からなる未顕現として知られるべきである。
12.357.19
विद्यासहायवान्देवो विष्वक्सेनो हरिः प्रभुः ।
आदिकर्ता स भूतानामप्रमेयो हरिः प्रभुः ॥ १२.३५७.१९ ॥
知識を伴侶とする神ヴィシュヴァクセナ、ハリ、主。彼は諸存在の最初の創造者であり、計り知れぬ者、ハリ、主。
12.357.20
अप्स्वेव शयनं चक्रे निद्रायोगमुपागतः ।
जगतश्चिन्तयन्सृष्टिं चित्रां बहुगुणोद्भवाम् ॥ १२.३५७.२० ॥
彼は水の中に床を作り、眠りのヨーガに入り、多くの性質から生じる多彩な世界の創造を思念した。
12.357.21
तस्य चिन्तयतः सृष्टिं महानात्मगुणः स्मृतः ।
अहंकारस्ततो जातो ब्रह्मा शुभचतुर्मुखः।
हिरण्यगर्भो भगवान्सर्वलोकपितामहः ॥ १२.३५७.२१ ॥
彼が創造を思念したとき、自我の偉大な性質が生じたと伝えられる。次に我執が生じ、それから吉祥な四面のブラフマーが生まれた。ヒラニヤガルバ、世尊、あらゆる世界の祖父である。
12.357.22
पद्मेऽनिरुद्धात्संभूतस्तदा पद्मनिभेक्षणः ।
सहस्रपत्रे द्युतिमानुपविष्टः सनातनः ॥ १२.३५७.२२ ॥
その時、アニルッダから蓮華の上に蓮華眼の者が生まれた。輝き、永遠なる彼は千弁の蓮華の上に座した。
12.357.23
ददृशेऽद्भुतसंकाशो लोकानाप्याययन्प्रभुः ।
सत्वस्थः परमेष्ठी स ततो भूतगणान्सृजन् ॥ १२.३५७.२३ ॥
彼は驚くべき姿で現れ、主として諸世界を養った。サットヴァに安住する至高者は、そこで諸存在の群れを創造し始めた。
12.357.24
पूर्वमेव च पद्मस्य पत्रे सूर्यांशुसप्रभे ।
नारायणकृतौ बिन्दू अपामास्तां गुणोत्तरौ ॥ १२.३५७.२४ ॥
それより前に、蓮華の花弁の上には、太陽の光のように輝き、ナーラーヤナによって作られた、性質の優れた水の滴が二つあった。
12.357.25
तावपश्यत्स भगवाननादिनिधनोऽच्युतः ।
एकस्तत्राभवद्विन्दुर्मध्वाभो रुचिरप्रभः ॥ १२.३५७.२५ ॥
始めも終わりもない尊きアチュユタはそれらを見た。そこには蜜色の、美しい輝きをもつ一つの滴が生じた。
12.357.26
स तामसो मधुर्जातस्तदा नारायणाज्ञया ।
कठिनस्त्वपरो विन्दुः कैटभो राजसस्तु सः ॥ १२.३५७.२६ ॥
ナーラーヤナの命により、そのとき闇性のマドゥが生まれた。もう一つの硬い滴はカイタバとなった。彼は激性であった。
12.357.27
तावभ्यधातवां श्रेष्ठौ तमोरजगुणान्वितौ ।
बलवन्तौ गदाहस्तौ पद्मनालानुसारिणौ ॥ १२.३५७.२७ ॥
闇性と激性の性質を備えた、力強い二人の最勝のアスラは、手に棍棒を持ち、蓮の茎をたどって襲いかかった。
12.357.28
ददृशातेऽरविन्दस्थं ब्रह्माणममितप्रभवम् ।
सृजन्तं प्रथमं वेदांश्चतुरश्चारुविग्रहान् ॥ १२.३५७.२८ ॥
二人は、蓮に坐し、無量の威力を持つブラフマーを見た。彼は最初に美しい姿をもつ四つのヴェーダを創造していた。
12.357.29
ततो विग्रहवन्तस्तान्वेदान्दृष्ट्वाऽसुरोत्तमौ ।
सहसा जगृहतुर्वेदान्ब्रह्मणः पश्यतस्तदा ॥ १२.३५७.२९ ॥
そのとき、実体を得たそのヴェーダたちを見て、二人の最勝のアスラは、ブラフマーが見ている前で、たちまちヴェーダを奪い取った。
12.357.30
अथ तौ दानवश्रेष्ठौ वेदान्गृह्य सनातनान् ।
रसां विविशतुस्तूर्णमुदक्पूर्वे महोदधौ ॥ १२.३५७.३० ॥
そのとき、ダーナヴァの中の最勝の二人は、永遠のヴェーダを携えて、東北の大海にある地下界ラサーへ速やかに入った。
12.357.31
ततो हृतेषु देवेषु ब्रह्मा कश्मलमाविशत् ।
ततो वचनमीशानं प्राह वेदैर्विनाकृतः ॥ १२.३५७.३१ ॥
神々が奪われると、ブラフマーは混乱に陥った。そしてヴェーダを失った彼は、イーシャーナにこの言葉を語った。
12.357.32
ब्रह्मोवाच ।
वेदा मे परमं चक्षुर्वेदा मे परमं बलम्।
वेदा मे परमं धाम वेदा मे ब्रह्म चोत्तरम् ॥ १२.३५७.३२ ॥
ブラフマーは言った：ヴェーダは私の最高の眼であり、ヴェーダは私の最高の力である。ヴェーダは私の最高の住処であり、ヴェーダは私の至高のブラフマンである。
12.357.33
मम वेदा हृताः सर्वे दानवाभ्यां बलादितः ।
अन्धकारा हि मे लोका जाता वेदैर्विना कृताः ॥ १२.३५७.३३ ॥
私のすべてのヴェーダは、二人のダーナヴァによってここから力ずくで奪われた。ヴェーダを失った私の世界は暗闇となった。
12.357.34
वेदानृते हि किं कुर्या लोकानां सृष्टिमुत्तमाम् ।
अहो बत महद्दुःखं वेदनाशनजं मम ॥ १२.३५७.३४ ॥
ヴェーダなくして、どうして世界の優れた創造を行えようか。ああ、ヴェーダの喪失から生じた私の苦しみは実に大きい。
12.357.35
प्राप्तं दुनोति हृदयं तीव्रं शोकपरायणम् ।
को हि शोकार्णवे मग्नं मामितोऽद्य समुद्धरेत् ॥ १२.३५७.३५ ॥
この激しい苦しみが、悲しみに沈んだ私の心を苛む。悲しみの海に沈んだ私を、今日ここから誰が引き上げてくれるだろうか。
12.357.36
वदांस्तांश्चानयेन्नष्टान्कस्य चाहं प्रियो भवे ।
इत्येवं भाषमाणस्य ब्रह्मणो नृपसत्तम ॥ १२.३५७.३६ ॥
「失われたあのヴェーダを私は取り戻せるだろうか。私は誰の愛しい者となれるのだろうか。」王の中の最良の者よ、このように嘆いて語るブラフマーの言葉である。
12.357.37
हरेः स्तोत्रार्थमुद्भूता बुद्धिर्बुद्धिमतां वर ।
ततो जगौ परं जप्यं साञ्जलिप्रग्रहः प्रभुः ॥ १२.३५७.३७ ॥
賢者の中で最も優れた方よ、ハリを讃えるために生じた智慧によって、そのとき主は合掌し、至高の唱えるべきマントラを歌った。
12.357.38
ब्रह्मोवाच ।
ॐ नमस्ते ब्रह्महृदय नमस्ते मम पूर्वज।
लोकाद्यभुवनश्रेष्ठ साङ्ख्ययोगनिधे प्रभो ॥ १२.३५७.३८ ॥
オーム。ブラフマンの心よ、あなたに礼拝します。私の祖先よ、あなたに礼拝します。世界の始原、諸世界の最勝者、サーンキヤとヨーガの宝庫よ、主よ。
12.357.39
व्यक्ताव्यक्तकराचिन्त्य क्षेमं पन्थानमास्थितः ।
विश्वभुक्सर्वभूतानामन्तरात्मन्नयोनिज।
अहं प्रसादजस्तुभ्यं लोकधाम स्वयंभुवः ॥ १२.३५७.३९ ॥
顕と未顕を創造する者、思議を超えた方、吉祥の道に立つ方、一切の衆生を享受する方、内なる我、胎から生まれぬ方。あなたの恩寵によって生まれた私は、あなたに礼拝します。自生者の諸世界の住処よ。
12.357.40
त्वत्तो मे मानसं जन्म प्रथमं द्विजपूजितम् ।
चाक्षुषं वै द्वितीयं मे जन्म चासीत्पुरातनम् ॥ १२.३५७.४० ॥
あなたから私の第一の誕生があった。それは心から生まれ、再生族に尊ばれる。第二の誕生は目から生まれたもので、古いものであった。
12.357.41
त्वत्प्रसादात्तु मे जन्म तृतीयं वाचिकं महत् ।
त्वत्तः श्रवणजं चापि चतुर्थं जन्म मे विभो ॥ १२.३५७.४१ ॥
あなたの恩寵によって、私の第三の誕生は言葉から生まれた大いなるものであった。あなたから私の第四の誕生は聴覚から生まれた。おお、偉大なる方よ。
12.357.42
नासत्यं चापि मे जन्म त्वत्तः पञ्चममुच्यते ।
अण्डजं चापि मे जन्म त्वत्तः षष्ठं विनिर्मितं ॥ १२.३५७.४२ ॥
ナーサティヤ双神としての私の誕生も、あなたから生じた第五のものと言われる。あなたから私の第六の誕生は卵生として形づくられた。
12.357.43
इदं च सप्तमं जन्म पद्मजन्मेति वै प्रभो ।
सर्गेसर्गे ह्यहं पुत्रस्तव त्रिगुणवर्जित ॥ १२.३५७.४३ ॥
主よ、これは第七の誕生であり、蓮華生と呼ばれます。あらゆる創造において私はあなたの息子であり、三つのグナを離れています。
12.357.44
प्रथमः पुण्डरीकाक्षः प्रधानगुणकल्पितः ।
त्वमीश्वरः स्वभावश्च भूतानां त्वं प्रभावन ॥ १२.३५७.४४ ॥
第一は蓮華眼の方であり、根本のグナによって形づくられました。あなたは主であり、衆生の本性であり、彼らの力の源です。
12.357.45
त्वया विनिर्मितोऽहं वै वेदचक्षुर्वयोतिग ।
ते मे वेदा हृताश्चक्षुरन्धो जातोस्मि जागृहि।
ददस्व चक्षूंषि मम प्रियोऽहं ते प्रियोसि मे ॥ १२.३५७.४५ ॥
あなたによって創られた私は、ヴェーダを眼とし、時代を超えた者です。私のヴェーダは奪われ、私は盲目となりました。目覚めてください！私に眼をお与えください。私はあなたの愛する者であり、あなたは私の愛する者です。
12.357.46
एवं स्तुतः स भगवान्पुरुषः सर्वतोमुखः ।
जहौ निद्रामथ तदा वेदकार्यार्थमुह्यतः ॥ १२.३५७.४६ ॥
こうして讃えられた、四方に顔を向けた尊き神プルシャは、そのとき眠りを捨て、ヴェーダの務めに専心しました。
12.357.47
ऐश्वर्येण प्रयोगेण द्वितीयां तनुमास्थितः ।
सुनासिकेन कायेन भूत्वा चन्द्रप्रभस्तदा।
कृत्वा हयशिरः शुभ्रं वेदानामालयं प्रभुः ॥ १२.३५७.४७ ॥
その主は権能と意志によって第二の姿をとりました。美しい鼻と月のような輝きをもつ身体を得て、そのとき主は、ヴェーダの住処である輝く馬の頭を造りました。
12.357.48
तस्य मूर्धा समभवद्द्यौः सनक्षत्रतारकाः ।
केशाश्चास्याभवन्दीर्घा रवेरंशुसमप्रभाः ॥ १२.३५७.४८ ॥
その頭は星座と星々を伴う天空となり、髪は長く伸び、太陽の光線に等しい輝きをもちました。
12.357.49
कर्णावाकाशपाताले ललाटं भूतधारिणी ।
गङ्गासरस्वती पुण्ये भ्रुवावास्तां महाद्युती ॥ १२.३५७.४९ ॥
天と冥界は彼の耳であり、万物を支える大地は彼の額であり、聖なるガンガーとサラスヴァティーは彼の輝く二つの眉であった。
12.357.50
चक्षुषी सोमसूर्यौं ते नासा संध्या पुनः स्मृता ।
ॐकारस्त्वथ संस्कारो विद्युज्जिह्वा च निर्मिता ॥ १२.३५७.५० ॥
月と太陽は彼の目であり、黄昏は彼の鼻と伝えられる。続いてオーム音節と浄化の儀礼があり、稲妻は彼の舌として作られた。
12.357.51
दन्ताश्च पितरो राजन्सोमपा इति विश्रुताः ।
गोलोको ब्रह्मलोकश्च ओष्ठावास्तां महात्मनः।
ग्रीवा चास्याभवद्राजन्कालरात्रिर्गुणोत्तरा ॥ १२.३५७.५१ ॥
王よ、歯は蘇摩を飲む著名な祖霊たちであった。ゴーローカとブラフマローカはその偉大な魂の二つの唇であった。王よ、徳において最も優れた時の夜は、彼の首となった。
12.357.52
एतद्धयशिरः कृत्वा नानामूर्तिभिरावृतम् ।
अन्तर्दधौ स विश्वेशो विवेश च रसां प्रभुः ॥ १२.३५७.५२ ॥
多くの姿に覆われたこの馬頭を作った後、宇宙の主は姿を消し、冥界ラサーに入った。
12.357.53
रसां पुनः प्रविष्टश्च योगं परममास्थितः ।
शैक्ष्यं स्वरं समास्थाय उद्गीतं प्रासृजत्स्वरम् ॥ १२.३५७.५३ ॥
再びラサーに入り、至高のヨーガを修して、教示の調子を取り、ウドギータの歌声を発した。
12.357.54
सस्वरः सानुनादी च सर्वशः स्निग्ध एव च ।
बभूवान्तर्जलगतः सर्वभूतगुणोदितः ॥ १२.३५७.५४ ॥
声は朗々と響き渡り、あらゆる面で柔らかく滑らかになり、彼は水の中に宿る者となった。すべての存在の徳性から立ち現れて。
12.357.55
ततस्तावसुरौ कृत्वा वेदान्समयबन्धनान् ।
रसातले विनिक्षिप्य यतः शब्दस्ततो द्रुतौ ॥ १२.३५७.५५ ॥
そこで二人のアスラは、ヴェーダが約束の束縛にあるものと見なし、それを下界に投げ捨て、音のした方から急ぎ去った。
12.357.56
एतस्मिन्नन्तरे राजन्देवो हयशिरोधरः ।
जग्राह वेदानखिलान्रसालगतान्हरिः ॥ १२.३५७.५६ ॥
王よ、その間に馬の頭を持つ神ハリが、下界に落ちていた全てのヴェーダを取り上げた。
12.357.57
प्रादाच्च ब्रह्मणे भूयस्ततः स्वां प्रकृतिं गतः ॥ १२.३५७.५७ ॥
その後、彼はそれらをブラフマーに返し、自らの本性に戻った。
12.357.58
स्थापयित्वा हयशिरा उदक्पूर्वे महोदधौ ।
वेदानामालयश्चापि बभूवाश्वरिरास्ततः ॥ १२.३५७.५८ ॥
馬の頭を持つ者は北東の大洋にそれらを据え、ヴェーダの住処ともなり、その後は馬の声の者と呼ばれた。
12.357.59
अथ किंचिदपश्यन्तौ दानवौ मधुकैटभौ ।
यत्र देवा विनिक्षिप्तास्तत्स्थानं शून्यमेव च ॥ १२.३५७.५९ ॥
するとマドゥとカイタバという二人のダーナヴァは何も見つけられなかった。神々が投げ落とされた場所は、まさに空っぽだった。
12.357.60
तत उत्तममास्थाय वेगं बलवतां वरौ ।
पुनरुत्तस्थतुः शीघ्रं रसानामालयात्तदा ॥ १२.३५७.६० ॥
すると力ある者のうち最も優れた二人は、至高の速さを発揮して、下界の住処から素早く再び立ち上がった。
12.357.61
ददृशाते च पुरुषं तमेवादिकरं प्रभुम् ।
श्वेतं चन्द्रविशुद्धाभमनिरुद्धतनौ स्थितम्।ट
भूयोप्यमितविक्रान्तं निद्रायोगमुपागतम् ॥ १२.३५७.६१ ॥
彼らは、あの原初の創造者であり主であるプルシャを見た。月のように清浄な輝きを持つ白き方がアニルッダの身に宿り、無量の勇猛を備えながら再び睡眠のヨーガに入っていた。
12.357.62
आत्मप्रमाणरचिते अपामुपरि कल्पिते ।
शयने नागभोगाढ्ये ज्वालामालासमावृते ॥ १२.३५७.६२ ॥
自身の寸法に合わせて作られ、水の上に設けられ、蛇の蜷局に豊かで、炎の花環に囲まれた寝床の上に。
12.357.63
निष्कल्मषेण सत्वेन संपन्नं रुचिरप्रभम् ।
तं दृष्ट्वा दानवेन्द्रौ तौ महाहासममुञ्चताम् ॥ १२.३५७.६३ ॥
清浄な本性を具え、美しい輝きを放つ彼を見て、あの二人のダーナヴァの王たちは大笑いした。
12.357.64
ऊचतुश्च समाविष्टौ रजसा तमसा च तौ ।
अयं स पुरुषः श्वेतः शेते निद्रामुपागतः ॥ १२.३५७.६४ ॥
ラジャスとタマスに取り憑かれた二人は言った。「見よ、あの白き人が眠りに落ちて横たわっている。」
12.357.65
अनेन नूनं वेदानां कृतमाहरणं रसात् ।
कस्यैष कोनु खल्वेष किंच स्वपिति भोगवान्।
इच्युच्चारितवाक्यौ तौ बोधयामासतुर्हरिम् ॥ १२.३५७.६५ ॥
「まさにこの者が深淵からヴェーダを盗み去ったのだ。これは誰の者か、この者は何者か、この享楽を持つ者はなぜ眠っているのか。」そう言って二人はハリを目覚めさせた。
12.357.66
युद्धार्थिनौ हि विज्ञाय विबुद्धः पुरुषोत्तमः ।
निरीक्ष्य चासुरेन्द्रौ तौ ततो युद्धे मनोदधे ॥ १२.३५७.६६ ॥
二人が戦いを望んでいることを知って、人の中の最上の方は目覚めた。そしてあの二人のアスラの王を見て、そのとき戦いに心を定めた。
12.357.67
अथ युद्धं समभवत्तयोर्नारायणस्य वै ॥ १२.३५७.६७ ॥
そのとき、その二者とナーラーヤナとの間に戦いが起きた。
12.357.68
रजस्तमोविष्टतनू तावुभौ मधुकैटभौ ।
ब्रह्मणोपचितिं कुर्वञ्जघान मधुसूदनः ॥ १२.३५७.६८ ॥
激情と闇に身を支配された二者、マドゥとカイタバを、マドゥスーダナは梵天への敬意として打ち倒した。
12.357.69
ततस्तयोर्वधेनाशु वेदापहरणेन च ।
शोकापनयनं चक्रे ब्रह्मणः पुरुषोत्तमः ॥ १२.३५७.६९ ॥
そして、その二者を殺し、ヴェーダを取り戻したことで、人中の最上者は速やかに梵天の憂いを取り除いた。
12.357.70
ततः परिवृतो ब्रह्मा हरिणा वेदसत्कृतः ।
निर्ममे स तदा लोकान्कृत्स्नान्स्थावरजङ्गमान् ॥ १२.३५७.७० ॥
そのとき、ハリに囲まれ、ヴェーダによって敬われた梵天は、不動と動くものからなるあらゆる世界を創造した。
12.357.71
दत्त्वा पितामहायाग्र्यां मतिं लोकविसर्गिकीम् ।
तत्रैवान्तर्दधे देवो यत एवागतो हरिः ॥ १२.३५७.७१ ॥
始祖に世界を生み出す至高の意志を授けた後、神ハリは来た場所へとまさにそこで姿を消した。
12.357.72
तौ दानवौ हरिर्हत्वा कृत्वा हयशिरस्तनुम् ।
पुनः प्रवृत्तिधर्मार्थं तामेव विदधे तनुम् ॥ १२.३५७.७२ ॥
二人のダーナヴァを殺した後、ハリは馬頭の姿をとり、活動を続けるダルマのために再びその同じ姿をとった。
12.357.73
एवमेष महाभागो बभूवाश्वशिरा हरिः ।
पौराणमेतत्प्रख्यातं रूपं वरदमैश्वरम् ॥ १२.३५७.७३ ॥
こうして大いなる福のハリは馬頭となった。これは古来名高く、恩寵を授ける主の姿である。
12.357.74
यो ह्येतद्ब्राह्मणो नित्यं शृणुयाद्धारयीत वा ।
न तस्याध्ययनं नाशमुपगच्छेत्कदाचन ॥ १२.३५७.७४ ॥
これを常に聞き、あるいは保持するバラモンの学問は、決して失われることがない。
12.357.75
आराध्य तपसोग्रेण देवं हयशिरोधरम् ।
पाञ्चालेन क्रमः प्राप्तो रामेण पथि देशिते ॥ १२.३५७.७५ ॥
激しい苦行で馬頭の神を礼拝し、パーンチャーラはラーマが示した道によってその境地に至った。
12.357.76
एतद्धयशिरो राजन्नाख्यानं तव कीर्तितम् ।
पुराणं वेदसमितं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १२.३५७.७६ ॥
王よ、あなたが私に尋ねた馬頭の物語は、あなたに語られた。これはヴェーダに等しい古い往古譚である。
12.357.77
यांयामिच्छेत्तनुं देवः कर्तुं कार्यविधौ क्वचित् ।
तातां कुर्याद्विकुर्वाणः स्वयमात्मानमात्मना ॥ १२.३५७.७७ ॥
神が何かの務めのためにどのような姿をとりたいと思っても、神は自らの力で自らをその姿へと変えるのである。
12.357.78
एष वेदनिधिः श्रीमानेष वै तपसोनिधिः ।
एष योगश्च साङ्ख्यं च ब्रह्म चाग्र्यं हविर्विभुः ॥ १२.३५७.७८ ॥
この栄えある方はヴェーダの宝庫であり、苦行の宝庫である。この方がヨーガであり、サーンキヤであり、至高のブラフマンであり、最上の供物であり、遍在する主である。
12.357.79
नारायणपरा वेदा याज्ञा नारायणात्मकाः ।
तपो नारायणपरं नारायणपरा गतिः ॥ १२.३५७.७९ ॥
ヴェーダはナーラーヤナに向けられ、祭式はナーラーヤナを本質とする。苦行はナーラーヤナに向けられ、ナーラーヤナに向かうことこそ至上の帰趨である。
12.357.80
नारायणपरं सत्यमृतं नारायणात्मकम् ।
नारायणपरो धर्मः पुनरावृत्तिदुर्लभः ॥ १२.३५७.८० ॥
真実と理法はナーラーヤナに向けられ、ナーラーヤナを本質とする。法はナーラーヤナに向けられ、再生を免れさせるその法は得難い。
12.357.81
प्रवृत्तिलक्षणश्चैव धर्मो नारायणात्मकः ।
नारायणात्मको गन्धो भूमौ श्रेष्ठतमः स्मृतः ॥ १२.३५७.८१ ॥
活動を特徴とする法もまたナーラーヤナの本性である。ナーラーヤナを本性とする香りは、大地において最も優れたものと伝えられる。
12.357.82
अपां चापि गुणा राजन्रसा नारायणात्मकाः ।
ज्योतिषां च परं रूपं स्मृतं नारायणात्मकम् ॥ १२.३५७.८२ ॥
王よ、水の性質と味もまたナーラーヤナを本性とする。光の最上の姿もナーラーヤナを本性とすると伝えられる。
12.357.83
नारायणात्मकश्चापि स्पर्शो वायुगुणः स्मृतः ।
नारायणात्मकश्चैव शब्द आकाशसंभवः ॥ १२.३५७.८३ ॥
風の性質とされる触もまたナーラーヤナを本性とする。虚空から生じた音もナーラーヤナを本性とする。
12.357.84
मनश्चापि ततो भूतमव्यक्तगुणलक्षणम् ।
नारायणपरं कालो ज्योतिषामयनं च यत् ॥ १२.३५७.८४ ॥
意もまた、次に未顕の性質を特徴とする諸元素もまた、ナーラーヤナに向けられる。時もまた、光の運行（アヤナ）もまた、ナーラーヤナに向けられる。
12.357.85
नारायणपरा कीर्तिः श्रीश्च लक्ष्णीश्च देवताः ।
नारायणपरं साङ्ख्यं योगो नारायणात्मकः ॥ १२.३५७.८५ ॥
名声、シュリーとラクシュミー、そして神々は、ナーラーヤナに帰依している。サーンキヤはナーラーヤナに向かい、ヨーガはナーラーヤナをその本質とする。
12.357.86
कारणं पुरुषो ह्येषां प्रधानं चापि कारणम् ।
स्वभावश्चैव कर्माणि दैवं येषां च कारणम् ॥ १२.३५७.८६ ॥
これらの原因はまさにプルシャであり、根本原質（プラダーナ）もまた原因である。本性、行為、そして運命もまたその原因である。
12.357.87
अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् ।
विविधा च तथा चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥ १२.३५७.८७ ॥
基盤、行為者、様々な道具、多様な努力。ここでは運命そのものが第五である。
12.357.88
पञ्चकारणसंख्यातो निष्ठा सर्वत्र वै हरिः ।
तत्त्वं विज्ञासमानानां हेतुभिः सर्वतोमुखैः ॥ १२.३५७.८८ ॥
五つの原因の一つに数えられるが、あらゆる所における究極の拠り所は実にハリである。真理を知ろうとする者にとって、あらゆる方面からの理由によって。
12.357.89
तत्त्वमेको महायोगी हनिर्नारायणः प्रभुः ।
ब्रह्मादीनां सलोकानामृषीणां च महात्मनाम् ॥ १२.३५७.८९ ॥
唯一の真理は偉大なヨーギンであるハリ・ナーラーヤナ、主である。ブラフマーらとその諸世界、そして偉大な心を持つ仙人たちの主である。
12.357.90
साङ्ख्यानां योगिनां चापि यतीनामात्मवेदिनाम् ।
मनीषितं विजानाति केशवो न तु तस्य ते ॥ १२.३५७.९० ॥
サーンキヤの行者、ヨーギン、苦行者、自己を知る者たちの心の意図をケーシャヴァは知っている。しかし彼らは彼を知らない。
12.357.91
ये केचित्सर्वलोकेषु दैवं पित्र्यं च कुर्वते ।
दानानि च प्रयच्छन्ति तप्यन्ते च तपो महत् ॥ १२.३५७.९१ ॥
あらゆる世界で神々と祖霊への祭祀を行い、布施を与え、大いなる苦行に励む者たちは——
12.357.92
सर्वेषामाश्रयो विष्णुरैश्वरं विधिमास्थितः ।
सर्वभूतकृतावासो वासुदेवेति चोच्यते ॥ १२.३५७.९२ ॥
ヴィシュヌは万物の拠り所であり、主宰の秩序に立つ者である。一切の存在が彼を住処とするゆえに、ヴァースデーヴァと呼ばれる。
12.357.93
अयं हि नित्यः परमो महर्षि ।
र्महाविभूतिर्गुणवान्गुणाख्यः।
गुणैश्च संयोगमुपैति शीघ्रं ।
कालो यथर्तावृतुसंप्रयुक्तः ॥ १२.३५७.९३ ॥
この（時間）は永遠で至高、偉大な聖仙、大いなる威力をもち、徳性を備え、徳の名で呼ばれる。季節が季節に応じて結びつくように、速やかに諸徳と結合する。
12.357.94
नैवास्य विन्दन्ति गतिं महात्मनो ।
न चागतिं कश्चिदिहानुपश्यति।
ज्ञानात्मकाः संयमिनो महर्षयः ।
पश्यन्ति नित्यं पुरुषं गुणाधिकम् ॥ १२.३५७.९४ ॥
この偉大な魂の道に到達する者はなく、ここで彼の非道を見る者もない。知を本性とし自制する大仙たちは、常に諸徳を超えたプルシャを見る。