മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.357
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.357.1
श्रुतं भगवतस्तस्य माहात्म्यं परमात्मनः ।
जन्मधर्मगृहे चैव नरनारायणात्मकम् ॥ १२.३५७.१ ॥
ആ ഭഗവാനും പരമാത്മാവുമായവന്റെ മഹത്വം ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; ജന്മത്തിലും ധർമ്മത്തിലും വാസസ്ഥാനത്തിലും അവൻ നര-നാരായണ രൂപമാണ്.
12.357.2
महावराहसृष्टा च पिण्डोत्पत्तिः पुरातनी ।
प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च यो यथा परिकल्पितः ॥ १२.३५७.२ ॥
മഹാവരാഹൻ സൃഷ്ടിച്ച പുരാതനമായ പിണ്ഡോത്പത്തി; പ്രവൃത്തിയിലും നിവൃത്തിയിലും അത് എങ്ങനെ കൽപ്പിക്കപ്പെട്ടുവോ.
12.357.3
तथा स नः श्रुतो ब्रह्मन्कथ्यमानस्त्वयाऽनघ ।
हव्यकव्यभुजो विष्णुरुदक्पूर्वे महोदधौ ॥ १२.३५७.३ ॥
ബ്രാഹ്മണാ, നിഷ്പാപനേ, അങ്ങ് പറഞ്ഞതുപോലെ ഞങ്ങൾ കേട്ടു; ഹവ്യകവ്യഭോക്താവായ വിഷ്ണു വടക്കുകിഴക്ക് മഹാസമുദ്രത്തിലാണ്.
12.357.4
यच्च तत्कथितं पूर्वं त्वया हयशिरो महत् ।
तच्च दृष्टं भगवता ब्रह्मणा परमेष्ठिना ॥ १२.३५७.४ ॥
മുമ്പ് അങ്ങ് പറഞ്ഞ മഹത്തായ ഹയശിരസ്സിനെ ഭഗവാൻ പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവും കണ്ടു.
12.357.5
किं तदुत्पादितं पूर्वं हरिणा लोकधारिणा ।
रूपं प्रभावं महतामपूर्वं धीमतांवर ॥ १२.३५७.५ ॥
ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠാ, ലോകധാരിയായ ഹരി മുമ്പ് സൃഷ്ടിച്ച ആ അപൂർവ രൂപവും മഹത്തായ പ്രഭാവവും എന്തായിരുന്നു?
12.357.6
दृष्ट्वा हि विवुधश्रेष्ठमपूर्वममितौजसम् ।
तदश्वशिरसं पुण्यं ब्रह्मा किमकरोन्मुने ॥ १२.३५७.६ ॥
മുനേ, ദേവശ്രേഷ്ഠനും അപൂർവനും അമിതതേജസ്വിയുമായ ആ പുണ്യ അശ്വശിരസ്സിനെ കണ്ട് ബ്രഹ്മാവ് എന്തു ചെയ്തു?
12.357.7
एतन्नः संशयं ब्रह्मन्पुराणं ब्रह्मसंभवम् ।
कथयस्वोत्तममते महापुरुषसंश्रितम्।
पाविताः स्म त्वया ब्रह्मन्पुण्याः कथय ताः कथाः ॥ १२.३५७.७ ॥
ബ്രാഹ്മണാ, ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ സംശയം. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നുണ്ടായി മഹാപുരുഷനെ ആശ്രയിക്കുന്ന ആ പുരാണം പറഞ്ഞാലും. ഉത്തമബുദ്ധേ, നിന്നാൽ ഞങ്ങൾ പവിത്രരായി; ബ്രാഹ്മണാ, ആ പുണ്യകഥകൾ പറഞ്ഞാലും.
12.357.8
सौतिरुवाच ।
कथयिष्यामि ते सर्वं पुराणं वेदसंमितम्।
जगौ यद्भगवान्व्यासो राज्ञः पारिक्षितस्य वै ॥ १२.३५७.८ ॥
സൗതി പറഞ്ഞു: വേദത്തിനു തുല്യമായ ആ പുരാണം മുഴുവനും നിങ്ങളോട് ഞാൻ പറയാം — പരീക്ഷിത്തിന്റെ വംശത്തിലെ രാജാവിനോട് ഭഗവാൻ വ്യാസൻ പാടിയത്.
12.357.9
श्रुत्वाऽश्वशिरसो मूर्ति देवस्य हरिमेधसः ।
उत्पन्नसंशयो राजा एतदेवमचोदयत् ॥ १२.३५७.९ ॥
ഹരിമേധസ്സിന്റെ അശ്വശിരസ്സായ ദേവന്റെ രൂപം കേട്ട്, സംശയം ഉണർന്ന രാജാവ് ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചു.
12.357.10
यत्तद्दर्शितवान्ब्राह्म देवं हयशिरोधरम् ।
किमर्थं तत्समभवद्वपुर्देवोपकल्पितम् ॥ १२.३५७.१० ॥
ബ്രാഹ്മണൻ കാണിച്ച ആ ഹയശിരോധരനായ ദേവൻ — ദേവനാൽ രൂപപ്പെടുത്തിയ ആ രൂപം ഏതു കാര്യത്തിനായി ഉണ്ടായി?
12.357.11
यत्किंचिदिह लोके वै देहबद्धं विशांपते ।
सर्वं पञ्चभिराविष्टं भूतैरीश्वरबुद्धिजैः ॥ १२.३५७.११ ॥
ജനപാലകാ, ഈ ലോകത്ത് ശരീരത്തിൽ ബന്ധിതമായതെല്ലാം ഈശ്വരബുദ്ധിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച പഞ്ചഭൂതങ്ങളാൽ വ്യാപിക്കപ്പെട്ടതാണ്.
12.357.12
ईश्वरो हि जगत्स्रष्टा प्रभुर्नारायणो विराट् ।
भूतान्तरात्मा वरदः सगुणो निर्गुणोपि च ॥ १२.३५७.१२ ॥
ഈശ്വരൻ തന്നെയാണ് ജഗത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ്; പ്രഭുവായ നാരായണൻ, വിരാട്, ഭൂതങ്ങളുടെ അന്തരാത്മാവ്, വരദായകൻ — സഗുണനും നിർഗുണനും ആയവൻ.
12.357.13
भूतप्रलयमव्यक्तं शृणुष्व नृपसत्तम ॥ १२.३५७.१३ ॥
രാജശ്രേഷ്ഠാ, ഭൂതപ്രളയത്തെയും അവ്യക്തത്തെയും കേൾക്കുക.
12.357.14
धरण्यामथ लीनायामप्सु चैकार्णवे पुरा ।
ज्योतिर्भूते जले चापि लीने ज्योतिषि चानिले ॥ १२.३५७.१४ ॥
പണ്ട് ഭൂമി ജലത്തിൽ ലയിച്ച് ഏകാർണവമായി; ജലം തേജസ്സിലും തേജസ്സ് വായുവിലും ലയിച്ചു.
12.357.15
वायौ चाकाशसंलीने आकाशे च मनोनुगे ।
व्यक्ते मनसि संलीने व्यक्ते चाव्यक्ततां गते ॥ १२.३५७.१५ ॥
വായു ആകാശത്തിൽ ലയിച്ചു; ആകാശം മനസ്സിനെ പിന്തുടർന്ന് ലയിച്ചു; വ്യക്തം മനസ്സിൽ ലയിച്ച് അവ്യക്തതയിലെത്തി.
12.357.16
अव्यक्ते पुरुषं याते पुंसि सर्वगतेऽपि च ।
तम एवाभवत्सर्वं न प्राज्ञायत किंचन ॥ १२.३५७.१६ ॥
അവ്യക്തം പുരുഷനിൽ ചേർന്നപ്പോഴും സർവഗതനായ പുരുഷനിലും ലയിച്ചപ്പോഴും എല്ലാം ഇരുട്ടായി; ഒന്നും അറിയപ്പെട്ടില്ല.
12.357.17
तमसो ब्रह्मसंभूतं तमोमूलमृतात्मकम् ।
तद्विश्वभावसंज्ञान्तं पौरुषीं तनुमाश्रितम् ॥ १२.३५७.१७ ॥
ഇരുളിൽനിന്ന് ബ്രഹ്മത്താൽ ഉണ്ടായത്; ഇരുൾ മൂലമായത്, ഋതം സ്വരൂപമായത്; അത് വിശ്വഭാവം എന്ന പേരിൽ പൗരുഷ തനുവിനെ ആശ്രയിക്കുന്നു.
12.357.18
सोऽनिरुद्ध इति प्रोक्तस्तत्प्रधानं प्रचक्षते ।
तदव्यक्तमिति ज्ञेयं त्रिगुणं नृपसत्तम ॥ १२.३५७.१८ ॥
അദ്ദേഹത്തെ അനിരുദ്ധൻ എന്ന് പറയുന്നു; അതിനെ പ്രധാനം എന്നു വിളിക്കുന്നു. രാജശ്രേഷ്ഠാ, അതിനെ അവ്യക്തവും ത്രിഗുണാത്മകവുമായി അറിയണം.
12.357.19
विद्यासहायवान्देवो विष्वक्सेनो हरिः प्रभुः ।
आदिकर्ता स भूतानामप्रमेयो हरिः प्रभुः ॥ १२.३५७.१९ ॥
വിദ്യയെ സഹായിയായി കൊണ്ട ദേവൻ വിഷ്വക്സേനൻ, ഹരി, പ്രഭു. അവൻ ഭൂതങ്ങളുടെ ആദികർത്താവ്, അപ്രമേയൻ, ഹരി, പ്രഭു.
12.357.20
अप्स्वेव शयनं चक्रे निद्रायोगमुपागतः ।
जगतश्चिन्तयन्सृष्टिं चित्रां बहुगुणोद्भवाम् ॥ १२.३५७.२० ॥
അവൻ ജലത്തിൽ തന്നെ ശയിച്ചു, നിദ്രായോഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്. പല ഗുണങ്ങളിൽ നിന്നുയരുന്ന വിചിത്രമായ ജഗത്സൃഷ്ടിയെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്.
12.357.21
तस्य चिन्तयतः सृष्टिं महानात्मगुणः स्मृतः ।
अहंकारस्ततो जातो ब्रह्मा शुभचतुर्मुखः।
हिरण्यगर्भो भगवान्सर्वलोकपितामहः ॥ १२.३५७.२१ ॥
അവൻ സൃഷ്ടിയെ ചിന്തിച്ചപ്പോൾ മഹത്ത് എന്ന ആത്മഗുണം ഉണ്ടായതായി പറയപ്പെടുന്നു. പിന്നെ അഹങ്കാരം ഉണ്ടായി, പിന്നെ ശുഭകരനായ ചതുർമുഖ ബ്രഹ്മാവ് ജനിച്ചു, ഹിരണ്യഗർഭൻ, ഭഗവാൻ, സർവലോക പിതാമഹൻ.
12.357.22
पद्मेऽनिरुद्धात्संभूतस्तदा पद्मनिभेक्षणः ।
सहस्रपत्रे द्युतिमानुपविष्टः सनातनः ॥ १२.३५७.२२ ॥
അപ്പോൾ അനിരുദ്ധനിൽ നിന്ന് താമരയിൽ ഉണ്ടായവൻ, താമരക്കണ്ണൻ. ആയിരം ദളമുള്ള താമരയിൽ പ്രകാശത്തോടെ സനാതനൻ ഇരുന്നു.
12.357.23
ददृशेऽद्भुतसंकाशो लोकानाप्याययन्प्रभुः ।
सत्वस्थः परमेष्ठी स ततो भूतगणान्सृजन् ॥ १२.३५७.२३ ॥
അത്ഭുത രൂപത്തിൽ കാണപ്പെട്ടു, പ്രഭു, ലോകങ്ങളെ പോഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്. സത്ത്വത്തിൽ സ്ഥിതനായ പരമേഷ്ഠി അപ്പോൾ ഭൂതഗണങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു.
12.357.24
पूर्वमेव च पद्मस्य पत्रे सूर्यांशुसप्रभे ।
नारायणकृतौ बिन्दू अपामास्तां गुणोत्तरौ ॥ १२.३५७.२४ ॥
മുമ്പേ താമരയിതളുകളിൽ സൂര്യരശ്മി പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന, നാരായണൻ സൃഷ്ടിച്ച, ഗുണോത്തമങ്ങളായ രണ്ടു ജലബിന്ദുക്കൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.
12.357.25
तावपश्यत्स भगवाननादिनिधनोऽच्युतः ।
एकस्तत्राभवद्विन्दुर्मध्वाभो रुचिरप्रभः ॥ १२.३५७.२५ ॥
ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത ആ ഭഗവാൻ അച്യുതൻ അവയെ കണ്ടു. അവിടെ തേനിന്റെ നിറമുള്ള, മനോഹരമായ പ്രഭയുള്ള ഒരു ബിന്ദു ഉണ്ടായി.
12.357.26
स तामसो मधुर्जातस्तदा नारायणाज्ञया ।
कठिनस्त्वपरो विन्दुः कैटभो राजसस्तु सः ॥ १२.३५७.२६ ॥
നാരായണന്റെ ആജ്ഞയാൽ അപ്പോൾ താമസഗുണമുള്ള മധു ജനിച്ചു. മറ്റൊരു കഠിനമായ ബിന്ദു കൈടഭനായി, അവൻ രാജസഗുണമുള്ളവൻ.
12.357.27
तावभ्यधातवां श्रेष्ठौ तमोरजगुणान्वितौ ।
बलवन्तौ गदाहस्तौ पद्मनालानुसारिणौ ॥ १२.३५७.२७ ॥
തമോ-രജോ ഗുണങ്ങളോടു കൂടിയ, ബലവാന്മാരായ, കയ്യിൽ ഗദയേന്തിയ ആ ശ്രേഷ്ഠരായ രണ്ടുപേരും താമരത്തണ്ടിനെ പിന്തുടർന്ന് ആക്രമിച്ചു.
12.357.28
ददृशातेऽरविन्दस्थं ब्रह्माणममितप्रभवम् ।
सृजन्तं प्रथमं वेदांश्चतुरश्चारुविग्रहान् ॥ १२.३५७.२८ ॥
താമരയിലിരിക്കുന്ന, അപരിമിതമായ ശക്തിയുള്ള ബ്രഹ്മാവിനെ അവർ ഇരുവരും കണ്ടു. അദ്ദേഹം ആദ്യം മനോഹരരൂപമുള്ള നാല് വേദങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുകയായിരുന്നു.
12.357.29
ततो विग्रहवन्तस्तान्वेदान्दृष्ट्वाऽसुरोत्तमौ ।
सहसा जगृहतुर्वेदान्ब्रह्मणः पश्यतस्तदा ॥ १२.३५७.२९ ॥
അപ്പോൾ മൂർത്തരൂപികളായ ആ വേദങ്ങളെ കണ്ട ആ രണ്ട് ശ്രേഷ്ഠാസുരന്മാരും ബ്രഹ്മാവ് നോക്കിനിൽക്കെ പെട്ടെന്ന് വേദങ്ങളെ പിടിച്ചെടുത്തു.
12.357.30
अथ तौ दानवश्रेष्ठौ वेदान्गृह्य सनातनान् ।
रसां विविशतुस्तूर्णमुदक्पूर्वे महोदधौ ॥ १२.३५७.३० ॥
അപ്പോൾ ദാനവശ്രേഷ്ഠന്മാരായ ആ രണ്ടുപേരും സനാതനമായ വേദങ്ങളെ എടുത്ത് വേഗത്തിൽ വടക്കുകിഴക്കുള്ള മഹാസമുദ്രത്തിലെ രസാതലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
12.357.31
ततो हृतेषु देवेषु ब्रह्मा कश्मलमाविशत् ।
ततो वचनमीशानं प्राह वेदैर्विनाकृतः ॥ १२.३५७.३१ ॥
ദേവന്മാർ അപഹരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് വിഭ്രാന്തിയിലായി. അനന്തരം വേദങ്ങളില്ലാതായ അദ്ദേഹം ഈശാനനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
12.357.32
ब्रह्मोवाच ।
वेदा मे परमं चक्षुर्वेदा मे परमं बलम्।
वेदा मे परमं धाम वेदा मे ब्रह्म चोत्तरम् ॥ १२.३५७.३२ ॥
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: വേദങ്ങളാണ് എന്റെ പരമമായ കണ്ണ്, വേദങ്ങളാണ് എന്റെ പരമമായ ബലം. വേദങ്ങളാണ് എന്റെ പരമമായ ധാമം, വേദങ്ങളാണ് എന്റെ ഉത്തമ ബ്രഹ്മം.
12.357.33
मम वेदा हृताः सर्वे दानवाभ्यां बलादितः ।
अन्धकारा हि मे लोका जाता वेदैर्विना कृताः ॥ १२.३५७.३३ ॥
എന്റെ എല്ലാ വേദങ്ങളും രണ്ട് ദാനവന്മാർ ബലമായി ഇവിടെനിന്ന് അപഹരിച്ചു. വേദങ്ങളില്ലാതാക്കപ്പെട്ടതിനാൽ എന്റെ ലോകങ്ങൾ അന്ധകാരമയമായി.
12.357.34
वेदानृते हि किं कुर्या लोकानां सृष्टिमुत्तमाम् ।
अहो बत महद्दुःखं वेदनाशनजं मम ॥ १२.३५७.३४ ॥
വേദങ്ങളില്ലാതെ ഞാൻ ലോകങ്ങളുടെ ഉത്തമ സൃഷ്ടി എങ്ങനെ ചെയ്യും? അയ്യോ, വേദനഷ്ടത്താൽ ഉണ്ടായ എന്റെ ദുഃഖം വളരെ വലുതാണ്.
12.357.35
प्राप्तं दुनोति हृदयं तीव्रं शोकपरायणम् ।
को हि शोकार्णवे मग्नं मामितोऽद्य समुद्धरेत् ॥ १२.३५७.३५ ॥
ഈ തീവ്രദുഃഖം എന്റെ ഹൃദയത്തെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു; ഞാൻ ശോകത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നു. ശോകസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്ന എന്നെ ഇന്ന് ഇവിടെനിന്ന് ആര് കരകയറ്റും?
12.357.36
वदांस्तांश्चानयेन्नष्टान्कस्य चाहं प्रियो भवे ।
इत्येवं भाषमाणस्य ब्रह्मणो नृपसत्तम ॥ १२.३५७.३६ ॥
"നഷ്ടപ്പെട്ട ആ വേദങ്ങളെ എനിക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവരാനാകുമോ? ഞാൻ ആർക്ക് പ്രിയനാകും?" ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ച ബ്രഹ്മാവിന്റെ (വാക്കുകൾ ഇവയാണ്).
12.357.37
हरेः स्तोत्रार्थमुद्भूता बुद्धिर्बुद्धिमतां वर ।
ततो जगौ परं जप्यं साञ्जलिप्रग्रहः प्रभुः ॥ १२.३५७.३७ ॥
ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഹരിയെ സ്തുതിക്കുവാനായി ഉദിച്ച ബുദ്ധിയോടെ, അപ്പോൾ പ്രഭു കൈകൂപ്പി പരമമായ ജപ്യമന്ത്രം പാടി.
12.357.38
ब्रह्मोवाच ।
ॐ नमस्ते ब्रह्महृदय नमस्ते मम पूर्वज।
लोकाद्यभुवनश्रेष्ठ साङ्ख्ययोगनिधे प्रभो ॥ १२.३५७.३८ ॥
ഓം. ബ്രഹ്മഹൃദയമേ, നിനക്ക് നമസ്കാരം. എന്റെ പൂർവ്വജനേ, നിനക്ക് നമസ്കാരം. ലോകങ്ങളുടെ ആദിയേ, ഭുവനങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, സാംഖ്യയോഗങ്ങളുടെ നിധിയേ, പ്രഭോ.
12.357.39
व्यक्ताव्यक्तकराचिन्त्य क्षेमं पन्थानमास्थितः ।
विश्वभुक्सर्वभूतानामन्तरात्मन्नयोनिज।
अहं प्रसादजस्तुभ्यं लोकधाम स्वयंभुवः ॥ १२.३५७.३९ ॥
വ്യക്താവ്യക്തങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവനേ, അചിന്ത്യനേ, ക്ഷേമമാർഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനേ, സർവഭൂതങ്ങളെയും അനുഭവിക്കുന്നവനേ, അന്തരാത്മാവേ, അയോനിജനേ. നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ജനിച്ച ഞാൻ നിനക്ക് നമസ്കരിക്കുന്നു, സ്വയംഭുവിന്റെ ലോകധാമമേ.
12.357.40
त्वत्तो मे मानसं जन्म प्रथमं द्विजपूजितम् ।
चाक्षुषं वै द्वितीयं मे जन्म चासीत्पुरातनम् ॥ १२.३५७.४० ॥
നിന്നിൽ നിന്ന് എന്റെ മനോജന്മം ആദ്യത്തേതാണ്, അത് ദ്വിജന്മാരാൽ പൂജിതമാണ്. എന്റെ രണ്ടാമത്തെ ജന്മം ചാക്ഷുഷമായിരുന്നു, അത് പുരാതനമായിരുന്നു.
12.357.41
त्वत्प्रसादात्तु मे जन्म तृतीयं वाचिकं महत् ।
त्वत्तः श्रवणजं चापि चतुर्थं जन्म मे विभो ॥ १२.३५७.४१ ॥
നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ എന്റെ മൂന്നാമത്തെ ജന്മം വാചികമായിരുന്നു, അത് മഹത്തരമാണ്. നിന്നിൽ നിന്ന് എന്റെ നാലാമത്തെ ജന്മം ശ്രവണത്തിൽ നിന്നാണ്, ഓ വിഭോ.
12.357.42
नासत्यं चापि मे जन्म त्वत्तः पञ्चममुच्यते ।
अण्डजं चापि मे जन्म त्वत्तः षष्ठं विनिर्मितं ॥ १२.३५७.४२ ॥
നാസത്യനായുള്ള എന്റെ ജന്മവും നിന്നിൽ നിന്ന് അഞ്ചാമത്തേതായി പറയപ്പെടുന്നു. നിന്നിൽ നിന്ന് എന്റെ ആറാമത്തെ ജന്മം അണ്ഡജമായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു.
12.357.43
इदं च सप्तमं जन्म पद्मजन्मेति वै प्रभो ।
सर्गेसर्गे ह्यहं पुत्रस्तव त्रिगुणवर्जित ॥ १२.३५७.४३ ॥
ഇത് ഏഴാമത്തെ ജന്മമാണ്, പ്രഭോ, പദ്മജന്മാവ് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. ഓരോ സർഗത്തിലും ഞാൻ നിന്റെ പുത്രനാണ്, ത്രിഗുണരഹിതൻ.
12.357.44
प्रथमः पुण्डरीकाक्षः प्रधानगुणकल्पितः ।
त्वमीश्वरः स्वभावश्च भूतानां त्वं प्रभावन ॥ १२.३५७.४४ ॥
ആദ്യൻ പുണ്ഡരീകാക്ഷൻ, പ്രധാനഗുണങ്ങളാൽ സങ്കൽപിതൻ. നീ തന്നെ ഈശ്വരൻ, ഭൂതങ്ങളുടെ സ്വഭാവവും നീ തന്നെ; നീയാണ് അവയുടെ പ്രഭാവം.
12.357.45
त्वया विनिर्मितोऽहं वै वेदचक्षुर्वयोतिग ।
ते मे वेदा हृताश्चक्षुरन्धो जातोस्मि जागृहि।
ददस्व चक्षूंषि मम प्रियोऽहं ते प्रियोसि मे ॥ १२.३५७.४५ ॥
നിന്നാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവനാണ് ഞാൻ, വേദം കണ്ണായുള്ളവൻ, കാലാതീതൻ. എന്റെ വേദങ്ങൾ അപഹരിക്കപ്പെട്ടു; ഞാൻ കണ്ണില്ലാത്തവനായി. ഉണരൂ! എനിക്ക് കണ്ണുകൾ നൽകൂ; ഞാൻ നിനക്ക് പ്രിയൻ, നീ എനിക്ക് പ്രിയൻ.
12.357.46
एवं स्तुतः स भगवान्पुरुषः सर्वतोमुखः ।
जहौ निद्रामथ तदा वेदकार्यार्थमुह्यतः ॥ १२.३५७.४६ ॥
ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ആ ഭഗവാൻ പുരുഷൻ, സർവതോമുഖൻ, അപ്പോൾ ഉറക്കം ഉപേക്ഷിച്ചു, വേദകർമ്മത്തിനായി ഉദ്യുക്തനായി.
12.357.47
ऐश्वर्येण प्रयोगेण द्वितीयां तनुमास्थितः ।
सुनासिकेन कायेन भूत्वा चन्द्रप्रभस्तदा।
कृत्वा हयशिरः शुभ्रं वेदानामालयं प्रभुः ॥ १२.३५७.४७ ॥
തന്റെ ഐശ്വര്യത്താലും സങ്കല്പത്താലും രണ്ടാമത്തെ രൂപം സ്വീകരിച്ചു. സുന്ദരനാസികയുള്ള, ചന്ദ്രപ്രഭയുള്ള ശരീരത്തോടെ, അപ്പോൾ ആ പ്രഭു വേദങ്ങളുടെ ആലയമായ ശുഭ്രമായ ഹയശിരസ്സ് സൃഷ്ടിച്ചു.
12.357.48
तस्य मूर्धा समभवद्द्यौः सनक्षत्रतारकाः ।
केशाश्चास्याभवन्दीर्घा रवेरंशुसमप्रभाः ॥ १२.३५७.४८ ॥
അവന്റെ ശിരസ്സ് നക്ഷത്രങ്ങളും താരകളുമുള്ള ആകാശമായി. അവന്റെ മുടികൾ നീണ്ടു, സൂര്യരശ്മികൾക്ക് തുല്യമായ പ്രഭയുള്ളവയായി.
12.357.49
कर्णावाकाशपाताले ललाटं भूतधारिणी ।
गङ्गासरस्वती पुण्ये भ्रुवावास्तां महाद्युती ॥ १२.३५७.४९ ॥
ആകാശവും പാതാളവും അവന്റെ കാതുകളായി; ജീവജാലങ്ങളെ ധരിക്കുന്ന ഭൂമി അവന്റെ നെറ്റിയായി; പുണ്യനദികളായ ഗംഗയും സരസ്വതിയും തിളങ്ങുന്ന പുരികങ്ങളായി.
12.357.50
चक्षुषी सोमसूर्यौं ते नासा संध्या पुनः स्मृता ।
ॐकारस्त्वथ संस्कारो विद्युज्जिह्वा च निर्मिता ॥ १२.३५७.५० ॥
ചന്ദ്രനും സൂര്യനും അവന്റെ കണ്ണുകളായി; സന്ധ്യയെ അവന്റെ മൂക്കായി ഓർക്കുന്നു; പിന്നെ ഓംകാരവും സംസ്കാരവുമായി; മിന്നൽ അവന്റെ നാവായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.
12.357.51
दन्ताश्च पितरो राजन्सोमपा इति विश्रुताः ।
गोलोको ब्रह्मलोकश्च ओष्ठावास्तां महात्मनः।
ग्रीवा चास्याभवद्राजन्कालरात्रिर्गुणोत्तरा ॥ १२.३५७.५१ ॥
രാജാവേ, സോമപാനം ചെയ്യുന്ന പിതൃക്കൾ എന്ന് പ്രസിദ്ധരായ പല്ലുകളായി; ഗോലോകവും ബ്രഹ്മലോകവും ആ മഹാത്മാവിന്റെ ഇരു അധരങ്ങളായി; രാജാവേ, ഗുണങ്ങളിൽ മികച്ച കാലരാത്രി അവന്റെ കഴുത്തായി.
12.357.52
एतद्धयशिरः कृत्वा नानामूर्तिभिरावृतम् ।
अन्तर्दधौ स विश्वेशो विवेश च रसां प्रभुः ॥ १२.३५७.५२ ॥
അനേകരൂപങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട ഈ ഹയശിരസ്സ് ഉണ്ടാക്കി ആ വിശ്വേശ്വരൻ പ്രഭു അന്തർധാനം ചെയ്ത് രസാതലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
12.357.53
रसां पुनः प्रविष्टश्च योगं परममास्थितः ।
शैक्ष्यं स्वरं समास्थाय उद्गीतं प्रासृजत्स्वरम् ॥ १२.३५७.५३ ॥
രസാതലത്തിൽ വീണ്ടും പ്രവേശിച്ച് പരമയോഗം സ്വീകരിച്ച്, ശൈക്ഷ്യസ്വരം ആശ്രയിച്ച്, ഉദ്ഗീതസ്വരം പുറപ്പെടുവിച്ചു.
12.357.54
सस्वरः सानुनादी च सर्वशः स्निग्ध एव च ।
बभूवान्तर्जलगतः सर्वभूतगुणोदितः ॥ १२.३५७.५४ ॥
സ്വരമുള്ളവനായും പ്രതിധ്വനിയുള്ളവനായും എല്ലാവിധത്തിലും മൃദുവായും അവൻ, സർവഭൂതഗുണങ്ങളാൽ ഉദിച്ചവനായി ജലത്തിനുള്ളിൽ ചേർന്നു.
12.357.55
ततस्तावसुरौ कृत्वा वेदान्समयबन्धनान् ।
रसातले विनिक्षिप्य यतः शब्दस्ततो द्रुतौ ॥ १२.३५७.५५ ॥
അപ്പോൾ ആ രണ്ട് അസുരന്മാരും വേദങ്ങളെ കരാർ ബന്ധനത്തിലുള്ളവയായി കരുതി രസാതലത്തിൽ എറിഞ്ഞു, ശബ്ദം വന്ന ഇടത്തുനിന്ന് വേഗത്തിൽ പോയി.
12.357.56
एतस्मिन्नन्तरे राजन्देवो हयशिरोधरः ।
जग्राह वेदानखिलान्रसालगतान्हरिः ॥ १२.३५७.५६ ॥
രാജാവേ, ഇതിനിടയിൽ കുതിരത്തല ധരിച്ച ദേവനായ ഹരി രസാതലത്തിൽ പോയിരുന്ന വേദങ്ങളെല്ലാം എടുത്തു.
12.357.57
प्रादाच्च ब्रह्मणे भूयस्ततः स्वां प्रकृतिं गतः ॥ १२.३५७.५७ ॥
പിന്നെ അവയെ ബ്രഹ്മാവിന് നൽകി, തുടർന്ന് തന്റെ സ്വഭാവരൂപത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
12.357.58
स्थापयित्वा हयशिरा उदक्पूर्वे महोदधौ ।
वेदानामालयश्चापि बभूवाश्वरिरास्ततः ॥ १२.३५७.५८ ॥
കുതിരത്തലയുള്ളവൻ വടക്കുകിഴക്ക് മഹാസമുദ്രത്തിൽ അവയെ സ്ഥാപിച്ച്, വേദങ്ങളുടെ ആലയവുമായി; പിന്നീട് കുതിരശബ്ദമുള്ളവനുമായി.
12.357.59
अथ किंचिदपश्यन्तौ दानवौ मधुकैटभौ ।
यत्र देवा विनिक्षिप्तास्तत्स्थानं शून्यमेव च ॥ १२.३५७.५९ ॥
അപ്പോൾ മധുവും കൈടഭനും എന്ന രണ്ട് ദാനവന്മാർ ഒന്നും കണ്ടില്ല; ദേവന്മാരെ എറിഞ്ഞ സ്ഥലം ശൂന്യമായിരുന്നു.
12.357.60
तत उत्तममास्थाय वेगं बलवतां वरौ ।
पुनरुत्तस्थतुः शीघ्रं रसानामालयात्तदा ॥ १२.३५७.६० ॥
അപ്പോൾ ശക്തരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ ആ രണ്ടുപേരും വലിയ വേഗം സ്വീകരിച്ച് രസാതലത്തിലെ ആലയത്തിൽനിന്ന് വേഗത്തിൽ വീണ്ടും ഉയർന്നു.
12.357.61
ददृशाते च पुरुषं तमेवादिकरं प्रभुम् ।
श्वेतं चन्द्रविशुद्धाभमनिरुद्धतनौ स्थितम्।ट
भूयोप्यमितविक्रान्तं निद्रायोगमुपागतम् ॥ १२.३५७.६१ ॥
അവർ ആ ആദികർത്താവും പ്രഭുവുമായ പുരുഷനെ കണ്ടു. ചന്ദ്രനെപ്പോലെ വിശുദ്ധ പ്രഭയുള്ള ശ്വേതനായവൻ അനിരുദ്ധന്റെ ശരീരത്തിൽ സ്ഥിതനായിരുന്നു; അളവറ്റ പരാക്രമമുള്ളവനായിട്ടും അവൻ നിദ്രായോഗത്തിൽ ആയിരുന്നു.
12.357.62
आत्मप्रमाणरचिते अपामुपरि कल्पिते ।
शयने नागभोगाढ्ये ज्वालामालासमावृते ॥ १२.३५७.६२ ॥
അവന്റെ തന്നെ അളവിന് ചേരുംവിധം രചിച്ച, വെള്ളത്തിന് മീതെ ഒരുക്കിയ, നാഗച്ചുരുളുകളാൽ സമൃദ്ധമായ, ജ്വാലാമാലയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ശയ്യയിൽ.
12.357.63
निष्कल्मषेण सत्वेन संपन्नं रुचिरप्रभम् ।
तं दृष्ट्वा दानवेन्द्रौ तौ महाहासममुञ्चताम् ॥ १२.३५७.६३ ॥
നിർമ്മലമായ സത്ത്വത്താൽ സമ്പന്നനും മനോഹരമായ പ്രഭയുള്ളവനുമായ അവനെ കണ്ട് ആ രണ്ടു ദാനവേന്ദ്രന്മാരും മഹാഹാസം പുറപ്പെടുവിച്ചു.
12.357.64
ऊचतुश्च समाविष्टौ रजसा तमसा च तौ ।
अयं स पुरुषः श्वेतः शेते निद्रामुपागतः ॥ १२.३५७.६४ ॥
രജസ്സും തമസ്സും ബാധിച്ച ആ ഇരുവരും പറഞ്ഞു: "ഇതാ ആ ശ്വേതപുരുഷൻ നിദ്രയിൽ ആണ്ടു കിടക്കുന്നു."
12.357.65
अनेन नूनं वेदानां कृतमाहरणं रसात् ।
कस्यैष कोनु खल्वेष किंच स्वपिति भोगवान्।
इच्युच्चारितवाक्यौ तौ बोधयामासतुर्हरिम् ॥ १२.३५७.६५ ॥
"തീർച്ചയായും ഇവനാണ് രസാതലത്തിൽ നിന്ന് വേദങ്ങളെ അപഹരിച്ചത്. ഇവൻ ആരുടെ? ഇവൻ ആര്? ഈ ഭോഗവാൻ എന്തിന് ഉറങ്ങുന്നു?" എന്നു പറഞ്ഞ് ആ ഇരുവരും ഹരിയെ ഉണർത്തി.
12.357.66
युद्धार्थिनौ हि विज्ञाय विबुद्धः पुरुषोत्तमः ।
निरीक्ष्य चासुरेन्द्रौ तौ ततो युद्धे मनोदधे ॥ १२.३५७.६६ ॥
യുദ്ധമാഗ്രഹിക്കുന്ന ആ ഇരുവരെയും മനസ്സിലാക്കി പുരുഷോത്തമൻ ഉണർന്നു; ആ അസുരേന്ദ്രന്മാരെ നോക്കി പിന്നീട് യുദ്ധത്തിൽ മനസ്സുറപ്പിച്ചു.
12.357.67
अथ युद्धं समभवत्तयोर्नारायणस्य वै ॥ १२.३५७.६७ ॥
അപ്പോൾ ആ രണ്ടുപേർക്കും നാരായണനും തമ്മിൽ യുദ്ധം നടന്നു.
12.357.68
रजस्तमोविष्टतनू तावुभौ मधुकैटभौ ।
ब्रह्मणोपचितिं कुर्वञ्जघान मधुसूदनः ॥ १२.३५७.६८ ॥
രജസ്സും തമസ്സും ബാധിച്ച ശരീരമുള്ള ആ രണ്ടുപേരായ മധു-കൈടഭരെ ബ്രഹ്മാവിനെ ആദരിച്ചുകൊണ്ട് മധുസൂദനൻ വധിച്ചു.
12.357.69
ततस्तयोर्वधेनाशु वेदापहरणेन च ।
शोकापनयनं चक्रे ब्रह्मणः पुरुषोत्तमः ॥ १२.३५७.६९ ॥
അവരുടെ വധത്താലും വേദങ്ങളുടെ വീണ്ടെടുപ്പിനാലും പുരുഷോത്തമൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ദുഃഖം ഉടനെ നീക്കി.
12.357.70
ततः परिवृतो ब्रह्मा हरिणा वेदसत्कृतः ।
निर्ममे स तदा लोकान्कृत्स्नान्स्थावरजङ्गमान् ॥ १२.३५७.७० ॥
അപ്പോൾ ഹരിയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടും വേദങ്ങളാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടും ബ്രഹ്മാവ് സ്ഥാവരജംഗമങ്ങളായ സകല ലോകങ്ങളെയും സൃഷ്ടിച്ചു.
12.357.71
दत्त्वा पितामहायाग्र्यां मतिं लोकविसर्गिकीम् ।
तत्रैवान्तर्दधे देवो यत एवागतो हरिः ॥ १२.३५७.७१ ॥
പിതാമഹന് ലോകസൃഷ്ടിക്കായി ഉത്തമബുദ്ധി നൽകി, ദേവനായ ഹരി എവിടെനിന്നു വന്നുവോ അവിടേക്കുതന്നെ അപ്രത്യക്ഷനായി.
12.357.72
तौ दानवौ हरिर्हत्वा कृत्वा हयशिरस्तनुम् ।
पुनः प्रवृत्तिधर्मार्थं तामेव विदधे तनुम् ॥ १२.३५७.७२ ॥
ആ രണ്ടു ദാനവരെയും വധിച്ച ഹരി കുതിരത്തല രൂപമെടുത്തു; പിന്നെയും പ്രവൃത്തിധർമ്മത്തിനായി ആ രൂപം തന്നെ സ്വീകരിച്ചു.
12.357.73
एवमेष महाभागो बभूवाश्वशिरा हरिः ।
पौराणमेतत्प्रख्यातं रूपं वरदमैश्वरम् ॥ १२.३५७.७३ ॥
ഇങ്ങനെ ആ മഹാഭാഗനായ ഹരി കുതിരത്തലയുള്ളവനായി. ഇത് പുരാതനവും പ്രസിദ്ധവും വരദായകവുമായ ഐശ്വര രൂപമാണ്.
12.357.74
यो ह्येतद्ब्राह्मणो नित्यं शृणुयाद्धारयीत वा ।
न तस्याध्ययनं नाशमुपगच्छेत्कदाचन ॥ १२.३५७.७४ ॥
ഇത് നിത്യവും കേൾക്കുകയോ ധരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന ബ്രാഹ്മണന്റെ പഠനം ഒരിക്കലും നശിക്കില്ല.
12.357.75
आराध्य तपसोग्रेण देवं हयशिरोधरम् ।
पाञ्चालेन क्रमः प्राप्तो रामेण पथि देशिते ॥ १२.३५७.७५ ॥
കഠിന തപസ്സിനാൽ കുതിരത്തലയുള്ള ദേവനെ ആരാധിച്ച്, പാഞ്ചാലൻ വഴി, രാമൻ കാട്ടിയ പാതയിൽ ആ ക്രമം പ്രാപിച്ചു.
12.357.76
एतद्धयशिरो राजन्नाख्यानं तव कीर्तितम् ।
पुराणं वेदसमितं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १२.३५७.७६ ॥
രാജാവേ, നീ എന്നോട് ചോദിച്ച ഈ ഹയശിര ആഖ്യാനം നിനക്ക് വിവരിച്ചു. ഇത് വേദസമമായ പുരാണമാണ്.
12.357.77
यांयामिच्छेत्तनुं देवः कर्तुं कार्यविधौ क्वचित् ।
तातां कुर्याद्विकुर्वाणः स्वयमात्मानमात्मना ॥ १२.३५७.७७ ॥
ദേവൻ ഏതെങ്കിലും കാര്യത്തിനായി ഏത് രൂപം എടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചാലും, സ്വയം തന്നെ സ്വശക്തിയാൽ ആ രൂപമായി മാറും.
12.357.78
एष वेदनिधिः श्रीमानेष वै तपसोनिधिः ।
एष योगश्च साङ्ख्यं च ब्रह्म चाग्र्यं हविर्विभुः ॥ १२.३५७.७८ ॥
ഇവൻ വേദനിധി, തപസ്സിന്റെ നിധി. ഇവൻ തന്നെ യോഗം, സാംഖ്യം, പരബ്രഹ്മം, ശ്രേഷ്ഠമായ ഹവിസ്സ്, സർവവ്യാപിയായ വിഭു.
12.357.79
नारायणपरा वेदा याज्ञा नारायणात्मकाः ।
तपो नारायणपरं नारायणपरा गतिः ॥ १२.३५७.७९ ॥
വേദങ്ങൾ നാരായണപരങ്ങളാണ്; യാഗങ്ങൾ നാരായണസ്വരൂപങ്ങളാണ്. തപസ്സ് നാരായണപരമാണ്; നാരായണപരമാണ് പരമമായ ഗതി.
12.357.80
नारायणपरं सत्यमृतं नारायणात्मकम् ।
नारायणपरो धर्मः पुनरावृत्तिदुर्लभः ॥ १२.३५७.८० ॥
സത്യവും ഋതവും നാരായണപരങ്ങളാണ്, നാരായണസ്വരൂപങ്ങളാണ്. ധർമ്മം നാരായണപരമാണ്; പുനർജന്മമില്ലാത്ത ആ ധർമ്മം ദുർലഭമാണ്.
12.357.81
प्रवृत्तिलक्षणश्चैव धर्मो नारायणात्मकः ।
नारायणात्मको गन्धो भूमौ श्रेष्ठतमः स्मृतः ॥ १२.३५७.८१ ॥
പ്രവൃത്തി ലക്ഷണമുള്ള ധർമ്മവും നാരായണസ്വരൂപമാണ്. നാരായണസ്വരൂപമായ ഗന്ധമാണ് ഭൂമിയിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്.
12.357.82
अपां चापि गुणा राजन्रसा नारायणात्मकाः ।
ज्योतिषां च परं रूपं स्मृतं नारायणात्मकम् ॥ १२.३५७.८२ ॥
രാജാവേ, ജലത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളും രസങ്ങളും നാരായണസ്വരൂപങ്ങളാണ്. ജ്യോതിസ്സുകളുടെ പരമരൂപവും നാരായണസ്വരൂപമെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
12.357.83
नारायणात्मकश्चापि स्पर्शो वायुगुणः स्मृतः ।
नारायणात्मकश्चैव शब्द आकाशसंभवः ॥ १२.३५७.८३ ॥
വായുവിന്റെ ഗുണമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന സ്പർശവും നാരായണസ്വരൂപമാണ്. ആകാശത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന ശബ്ദവും നാരായണസ്വരൂപമാണ്.
12.357.84
मनश्चापि ततो भूतमव्यक्तगुणलक्षणम् ।
नारायणपरं कालो ज्योतिषामयनं च यत् ॥ १२.३५७.८४ ॥
മനസ്സും, പിന്നെ അവ്യക്തഗുണലക്ഷണമുള്ള ഭൂതങ്ങളും നാരായണപരങ്ങളാണ്. കാലവും ജ്യോതിസ്സുകളുടെ അയനവും നാരായണപരങ്ങളാണ്.
12.357.85
नारायणपरा कीर्तिः श्रीश्च लक्ष्णीश्च देवताः ।
नारायणपरं साङ्ख्यं योगो नारायणात्मकः ॥ १२.३५७.८५ ॥
കീർത്തിയും ശ്രീയും ലക്ഷ്മിയും ദേവതകളും നാരായണപരരാണ്. സാംഖ്യം നാരായണപരമാണ്; യോഗം നാരായണസ്വരൂപമാണ്.
12.357.86
कारणं पुरुषो ह्येषां प्रधानं चापि कारणम् ।
स्वभावश्चैव कर्माणि दैवं येषां च कारणम् ॥ १२.३५७.८६ ॥
ഇവയുടെ കാരണം പുരുഷനാണ്; പ്രധാനവും കാരണമാണ്. സ്വഭാവവും കർമ്മങ്ങളും ദൈവവും ഇവയുടെ കാരണങ്ങളാണ്.
12.357.87
अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् ।
विविधा च तथा चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥ १२.३५७.८७ ॥
അധിഷ്ഠാനം, കർത്താവ്, വിവിധതരം കരണങ്ങൾ, നാനാവിധ ചേഷ്ടകൾ; ഇവിടെ ദൈവമാണ് അഞ്ചാമത്തേത്.
12.357.88
पञ्चकारणसंख्यातो निष्ठा सर्वत्र वै हरिः ।
तत्त्वं विज्ञासमानानां हेतुभिः सर्वतोमुखैः ॥ १२.३५७.८८ ॥
അഞ്ച് കാരണങ്ങളായി എണ്ണപ്പെട്ടാലും, എല്ലായിടത്തും നിഷ്ഠ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഹരിയാണ്. തത്ത്വം അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് എല്ലാ വശങ്ങളിൽനിന്നുമുള്ള ഹേതുക്കളാൽ.
12.357.89
तत्त्वमेको महायोगी हनिर्नारायणः प्रभुः ।
ब्रह्मादीनां सलोकानामृषीणां च महात्मनाम् ॥ १२.३५७.८९ ॥
തത്ത്വം ഏകനായ മഹായോഗി ഹരി നാരായണനാണ്, പ്രഭു. ബ്രഹ്മാദികൾക്കും അവരുടെ ലോകങ്ങൾക്കും മഹാത്മാക്കളായ ഋഷിമാർക്കും അദ്ദേഹം തന്നെ.
12.357.90
साङ्ख्यानां योगिनां चापि यतीनामात्मवेदिनाम् ।
मनीषितं विजानाति केशवो न तु तस्य ते ॥ १२.३५७.९० ॥
സാംഖ്യന്മാരുടെയും യോഗികളുടെയും യതികളുടെയും ആത്മജ്ഞാനികളുടെയും മനോഗതം കേശവൻ അറിയുന്നു; എന്നാൽ അവർ അവനെ അറിയുന്നില്ല.
12.357.91
ये केचित्सर्वलोकेषु दैवं पित्र्यं च कुर्वते ।
दानानि च प्रयच्छन्ति तप्यन्ते च तपो महत् ॥ १२.३५७.९१ ॥
സർവ്വലോകങ്ങളിലും ദൈവകർമ്മവും പിതൃകർമ്മവും ചെയ്യുന്നവരും, ദാനങ്ങൾ നൽകുന്നവരും, മഹത്തായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിക്കുന്നവരുമായ ചിലർ—
12.357.92
सर्वेषामाश्रयो विष्णुरैश्वरं विधिमास्थितः ।
सर्वभूतकृतावासो वासुदेवेति चोच्यते ॥ १२.३५७.९२ ॥
എല്ലാവർക്കും ആശ്രയമായ വിഷ്ണു, ഐശ്വര വിധിയിൽ സ്ഥിതനായവൻ; സർവ്വഭൂതങ്ങളും വസിക്കുന്ന സ്ഥാനമായവൻ 'വാസുദേവൻ' എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
12.357.93
अयं हि नित्यः परमो महर्षि ।
र्महाविभूतिर्गुणवान्गुणाख्यः।
गुणैश्च संयोगमुपैति शीघ्रं ।
कालो यथर्तावृतुसंप्रयुक्तः ॥ १२.३५७.९३ ॥
ഇത് (കാലം) നിത്യവും പരമവും മഹർഷിയും മഹാവിഭൂതിയുള്ളതും ഗുണവാനും ഗുണങ്ങളാൽ നാമമുള്ളതുമാണ്; ഋതുവിൽ ഋതു ചേരുന്നതുപോലെ ഗുണങ്ങളുമായി വേഗം സംയോജിക്കുന്നു.
12.357.94
नैवास्य विन्दन्ति गतिं महात्मनो ।
न चागतिं कश्चिदिहानुपश्यति।
ज्ञानात्मकाः संयमिनो महर्षयः ।
पश्यन्ति नित्यं पुरुषं गुणाधिकम् ॥ १२.३५७.९४ ॥
ആ മഹാത്മാവിന്റെ ഗതി ആരും പ്രാപിക്കുന്നില്ല; ഇവിടെ അവന്റെ അഗതിയും ആരും കാണുന്നില്ല; ജ്ഞാനസ്വരൂപരും സംയമികളുമായ മഹർഷിമാർ ഗുണങ്ങൾക്കപ്പുറമുള്ള പുരുഷനെ എപ്പോഴും കാണുന്നു.